# የኢትዮጵያ ቋንቋዎች
የኢትዮጵያ ቋንቋዎች በኢትዮጵያ ውስጥ የሚነገሩ እና የሚጻፉ ቋንቋዎችን፣ እና የምልክት ቋንቋን ያጠቃልላል። በአገሩ ውስጥ ፺ የሚሆኑ ቋንቋዎች አሉ። በአሁኑ ወቅት በአብዛኛው ኢትዮጵያውያን የሚነገሩት ቋንቋዎች አማርኛ እና ኦሮምኛ ሲሆኑ፤ አማርኛ በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍል ያሉ ነዋሪዎች የመማሪያ፤ የመገበያያ እንዲሁም የስራ ቋንቋ ሆኖ የቆየ በመሆኑ በአሁኑ ወቅት የስራ ቋንቋ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ የሚነገሩት ቋንቋዎች አፍሮ-ኤስያዊ እና ናይሎ ሳህራዊ በሚባሉ ሁለት ዋና የቋንቋ ክፍሎች ሊካተቱ ይችላሉ። በአፍሮ-ኤስያዊ የቋንቋ ቤተሰብ ውስጥም ኩሻዊ፣ ኦሞአዊ እና ሴማዊ የሚባሉ ንዑስ ክፍሎች አሉ።

## ቋንቋዎች

### አፍሮ-ኤስያዊ
አፍሮ እስያዊ ቋንቋዎች
- ሴማዊ
  - ሰሜን
    - ትግርኛ (በኤርትራም ይነገራል)
    - ግዕዝ (በቤተ ክርስቲያን ብቻ ይነገራል)

  - ደቡብ ኢትዮጲየሰ
    - አማርኛ
      - አርጎብኛ
      - ሀደሪኛ ወይም ሐረርኛ
      - ስልጤኛ (Ulbareg, Inneqor)
      - ወላኔኛ
      - ዛይኛ

    - Outersouth
      - ጋፋትኛ (የጠፋ)
      - ሶዶኛ
      - ሙኸርኛ
      - ጎጎትኛ
      - የምዕራብ ጉራጌ ቋንቋዎች
        - እኖርኛ
        - መስመስኛ (የጠፋ)
        - መስቃንኛ
        - ቸሃኛ ወይም ቸሃ (ሰባትቤት ጉራጌ)
        - እዣኛ
        - ጉመርኛ
        - ጉራኛ
        - ግይጦኛ
        - ኧንደገንኛ
        - ኧነርኛ

- ኩሻዊ
  - አገውኛ
    - አውኛ (ኩንፋልኛ ዘዬ ወይም ቀበሌኛ ቋንቋን ጨምሮ)
    - ቅማንትኛ
    - ኽምጥኛ

  - ምሥራቅ ኩሻዊ
    - አፋርኛ  (በኤርትራና ጅቡቲም ይነገራል)
    - አላባኛ
    - አርቦርኛ
    - ባይሶኛ
    - ቡሳኛ
    - ቡርጂኛ (በኬንያም ይነገራል)
    - ዳሳናችኛ (በኬንያም ይነገራል)
    - ድራሻኛ
    - ጋዋዳኛ
    - ጌድዎኛ
    - ሃድያኛ
    - ከምባትኛ
    - ኮንሶኛ ወይም
    - ሊቢዶኛ
    - ኦሮምኛ  (በኬንያም ይነገራል)
    - ሳሆኛ (በኤርትራም ይነገራል)
    - ሲዳሞኛ
    - ሶማልኛ  (በሶማሊያ፣ በጅቡቲ እና በኬንያም ይነገራል)
    - ጻማይኛ

- ኦሞአዊ
  - አሪኛ
  - አንፊሎኛ
  - ባምባሲኛ
  - ባስኬቶኛ
  - ቤንችኛ
  - ቦሮኛ ወይም ወይም ሺናሻ
  - ጫራኛ
  - ድሜኛ
  - ዲዚኛ
  - ዳውሮኛ
  - ዶርዝኛ
  - ገንዝኛ
  - ጋሞኛ
  - ጋይልኛ
  - ጎፋኛ
  - ሃመርኛ
  - ሆዞኛ
  - ቃጫማ-ጋንጁልኛ
  - ከፋኛ
  - ቃሮኛ
  - ቁርቴኛ
  - ማሌኛ
  - መሎኛ
  - ናይኛ
  - ኦይዳኛ
  - ሰዜኛ
  - ሸኪቾኛ
  - ሸኮኛ
  - ወላይትኛ
  - የምሳኛ
  - ዛይሴ-ዘርጉላኛ


