# 1 አመነምሃት
ሰኸተፒብሬ 1 አመነምሃት ግብጽን በመካከለኛ መንግሥት (12ኛው ሥርወ መንግሥት) ከ2002 እስከ 1972 ዓክልበ. ግድም ድረስ የገዛ ፈርዖን ነበረ። የ4 መንቱሆተፕ (ነብታዊሬ) ተከታይ ነበር።
አመነምሃት መጀመርያ በነብታዊሬ አጭር ዘመን የነብታዊሬ አለቃ ወይም ሚኒስትር ይመስላል። በቅርብ ጊዜ ውስጥ ይህ አመነምሃት እራሱ ፈርዖን ሆነ። ነብታዊሬ ወዴት እንደ ሄደ ወይም እንደ ኖረ እንዳልኖረ አይታወቅም።  
አመነምሃት ከ፯ መቶ ያህል ዓመት በፊት ጠፍቶ የነበረውን ጥንታዊ መንግሥት ለማሳደስ ያደረገው ጥረት ሊታወቅ ችሏል። ይህም በጥንታዊ መንግሥት ፈሊጥ የሆነውን ሀረም በማስገንባቱ በኩል ይታያል። እንዲሁም ከአመነምሃት ዘመን በግብጽኛ የተጻፈው ሥነ ጽሁፍ ይህን ሀሣብ ያስረዳል።  ከነዚህ መካከል የአመነምሃት ትምህርት፣ የሲኑሄ ታሪክ እና የነፈርቲ ትንቢት ዋናዎቹ ናቸው።
በአመነምሃት ዘመነ መንግሥት በ፳ኛው ዓመት (1982 ዓክልበ. ግድም) ልጁን 1 ሰኑስረትን ከእርሱ ጋር በጋርዮሽ ወደ ዙፋኑ አስነሣው።  በዚህ ዓመት ደግሞ የግብጽ ዋና ከተማ ከጤቤስ ወደ አዲስ ከተማ ኢጭታዊ አዛወረው። በ፳፱ኛው ዓመት ዋዋት (ስሜን ኩሽ መንግሥት) እንደ ያዘ ከአንድ ጽላት ታውቋል።
በጽሑፎቹ መሠረት ልጁ ሰኑስረት በሊብያ እየዘመተ አመነምሃት በሤራ እንደ ተገደለ ይታሥባል። 

## የነፈርቲ ትንቢት
የነፈርቲ ትንቢት በ፩ አመነምሃት ዘመን የተጻፈ ትውፊት ነው።  ትውፊቱ በቀድሞ ዘመን በጥንታዊው መንግሥት 4ኛው ሥርወ መንግሥት በነገሰው በስነፈሩ ዘመን ( 2975-2963 ዓክልበ. ግድም) ስለ ኖረ «ነፈርቲ» ስለ ተባለ ቄስ የተመለከተ ነው። 
ፈርዖኑ ስነፈሩ ሰልችቶት ነፈርቲ ትንቢት እንዲናገርለት አዘዘውና ንጉሡ የተናገረውን ቃል ጻፈው ይላል። ነቢዩ ለስነፈሩ፦ ወደፊት ሀገሩ አዲስ እንዲመሠረት ያስፈልጋል፤ እስከ መጨረሻውም ጥፍር ድረስ በሙሉ ይጠፋል፤ ማንም የሚጠብቃት አይተርፍምም፤ ሆኖም ወደፊት «አመኒ» የሚባል ንጉሥ ነግሦ መንግሥቱን አዲስ ይሠራዋል ብሎ ነበየለት። 
የዚህ ትውፊት መንስዔ በእርግጡ ሊታወቅ ባይቻለንም ፈርዖኑ «አመነምሃት» የሚለውን የዙፋን ስም  መውሰዱን ለማጽደቅ እንደ ታሠበ ይሆናል።
- የአመነምሃት ምስል ከነነጭ ዘውድ
- በመቃብሩ እንደ ተሳለ
- የአመነምሃት ምስል በአሁኑ ካይሮ
- የአመነምሃት ስም በጢንዚዛ ዕንቁ

| ቀዳሚው 4 መንቱሆተፕ | የግብፅ ፈርዖን | ተከታይ 1 ሰኑስረት |


## ዋቢ መጻሕፍት
1. ↑  «የአመነምሃት ትምህርት»፣ ነጥብ ስለ «ኮሩስኮ ጽላት»

- Wolfgang Kosack: Berliner Hefte zur ägyptischen Literatur 1 - 12: Teil I. 1 - 6/ Teil II. 7 - 12 (2 Bände). Paralleltexte in Hieroglyphen mit Einführungen und Übersetzung. Heft 9: Die Lehre des Königs Amenemhet I. an seinen Sohn. Verlag Christoph Brunner, Basel 2015. ISBN 978-3-906206-11-0.


