# እጸ ፋርስ
እጸ ፋርስ (Cannabis sativa) ኢትዮጵያ ውስጥ እንዲሁም በመላው ዓለም የሚገኝ ተክል ነው።
በአንዳንድ ምንጭ ኣጠፋሪስ ወይም አስተናግርት ደግሞ «እጸ ፋርስ» ተብሏል፤ ይህ በፍጹም ሌላ ዝርያ (Datura stramonium) ነው። C. sativa ደግሞ ቃጫ ተብሏል፣ ይህም ለሌላ ዝርያ (Agave sisalana) ይገባል።  

## በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር
በቅርብ ጊዜ ውስጥ አገራት ሕጋዊ እንዲሆን አድርገዋል፤-
- ኡሩጓይ - 2006 ዓም
- ጂዮርጂያ - 2010 ዓም
- ደቡብ አፍሪካ፣ ካናዳ፣ ሜክሲኮ - 2011 ዓም

ከነዚህ ጭምር ብዙ ሌሎች አገራት አሁን «ቅጣት የሌለ» ወይም «ለሕክምና የተፈቀደ» ወይም በሀገሩ ውስጥ አንዳንድ ክፍላገራት የፈቀዱት አድርገውታል። በኮሎምቢያ፣ ቺሌ፣ ጃማይካ አሁን ማረሱም ሕጋዊ ሆኗል።

## የተክሉ ጥቅም
ተክሉ ከጥንት ጀምሮ ቃጫን ስለሚመስለው ስለ ጭረቱ ታርሷል። ይህ ጭረት ጨርቃጨርቅ ወይም ገመድ በመሥራት ጠቃሚ ሆኗል።
ከዚህም በላይ ስለ አደንዛዥነቱ ስለሱስነቱም ከጥንት ታውቋል። ልማዱ ሱስነት ሊሆን የሚችለው እንደ አረቄ፣ አፍዮን ወይም ትምባሆ ለሰውነቱ የጥገኝነት ሱስ የሚያምጣ ሳይሆን፣ ለአዕምሮ ሱስ ሊሆን የሚችል ብቻ ነው። (እንዲያም ማናቸውም የሰው ልጅ ተግባር ሲደጋገም የአዕምሮ ሱስ ሊሆን ይችላል፣ ለምሳሌ ሰው ብዙ ጊዜ መዋኛ ቢወድ፣ ወይም ኢንተርኔት መጠቀም፣ ቪዴዎ ጌም ማጫወት ቢሆንም ተግባሩ የአዕምሮ ሱስ ሊሆን ይችላል።) 
በ480 ዓክልበ. ግድም የጻፈው ሄሮዶቶስ እንደ መሠከረው፣ እስኩቴስ የተባሉት ሰዎች በጢሱ መተንፈስ ይደሰቱ ነበር። እንዲሁም ከጥንት ጢሱ በሕንድና በቻይና ጥቅም አገኝቷል።
በአንዳንድ ጸሐፊ አስተያየት፣ በብሉይ ኪዳን በቅዱስ ዕጣን የተጠቀሰው በዕብራይስጥም «ቅነህ ቦሥም» የተባለው እጽ (ኦሪት ዘጸአት 30:23) በውነት «ካናቢስ» ነበረ። ሌሎች ሊቃውንት ግን ይህን አይቀበሉም፤ በአማርኛም «ጠጅ ሳር» ይላል።
ከ800-950 ዓም በፊት የአረብ ነጋዴዎች ተክሉን «ዳጋ» ተብሎ እስከ ደቡባዊው አፍሪካ ድረስ አስገብተውት ነበር።    በላሊበላ ዋሾች የተገኙት ሁለት የካናቢስ ሙጫ ያለባቸው ሸክላ ፒፓዎች ከ1320 ዓም አካባቢ እንደ ነበሩ በትንተና ተረጋግጧል። 
እንግሊዞች መጀመርያ በቨርጂኒያ በ1600 ዓም ግድም ሲሠፍሩ የኗሪዎችም ሆነ የኢንግላንድ ካናቢስ አይነቶች ለጭረቱ መተክል በሕግ ግዴታ ሆነ።
በ20ኛው ክፍለዘመን በብዙ አገራት ክልክል ተደረገ። ይህም በተለይ በጋዜጣዎች ማስፈራራት («ቢጫ ጋዜጠኝነት») ምክንያት ሆነ። አስፈሪ ስም እንዲኖረው በሜክሲካዊ ቅጽል ስሙ ማሪዋና ይሉት ጀመር። በ21ኛው ክፍለ ዘመን የሕክምና ጥቅም እንዳለው ሲታወቅ እንዲሁም ለአንዳንድ እምነቶች የመንፈሳዊ ጥቅም እንዳለው ስለሚቆጠር ብዙ አገራት ከትልቅ ወንጄል ደረጃ አቀነሱት ወይም ሕጋዊ አድርገውታል።  
1. ↑  ካናቢስ ማጨስ በ14ኛው ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያ፦ የጥንተ ንጥር ማስረጃ


