# ማሞ ውድነህ
ማሞ ውድነሀህሀህሀህሀህህ የቴአትር ደራሲ፥ ጋዜጠኛና ለ12 አመት የቀድሞው የኢትዮጵያ ደራሲዎች ማኅበር ሊቀ መንበር ነበሩ ። በአቡነ ጳውሎስ በሚመራው የሃይማኖት ኮሚቴ ውስጥ በኤርትራና በኢትዮጵያ መካከል ሰላምን ለማምጣት ጥረት ካደረጉ ሰዎችም አንዱ ነበሩ። የ54 መጻህፍት ደራሲና ተርጓሚ የነበሩት አቶ ማሞ በማስታወቂያ ሚኒሰቴር ስር በሚታተሙ ጋዜጦችና መጽሔቶች  በጋዜጠኝነት የሰሩ ሲሆን  የፖሊስና እርምጃው  ጋዜጣ መስራችና ተባባሪ ዋና አዘጋጅ ነበሩ፡፡ በኤርትራ ጠቅላይ ግዛት የማስታወቂያ ሚኒስቴር ተጠሪ ሆነዉ በተመደቡበት የጋዜጠኝነትና  የፖለቲካ ስራ በተጨማሪ ህብረት በተሰኘዉ ሳምንታዊ የአማርኛ ጋዜጣ ዘገባዎችና ትንታኔዎች ያቀርቡ ነበር።
ባደረባቸዉ ሕመም ምክንያት በተለያዩ ሆስፒታሎች ህክምናቸዉን ሲከታተሉ የነበሩት አቶ ማሞ ዓርብ የካቲት ፳፫ ቀን ፳፻፬ ዓ.ም ከዚህ አለም በሞት ተለይተዋል፡፡ፀሎተ ፍትሐቱ በብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ጳዉሎስ ፓትሪያሪክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ መሪነት ተፈፅሟል፡፡ አስክሬናቸውም በደራሲ ሐዲስ ዓለማየውና ሎሬት ፀጋዬ ገብረ መድኅን መካነ መቃብር አጠገብ አርፏል፡፡ በቀብራቸዉ ላይ የጤና ጥበቃ ሚኒስትር ዶ/ር  ቴዎድሮስ አድሃኖም ፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ዋና ዳይሬክተር አቶ ወርቅነህ ገበየሁ የቀድሞዉ የአዲስ አበባ ከንቲባዎች  ከንቲባ ዘውዴ ተክሉና ከንቲባ ብርሃነ ደሬሳ ተገኝተዋል፡፡

## ልጅነት
ጥቅምት ፲፪ ቀን ፲፱፻፳፫ ዓ.ም. በቀድሞው የወሎ ክፍለ ሃገር በዋግ አውራጃ ዐምደ ወርቅ ከተማ ከአባታቸው አቶ ውድነህ ተፈሪና ከእናታቸው ወይዘሮ አበበች ወልደየስ የተወለዱት ማሞ ውድነህ በፋሺስት ኢጣልያ ወረራ ጊዜ ወላጆቻቸውን አጥተዋል። የሕይወት አጋጣሚ በሻጊያን በቦምብ ከደደቡት ፓይለቶች አንዱን እንዲያገኙ አብቅቶያችው ይቅር እንዳሉት በአንድ ጽሁፋቸው ዘግበዋል ። የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን በ 15 አመታቸው የጀመሩት አቶ ማሞ በተለያዩ ችግሮች ምክኒያት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን መጨረስ ባይችሉም በአዲስ አበባ እና አስመራ ውስጥ የሚታተሙ ፖሊስ እና እርምጃው፣ህብረት እና የዛሬይቱ ኢትዮጲያ የተሰኙ ጋዜጦች ውስጥ አገልግለዋል። 

## የግል ህይወት
አቶ ማሞ ከባለቤታቸዉ ወይዘሮ አልማዝ ገብሩ ስድስት ልጆችና 10 የልጅ ልጆችን አፍርተዋል፡፡

## የደራሲ ማሞ ውድነህ ገጸ በረከቶች
አቶ ማሞን ይበልጥ ታዋቂና ተወዳጅ ያደረጋቸው በሥነ ጽሑፉ መስክ ያበረከቱት መጠነ ብዙና ዘርፈ ሰፊ የድርሰት ሥራዎቻቸው ናቸው፡፡ 53 መጻሕፍት ያሳተሙ ሲሆን፣ 54ኛው ‹‹ጣጣኛው›› ልብወለድ በሕትመት ላይ ነው፡፡ ሥራዎቻቸው በስለላ፣ በታሪክ፣ በልብለወድና በተውኔት ላይ ያተኮሩ ናቸው፡፡ ከነዚህ ውስጥ የሚከተሉት ይገኛሉ።
- 1.ሁለተኛው የዓለም ጦርነት

