# በጀት
በጀት ማለት ለወደፊቱ የሚመጣን ገቢና ወጪ የሚተነብይ የንዋይ/ገንዘብ እቅድ ነው። በዚህ እቅድ ውስጥ ቁጠባ፣ ብድር እና ወጪ ይካተታሉ ። ግለሰቦች ወይንም ቢዝነሶች ገቢና ወጪያቸው ሲመረመር ከሞላ ጎደል ቋሚ ሆኖ ስለሚገኝ የበጀት ጥቅም ከዚህ ይመነጫል። ማለት፣ ቋሚ ገቢ ወጪ፣ ለወደፊት ይሚሆነን ለመተንበይ አመቺ ነው። ተንብዮ በበጀት መመራት ግለሰቦብ በገንዘባቸው/ንዋያቸው ላይ ሙሉ ቁጥጥር እንዲኖራቸው ያደርጋል። አላስፈላጊ ወጭወችን ለመለየት እና በአቅም መኖርን ለማወቅ ይረዳል።

## የበጀት አሰራር

### ቅድሚያ መሰረት
| በጀት ምሳሌ      | በጀት ምሳሌ | በጀት ምሳሌ | በጀት ምሳሌ |
| ------------ | ------- | ------- | ------- |
| የወር ገቢ       |         |         |         |
|              | የተተነበየ  | ተጨባጭ    | ልዩነት    |
| ደመወዝ - ከስራ ፩ | 200     | 185     | -15     |
| ደመወዝ - ከስራ ፪ | 400     | 410     | +10     |
| ሌሎች የገቢ ምንጮች | 60      | 50      | -10     |
| የወሩ አጠቃላይ ገቢ | 660     | 645     | -15     |
| የወር ወጪ       |         |         |         |
|              | የተተነበየ  | ተጨባጭ    | ልዩነት    |
| ሞርጌጅ/ኪራይ     | 300     | 300     | 0       |
| መኪና ኢንሹራንስ   | 50      | 50      | 0       |
| ክሬዲት ካርድ     | 50      | 60      | +10     |
| ሴቪንግ አካውንት   | 50      | 50      | 0       |
| ምግብ          | 100     | 90      | -10     |
| የወሩ አጠቃላይ ወጪ | 550     | 550     | 0       |

በመጀመሪያ ደረጃ ላለፉት ሁለት ወራት የነበረን የወጪ ዓይነቶች ማወቅ ያስፈልጋል። እማይታወቅ ከሆነ ከአሁኑ በመጀመር ለሁለት ወራት መመዝገብ መልካም ልማድ ነው።
ለአንድ ወር እያንዳንዷን ወጪ ከላይ በተቀመጠው የበጀት ዓይነት መሰርት መመዝገብ ጥሩ ምክር ነው። 
የወር ደሞዝን ወይንም ሌላ አይነት ገቢን ለብቻው ማስላት፣ ሁለተኛው የበጀት አሰራር ደረጃ ነው።
ከዚያ በኋላ፣ ወጪን ከገበሚ መቀነስና ውጤቱ ነጌቲቭ ከሆነ ያለ አቅም መኖርን ስለሚያመላክት ለወደፊት ይህ እንዳይሆን የወጪ ልማድን እንዴት ማስተካከል እንዳለብን ዘዴ መዘየድ። 
ውጤቱ ፖዚቲቭ ሆኖ ከተገኘ ግን ያለ ገቢ ከወጪ ስለሚበልጥ ተራፊውን ገንዘብ በየወሩ ወደ ሴቪንግ አካውንት ማስተላለፍ ጥሩ ተግባር ነው።

### ድህረ በጀት
በየወሩ በጀቱ መጻፍና መመርመር ይኖርበታል ማለት ነው። ለየጊዜው እንዲስማማ ተደርጎ መሻሻልና መታደስም ይኖርበታል። ወጭና ገቢ በሂደት በሚገባ ከታወቀ በኋላ የወደፊቱን ማቀድ ቀላል ይሆናል። ወጪን ለመቀነስ ወጭን በዝርዝር ጽፎ በዚያ ዝርዝር መሰረት መመራት ከአላስፈላጊ ወጪ ያድናል። 

