# ቤኒን
ቤኒን ወይም በይፋ የቤኒን ሪፐብሊክ በምዕራብ አፍሪካ የምትገኝ ሀገር ናት። ከምዕራብ ቶጎን፣ ከምሥራቅ ናይጄሪያን እና ከሰሜን ቡርኪና ፋሶና ኒጄርን ትዋሰናለች። ዋና ከተማዋ ፖርቶ ኖቮ ሲሆን የመንግሥቷ መቀመጫ ግን ኮቶኑ ከተማ ናት። የቤኒን የቆዳ ስፋት ወደ 110,000 ካሬ ኪ.ሜ. ሲሆን የሕዝቧ ብዛት ደግሞ ወደ 9.05 ሚሊዮን ይገመታል።
የቤኒን ይፋ ቋንቋ ፈረንሳይኛ ሲሆን እንደ ፎንና ዮሩባ የመሳሰሉት የሀገሪቷ ባህላዊ ቋንቋዎች ሰፊ ተናጋሪ አላቸው። የሮማ ካቶሊክ ክርስትና ብዙ ተከታዮች ሲኖሩት እስላሞች፣ ፕሮቴስታኖችና የቩዱ ተከታዮችም ይገኛሉ። ቤኒን የተባበሩት መንግሥታት፣ የአፍሪካ ሕብረት እናም ሌሎች ዓለም አቀፍ ድርጅቶች አባል ናት።
ከ17ኛው እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን እ.ኤ.አ. የሀገሪቱ መሬት በዳሆሚ መንግሥት ነበር የሚመራው። በ17ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ የአትላንቲክ የባሪያ ንግድ በአካባቢው ሰፍቶ ስለነበር ቦታው የባሪያ ጠረፍ ይባል ነበር። በ1892 እ.ኤ.አ. ፈረንሳይ አካባቢውን በመቆጣጠር የፈረንሳይ ዳሆሚ ብላ ሰየመችው። በ1960 እ.ኤ.አ. ዳሆሚ ነፃነቷን በማግኘት ለ፲፪ ዓመታት በዴሞክራሲያዊ መንግሥት ተመርታለች።
ከ1972 እስከ 1990 እ.ኤ.አ. ሀገሪቷ በማርክሲስት ሌኒኒስት አቋም የቤኒን ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ተብላ ተሰመች። በዚህ ጊዜ በሀገሪቷ የኢኮኖሚ ውድቀት ተከስቶ ነበር። በ1991 እ.ኤ.አ. የቤኒን ሪፐብሊክ ተመሠረተ።
ቤኒን ወደ ውጭ የሚልከው ዋንኛ ምርት ጥጥ ሲሆን ከዚህ በላይ ካሸው ለውዝ (Anacardium occidentale)፣ ኮኮነት፣ ዓሳ፣ እንጨት ወደ ውጭ ይላካሉ። ፔትሮሊየምና ወርቅም ይላካሉ። ባለፉት ዓመታት ውስጥ ቤኒን ለተግባራዊ ሳይንስ ምርመራ ጥናት አንጋፋ ማዕከል ሆናለች። 
በደቡብ ቤኒን ባሕላዊ አበሳሰል፣ በተለይ የበቆሎ ዳቦ በኦቾሎኒ ወጥ ወይም በቲማቲም ወጥ ይጠቀማል። አሳ እና ዶሮ ከሁሉ ተራ ሥጋዎች ናቸው፣ በሬ፣ ፍየልና የጫካ አይጥ ደግሞ ይበላሉ።  በስሜን ቤኒን ባሕላዊ አበሳሰል፣ በተለይ ኮቴሃሬ በበቆሎው ፈንታ ይጠቀማል።  ቤሬ ወይም አሳማ በጥብስ ወይም በወጣወጥ፣ ፎርማጆ፣ ኩስኩስ፣ ሩዝ፣ ባቄላ፣ ፍራፍሬ በሰፊው ይጠቀማሉ።  
እግር ኳስ ከሁሉ የሚወድ እስፖርት ሲሆን፣ በቅርብ ጊዜ ውስጥ ቤስቦል ወደ ቤኒን ገብቷል። 

ቤኒን
{{የሀገር መረጃ|
ስም = ቤኒን|
ሙሉ_ስም = République du Bénin<br />የቤኒን ሪፐብሊክ|
ማኅተም_ሥዕል = Coat of arms of Benin.svg|
ባንዲራ_ሥዕል = Flag_of_Benin.svg|
መዝሙር = ''L'Aube Nouvelle''<br><br><center>[[File:L'Aube Nouvelle.ogg]]</center>|
ካርታ_ሥዕል = Benin in its region.svg|
ካርታ_መግለጫ_ፅሁፍ = ቤኒን በቀይ ቀለም|
ዋና_ከተማ = [[ፖርቶ ኖቮ]]፣ [[ኮቶኑ]]|
ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ፈረንሳይኛ]]|
የመንግስት_አይነት = የብዙ ፓርቲ ዴሞክራሲ|
የመሪዎች_ማዕረግ = [[ፕሬዝዳንት]]|
የመሪዎች_ስም = [[ፓትሪስ ታሎን]]|
ታሪካዊ_ቀናት = [[ሐምሌ ፳፭]] ቀን [[1952|፲፱፻፶፪]] ዓ.ም.<br >(August 1, 1960 እ.ኤ.አ.)|
ታሪካዊ_ክስተቶች = ነጻነት ከ[[ፈረንሳይ]]|
የመሬት_ስፋት = 114,763<ref name="unstats08"> {{Cite journal|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|format=PDF|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|year=2012|accessdate=3 September 2017}} http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm</ref>|
የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 100|
ውሀ_ከመቶ = <br>0.4|
የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት =  2016 እ.ኤ.አ.|
የሕዝብ_ብዛት_ቆጠራ_ዓመት =  2013 እ.ኤ.አ.|
የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 10,653,654<ref>http://www.insae-bj.org/Migration.html?file=files/stats-demographiques/STATISTIQUES%20DEMOGRAPHIQUES.xlsx</ref>|
የሕዝብ_ብዛት_ቆጠራ = <br>10,008,749|
የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 84|
የገንዘብ_ስም = ምዕራብ አፍሪካዊ CFA ፍራንክ|
ሰዓት_ክልል = +1|
የስልክ_መግቢያ = +229|
ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .bj|
    የግርጌ_ማስታወሻ =}}'''ቤኒን''' ወይም በይፋ '''የቤኒን ሪፐብሊክ''' በ[[ምዕራብ አፍሪካ]] የምትገኝ ሀገር ናት። ከምዕራብ [[ቶጎ]]ን፣ ከምሥራቅ [[ናይጄሪያ]]ን እና ከሰሜን [[ቡርኪና ፋሶ]]ና [[ኒጄር]]ን ትዋሰናለች። ዋና ከተማዋ [[ፖርቶ ኖቮ]] ሲሆን የመንግሥቷ መቀመጫ ግን [[ኮቶኑ]] ከተማ ናት። የቤኒን የቆዳ ስፋት ወደ 110,000 ካሬ ኪ.ሜ. ሲሆን የሕዝቧ ብዛት ደግሞ ወደ 9.05 ሚሊዮን ይገመታል።

