# ኬንያ
የኬንያ ሪፐብሊክ በምስራቅ አፍሪካ የምትገኝ ሀገር ናት። በሰሜን ከኢትዮጵያ፣ በሰሜን-ምስራቅ ከሶማሊያ፣ በደቡብ ከታንዛኒያ፣ በምስራቅ ከዩጋንዳ፣ በስሜን-ምዕራብ ከደቡብ ሱዳን፣ በደቡብ-ምስራቅ ከሕንድ ውቅያኖስ ጋር ድንበር ትጋራለች። 
አውሮፓውያን አካባቢውን ማሰስ የጀመሩት ከ፲፱ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ሲሆን የብሪታንያ መንግሥት የምሥራቅ አፍሪካ ፕሮቴክቶሬትን በ1895 እ.ኤ.አ. አቋቁሟል። ይህ ፕሮቴክቶሬት በ1920 እ.ኤ.አ. የኬንያ ግዛት ተብሎ ተሰይሟል። ነፃ የኬንያ ሪፐብሊክ በዲሴምበር 1963 እ.ኤ.አ. ታወጀ።
የኬንያ ስም የመጣው በአፍሪካ በከፍታ ሁለተኛ ከሆነው ከደብረ ኬንያ ተራራ ነው። በዚሁ ተራራ ዙሪያ የሚኖሩት ነገዶች ስሙን «ኪኛ» (በካምባኛ)፣ «ኪሪማራ» (በአመሩኛ)፣ «ኪሬኛ» (በኤምቡኛ)፣ «ኪሪኛጋ» (በኪኩዩ)፣ ወይም «ኬሪ» (በመዓሳይኛ) ይሉታል።  የነዚህ ስሞች ሁሉ ትርጉሞች «ቡራቡሬ» ሲሆኑ ይህም ደግሞ «ሰጎን» ማለት ነው፤ አመዳይ ያለበት የተራራው ጫፍ ለተመልካች ቡራቡሬ ወንድ ሰጎንን ያሳስባልና።
በኦገስት 2010 እ.ኤ.አ. በተካሄደ ውሳኔ ሕዝብ (referendum) መሠረት ከብሪታንያ የተወረሰው ሕገ መንግሥት በአዲስ ሕገ መንግሥት ተለውጧል። በአሁኑ ጊዜ ኬንያ በ፵፯ ካውንቲዎች (የአስተዳደር ክፍሎች) ተዋቅራለች። እነዚህ ካውንቲዎች በሕዝብ በተመረጡ ሰዎች የሚስተዳደሩ ሲሆን በናይሮቢ ከሚገኘው ማዕከላዊ መንግሥት በነፃነት ይንቀሳቀሳሉ።
የኬንያ ዋና ከተማ እና ትልቋ ከተማ ናይሮቢ ናት። የኬንያ ኢኮኖሚ በምሥራቅና መካከለኛው አፍሪቃ በጂ.ዲ.ፒ. (GDP) ትልቁ ነው። ግብርና በአገሪቱ ትልቅ የሥራ ዘርፍ ሲሆን ከኤክስፖርቶች መካከል ሻይ፣ ቡና እና ከቅርብ ጊዜ ጀምሮ አበባዎች ይገኛሉ። እንዲሁም ቱሪስምና ፔትሮሊየም አቢይ ዘርፎች ናቸው።

