# ናጋር
ናጋር (አካድኛ፤ በኋላ ሁርኛ ናዋር፣ አሁንም አረብኛ ተል ብራክ) በጥንት ከቅድመ-ታሪክ ጀምሮ በስሜን መስጴጦምያ (አሁን ሶርያ) የተገኘ ከተማ ነበር።
በብዙ ሥነ ቅርስ ሊቃውንት ዘንድ የቦታው ቅድመ-ታሪክ እስከ 5000 ዓክልበ. ድረስ ይዘረጋል። መመሠረቱ ከተጻፉ መዝገቦች አስቀድሞ ስለ ሆነ ይህን ያህል ዘመን ሁሉ ማረጋገጥ አጠያያቂ ነው።  የጽሕፈት (ኩነይፎርም) ጥቅም በዙሪያው የገባው ምናልባት 2150 ዓክልበ. (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) በመሆኑ፣ ይህ ቅድመ-ታሪካዊ ዘመን ከ2500 እስከ 2150 ዓክልበ. ድረስ መቆየቱ ይቻላል። 
የሠፈሩ መጀምርያ ኗሪዎች «ሃላፍ ባሕል» ተብለዋል፤ ይህም በሸክላ የተሠሩት የዕቃዎች አይነት ይወስናል። ከዚያ ባኋላ «ኡባይድ ባህል» የሚሉት፣ ይህም ከደቡቡ ከኤሪዱ የተስፋፋ የተጌጠ ሸክላ ዕቃ አይነት ቄንጥ ነበር። 
የጽሕፈት ጥቅም ሲገባ፣ የከተማው ስም «ናጋር» ነው፤ ቦታው ከጎረቤቶቹ ከኤብላና ከማሪ ጽላቶች ይጠቀሳል።  የናጋር ንጉሦች ብዙ ጊዜ በማዕረጋቸው «ኤን» (ገዥ) ብቻ ይታወቃሉ። የአንዱ የናጋር ንጉሥ ስም «አማር-አን» በማሪ ጽላቶች ተገነ፣ ይህም ምናልባት በኤብላ ጽላቶች የተገኘው ስም የናጋር ንጉስ «ማራ-ኢል» አንድላይ ነው። 
በ2100 ዓክልበ. ግድም በኤብላ ሚኒስትር እብሪዩም ፯ኛው ዓመት ማሪ ናጋርን ያዘ። በኋላ የኤብላ ንጉሥ ኢሻር-ዳሙ ከናጋርና ከኪሽ ጋራ በማሪ ላይ ተባበረ፤ በ2077 ዓክልበ. ግድም እነርሱ ማሪን በተርቃ ውግያ አሸነፉት። ከዚያ በኋላ ከኤብላ ያመጸውን ከተማ አርሚን መቱ። በ2074 ዓክልበ. ግን የአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን እብላንም ናጋርንም አጠፋቸው።
አካዳውያን ናጋርን ዳግመኛ ሠርተውት ያንጊዜ ሑራውያን ኗሪዎች ከኡርከሽ ይገቡ ጀመር። እነርሱ የከተማውን ስም ናዋር አሉት። የኡርከሽ ንጉሥ አታል-ሸን ደግሞ እራሱን «የናዋር» ንጉሥ ይል ጀመር።  አካዳውያን ግን በናራም-ሲን ዘመን ናጋርን ሁለተኛ ያዙት። «የናራም-ሲን ቤተ መንግሥት» የሚባል ፍርስራሽ ከዚህ ዘመን የተገነባ ነበር። ከሻርካሊሻሪ ዘመን መጨረሻ (2013 ዓክልበ. ግ.) የአካድ መንግሥት ደክሞ ናዋር እንደገና ኗሪ ሑራዊ ንጉሥ ታልፑስ-አቲሊ ነበረው። ይህ የሑራውያን ግዛት እስከ ማሪ ንጉሥ ያኽዱን-ሊም ዘመን (1720 ዓክልበ. ግድም) ቆየ፣ ከዚያው ናዋር ወደ ማሪና በታራ ከማሪ ወደ አሦር (የ1 ሻምሺ-አዳድ) መንግሥት ተሳለፈ። 
ናዋር በኋላ በሚታኒ መንግሥት ዘመን የሚታኒ ከተማ ሆነ። ከዚህ ዘመን ደግሞ የሚታኒ ቤተ መንግሥት ተገኝቷል። አሦራውያን በ1275 ዓክልበ. ናዋርን አጥፈው ከዚያ በኋላ አልተሠራም፣ እስካሁንም ድረስ ፍርስራሽ አለ።