### ናይሎ ሳህራዊ (አባይ ሰሃራዊ)
ናይሎ ሳህራዊ
- አኙዋክኛ  (በሱዳንም ይነገራል)
- በርታኛ
- ጉምዝኛ
- ቃጭፖ ባልስኛ  (በሱዳንም ይነገራል)
- ቆሞኛ
- ቋማኛ
- ቀውግኛ
- ማጃንግኛ
- ምዕንኛ
- ሙርሌኛ  (በሱዳንም ይነገራል)
- ሙርሲኛ
- ኩናምኛ  (በኤርትራም ይነገራል)
- ኑርኛ  (በሱዳንም ይነገራል)
- ንያንጋቶምኛ
- ኦጶውኛ
- ሻቦኛ
- ሱሪኛ
- ኡዱክኛ  (በሱዳንም ይነገራል)


### ያልተመደቡ
- ወይቶኛ (ወይጦኛ) (የጠፋ)
- ኦንጎትኛ (Ongota) (ለመጥፋት የተቃረበ)
- ረርበሬኛ (Rer Bare) (የጠፋ)


## ማመዛገቢያ
1. ↑  (እንግሊዝኛ) Ethnologue page on Ethiopian languages


## የውጭ መያያዣ
- የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ፲፱፻፺፪ Ethiopian Languages, 1999 (SIL/Translation by Dr. Aberra Molla)


የኢትዮጵያ ቋንቋዎች
'''የኢትዮጵያ ቋንቋዎች''' በ[[ኢትዮጵያ]] ውስጥ የሚነገሩ እና የሚጻፉ ቋንቋዎችን፣ እና [[የምልክት ቋንቋ]]ን ያጠቃልላል። በአገሩ ውስጥ ፺ የሚሆኑ ቋንቋዎች አሉ።<ref name="Ethnologue">{{en}} [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=ET ''Ethnologue'' page on Ethiopian languages]</ref> በአሁኑ ወቅት በአብዛኛው ኢትዮጵያውያን የሚነገሩት ቋንቋዎች [[አማርኛ]] እና [[ኦሮምኛ]] ሲሆኑ፤ አማርኛ በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍል ያሉ ነዋሪዎች የመማሪያ፤ የመገበያያ እንዲሁም የስራ ቋንቋ ሆኖ የቆየ በመሆኑ በአሁኑ ወቅት የስራ ቋንቋ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ የሚነገሩት ቋንቋዎች [[አፍሮ-ኤስያዊ ቋንቋዎች|አፍሮ-ኤስያዊ]] እና [[ናይሎ ሳህራዊ ቋንቋዎች|ናይሎ ሳህራዊ]] በሚባሉ ሁለት ዋና የቋንቋ ክፍሎች ሊካተቱ ይችላሉ። በአፍሮ-ኤስያዊ የቋንቋ ቤተሰብ ውስጥም [[ኩሻዊ]]፣ [[ኦሞአዊ]] እና [[ሴማዊ]] የሚባሉ ንዑስ ክፍሎች አሉ።

==ቋንቋዎች==
===አፍሮ-ኤስያዊ===
[[አፍሮ እስያዊ ቋንቋዎች]]
* [[ሴማዊ]]
** ሰሜን
*** [[ትግርኛ]] (በ[[ኤርትራ]]ም ይነገራል)
*** [[ግዕዝ]] (በቤተ ክርስቲያን ብቻ ይነገራል)
** ደቡብ ኢትዮጲየሰ
***አማርኛ
**** [[አርጎብኛ]]
**** [[ሀደሪኛ]] ወይም ሐረርኛ
**** [[ስልጤኛ]] (Ulbareg, Inneqor)
**** [[ወላኔኛ]]
**** [[ዛይኛ]]
*** Outersouth
**** [[ጋፋትኛ]] (የጠፋ)
**** [[ሶዶኛ]]
**** [[ሙኸርኛ]]
**** [[ጎጎትኛ]]
**** [[የምዕራብ ጉራጌ ቋንቋዎች]]
***** [[እኖርኛ]]
***** [[መስመስኛ]] (የጠፋ)
***** [[መስቃንኛ]]
***** [[ቸሃኛ]] ወይም ቸሃ (ሰባትቤት ጉራጌ)
***** [[እዣኛ]]
***** [[ጉመርኛ]]
***** [[ጉራኛ]]
***** [[ግይጦኛ]]
***** [[ኧንደገንኛ]]
***** [[ኧነርኛ]]