### ዕዳና በጀት
የበጀት ዋናው ጥቅም አንድ ግለሰብ በራሱ ገቢና ወጪ ላይ ሙሉ ቁጥጥር እንዲኖረው ማስቻሉ ነው። ስለሆነም ግለሰቦች ዕዳ ውስጥ መግባት ሲጀምሩ በቶሎ እንዲያውቁ ይሆናሉ። ስለሆነም ችግሩ ከመባባሱ በፊት አስቀድመው እርምጃ ለመውሰድ ይችላሉ።
አንድ ግለሰብ ዕዳ ውስጥ እየገባ መሆኑን መረዳት ሲጀመር መጀመሪያውኑ የዕዳውን አይነት መለየት አስፈላጊ ነው። ቅድሚያ ትኩረት አግኝተው መከፈል ያለባቸው እማይለወጡ ዕዳወች (ምሳሌ ሞርጌጅ፣ የቤት ኪራይ ..) እና ቀስ ብለው ሊከፍሉ የሚችሉ ተለዋዋጭ ዕዳዎች (ምግብ፣ የኤሌክትሪክ፣ ውሃ ና ሌሎች በጥንቃቄ ሊቀነሱ የሚችሉ ቢሎች) ተለየተው ሊታወቁ ይገባል። 
ዕዳዎቹ ከተለዩ በሗላ፣ ዕዳዎቹን ለማስወገድ መንገድ ማበጀት ተገቢ ነው። ለዚህ ተግባር እንዲረዳ «በደህና ጊዜ» በትንሽ በትንሹ ማጠራቀም ጥሩ ነው። ነገር ግን ይህ ተደርጎ ካልሆነ፣ ቀሪ እዳን ቀስ በቀስ ለመክፍል የሚያስችል ስምምነት ከዕዳ-ሰጪው ጋር መግባት ጥሩ ነው። ባንኮች የአንድ ግለሰብ ዕዳ ባለቤት ከሆኑ፣ ግለሰቡን ለመርዳት ፍላጎት ይኖራቸዋል፣ ምክንያቱም ከርሱ ነውና ገንዘብ የሚያገኙት። ለዚህ ተግባር እንዲረዳ ኮንሶሊዴሽን (ሁሉን ዕዳን በአንድ ላይ መሰብሰብ) እና ሪፋይናንሲንግ (ብድርን፣ በተራዘመ ጊዜ እንዲከፍሉ ማስቻል) የሚባሉ ሁለት መሳሪያወችን ባንኮች ይጠቀማሉ። እኒህን ማግኘት እዳ ከቁጥጥር ውጭ እንዳይወጣ ይረዳሉ። ሆኖም እኒህ እድሎች ካልተገኙ ዴቢት ስፔሻሊስት የተሰኙ መካሪዎችን ማነጋገር ይቻላል።

## ተጨማሪ ንባብ
- በጀት የሚለው ቃል ከይት መጣ
- የአሜሪካ መንግስት የሸማች ህብረተሰብ ተከላካይ ተቋም Archived ኦክቶበር 11, 2011 at the Wayback Machine
- በጀት አሰራር ትምህርት
- ኢንተርኔት ላይ በጀት መስሪያ ሶፍትዌር Archived ጃንዩዌሪ 19, 2012 at the Wayback Machine