- 2.የሴቷን ፈተና

- 3.ከወንጀለኞቹ አንዱ

- 4.ቬኒቶ ሙሶሊኒ

- 5.የገባር ልጅ

- 6.ሁለቱ ጦርነቶች

- 7.አደገኛው ሰላይ

- 8.ዲግሪ ያሳበደው

- 9.ካርቱም ሔዶ ቀረ?

- 10.የ፮ቱ ቀን ጦርነት

- 11.የደቡብ ሱዳን ብጥብጥ

- 12.ብዕር እንደዋዛ

- 13.ሞንትጐመሪ

- 14.የኤርትራ ታሪክ

- 15.“የኛው ሰው በደማስቆ“

- 16.የ፪ ዓለም ሰላይ

- 17.ምጽአት-እሥራኤል

- 18.ሰላዩ ሬሳ

- 19.የ፲፯ቱ ቀን ጦርነት

- 20.የካይሮ ጆሮ ጠቢ

- 21.የበረሃው ተኰላ

- 22.ዘጠና ደቂቃ በኢንተቤ

- 23.ጊለን-የክፍለ ዘመኑ ሰላይ

- 24.የኦዲሣ ማኅደር

- 25.ከታተኞቹ

- 26.ከሕይወት በኋላ ሕይወት

- 27.ስለላና ሰላዮች

- 28.ምርጥ ምርጥ ሰላዮች

- 29.ዕቁብተኞቹ

- 30.አሉላ አባነጋ

- 31.የሰላዩ ካሜራ

- 32.“ሰላይ ነኝ“

- 33.በዘመናችን ከታወቁ ሰዎች

- 34.ዕድርተኞቹ

- 35.ሾተላዩ ሰላይ

- 36.ማኅበርተኞቹ

- 37.በረመዳን ውዜማ

- 38.የበረሃው ማዕበል

- 39.ኬ.ጂ.ቢ.

- 40.ሲ.አይ.ኤና ጥልፍልፍ ሲሆኑ

- 41.ዩፎስ-በሪራ ዲስኮች

- 42.መጭው ጊዜ

- 43.ዮሐንስ

- 44.የአሮጊት አውታታ

- 45.እኔና እኔ

- 46.ኤርትራና ኤርትራውያን

- 47.ሞት የመጨረሻ ነውን?

- 48.የደረስኩበት_፩

- 49.የደረስኩበት_፪


## የውጭ ማያዣ
- (እንግሊዝኛ) http://www.forachange.co.uk/index.php?stoid=100 Archived ዲሴምበር 13, 2004 at the Wayback Machine "So You are the One who Destroyed My Village", በማሞ ውድነህ
- (እንግሊዝኛ) http://www.debirhan.com/2012/03/author-journalist-and-historian-mamo.html Archived ማርች 6, 2012 at the Wayback Machine


ማሞ ውድነህ
'''ማሞ ውድነሀህሀህሀህሀህህ''' የቴአትር ደራሲ፥ ጋዜጠኛና ለ12 አመት የቀድሞው [[የኢትዮጵያ ደራሲዎች ማኅበር]] ሊቀ መንበር ነበሩ <ref>{{cite web |url=http://thearadaonline.com/2012/03/04/%E1%8A%A0%E1%8A%95%E1%8C%8B%E1%8D%8B%E1%8B%8D-%E1%88%9B%E1%88%9E-%E1%8B%8D%E1%8B%B5%E1%8A%90%E1%88%85-%E1%8A%A8%E1%8B%9A%E1%88%85-%E1%8A%A0%E1%88%88%E1%88%9D-%E1%89%A0%E1%88%9E%E1%89%B5-%E1%89%B0/ |title=አንጋፋው ደራሲና ጋዜጠኛ ማሞ ውድነህ ከዚህ አለም በሞት ተለዩ |publisher=thearadaonline.com |date=04 March 2012 |accessdate=04 April 2012 |archivedate=11 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311025303/http://thearadaonline.com/2012/03/04/%E1%8A%A0%E1%8A%95%E1%8C%8B%E1%8D%8B%E1%8B%8D-%E1%88%9B%E1%88%9E-%E1%8B%8D%E1%8B%B5%E1%8A%90%E1%88%85-%E1%8A%A8%E1%8B%9A%E1%88%85-%E1%8A%A0%E1%88%88%E1%88%9D-%E1%89%A0%E1%88%9E%E1%89%B5-%E1%89%B0/ }}</ref>። በ[[አቡነ ጳውሎስ]] በሚመራው የሃይማኖት ኮሚቴ ውስጥ በ[[ኤርትራ]]ና በ[[ኢትዮጵያ]] መካከል ሰላምን ለማምጣት ጥረት ካደረጉ ሰዎችም አንዱ ነበሩ። የ54 መጻህፍት ደራሲና ተርጓሚ የነበሩት አቶ ማሞ በማስታወቂያ ሚኒሰቴር ስር በሚታተሙ ጋዜጦችና መጽሔቶች  በጋዜጠኝነት የሰሩ ሲሆን  የፖሊስና እርምጃው  ጋዜጣ መስራችና ተባባሪ ዋና አዘጋጅ ነበሩ፡፡ በኤርትራ ጠቅላይ ግዛት የማስታወቂያ ሚኒስቴር ተጠሪ ሆነዉ በተመደቡበት የጋዜጠኝነትና  የፖለቲካ ስራ በተጨማሪ ህብረት በተሰኘዉ ሳምንታዊ የአማርኛ ጋዜጣ ዘገባዎችና ትንታኔዎች ያቀርቡ ነበር።