የቤኒን ይፋ ቋንቋ [[ፈረንሳይኛ]] ሲሆን እንደ [[ፎን]]ና [[ዮሩባ]] የመሳሰሉት የሀገሪቷ ባህላዊ ቋንቋዎች ሰፊ ተናጋሪ አላቸው። [[የሮማ ካቶሊክ]] ክርስትና ብዙ ተከታዮች ሲኖሩት እስላሞች፣ ፕሮቴስታኖችና የ[[ቩዱ]] ተከታዮችም ይገኛሉ። ቤኒን [[የተባበሩት መንግሥታት]]፣ [[የአፍሪካ ሕብረት]] እናም ሌሎች ዓለም አቀፍ ድርጅቶች አባል ናት።

ከ17ኛው እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን እ.ኤ.አ. የሀገሪቱ መሬት በ[[የዳሆሚ መንግሥት|ዳሆሚ መንግሥት]] ነበር የሚመራው። በ17ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ የአትላንቲክ የባሪያ ንግድ በአካባቢው ሰፍቶ ስለነበር ቦታው የባሪያ ጠረፍ ይባል ነበር። በ1892 እ.ኤ.አ. ፈረንሳይ አካባቢውን በመቆጣጠር [[የፈረንሳይ ዳሆሚ]] ብላ ሰየመችው። በ1960 እ.ኤ.አ. ዳሆሚ ነፃነቷን በማግኘት ለ፲፪ ዓመታት በዴሞክራሲያዊ መንግሥት ተመርታለች።

ከ1972 እስከ 1990 እ.ኤ.አ. ሀገሪቷ በ[[ማርክሲስት ሌኒኒስት]] አቋም [[የቤኒን ሕዝባዊ ሪፐብሊክ]] ተብላ ተሰመች። በዚህ ጊዜ በሀገሪቷ የኢኮኖሚ ውድቀት ተከስቶ ነበር። በ1991 እ.ኤ.አ. የቤኒን ሪፐብሊክ ተመሠረተ።

ቤኒን ወደ ውጭ የሚልከው ዋንኛ ምርት [[ጥጥ]] ሲሆን ከዚህ በላይ [[ካሸው ለውዝ]] (Anacardium occidentale)፣ [[ኮኮነት]]፣ [[ዓሳ]]፣ [[እንጨት]] ወደ ውጭ ይላካሉ። [[ፔትሮሊየም]]ና [[ወርቅ]]ም ይላካሉ። ባለፉት ዓመታት ውስጥ ቤኒን ለተግባራዊ [[ሳይንስ]] ምርመራ ጥናት አንጋፋ ማዕከል ሆናለች። 

በደቡብ ቤኒን ባሕላዊ አበሳሰል፣ በተለይ የ[[በቆሎ]] [[ዳቦ]] በ[[ኦቾሎኒ]] ወጥ ወይም በ[[ቲማቲም]] ወጥ ይጠቀማል። [[አሳ]] እና [[ዶሮ]] ከሁሉ ተራ ሥጋዎች ናቸው፣ [[በሬ]]፣ [[ፍየል]]ና [[የጫካ አይጥ]] ደግሞ ይበላሉ።  በስሜን ቤኒን ባሕላዊ አበሳሰል፣ በተለይ [[ኮቴሃሬ]] በበቆሎው ፈንታ ይጠቀማል።  ቤሬ ወይም [[አሳማ]] በጥብስ ወይም በወጣወጥ፣ [[ፎርማጆ]]፣ [[ኩስኩስ]]፣ [[ሩዝ]]፣ [[ባቄላ]]፣ [[ፍራፍሬ]] በሰፊው ይጠቀማሉ።  

[[እግር ኳስ]] ከሁሉ የሚወድ እስፖርት ሲሆን፣ በቅርብ ጊዜ ውስጥ [[ቤስቦል]] ወደ ቤኒን ገብቷል። 

== ማጣቀሻ ==
{{Reflist}}

{{commons|ቤኒን}}
{{በአፍሪካ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}}
{{መዋቅር-መልክዐምድር}}

[[መደብ:ምዕራብ አፍሪቃ]]
[[መደብ:ቤኒን|*]]