# ዎላይታ ሶዶ
ዎላይታ ሶዶ ወይም ወላይታ ሶዶ በአጭሩ ሶዶ በኢትዮጵያ የደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት ውስጥ የሚገኝ ከተማ ሲሆን በዎላይታ ዞን እና በሶዶ ዙሪያ ወረዳ ውስጥ ይገኛል።  ዎላይታ ሶዶ የዎላይታ ዞን እና የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል አስተዳደር ማዕከል ሆኖ ያገለግላል። ከተማው ከባሕር ጠለል በላይ 1,600 እስከ 2,100 ሜትር ከፍታ ያለው ሲሆን የኬንትሮስ መስመርና ርዝመት ያለው 6°54′ሰ 37°45′ም ነው። 
ሶዶ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኙ ዋና ዋና የጤናና ትምህርት ተቋማት ማዕከል ነው። ሶዶ ክርስቲያን ሆስፒታል በአፍሪካ ከሚገኙ 10 የቀዶ ህክምና ማሰልጠኛ ማዕከላት አንዱ ነው። ሆስፒታሉ ኦርቶፒዲክእና ጄኔራል፣ ማህፀን እና ህፃናት መርጃን ጨምሮ የተለያዩ የህክምና፣ የቀዶ ህክምና ና የቀዶ ህክምና አገልግሎት ይሰጣል። ወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ ትምህርተ ሪፈራል ሆስፒታልም በዚህ ከተማ የሚገኝ ሲሆን ሁለት ሚሊዮን አካባቢ ሰዎችንም ያገለግላል። በሆስፒታሉ የነበሩት አልጋዎች ጠቅላላ ቁጥር 200 ነበር፤ ከእነዚህ ውስጥ 60 አልጋዎች በማህፀንና በማህፀን ሕክምና ክፍል ውስጥ ይገኙ ነበር ።

## ታሪክ
በ1930ዎቹ መጀመሪያ ላይ በዎላይታ አከባቢ ከተማ ተብሎ ሊጠራ የሚገባው ብቸኛ አካባቢ ዎላይታ ሶዶ ነበር። የቅዳሜ ገበያ፣ ወደ ዋና ከተማው የሚላክ የስልክ መስመር እንዲሁም በየሳምንቱ የፖስታ መልእክት የሚልክ ሰው ነበረው። የጣሊያን የምድር ጦር ሶዶ ጥር 27 ቀን 1929 ዓ.ም በቁጥጥር ስር አዋለ፤ ሁለት የጣሊያን ጄኔራሎች በጥቂቱ ከተቃውሞ በኋላ ግንቦት 22 ቀን 1933 ዓ.ም. እጃቸውን እስከሰጡበት ጊዜ ድረስ እዚያው ነበሩ። በ1958 ዓ.ም. ሶዶ በኢትዮጵያ አንደኛ ደረጃ ላይ ከሚገኙ 27 ቦታዎች አንዱ ነበር። ከ1965-68 ባለው ጊዜ ውስጥ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቅርንጫፍ ተቋቋመ።
የሶዶ ዙሪያ ወረዳ አስተዳዳሪ እና የሆነ ጊዜ ተማሪዎች አብዮት አራማጅ መላኩ ጌብሬ ኤግዚያበር በ1967 ዓ.ም. ታሰሩ። ገበሬዎችና የከተማ ድሀዎች በከተማ ውስጥ በዝባዦች ላይ እንዲነሱ በማበረታታቸው ምክንያት ነበር የታሰሩት። በ1984 በዚያ ዓመት በረሃብ ለተጎዱ ሰዎች የስደተኞች መጠለያ ተቋቋመ። ከ1997 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ጠቅላላ ምርጫ በፊት፣ የካቲት 22 ቀን 1997 ዓ.ም. በሶዶ በወያኔ ሕግ ታስረው ከነበሩ 200 ሰዎች መካከል አንዳንድ የተባበሩት የኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎች የፖለቲካ ፓርቲ አባላት እንደሚገኙ አምነስቲ ኢንተርናሽናል ዘግቧል። አምነስቲ ኢንተርናሽናል ይህንን አጋጣሚ በተቃዋሚ ፓርቲ አራማጆች ላይ በተከታታይ መንግስት ከፈፀመባቸው ማስፈራሪያዎች ውስጥ አንዱ ነው።