በጀት
'''በጀት''' ማለት ለወደፊቱ የሚመጣን ገቢና ወጪ የሚተነብይ የንዋይ/ገንዘብ እቅድ ነው። በዚህ እቅድ ውስጥ [[ቁጠባ]]፣ [[ብድር]] እና [[ወጪ]] ይካተታሉ <ref>{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = Arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | coauthors = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | pages = 502
  | url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  }} {{Wayback|url=https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 |date=20161220014709 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 |accessdate=2021-02-24 |archivedate=2016-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 }}</ref>። ግለሰቦች ወይንም ቢዝነሶች ገቢና ወጪያቸው ሲመረመር ከሞላ ጎደል ቋሚ ሆኖ ስለሚገኝ የበጀት ጥቅም ከዚህ ይመነጫል። ማለት፣ ቋሚ ገቢ ወጪ፣ ለወደፊት ይሚሆነን ለመተንበይ አመቺ ነው። ተንብዮ በበጀት መመራት ግለሰቦብ በገንዘባቸው/ንዋያቸው ላይ ሙሉ ቁጥጥር እንዲኖራቸው ያደርጋል። አላስፈላጊ ወጭወችን ለመለየት እና በአቅም መኖርን ለማወቅ ይረዳል።

== የበጀት አሰራር ==
=== ቅድሚያ መሰረት ===

 {| class="wikitable" align="right"
|-
!colspan ="4"| በጀት ምሳሌ
|-
|colspan ="4"| የወር ገቢ 
|-
| ||የተተነበየ || ተጨባጭ || ልዩነት
|-
| ደመወዝ - ከስራ ፩ || 200 || 185 || -15
|-
| ደመወዝ - ከስራ ፪ || 400 || 410 || +10
|-
| ሌሎች የገቢ ምንጮች || 60 || 50 || -10
|-style="background:darkgray; color:blue; border-top:0px solid white; border-right:0px solid white; border-bottom:0px;"
| የወሩ አጠቃላይ ገቢ || 660 || 645 || -15
|-
|colspan ="4"| የወር ወጪ
|-
| ||የተተነበየ || ተጨባጭ || ልዩነት
|-
|ሞርጌጅ/ኪራይ || 300 || 300 || 0
|-
| መኪና ኢንሹራንስ || 50 || 50 || 0
|-
| [[ክሬዲት ካርድ]] || 50 || 60 || +10
|-
| [[ሴቪንግ|ሴቪንግ አካውንት]] || 50 || 50 || 0
|-
| ምግብ || 100 || 90 || -10
|-style="background:darkgray; color:blue; border-top:0px solid white; border-right:0px solid white; border-bottom:0px;"
| የወሩ አጠቃላይ ወጪ || 550 || 550 || 0
|}
በመጀመሪያ ደረጃ ላለፉት ሁለት ወራት የነበረን የወጪ ዓይነቶች ማወቅ ያስፈልጋል። እማይታወቅ ከሆነ ከአሁኑ በመጀመር ለሁለት ወራት መመዝገብ መልካም ልማድ ነው።

ለአንድ ወር እያንዳንዷን ወጪ ከላይ በተቀመጠው የበጀት ዓይነት መሰርት መመዝገብ ጥሩ ምክር ነው። 

የወር ደሞዝን ወይንም ሌላ አይነት ገቢን ለብቻው ማስላት፣ ሁለተኛው የበጀት አሰራር ደረጃ ነው።

ከዚያ በኋላ፣ ወጪን ከገበሚ መቀነስና ውጤቱ ነጌቲቭ ከሆነ ያለ አቅም መኖርን ስለሚያመላክት ለወደፊት ይህ እንዳይሆን የወጪ ልማድን እንዴት ማስተካከል እንዳለብን ዘዴ መዘየድ። 

ውጤቱ ፖዚቲቭ ሆኖ ከተገኘ ግን ያለ ገቢ ከወጪ ስለሚበልጥ ተራፊውን ገንዘብ በየወሩ ወደ [[ሴቪንግ አካውንት]] ማስተላለፍ ጥሩ ተግባር ነው።

=== ድህረ በጀት ===

በየወሩ በጀቱ መጻፍና መመርመር ይኖርበታል ማለት ነው። ለየጊዜው እንዲስማማ ተደርጎ መሻሻልና መታደስም ይኖርበታል። ወጭና ገቢ በሂደት በሚገባ ከታወቀ በኋላ የወደፊቱን ማቀድ ቀላል ይሆናል። ወጪን ለመቀነስ ወጭን በዝርዝር ጽፎ በዚያ ዝርዝር መሰረት መመራት ከአላስፈላጊ ወጪ ያድናል። 