ባደረባቸዉ ሕመም ምክንያት በተለያዩ ሆስፒታሎች ህክምናቸዉን ሲከታተሉ የነበሩት አቶ ማሞ ዓርብ [[የካቲት ፳፫]] ቀን [[2004|፳፻፬]] ዓ.ም ከዚህ አለም በሞት ተለይተዋል፡፡ፀሎተ ፍትሐቱ በብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ጳዉሎስ ፓትሪያሪክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ መሪነት ተፈፅሟል፡፡ አስክሬናቸውም በደራሲ ሐዲስ ዓለማየውና ሎሬት ፀጋዬ ገብረ መድኅን መካነ መቃብር አጠገብ አርፏል፡፡ በቀብራቸዉ ላይ የጤና ጥበቃ ሚኒስትር ዶ/ር  [[ቴዎድሮስ አድሃኖም]] ፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ዋና ዳይሬክተር አቶ [[ወርቅነህ ገበየሁ]] የቀድሞዉ የአዲስ አበባ ከንቲባዎች  ከንቲባ [[ዘውዴ ተክሉ]]ና ከንቲባ [[ብርሃነ ደሬሳ]] ተገኝተዋል፡፡<ref>{{cite web |url=http://www.ethiopianreporter.com/news/293-news/5475-2012-03-03-19-07-28.html |title=የደራሲና ጋዜጠኛ ማሞ ውድነህ ቀብር ተፈጸመ |publisher=ethiopianreporter.com |date=03 March 2012 |accessdate=04 March 2012 |archivedate=5 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305204755/http://www.ethiopianreporter.com/news/293-news/5475-2012-03-03-19-07-28.html }}</ref> 

==ልጅነት== 
[[ጥቅምት ፲፪]] ቀን [[1923|፲፱፻፳፫]] ዓ.ም. በቀድሞው የ[[ወሎ]] ክፍለ ሃገር በዋግ አውራጃ ዐምደ ወርቅ ከተማ ከአባታቸው አቶ ውድነህ ተፈሪና ከእናታቸው ወይዘሮ አበበች ወልደየስ የተወለዱት '''ማሞ ውድነህ''' በፋሺስት ኢጣልያ ወረራ ጊዜ ወላጆቻቸውን አጥተዋል። የሕይወት አጋጣሚ በሻጊያን በቦምብ ከደደቡት ፓይለቶች አንዱን እንዲያገኙ አብቅቶያችው ይቅር እንዳሉት በአንድ ጽሁፋቸው ዘግበዋል ። የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን በ 15 አመታቸው የጀመሩት አቶ ማሞ በተለያዩ ችግሮች ምክኒያት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን መጨረስ ባይችሉም በአዲስ አበባ እና አስመራ ውስጥ የሚታተሙ [[ፖሊስ እና እርምጃው]]፣[[ህብረት]] እና [[የዛሬይቱ ኢትዮጲያ]] የተሰኙ ጋዜጦች ውስጥ አገልግለዋል። <ref>{{cite web|url=http://www.newsdire.com/news/2600-author-journalist-and-historian-mamo-wudneh-dies-at-77.html |title= Journalist and Historian Mamo Wudneh dies at 81 |publisher=newsdire.com |date=02 March 2012 |accessdate=04 March 2012}} </ref> 

