# አበየጊሪ ቪሃረ
አበየጊሪ ቪሃረ በአኑራደፑረ፣ ስሪ ላንካ የሚገኝ ጥንታዊ የቡዲስም ትልቅ ገዳምና ቤተ መቅደስ ነበር።  በ80 ዓክልበ. በንጉስ ቨለገምባ (ቨጠጋሚኒ አበየ) ተመሠረተ። እስከ 1157 ዓም ድረስ ቆመ።
የ«ቪሃረ» ትርጉም ከፓሊኛ «ገዳም» ሲሆን ከቡዲስት ገዳም በላይ ለቡዲስም ኅብረተሠብ ተከታዮች እንደ ከፍተኛ ትምህርት ቤት አገልግሎ ነበር። ከእርሱ በፊት ትልቁ የጤራቫዳ ቡዲስም ተቋም አኑራደፑረ መሃቪሃረ ከ244 ዓክልበ. ጀምሮ ይኖር ነበር፤ በ80 ዓክልበ. ግን 300 መኖክሶች ከመሃቪሃረ ተገንጥለው ወደ አዲሱ አበየጊረ ተዛውረው አዲስ የቡዲስም ወገን ጀመሩ።  የአበየጊሪ ጤራቫዳ ወገን ግን ከመሃያነ ቡዲስም ወገን ትምህርቶች ጋራ ተቀላቀለ። 
የአኑራደፑረ መንግሥት ነገሥታት አደልዎን ለአበየጊሪ ወገን ያሳዩ ነበር። እንዲሁም በ270 ዓም ግድም የነበረው ንጉሥ መሃሴነ መሃቪሃረውን አጥፍቶ አዲስ ሦስተኛ ተቋም ጄተቨና በአኑራደፑረ ከተማ መሠረተ። ከዚህ ትንሽ በኋላ ግን ያው ንጉሥ ዳግመኛ መሃቪሃረውን አሠራ። ሦስተኛው ተቋም ጄተቨና ደግሞ ከ270 እስከ 1157 ዓም ድረስ ቆመ።
የቻይና ተጓዥ ፋሥየን ተቋሙን በ398 ዓም በጎበኘው ጊዜ 5,000  ተማሮች መኖኩሶች (ቢኩዎች) እንደ ተገኙ ጻፈ። በዚያውም ወቅት፣ ከአለም ዋና ዩኒቨርስቲዎች አንድ ነበረ።  
በ1157 ዓም የአበየጊሪና የጄተቨና ተቋማት ሃራ ጤቆች ተብለው ያው ቪሃረ በንጉሥ ፩ ፐራክረመባሁ ትዕዛዝ ተዘጋና ሌሎቹ ሁለት ተቋማት ወደ መሃቪሃረ  ተጨመሩ። ከ1157 ዓም ጀምሮ ጤራቫዳ ብቻ ተደገፈ።
ተቋሙ ያስተማረው በተለይ ለቡዲስም ተከታዮች የሚገቡት ጽሁፎችና ኑሮ ዘዴዎች በተመለከተ ነበር። 
በ2008 ዓም ፍርስራሹ በሙሉ ታድሶ ተገለጸ።

አበየጊሪ ቪሃረ
[[ስዕል:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|345px|thumb|ቤተ መቅደሱ (አሁን እንደ ታደሰ)]]
'''አበየጊሪ ቪሃረ''' በ[[አኑራደፑረ]]፣ [[ስሪ ላንካ]] የሚገኝ ጥንታዊ የ[[ቡዲስም]] ትልቅ [[ገዳም]]ና [[ቤተ መቅደስ]] ነበር።  በ80 ዓክልበ. በንጉስ [[ቨለገምባ]] (ቨጠጋሚኒ አበየ) ተመሠረተ። እስከ 1157 ዓም ድረስ ቆመ።

የ«ቪሃረ» ትርጉም ከ[[ፓሊኛ]] «ገዳም» ሲሆን ከቡዲስት ገዳም በላይ ለቡዲስም ኅብረተሠብ ተከታዮች እንደ [[ከፍተኛ ትምህርት ቤት]] አገልግሎ ነበር። ከእርሱ በፊት ትልቁ [[የጤራቫዳ ቡዲስም]] ተቋም [[አኑራደፑረ መሃቪሃረ]] ከ244 ዓክልበ. ጀምሮ ይኖር ነበር፤ በ80 ዓክልበ. ግን 300 መኖክሶች ከመሃቪሃረ ተገንጥለው ወደ አዲሱ አበየጊረ ተዛውረው አዲስ የቡዲስም ወገን ጀመሩ።  የአበየጊሪ ጤራቫዳ ወገን ግን ከ[[መሃያነ ቡዲስም]] ወገን ትምህርቶች ጋራ ተቀላቀለ። 

[[የአኑራደፑረ መንግሥት]] ነገሥታት አደልዎን ለአበየጊሪ ወገን ያሳዩ ነበር። እንዲሁም በ270 ዓም ግድም የነበረው ንጉሥ [[መሃሴነ]] መሃቪሃረውን አጥፍቶ አዲስ ሦስተኛ ተቋም [[ጄተቨና]] በአኑራደፑረ ከተማ መሠረተ። ከዚህ ትንሽ በኋላ ግን ያው ንጉሥ ዳግመኛ መሃቪሃረውን አሠራ። ሦስተኛው ተቋም ጄተቨና ደግሞ ከ270 እስከ 1157 ዓም ድረስ ቆመ።

የ[[ቻይና]] ተጓዥ [[ፋሥየን]] ተቋሙን በ[[398]] ዓም በጎበኘው ጊዜ 5,000  ተማሮች መኖኩሶች ([[ቢኩ]]ዎች) እንደ ተገኙ ጻፈ። በዚያውም ወቅት፣ ከአለም ዋና ዩኒቨርስቲዎች አንድ ነበረ።  

በ1157 ዓም የአበየጊሪና የጄተቨና ተቋማት ሃራ ጤቆች ተብለው ያው ቪሃረ በንጉሥ [[፩ ፐራክረመባሁ]] ትዕዛዝ ተዘጋና ሌሎቹ ሁለት ተቋማት ወደ መሃቪሃረ  ተጨመሩ። ከ1157 ዓም ጀምሮ ጤራቫዳ ብቻ ተደገፈ።

ተቋሙ ያስተማረው በተለይ ለቡዲስም ተከታዮች የሚገቡት ጽሁፎችና ኑሮ ዘዴዎች በተመለከተ ነበር። 

በ[[2008]] ዓም ፍርስራሹ በሙሉ ታድሶ ተገለጸ።

[[መደብ:ስሪ ላንካ]]
[[መደብ:የጥንት ዩኒቨርሲቲዎች]]
[[መደብ:ቡዲስም]]