# ደብረ ፀሐይ ቍስቋም
ደብረ ፀሐይ ቍስቋም ከጎንደር ከተማ በስተ ስሜን ምዕራብ ወጣ ብሎ በሚገኘው ደብረ ፀሐይ የተባለ ተራራ ላይ የተሰራ የቤተክርስቲያንና ቤተመንግስት ግቢ ነው። ደብረ ፀሓይ ቁስቋም በእቴጌ ምንትዋብ፣ ከ1725 ዓ.ም. እስከ  በ1738 ዓ.ም. ተገንብቶ የተጠናቀቀ ሲሆን ዙሪያው በግምብ የታጠረና በ8 እንቁላል ግንቦች የተከበበ ነው።  ግቢውን ሰንጥቆ የሚያልፍ ግምብ ደብሩን ለሁለት ሲከፍል አንዱ ጎን ቁስቋም ማርያም የተባለውን ቤተክርስቲያን ሲይዝ ሌላው ጎን ደግሞ የብርሃን ሞገሴን (ምንትዋብን) ቤተመንግስት፣  ስዕል ቤት የተባለውን የምትጸልይበትን ክብ ጸሎት ቤት፣ እንግዶች መጋበዣ ዕልፍኝ፣  ሰፊ የሰራተኞች ግምብ፣ የጄምስ ብሩስቤተመጻሕፍት ተብሎ የሚታወቀው ግምብና ለልዩ ልዩ ግልጋሎት የተመደቡ እንቁላል ግንቦችን ይይዛል።  ደብረ ፀሐይ በተመሰረተበት ዘመን የራሱ ጉልት የነበረው ሲሆን ይኼውም በእብናት፣ በለሳ እና አርማጭሆ ተሰባጥሮ ይገኝ ነበር፤ ስለሆነም 260 ቀሳውስትን በስሩ ያስተዳድር ነበር፡፡ 
ግቢው ሦስት ጊዜ ጉዳት ደርሶበታል። በመጀመሪያ በ1858፣ ዓፄ ቴዎድሮስ መቅደላ ሊያሰሩት ላሰቡት ቤተ ክርስቲያን ከቤተክርስቲያኑ የተለያዩ ንዋያትን መውሰዳቸው ነበር። ሁለተኛው ጉዳት የደረሰው በ1870ወች፣ የሱዳን ደርቡሾች ግቢውን በእሳት በማጋየት ያደረሱት ዋናው ጉዳት ነበር። በዚህ ቃጠሎ ቁስቋም ማርያም እንዳለ ሊቃጠል ችሏል።  በ1932ዓ.ም. የእንግሊዝ ጦር በአውሮፕላን ቦምብ ስለጣለበት፣ እንዲሁ ተጨማሪ አደጋ ደረሰበት። ስለሆነም በአሁኑ ወቅት ብዙ ጉዳት ሳይደርስበት ከሞላ ጎደል ተርፎ የሚገኘው አጥሩና እልፍኙ ነው። 
| 1 2 3 4 5 6 7 8 9 11                                                                                                                  |
| 1.ደብረ ፀሐይ ቁስቋም ማርያም 2.የቤተክርስቲያን አለቃ መኖሪያ 3.ቁስቋም ዕቃ ቤት 4.ዋናው በር 5.ቤተ ላሕም 6.ስዕል ቤት 7.የምንትዋብ መኖሪያ 8.የምንትዋብ እልፍኝ 9.እልፍኝ በር 11.የቁስቋም ሰገነቶች |


ደብረ ፀሐይ ቍስቋም
<center>{{ዩኔስኮ ዓለም አቀፍ ቅርስ
|ስም       =  ደብረ ፀሐይ ቁስቋም
|infoboxwidth= 22.8em
|ስዕል      = [[Image:RohlfKuskwam1884.jpg|250px|ቁስቋም እልፍኝ - 1876 ዓ.ም. እንደተሳለ]]
|ስዕልcaption = ቁስቋም እልፍኝ - 1876 ዓ.ም.
|አገር     = [[ኢትዮጵያ]]
|ዓይነት     = ባሕላዊ
|መመዘኛ    = c(ii)(iii)
|ID          = 19
|አካባቢ      = አፍሪካ
|ዓመት        = 1971
|አደጋ      =  
|Extension   = 
|locmapin    = Ethiopia
|relief      = 1
|latitude    = 12.61
|longitude  =37.47
|map_caption =  ደብረ ፀሐይ ቁስቋም በኢትዮጵያ ካርታ
}}</center>