==የግል ህይወት== 
አቶ ማሞ ከባለቤታቸዉ ወይዘሮ አልማዝ ገብሩ ስድስት ልጆችና 10 የልጅ ልጆችን አፍርተዋል፡፡

==የደራሲ ማሞ ውድነህ ገጸ በረከቶች==
አቶ ማሞን ይበልጥ ታዋቂና ተወዳጅ ያደረጋቸው በሥነ ጽሑፉ መስክ ያበረከቱት መጠነ ብዙና ዘርፈ ሰፊ የድርሰት ሥራዎቻቸው ናቸው፡፡ 53 መጻሕፍት ያሳተሙ ሲሆን፣ 54ኛው ‹‹ጣጣኛው›› ልብወለድ በሕትመት ላይ ነው፡፡ ሥራዎቻቸው በስለላ፣ በታሪክ፣ በልብለወድና በተውኔት ላይ ያተኮሩ ናቸው፡፡<ref>{{cite web|url=http://www.ethiopianreporter.com/life-art-culture/299-life-art-culture/5509-2012-03-07-07-20-50.html | title= ‹‹አምስት ዓይናው›› ማሞ ውድነህ |publisher=ethiopianreporter.com |date= 07 MARCH 2012 |accessdate=07 March 2012}} </ref> ከነዚህ ውስጥ የሚከተሉት ይገኛሉ።

*1.ሁለተኛው የዓለም ጦርነት

*2.የሴቷን ፈተና

*3.ከወንጀለኞቹ አንዱ

*4.ቬኒቶ ሙሶሊኒ

*5.የገባር ልጅ

*6.ሁለቱ ጦርነቶች

*7.አደገኛው ሰላይ

*8.ዲግሪ ያሳበደው

*9.ካርቱም ሔዶ ቀረ?

*10.የ፮ቱ ቀን ጦርነት

*11.የደቡብ ሱዳን ብጥብጥ

*12.ብዕር እንደዋዛ

*13.ሞንትጐመሪ

*14.የኤርትራ ታሪክ

*15.“የኛው ሰው በደማስቆ“

*16.የ፪ ዓለም ሰላይ

*17.ምጽአት-እሥራኤል

*18.ሰላዩ ሬሳ

*19.የ፲፯ቱ ቀን ጦርነት

*20.የካይሮ ጆሮ ጠቢ

*21.የበረሃው ተኰላ

*22.ዘጠና ደቂቃ በኢንተቤ

*23.ጊለን-የክፍለ ዘመኑ ሰላይ

*24.የኦዲሣ ማኅደር

*25.ከታተኞቹ

*26.ከሕይወት በኋላ ሕይወት

*27.ስለላና ሰላዮች

*28.ምርጥ ምርጥ ሰላዮች

*29.ዕቁብተኞቹ

*30.አሉላ አባነጋ

*31.የሰላዩ ካሜራ

*32.“ሰላይ ነኝ“

*33.በዘመናችን ከታወቁ ሰዎች

*34.ዕድርተኞቹ

*35.ሾተላዩ ሰላይ

*36.ማኅበርተኞቹ

*37.በረመዳን ውዜማ

*38.የበረሃው ማዕበል

*39.ኬ.ጂ.ቢ.

*40.ሲ.አይ.ኤና ጥልፍልፍ ሲሆኑ

*41.ዩፎስ-በሪራ ዲስኮች

*42.መጭው ጊዜ

*43.ዮሐንስ 

*44.የአሮጊት አውታታ

*45.እኔና እኔ

*46.ኤርትራና ኤርትራውያን

*47.ሞት የመጨረሻ ነውን?
    
*48.የደረስኩበት_፩

*49.የደረስኩበት_፪

==ማጣቀሻ==
{{Reflist}}

==የውጭ ማያዣ==
*{{en}} http://www.forachange.co.uk/index.php?stoid=100 {{Wayback|url=http://www.forachange.co.uk/index.php?stoid=100 |date=20041213192150 }} "So You are the One who Destroyed My Village", በማሞ ውድነህ
*{{en}} http://www.debirhan.com/2012/03/author-journalist-and-historian-mamo.html {{Wayback|url=http://www.debirhan.com/2012/03/author-journalist-and-historian-mamo.html |date=20120306081331 }}

{{መዋቅር-ሰዎች}}

[[መደብ:የኢትዮጵያ ጸሓፊዎች]]