## የህዝብ ቁጥር
በማዕከላዊ ስታስትክ አጀንሲ የ2018 የህዝብ ብዛት ትምብያ ላይ መሠረት, ሶዶ ከተማ በአጠቃላይ 254,294 ነዋሪዎች አሉት, ከእነዚህ ውስጥ 125,855 ወንዶች ሲሆኑ 128,439 ደግሞ ሴቶች ናቸው።

## ምንጮች
1. ↑  "Ethiopia: The 15 May 2005 elections and human rights - recommendations to the government, election observers and political parties" , Amnesty International website, Report AFR 25/002/2005 (accessed 30 December 2021)
2. ↑  "የሶዶ ከተማ የህዝብ ብዛት". Archived from the original on 2022-07-07.  በ2021-12-30 የተወሰደ.


ዎላይታ ሶዶ
{{የቦታ መረጃ
| ስም          = ዎላይታ ሶዶ
| ስዕል          =Sodo 2.jpg
| ክፍፍል_ዓይነት = አገር
| ስዕል                
| ክፍፍል_ስም = {{flag|ኢትዮጵያ}}
| ክፍፍል_ስም2 = [[ደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት]]
| ክፍፍል_ዓይነት2 = ክልል
| ክፍፍል_ስም3 = [[ዎላይታ]]
| ክፍፍል_ዓይነት3 = ዞን
| ክፍፍል_ስም4 = [[ሶዶ ዙሪያ ወረዳ|ሶዶ ዙርያ]]
| ክፍፍል_ዓይነት4 = [[ወረዳ]]
   | ቦታ_ጠቅላላ = 
   | ከፍታ     = 1,600 ሜ.
   | ካርታ_አገር       = ኢትዮጵያ
   | ካርታ_መግለጫ = የዎላይታ ሶዶ ፡ አቀማመጥ ፡ በኢትዮጵያ ፡ ውስጥ
   | lat_deg       = 6
   | lat_min       = 51
   | north_south   = N
   | lon_deg       = 37
   | lon_min       = 46
   | east_west     = E
|ቦታ_ዓይነት=ከተማ
|ኗሪ_ስም=Wolaytta Soddo Ambbaa
|መሪ_ማዕረግ=ካንቲባ
|መሪ_ስም= ፍሬው ምግብ (ዶ/ር)
|ባንዲራ=Flag of Ethiopia.svg
|ሕዝብ_ከተማ=254,294,|ይፋ_ስም=}}
'''ዎላይታ ሶዶ''' ወይም '''ወላይታ ሶዶ''' በአጭሩ '''ሶዶ''' በ[[ኢትዮጵያ]] የ[[ደቡብ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግስት]] ውስጥ የሚገኝ ከተማ ሲሆን በ[[ዎላይታ]] ዞን እና በ[[ሶዶ ዙሪያ ወረዳ]] ውስጥ ይገኛል።  ዎላይታ ሶዶ የዎላይታ ዞን እና የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል አስተዳደር ማዕከል ሆኖ ያገለግላል። ከተማው ከባሕር ጠለል በላይ 1,600 እስከ 2,100 ሜትር ከፍታ ያለው ሲሆን የኬንትሮስ መስመርና ርዝመት ያለው 6°54′ሰ 37°45′ም ነው። 
ሶዶ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኙ ዋና ዋና የጤናና ትምህርት ተቋማት ማዕከል ነው። ሶዶ ክርስቲያን ሆስፒታል በአፍሪካ ከሚገኙ 10 የቀዶ ህክምና ማሰልጠኛ ማዕከላት አንዱ ነው። ሆስፒታሉ ኦርቶፒዲክእና ጄኔራል፣ ማህፀን እና ህፃናት መርጃን ጨምሮ የተለያዩ የህክምና፣ የቀዶ ህክምና ና የቀዶ ህክምና አገልግሎት ይሰጣል። ወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ ትምህርተ ሪፈራል ሆስፒታልም በዚህ ከተማ የሚገኝ ሲሆን ሁለት ሚሊዮን አካባቢ ሰዎችንም ያገለግላል። በሆስፒታሉ የነበሩት አልጋዎች ጠቅላላ ቁጥር 200 ነበር፤ ከእነዚህ ውስጥ 60 አልጋዎች በማህፀንና በማህፀን ሕክምና ክፍል ውስጥ ይገኙ ነበር ።
[[File:Wolaita Sodo.jpg|thumb|right]]

