# ሊምፋቲክ ፍላሪያሲስ
ሊምፋቲክ ፍላሪያሲስ እንዲሁም ዝሆኔ ተብሎ የሚታወቀው መነሻው በጥገኛ ትልትሎች የ ፍላሪዮአይደያ በሆነው ዝሪያ ነው. በበርካታ ክስተቶች በሽታው የህመም ምልክት የለውም።  በአንዳንዶቹ ግን በእጅ፣ በእግር ወይም በመራቢያ ፍሬላይ ተለቅ ያለ እብጠት ያስከትላል. ቆዳም እየፈወረ መጥቶ ህመም ሊያስከትል ይችላል።  በሽታው እንዲህ ዓይነት የሰውነት ለውጥ በሚያሰከትልበት ወቅት የተጠቃውን ሰው ለማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮችም ይዳርጋል። 

## መንስኤውና የምርመራ ዘዴዎች
ትሎቹ (ጀርሞቹ) የሚሰራጩት በተበከሉ ትንኞችንክሻ አማካይነት ነው።   በሽታው ብዙወን ጊዜ ሰዎችን የሚይይዘው በህፃንነታቸው ወቅት ነው።   በሽታውን የሚያስከትሉት ትሎች (ጀርሞች) ሶስት ዓይነት ናቸው፦  ውቸረሪያ ባንክሮፍቲ፣ ብራጊያ ማላዪ፣ እና ብራጊያ ቲሞሪ።  ውቸረሪያ ባንክሮፍቲ በብዛት የሚታወቅ ነው።  ትሉ (ጀርሙ) የዕጢ ስርዓትንያወድማል።  በሽታውን በምርመራ ለማወቅ  የሚቻለው በሌሊት ወቅት የተወሰደውን የደም ናሙና በ አጉሊ መነጽር ስር በማየት በማየት ነው።   የደም ናሙናው በሚታይበት ወቅት  The blood should be in the form of a በወፍራሙ/thick smear ሆኖ ከGiemsaጋር መቆየት አለበት።  በሽታውን ለመከላከል ሰውነት የሚያመነጨውን የሰውነት መከላከያ ንጥረ ነገር ማየትም ይጠቅማል። 

## መከላከያና ህክምና
መከላከል የሚቻለው በሽታው የሚገኝበትን ማህበረሰብ በየዓመቱ በሚካሄድ የህክምና ክትትል ሙሉ በሙሉ እንዲጠፋ በማድረግ ነው።  ይህ ስድስት ዓመታት ያህል ይወስዳል።  የሚወሰዱ መድኃኒቶች የሚያጠቃልለው  አልቤንዳዞል ከ ኢንቨርሜክቲን ጋር ወይም አልቤንዳዞል ከ ዳይቲልካርባማዚንጋር ነው።   መድኃኒቶቹ ያደጉ ትሎች (ጀርሞችን) አይገሉም ነገር ግን ትሎቹ በራሳቸው ጊዜ እስኪሞቱ ድረስ በሽታውን እንዳያሰራጩ ይገታሉ።  በትንኝ የሚደርሰውን ንክሻ ለመከላከል የትንኞችን ቁጥር መቀነስና  የአልጋ አጎበር  መጠቀምን ጨምሮ ጥረት ማድረግም ይመከራል። 

## የስርጭት አድማስ
ከ120 ሚሊዮን ሰዎች በላይ በዝሆኔ በሽታ ተይዘው ይገኛሉ።   1.4 ቢሊዮን የሚሆኑ ሰዎች ደግሞ በ73 አገሮች ለበሽታ ተጋላጭ በሆነ አካባቢ ይኖራሉ።  በሽታው በብዛት ተሰራጭቶ የሚገኝባቸው አህጉራት ደግሞ አፍሪካና ኢሲያ ናቸው።  በሽታው በየዓመቱ በብዙ ቢሊዮን ዶላር የሚገመት የኢኮኖሚ ጉዳት (እጦት)  እያስከተለ ይገኛል። 

## ዋቢዎች
1. 1 2 3 4  "Lymphatic filariasis  Fact sheet °102". World Health Organization (March 2014).  በ20 March 2014 የተወሰደ.
2. ↑  "Parasites - Lymphatic Filariasis Diagnosis". CDC (June 14, 2013).  በ21 March 2014 የተወሰደ.