1 አመነምሃት
'''ሰኸተፒብሬ 1 አመነምሃት''' [[ግብጽ]]ን በ[[መካከለኛ መንግሥት]] ([[12ኛው ሥርወ መንግሥት]]) ከ2002 እስከ 1972 ዓክልበ. ግድም ድረስ የገዛ [[ፈርዖን]] ነበረ። የ[[4 መንቱሆተፕ]] (ነብታዊሬ) ተከታይ ነበር።

አመነምሃት መጀመርያ በነብታዊሬ አጭር ዘመን የነብታዊሬ አለቃ ወይም ሚኒስትር ይመስላል። በቅርብ ጊዜ ውስጥ ይህ አመነምሃት እራሱ ፈርዖን ሆነ። ነብታዊሬ ወዴት እንደ ሄደ ወይም እንደ ኖረ እንዳልኖረ አይታወቅም።  

አመነምሃት ከ፯ መቶ ያህል ዓመት በፊት ጠፍቶ የነበረውን [[ጥንታዊ መንግሥት]] ለማሳደስ ያደረገው ጥረት ሊታወቅ ችሏል። ይህም በጥንታዊ መንግሥት ፈሊጥ የሆነውን [[ሀረም]] በማስገንባቱ በኩል ይታያል። እንዲሁም ከአመነምሃት ዘመን በ[[ግብጽኛ]] የተጻፈው [[ሥነ ጽሁፍ]] ይህን ሀሣብ ያስረዳል።  ከነዚህ መካከል ''[[የአመነምሃት ትምህርት]]''፣ ''[[የሲኑሄ ታሪክ]]'' እና ''[[የነፈርቲ ትንቢት]]'' ዋናዎቹ ናቸው።

በአመነምሃት ዘመነ መንግሥት በ፳ኛው ዓመት (1982 ዓክልበ. ግድም) ልጁን [[1 ሰኑስረት]]ን ከእርሱ ጋር በጋርዮሽ ወደ ዙፋኑ አስነሣው።  በዚህ ዓመት ደግሞ የግብጽ ዋና ከተማ ከ[[ጤቤስ]] ወደ አዲስ ከተማ [[ኢጭታዊ]] አዛወረው። በ፳፱ኛው ዓመት [[ዋዋት]] (ስሜን [[ኩሽ መንግሥት]]) እንደ ያዘ ከአንድ ጽላት ታውቋል።<ref>[http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/ammenemes.htm «የአመነምሃት ትምህርት»፣ ነጥብ ስለ «ኮሩስኮ ጽላት»]</ref>

በጽሑፎቹ መሠረት ልጁ ሰኑስረት በ[[ሊብያ]] እየዘመተ አመነምሃት በሤራ እንደ ተገደለ ይታሥባል። 

==የነፈርቲ ትንቢት==
''የነፈርቲ ትንቢት'' በ፩ አመነምሃት ዘመን የተጻፈ ትውፊት ነው።  ትውፊቱ በቀድሞ ዘመን በ[[ጥንታዊው መንግሥት]] [[4ኛው ሥርወ መንግሥት]] በነገሰው በ[[ስነፈሩ]] ዘመን ( 2975-2963 ዓክልበ. ግድም) ስለ ኖረ «ነፈርቲ» ስለ ተባለ ቄስ የተመለከተ ነው። 

ፈርዖኑ ስነፈሩ ሰልችቶት ነፈርቲ ትንቢት እንዲናገርለት አዘዘውና ንጉሡ የተናገረውን ቃል ጻፈው ይላል። ነቢዩ ለስነፈሩ፦ ወደፊት ሀገሩ አዲስ እንዲመሠረት ያስፈልጋል፤ እስከ መጨረሻውም ጥፍር ድረስ በሙሉ ይጠፋል፤ ማንም የሚጠብቃት አይተርፍምም፤ ሆኖም ወደፊት «አመኒ» የሚባል ንጉሥ ነግሦ መንግሥቱን አዲስ ይሠራዋል ብሎ ነበየለት። 

የዚህ ትውፊት መንስዔ በእርግጡ ሊታወቅ ባይቻለንም ፈርዖኑ «አመነምሃት» የሚለውን የዙፋን ስም  መውሰዱን ለማጽደቅ እንደ ታሠበ ይሆናል።

<gallery>
ስዕል:Amenemhat I head Petrie.png|የአመነምሃት ምስል ከነ[[ነጭ ዘውድ]]
ስዕል:Amenhet.jpg|በመቃብሩ እንደ ተሳለ
ስዕል:Amenemhat I Caire 01.jpg|የአመነምሃት ምስል በአሁኑ [[ካይሮ]]
ስዕል:Amenemhat I scarab Petrie.png|የአመነምሃት ስም በጢንዚዛ ዕንቁ
</gallery>

{{S-start}}
{{Succession box
|before= [[4 መንቱሆተፕ]]
|title=የ[[ግብፅ]] ፈርዖን 
|years=2002-1972 ዓክልበ. ግድም
|after= [[1 ሰኑስረት]]}}
{{end}}

==ዋቢ መጻሕፍት==
<references/>
* [[Wolfgang Kosack]]: ''Berliner Hefte zur ägyptischen Literatur 1 - 12'': Teil I. 1 - 6/ Teil II. 7 - 12 (2 Bände). Paralleltexte in Hieroglyphen mit Einführungen und Übersetzung. Heft 9: Die Lehre des Königs Amenemhet I. an seinen Sohn. Verlag Christoph Brunner, Basel 2015. ISBN 978-3-906206-11-0.

[[መደብ:የመካከለኛ መንግሥት ፈርዖኖች]]