እጸ ፋርስ
[[ስዕል:Cannabis sativa (2560876612).jpg|300px|thumb|[[እጸ]] ፋርስ]]

'''እጸ ፋርስ''' (''Cannabis sativa'') [[ኢትዮጵያ]] ውስጥ እንዲሁም በመላው ዓለም የሚገኝ ተክል ነው።

በአንዳንድ ምንጭ [[ኣጠፋሪስ]] ወይም አስተናግርት ደግሞ «እጸ ፋርስ» ተብሏል፤ ይህ በፍጹም ሌላ ዝርያ (Datura stramonium) ነው። C. sativa ደግሞ '''[[ቃጫ]]''' ተብሏል፣ ይህም ለሌላ ዝርያ (Agave sisalana) ይገባል።  

==የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ ==

== አስተዳደግ ==
== በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር==
[[File:Map-of-US-state-cannabis-laws.svg|350px|thumb|'''የእጸ ፋርስ ሕግጋት በአሜሪካ አገር (2009 ዓም)'''
<br>
----
{{legend|#006C00|እጸ ፋርስ አሁን ሕጋዊ የሆነባቸው ክፍላገራት}}
{{legend|#01A318|እጸ ፋርስ ለሕክምና ሕጋዊ ተደረገ}}
{{legend|#A0BB7D|አደንዛሽ ያልሆነ እጸ ፋርስ ለሕክምና ተፈቅዷል}}
{{legend|#BDC3C7|እጸ ፋርስ ተከለክሏል}}
----
<sup>D</sup> እጸ ፋርስ ቅጣት የሌለ ወንጀል ያደረጉት።
----
<div style="float:right">{{navbar|Legality of cannabis by US state|nodiv=1|mini=1}}</div>
|right]]
በቅርብ ጊዜ ውስጥ አገራት ሕጋዊ እንዲሆን አድርገዋል፤-
* [[ኡሩጓይ]] - 2006 ዓም
* [[ጂዮርጂያ]] - 2010 ዓም
* [[ደቡብ አፍሪካ]]፣ [[ካናዳ]]፣ [[ሜክሲኮ]] - 2011 ዓም

ከነዚህ ጭምር ብዙ ሌሎች አገራት አሁን «ቅጣት የሌለ» ወይም «ለሕክምና የተፈቀደ» ወይም በሀገሩ ውስጥ አንዳንድ ክፍላገራት የፈቀዱት አድርገውታል። በ[[ኮሎምቢያ]]፣ [[ቺሌ]]፣ [[ጃማይካ]] አሁን ማረሱም ሕጋዊ ሆኗል።