ሊምፋቲክ ፍላሪያሲስ
{{Infobox disease|
  Name           = Lymphatic filariasis |
  Image          = Elephanti.jpg|
  Caption        = A picture of a woman with elephantiasis.|
  DiseasesDB     = |
  ICD10          = {{ICD10|B|74||b|65}} |
  ICD9           = {{ICD9|125.0}}-{{ICD9|125.9}} |
  ICDO           = |
  OMIM           = |
  MedlinePlus    = |
  eMedicineSubj  = derm|
  eMedicineTopic = 888|
  MeshID         = D005368 |
}}
'''ሊምፋቲክ ፍላሪያሲስ''' እንዲሁም '''ዝሆኔ''' ተብሎ የሚታወቀው መነሻው [[በጥገኛ ትል]]ትሎች የ [[ፍላሪዮአይደያ]] በሆነው ዝሪያ ነው.<!-- <ref name=WHO2014/> --> በበርካታ ክስተቶች በሽታው የህመም ምልክት የለውም። <!-- <ref name=WHO2014/> --> በአንዳንዶቹ ግን በእጅ፣ በእግር ወይም [[በመራቢያ ፍሬ]]ላይ ተለቅ ያለ እብጠት ያስከትላል.<!-- <ref name=WHO2014/> --> ቆዳም እየፈወረ መጥቶ ህመም ሊያስከትል ይችላል። <!-- <ref name=WHO2014/> --> በሽታው እንዲህ ዓይነት የሰውነት ለውጥ በሚያሰከትልበት ወቅት የተጠቃውን ሰው ለማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮችም ይዳርጋል። <ref name=WHO2014>{{cite web|title=Lymphatic filariasis  Fact sheet °102|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs102/en/|work=World Health Organization|accessdate=20 March 2014|date=March 2014}}</ref>

== መንስኤውና የምርመራ ዘዴዎች==
ትሎቹ (ጀርሞቹ) የሚሰራጩት በተበከሉ [[ትንኞች]]ንክሻ አማካይነት ነው።  <!-- <ref name=WHO2014/> --> በሽታው ብዙወን ጊዜ ሰዎችን የሚይይዘው በህፃንነታቸው ወቅት ነው።  <!-- <ref name=WHO2014/> --> በሽታውን የሚያስከትሉት ትሎች (ጀርሞች) ሶስት ዓይነት ናቸው፦  ''[[ውቸረሪያ ባንክሮፍቲ]]''፣ ''[[ብራጊያ ማላዪ]]''፣ እና ''[[ብራጊያ ቲሞሪ]]''። <!-- <ref name=WHO2014/> --> ''ውቸረሪያ ባንክሮፍቲ'' በብዛት የሚታወቅ ነው። <!-- <ref name=WHO2014/> --> ትሉ (ጀርሙ) [[የዕጢ ስርዓትን]]ያወድማል። <ref name=WHO2014/> በሽታውን በምርመራ ለማወቅ  የሚቻለው በሌሊት ወቅት የተወሰደውን የደም ናሙና በ [[አጉሊ መነጽር]] ስር በማየት በማየት ነው።  <!-- <ref name=CDC2013/> --> የደም ናሙናው በሚታይበት ወቅት  The blood should be in the form of a [[በወፍራሙ/thick smear]] ሆኖ ከ[[Giemsa]]ጋር መቆየት አለበት። <!-- <ref name=CDC2013/> --> በሽታውን ለመከላከል ሰውነት የሚያመነጨውን የሰውነት መከላከያ ንጥረ ነገር ማየትም ይጠቅማል። <ref name=CDC2013>{{cite web|title=Parasites - Lymphatic Filariasis Diagnosis|url=http://www.cdc.gov/parasites/lymphaticfilariasis/diagnosis.html|work=CDC|accessdate=21 March 2014|date=June 14, 2013}}</ref>

== መከላከያና ህክምና ==
መከላከል የሚቻለው በሽታው የሚገኝበትን ማህበረሰብ በየዓመቱ በሚካሄድ የህክምና ክትትል ሙሉ በሙሉ እንዲጠፋ በማድረግ ነው። <!-- <ref name=WHO2014/> --> ይህ ስድስት ዓመታት ያህል ይወስዳል። <!-- <ref name=WHO2014/> --> የሚወሰዱ መድኃኒቶች የሚያጠቃልለው  [[አልቤንዳዞል]] ከ [[ኢንቨርሜክቲን]] ጋር ወይም አልቤንዳዞል ከ [[ዳይቲልካርባማዚን]]ጋር ነው።  <!-- <ref name=WHO2014/> --> መድኃኒቶቹ ያደጉ ትሎች (ጀርሞችን) አይገሉም ነገር ግን ትሎቹ በራሳቸው ጊዜ እስኪሞቱ ድረስ በሽታውን እንዳያሰራጩ ይገታሉ። <!-- <ref name=WHO2014/> --> በትንኝ የሚደርሰውን ንክሻ ለመከላከል የትንኞችን ቁጥር መቀነስና  [[የአልጋ አጎበር ]] መጠቀምን ጨምሮ ጥረት ማድረግም ይመከራል። <ref name=WHO2014/>

== የስርጭት አድማስ ==
ከ120 ሚሊዮን ሰዎች በላይ በዝሆኔ በሽታ ተይዘው ይገኛሉ።  <!-- <ref name=WHO2014/> --> 1.4 ቢሊዮን የሚሆኑ ሰዎች ደግሞ በ73 አገሮች ለበሽታ ተጋላጭ በሆነ አካባቢ ይኖራሉ። <!-- <ref name=WHO2014/> --> በሽታው በብዛት ተሰራጭቶ የሚገኝባቸው አህጉራት ደግሞ አፍሪካና ኢሲያ ናቸው። <!-- <ref name=WHO2014/> --> በሽታው በየዓመቱ በብዙ ቢሊዮን ዶላር የሚገመት የኢኮኖሚ ጉዳት (እጦት)  እያስከተለ ይገኛል። <ref name=WHO2014/>

==ዋቢዎች==
<references />

[[መደብ:ሕክምና]]