'''ደብረ ፀሐይ ቍስቋም''' ከ[[ጎንደር ከተማ]] በስተ ስሜን ምዕራብ ወጣ ብሎ በሚገኘው [[ደብረ ፀሐይ]] የተባለ ተራራ ላይ የተሰራ የቤተክርስቲያንና ቤተመንግስት ግቢ ነው። ደብረ ፀሓይ ቁስቋም በእቴጌ [[ምንትዋብ]]፣ ከ[[1725]] ዓ.ም. እስከ  በ[[1738]] ዓ.ም. ተገንብቶ የተጠናቀቀ ሲሆን ዙሪያው በግምብ የታጠረና በ8 እንቁላል ግንቦች የተከበበ ነው<ref>Stuart C. Munro-Hay, ''Ethiopia, the unknown land: a cultural and historical guide'',I.B.Tauris,  London, 2002  Page 156</ref>።  ግቢውን ሰንጥቆ የሚያልፍ ግምብ ደብሩን ለሁለት ሲከፍል አንዱ ጎን [[ቁስቋም ማርያም]] የተባለውን ቤተክርስቲያን ሲይዝ ሌላው ጎን ደግሞ የብርሃን ሞገሴን (ምንትዋብን) ቤተመንግስት፣  [[ስዕል ቤት]] የተባለውን የምትጸልይበትን ክብ ጸሎት ቤት፣ እንግዶች መጋበዣ ዕልፍኝ፣  ሰፊ የሰራተኞች ግምብ፣ የ[[ጄምስ ብሩስ]]ቤተመጻሕፍት ተብሎ የሚታወቀው ግምብና ለልዩ ልዩ ግልጋሎት የተመደቡ እንቁላል ግንቦችን ይይዛል።  ደብረ ፀሐይ በተመሰረተበት ዘመን የራሱ [[ጉልት]] የነበረው ሲሆን ይኼውም በ[[እብናት]]፣ [[በለሳ]] እና [[አርማጭሆ]] ተሰባጥሮ ይገኝ ነበር፤ ስለሆነም 260 ቀሳውስትን በስሩ ያስተዳድር ነበር<ref>Donald Crummey, '' Land and society in the Christian Kingdom of Ethiopia: from the thirteenth'', page 168</ref>፡፡ 

ግቢው ሦስት ጊዜ ጉዳት ደርሶበታል። በመጀመሪያ በ1858፣ [[ዓፄ ቴዎድሮስ]] [[መቅደላ]] ሊያሰሩት ላሰቡት ቤተ ክርስቲያን ከቤተክርስቲያኑ የተለያዩ ንዋያትን መውሰዳቸው ነበር። ሁለተኛው ጉዳት የደረሰው በ1870ወች፣ የ[[ሱዳን]] [[ደርቡሽ|ደርቡሾች]] ግቢውን በ[[እሳት]] በማጋየት ያደረሱት ዋናው ጉዳት ነበር። በዚህ ቃጠሎ ቁስቋም ማርያም እንዳለ ሊቃጠል ችሏል።  በ1932ዓ.ም. የ[[ዩናይትድ ኪንግደም|እንግሊዝ]] ጦር በአውሮፕላን ቦምብ ስለጣለበት፣ እንዲሁ ተጨማሪ አደጋ ደረሰበት። ስለሆነም በአሁኑ ወቅት ብዙ ጉዳት ሳይደርስበት ከሞላ ጎደል ተርፎ የሚገኘው አጥሩና እልፍኙ ነው<ref>Briggs, Philip, Blatt, Brian, ''Ethiopia'',  Legoprints SPA, Italy, 2009</ref>። 
{|
|-
|{{ደብረ ፀሐይ ቁስቋም}}
|-
|
1.[[ደብረ ፀሐይ ቁስቋም ማርያም]]
2.[[የቤተክርስቲያን አለቃ መኖሪያ]]
3.[[ቁስቋም ዕቃ ቤት]]
4.[[ዋናው በር]]
5.[[ቤተ ላሕም]]
6.[[ስዕል ቤት]]
7.[[የምንትዋብ መኖሪያ]]
8.[[የምንትዋብ እልፍኝ]]
9.[[እልፍኝ በር]]
11.[[የቁስቋም ሰገነቶች]]
|}
[[ስዕል:Kuskwam.png|left|200px|thumb|የደብረ ፀሐይ ቁስቋም ግቢ ማውጫ ]] 
[[ስዕል:ET Gondar asv2018-02 img36 Kusquam.jpg |left|200px|thumb|የቁስቋም እልፍኝ በአሁኑ ጊዜ]]
[[ስዕል:ET Gondar asv2018-02 img34 Kusquam.jpg |left|thumb|200px| በወር አበባ ጊዜ ሴቶች ወደ ቤ/ክርስቲያን መከልከላቸውን ለማምለጥ እቴጌ ምንትዋብ ያሰራችው [[ስዕል ቤት]] ፍርስራሽ። ]]

{{clear}}

== ማጣቀሻ ==
<references/>

{{commons|Category:Kuskwam}}

[[መደብ:ምንትዋብ]]
[[መደብ:ቁስቋም|*]]
[[መደብ:አብያተ ክርስቲያናት]]