==የተክሉ ጥቅም ==

ተክሉ ከጥንት ጀምሮ ቃጫን ስለሚመስለው ስለ ጭረቱ ታርሷል። ይህ ጭረት ጨርቃጨርቅ ወይም [[ገመድ]] በመሥራት ጠቃሚ ሆኗል።

ከዚህም በላይ ስለ አደንዛዥነቱ ስለሱስነቱም ከጥንት ታውቋል። ልማዱ ሱስነት ሊሆን የሚችለው እንደ [[አረቄ]]፣ [[አፍዮን]] ወይም [[ትምባሆ]] ለሰውነቱ የጥገኝነት ሱስ የሚያምጣ ሳይሆን፣ ለ[[አዕምሮ]] ሱስ ሊሆን የሚችል ብቻ ነው። (እንዲያም ማናቸውም የሰው ልጅ ተግባር ሲደጋገም የአዕምሮ ሱስ ሊሆን ይችላል፣ ለምሳሌ ሰው ብዙ ጊዜ መዋኛ ቢወድ፣ ወይም [[ኢንተርኔት]] መጠቀም፣ [[ቪዴዎ ጌም]] ማጫወት ቢሆንም ተግባሩ የአዕምሮ ሱስ ሊሆን ይችላል።) 

በ480 ዓክልበ. ግድም የጻፈው [[ሄሮዶቶስ]] እንደ መሠከረው፣ [[እስኩቴስ]] የተባሉት ሰዎች በ[[ጢስ|ጢሱ]] መተንፈስ ይደሰቱ ነበር። እንዲሁም ከጥንት ጢሱ በ[[ሕንድ]]ና በ[[ቻይና]] ጥቅም አገኝቷል።

በአንዳንድ ጸሐፊ አስተያየት፣ በ[[ብሉይ ኪዳን]] በ[[ቅዱስ ዕጣን]] የተጠቀሰው በ[[ዕብራይስጥ]]ም «[[ቅነህ ቦሥም]]» የተባለው እጽ ([[ኦሪት ዘጸአት]] 30:23) በውነት «'''ካናቢስ'''» ነበረ። ሌሎች ሊቃውንት ግን ይህን አይቀበሉም፤ በ[[አማርኛ]]ም «[[ጠጅ ሳር]]» ይላል።

ከ800-950 ዓም በፊት የ[[አረብ]] ነጋዴዎች ተክሉን «'''ዳጋ'''» ተብሎ እስከ ደቡባዊው አፍሪካ ድረስ አስገብተውት ነበር።    በ[[ላሊበላ]] ዋሾች የተገኙት ሁለት የካናቢስ ሙጫ ያለባቸው ሸክላ ፒፓዎች ከ1320 ዓም አካባቢ እንደ ነበሩ በትንተና ተረጋግጧል። <ref>[https://books.google.com/books?id=gCRNRGOhNA4C&pg=PA77#v=onepage&q&f=false ካናቢስ ማጨስ በ14ኛው ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያ፦ የጥንተ ንጥር ማስረጃ]</ref>

እንግሊዞች መጀመርያ በ[[ቨርጂኒያ]] በ1600 ዓም ግድም ሲሠፍሩ የኗሪዎችም ሆነ የ[[ኢንግላንድ]] ካናቢስ አይነቶች ለጭረቱ መተክል በሕግ ግዴታ ሆነ።

በ[[20ኛው ክፍለዘመን]] በብዙ አገራት ክልክል ተደረገ። ይህም በተለይ በጋዜጣዎች ማስፈራራት («[[ቢጫ ጋዜጠኝነት]]») ምክንያት ሆነ። አስፈሪ ስም እንዲኖረው በሜክሲካዊ ቅጽል ስሙ '''ማሪዋና''' ይሉት ጀመር። በ[[21ኛው ክፍለ ዘመን]] የ[[ሕክምና]] ጥቅም እንዳለው ሲታወቅ እንዲሁም ለአንዳንድ እምነቶች የመንፈሳዊ ጥቅም እንዳለው ስለሚቆጠር ብዙ አገራት ከትልቅ ወንጄል ደረጃ አቀነሱት ወይም ሕጋዊ አድርገውታል።  

<references/>

{{መዋቅር}}

[[መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት]]
[[መደብ:አትክልት]]
[[መደብ:የመድኃኒት እጽዋት]]