=== ዕዳና በጀት ===
የበጀት ዋናው ጥቅም አንድ ግለሰብ በራሱ ገቢና ወጪ ላይ ሙሉ ቁጥጥር እንዲኖረው ማስቻሉ ነው። ስለሆነም ግለሰቦች ዕዳ ውስጥ መግባት ሲጀምሩ በቶሎ እንዲያውቁ ይሆናሉ። ስለሆነም ችግሩ ከመባባሱ በፊት አስቀድመው እርምጃ ለመውሰድ ይችላሉ።

አንድ ግለሰብ ዕዳ ውስጥ እየገባ መሆኑን መረዳት ሲጀመር መጀመሪያውኑ የዕዳውን አይነት መለየት አስፈላጊ ነው። ቅድሚያ ትኩረት አግኝተው መከፈል ያለባቸው እማይለወጡ ዕዳወች (ምሳሌ [[ሞርጌጅ]]፣ [[የቤት ኪራይ]] ..) እና ቀስ ብለው ሊከፍሉ የሚችሉ ተለዋዋጭ ዕዳዎች (ምግብ፣ የ[[ኤሌክትሪክ]]፣ [[ውሃ]] ና ሌሎች በጥንቃቄ ሊቀነሱ የሚችሉ ቢሎች) ተለየተው ሊታወቁ ይገባል። 

ዕዳዎቹ ከተለዩ በሗላ፣ ዕዳዎቹን ለማስወገድ መንገድ ማበጀት ተገቢ ነው። ለዚህ ተግባር እንዲረዳ «በደህና ጊዜ» በትንሽ በትንሹ ማጠራቀም ጥሩ ነው። ነገር ግን ይህ ተደርጎ ካልሆነ፣ ቀሪ እዳን ቀስ በቀስ ለመክፍል የሚያስችል ስምምነት ከዕዳ-ሰጪው ጋር መግባት ጥሩ ነው። [[ባንክ|ባንኮች]] የአንድ ግለሰብ ዕዳ ባለቤት ከሆኑ፣ ግለሰቡን ለመርዳት ፍላጎት ይኖራቸዋል፣ ምክንያቱም ከርሱ ነውና ገንዘብ የሚያገኙት። ለዚህ ተግባር እንዲረዳ [[ኮንሶሊዴሽን]] (ሁሉን ዕዳን በአንድ ላይ መሰብሰብ) እና [[ሪፋይናንሲንግ]] (ብድርን፣ በተራዘመ ጊዜ እንዲከፍሉ ማስቻል) የሚባሉ ሁለት መሳሪያወችን ባንኮች ይጠቀማሉ። እኒህን ማግኘት እዳ ከቁጥጥር ውጭ እንዳይወጣ ይረዳሉ። ሆኖም እኒህ እድሎች ካልተገኙ [[ዴቢት ስፔሻሊስት]] የተሰኙ መካሪዎችን ማነጋገር ይቻላል።

== ማጣቀሻ ==
{{reflist}}
== ተጨማሪ ንባብ ==
* [http://www.worldwidewords.org/topicalwords/tw-bud1.htm በጀት የሚለው ቃል ከይት መጣ]
* [http://www.usa.gov/topics/consumer.shtml የአሜሪካ መንግስት የሸማች ህብረተሰብ ተከላካይ ተቋም] {{Wayback|url=http://www.usa.gov/topics/consumer.shtml |date=20111011112909 }}
* [https://web.archive.org/web/20051125035614/http://www.betterbudgeting.com/spcrptdwd/Dealing%20with%20Debt%20-%20rev04.pdf በጀት አሰራር ትምህርት]
* [https://www.mint.com/household-budget-software/ ኢንተርኔት ላይ በጀት መስሪያ ሶፍትዌር] {{Wayback|url=https://www.mint.com/household-budget-software/ |date=20120119154431 }}

[[መደብ:በጀት]]
[[መደብ:የአሜሪካ ኑሮ ዘዴ]]