ኬንያ
{{የሀገር መረጃ
|ስም = ኬንያ
|ሙሉ_ስም = የኬንያ ሪፐብሊክ <br/> ''Jamhuri ya Kenya'' {{sw}} <br/>(ጃምሁሪ ያ ኬኛ) | <br/> ''Republic of Kenya'' {{en}}| 
|ማኅተም_ሥዕል = Alternate Coat of arms of Kenya.svg
|ባንዲራ_ሥዕል = Flag of Kenya.svg
|ባንዲራ_ስፋት = 
|መዝሙር = «ኤ ሙንጉ ንጉቩ ዬቱ» {{sw}} <br/><center>[[File:National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav]]</center>
|ካርታ_ሥዕል = Kenya in its region (disputed hatched).svg
|ካርታ_መግለጫ_ፅሁፍ = ኬንያ በአረንጓዴ ቀለም
|ዋና_ከተማ = [[ናይሮቢ]]
|ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ስዋሂሊ]] እና [[እንግሊዝኛ]]
|የመንግስት_አይነት = የከፊል ፕሬዝዳንታዊ ሪፐብሊክ
|የመሪዎች_ማዕረግ = <br/> [[ፕሬዝዳንት]] <br/> [[ምክትል ፕሬዝዳንት]] <br/> [[ጠቅላይ ሚኒስትር]]
|የመሪዎች_ስም = [[ኡሁሩ ኬንያታ]] <br/> [[ዊልየም ሩቶ]] <br/> 
|ታሪካዊ_ቀናት = ታኅሣሥ ፪ ቀን ፲፱፻፶፮ ዓ.ም. (ዲሴምበር 12, 1963 እ.ኤ.አ.) <br/> ታኅሣሥ ፫ ቀን ፲፱፻፶፯ ዓ.ም. (ዲሴምበር 12, 1964 እ.ኤ.አ.)
|ታሪካዊ_ክስተቶች = ነፃነት ከ[[ብሪታንያ]]<br/><br/> ሪፐብሊክ ታወጀ
|የመሬት_ስፋት = 580,367
|የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 47
|ውሀ_ከመቶ = 2.3
|የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2021 እ.ኤ.አ.
|የሕዝብ_ብዛት_ቆጠራ_ዓመት = ነሐሴ 2019 ዓ.ም.
|የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 54,985,698
|የሕዝብ_ብዛት_ቆጠራ = 47,564,296
|የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 29
|የገንዘብ_ስም = [[የኬንያ ሺሊንግ]]
|ሰዓት_ክልል = +3
|የስልክ_መግቢያ = +254
|ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .ke
|የግርጌ_ማስታወሻ =
}}
'''የኬንያ ሪፐብሊክ''' በምስራቅ [[አፍሪካ]] የምትገኝ ሀገር ናት። በሰሜን ከ[[ኢትዮጵያ]]፣ በሰሜን-ምስራቅ ከ[[ሶማሊያ]]፣ በደቡብ ከ[[ታንዛኒያ]]፣ በምስራቅ ከ[[ዩጋንዳ]]፣ በስሜን-ምዕራብ ከ[[ደቡብ ሱዳን]]፣ በደቡብ-ምስራቅ ከ[[ሕንድ ውቅያኖስ]] ጋር ድንበር ትጋራለች። 

አውሮፓውያን አካባቢውን ማሰስ የጀመሩት ከ፲፱ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ሲሆን [[የብሪታንያ መንግሥት]] [[የምሥራቅ አፍሪካ ፕሮቴክቶሬት]]ን በ1895 እ.ኤ.አ. አቋቁሟል። ይህ ፕሮቴክቶሬት በ1920 እ.ኤ.አ. [[የኬንያ ግዛት]] ተብሎ ተሰይሟል። ነፃ የኬንያ ሪፐብሊክ በዲሴምበር 1963 እ.ኤ.አ. ታወጀ።

የኬንያ ስም የመጣው በአፍሪካ በከፍታ ሁለተኛ ከሆነው ከ[[ደብረ ኬንያ]] ተራራ ነው። በዚሁ ተራራ ዙሪያ የሚኖሩት ነገዶች ስሙን «ኪኛ» (በ[[ካምባኛ]])፣ «ኪሪማራ» (በ[[አመሩኛ]])፣ «ኪሬኛ» (በ[[ኤምቡኛ]])፣ «ኪሪኛጋ» (በ[[ኪኩዩ]])፣ ወይም «ኬሪ» (በ[[መዓሳይኛ]]) ይሉታል።  የነዚህ ስሞች ሁሉ ትርጉሞች «ቡራቡሬ» ሲሆኑ ይህም ደግሞ «[[ሰጎን]]» ማለት ነው፤ [[አመዳይ]] ያለበት የተራራው ጫፍ ለተመልካች ቡራቡሬ ወንድ ሰጎንን ያሳስባልና።

በኦገስት 2010 እ.ኤ.አ. በተካሄደ ውሳኔ ሕዝብ (referendum) መሠረት ከብሪታንያ የተወረሰው ሕገ መንግሥት በአዲስ ሕገ መንግሥት ተለውጧል። በአሁኑ ጊዜ ኬንያ በ፵፯ ካውንቲዎች (የአስተዳደር ክፍሎች) ተዋቅራለች። እነዚህ ካውንቲዎች በሕዝብ በተመረጡ ሰዎች የሚስተዳደሩ ሲሆን በናይሮቢ ከሚገኘው ማዕከላዊ መንግሥት በነፃነት ይንቀሳቀሳሉ።

የኬንያ ዋና ከተማ እና ትልቋ ከተማ [[ናይሮቢ]] ናት። የኬንያ ኢኮኖሚ በምሥራቅና መካከለኛው አፍሪቃ በ[[ጂ.ዲ.ፒ.]] (GDP) ትልቁ ነው። [[ግብርና]] በአገሪቱ ትልቅ የሥራ ዘርፍ ሲሆን ከኤክስፖርቶች መካከል [[ሻይ]]፣ [[ቡና]] እና ከቅርብ ጊዜ ጀምሮ [[አበባ]]ዎች ይገኛሉ። እንዲሁም [[ቱሪስም]]ና [[ፔትሮሊየም]] አቢይ ዘርፎች ናቸው።

{{በአፍሪካ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}}

[[መደብ:ኬንያ|*]]