==ታሪክ==
በ1930ዎቹ መጀመሪያ ላይ በዎላይታ አከባቢ ከተማ ተብሎ ሊጠራ የሚገባው ብቸኛ አካባቢ ዎላይታ ሶዶ ነበር። የቅዳሜ ገበያ፣ ወደ ዋና ከተማው የሚላክ የስልክ መስመር እንዲሁም በየሳምንቱ የፖስታ መልእክት የሚልክ ሰው ነበረው። የጣሊያን የምድር ጦር ሶዶ ጥር 27 ቀን 1929 ዓ.ም በቁጥጥር ስር አዋለ፤ ሁለት የጣሊያን ጄኔራሎች በጥቂቱ ከተቃውሞ በኋላ ግንቦት 22 ቀን 1933 ዓ.ም. እጃቸውን እስከሰጡበት ጊዜ ድረስ እዚያው ነበሩ። በ1958 ዓ.ም. ሶዶ በኢትዮጵያ አንደኛ ደረጃ ላይ ከሚገኙ 27 ቦታዎች አንዱ ነበር። ከ1965-68 ባለው ጊዜ ውስጥ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ቅርንጫፍ ተቋቋመ።
[[File:Wolayta Sodo city view.jpg|thumb|ዎላይታ ሶዶ በ2014 ዓ.ም]]
የ[[ሶዶ ዙሪያ ወረዳ]] አስተዳዳሪ እና የሆነ ጊዜ ተማሪዎች አብዮት አራማጅ መላኩ ጌብሬ ኤግዚያበር በ1967 ዓ.ም. ታሰሩ። ገበሬዎችና የከተማ ድሀዎች በከተማ ውስጥ በዝባዦች ላይ እንዲነሱ በማበረታታቸው ምክንያት ነበር የታሰሩት። በ1984 በዚያ ዓመት በረሃብ ለተጎዱ ሰዎች የስደተኞች መጠለያ ተቋቋመ። ከ1997 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ጠቅላላ ምርጫ በፊት፣ የካቲት 22 ቀን 1997 ዓ.ም. በሶዶ በወያኔ ሕግ ታስረው ከነበሩ 200 ሰዎች መካከል አንዳንድ የተባበሩት የኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎች የፖለቲካ ፓርቲ አባላት እንደሚገኙ አምነስቲ ኢንተርናሽናል ዘግቧል። አምነስቲ ኢንተርናሽናል ይህንን አጋጣሚ በተቃዋሚ ፓርቲ አራማጆች ላይ በተከታታይ መንግስት ከፈፀመባቸው ማስፈራሪያዎች ውስጥ አንዱ ነው።<ref>[https://www.amnesty.org/en/documents/afr25/002/2005/en/ "Ethiopia: The 15 May 2005 elections and human rights - recommendations to the government, election observers and political parties"] , Amnesty International website, Report AFR 25/002/2005 (accessed 30 December 2021)</ref>

==የህዝብ ቁጥር==
በማዕከላዊ ስታስትክ አጀንሲ የ2018 የህዝብ ብዛት ትምብያ ላይ መሠረት, ሶዶ ከተማ በአጠቃላይ 254,294 ነዋሪዎች አሉት, ከእነዚህ ውስጥ 125,855 ወንዶች ሲሆኑ 128,439 ደግሞ ሴቶች ናቸው።<ref>{{Cite web|url=https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2020/08/Population-of-Towns-as-of-July-2021.pdf|title=የሶዶ ከተማ የህዝብ ብዛት|website=www.statsethiopia.gov.et|accessdate=2021-12-30|archivedate=2022-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707171618/https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2020/08/Population-of-Towns-as-of-July-2021.pdf}}</ref>
==ምንጮች==
<references/>

{{የኢትዮጵያ ከተሞች}}

[[መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች]]
[[መደብ:የወላይታ ከተሞች]]
[[መደብ:ዎላይታ ሶዶ]]