* [[ኩሻዊ]]
** [[አገውኛ]]
*** [[አውኛ]] ([[ኩንፋልኛ]] ዘዬ ወይም ቀበሌኛ ቋንቋን ጨምሮ)
*** [[ቅማንትኛ]]
*** [[ጫምታንግኛ|ኽምጥኛ]]
** [[ምሥራቅ ኩሻዊ]]
*** [[አፋርኛ]]  (በ[[ኤርትራ]]ና [[ጅቡቲ]]ም ይነገራል)
*** [[አላባኛ]]
*** [[አርቦርኛ]]
*** [[ባይሶኛ]]
*** [[ቡሳኛ]]
*** [[ቡርጂኛ]] (በ[[ኬንያ]]ም ይነገራል)
*** [[ዳሳናችኛ]] (በ[[ኬንያ]]ም ይነገራል)
*** [[ድራሻኛ]]
*** [[ጋዋዳኛ]]
*** [[ጌድዎኛ]]
*** [[ሃድያኛ]]
*** [[ከምባትኛ]]
*** [[ኮንሶኛ]] ወይም 
*** [[ሊቢዶኛ]]
*** [[ኦሮምኛ]]  (በ[[ኬንያ]]ም ይነገራል)
*** [[ሳሆኛ]] (በ[[ኤርትራ]]ም ይነገራል)
*** [[ሲዳሞኛ]]
*** [[ሶማልኛ]]  (በ[[ሶማሊያ]]፣ በ[[ጅቡቲ]] እና በ[[ኬንያ]]ም ይነገራል)
*** [[ጻማይኛ]]

* [[ኦሞአዊ]]
** [[አሪኛ]]  	
** [[አንፊሎኛ]]
** [[ባምባሲኛ]]
** [[ባስኬቶኛ]]
** [[ቤንችኛ]]
** [[ቦሮኛ]] ወይም ወይም ሺናሻ
** [[ጫራኛ]]
** [[ድሜኛ]]
** [[ዲዚኛ]]
** [[ዳውሮኛ]]
** [[ዶርዝኛ]]
** [[ገንዝኛ]]
** [[ጋሞኛ]]
** [[ጋይልኛ]]
** [[ጎፋኛ]]
** [[ሃመርኛ]]
** [[ሆዞኛ]]
** [[ቃጫማ-ጋንጁልኛ]]
** [[ከፋኛ]]
** [[ቃሮኛ]]
** [[ቁርቴኛ]]
** [[ማሌኛ]]
** [[መሎኛ]]
** [[ናይኛ]]
** [[ኦይዳኛ]]
** [[ሰዜኛ]]
** [[ሸኪቾኛ]]
** [[ሸኮኛ]]
** [[ወላይትኛ]]
** [[የምሳኛ]]
** [[ዛይሴ-ዘርጉላኛ]]

===ናይሎ ሳህራዊ (አባይ ሰሃራዊ)=== 
[[ናይሎ ሳህራዊ ቋንቋዎች|ናይሎ ሳህራዊ]]
* [[አኙዋክኛ]]  (በ[[ሱዳን]]ም ይነገራል)
* [[በርታኛ]]
* [[ጉምዝኛ]]
* [[ቃጭፖ ባልስኛ]]  (በ[[ሱዳን]]ም ይነገራል)
* [[ቆሞኛ]]
* [[ቋማኛ]]
* [[ቀውግኛ]]
* [[ማጃንግኛ]]
* [[ምዕንኛ]]
* [[ሙርሌኛ]]  (በ[[ሱዳን]]ም ይነገራል)
* [[ሙርሲኛ]]
* [[ኩናምኛ]]  (በ[[ኤርትራ]]ም ይነገራል)
* [[ኑርኛ]]  (በ[[ሱዳን]]ም ይነገራል)
* [[ንያንጋቶምኛ]]
* [[ኦጶውኛ]]
* [[ሻቦኛ]]
* [[ሱሪኛ]]
* [[ኡዱክኛ]]  (በ[[ሱዳን]]ም ይነገራል)

===ያልተመደቡ===
* [[ወይቶኛ]] (ወይጦኛ) (የጠፋ)
* [[ኦንጎትኛ]] (Ongota) (ለመጥፋት የተቃረበ)
* [[ረርበሬኛ]] (Rer Bare) (የጠፋ)

==ማመዛገቢያ==
<references/>

==የውጭ መያያዣ==
* [https://archive.today/20130103164827/http://www.ethiopic.com/alangugs.htm] የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ፲፱፻፺፪ Ethiopian Languages, 1999 (SIL/Translation by Dr. Aberra Molla)

[[መደብ:የኢትዮጵያ ቋንቋዎች|*]]
[[መደብ:የኢትዮጵያ ብሔሮች]]