ናጋር
'''ናጋር''' ([[አካድኛ]]፤ በኋላ [[ሁርኛ]] '''ናዋር'''፣ አሁንም [[አረብኛ]] '''ተል ብራክ''') በጥንት ከቅድመ-ታሪክ ጀምሮ በስሜን [[መስጴጦምያ]] (አሁን [[ሶርያ]]) የተገኘ ከተማ ነበር።

በብዙ [[ሥነ ቅርስ]] ሊቃውንት ዘንድ የቦታው ቅድመ-ታሪክ እስከ 5000 ዓክልበ. ድረስ ይዘረጋል። መመሠረቱ ከተጻፉ መዝገቦች አስቀድሞ ስለ ሆነ ይህን ያህል ዘመን ሁሉ ማረጋገጥ አጠያያቂ ነው።  የጽሕፈት ([[ኩነይፎርም]]) ጥቅም በዙሪያው የገባው ምናልባት 2150 ዓክልበ. ([[ኡልትራ አጭር አቆጣጠር]]) በመሆኑ፣ ይህ ቅድመ-ታሪካዊ ዘመን ከ2500 እስከ 2150 ዓክልበ. ድረስ መቆየቱ ይቻላል። 

[[ስዕል:Augenidole Syrien Slg Ebnöther.jpg|180px|thumbnail|የቅድመ-ታሪካዊ ዘመን ቤተ መቅደስ ጣኦታት]]
የሠፈሩ መጀምርያ ኗሪዎች «[[ሃላፍ ባሕል]]» ተብለዋል፤ ይህም በ[[ሸክላ]] የተሠሩት የዕቃዎች አይነት ይወስናል። ከዚያ ባኋላ «[[ኡባይድ ባህል]]» የሚሉት፣ ይህም ከደቡቡ ከ[[ኤሪዱ]] የተስፋፋ የተጌጠ ሸክላ ዕቃ አይነት ቄንጥ ነበር። 

የጽሕፈት ጥቅም ሲገባ፣ የከተማው ስም «ናጋር» ነው፤ ቦታው ከጎረቤቶቹ ከ[[ኤብላ]]ና ከ[[ማሪ]] ጽላቶች ይጠቀሳል።  የናጋር ንጉሦች ብዙ ጊዜ በማዕረጋቸው «[[ኤን]]» (ገዥ) ብቻ ይታወቃሉ። የአንዱ የናጋር ንጉሥ ስም «አማር-አን» በማሪ ጽላቶች ተገነ፣ ይህም ምናልባት በኤብላ ጽላቶች የተገኘው ስም የናጋር ንጉስ «ማራ-ኢል» አንድላይ ነው። 

[[ስዕል:First Eblaite Empire.png|350px|thumbnail|የናጋር ግዛት ከኤብላና ከማሪ መካከል፤ 2109 ዓክልበ. ግድም]]

በ2100 ዓክልበ. ግድም በኤብላ ሚኒስትር [[እብሪዩም]] ፯ኛው ዓመት ማሪ ናጋርን ያዘ። በኋላ የኤብላ ንጉሥ [[ኢሻር-ዳሙ]] ከናጋርና ከ[[ኪሽ]] ጋራ በማሪ ላይ ተባበረ፤ በ2077 ዓክልበ. ግድም እነርሱ ማሪን በ[[ተርቃ]] ውግያ አሸነፉት። ከዚያ በኋላ ከኤብላ ያመጸውን ከተማ [[አርሚ]]ን መቱ። በ2074 ዓክልበ. ግን የ[[አካድ]] ንጉሥ [[ታላቁ ሳርጎን]] እብላንም ናጋርንም አጠፋቸው።

[[ስዕል:TellBrakNaramsinN.jpg|280px|thumbnail|left|«የናራም-ሲን (የአካዳውያን) ቤተ መንግሥት»]]

አካዳውያን ናጋርን ዳግመኛ ሠርተውት ያንጊዜ [[ሑራውያን]] ኗሪዎች ከ[[ኡርከሽ]] ይገቡ ጀመር። እነርሱ የከተማውን ስም '''ናዋር''' አሉት። የኡርከሽ ንጉሥ አታል-ሸን ደግሞ እራሱን «የናዋር» ንጉሥ ይል ጀመር።  አካዳውያን ግን በ[[ናራም-ሲን (አካድ)|ናራም-ሲን]] ዘመን ናጋርን ሁለተኛ ያዙት። «የናራም-ሲን ቤተ መንግሥት» የሚባል ፍርስራሽ ከዚህ ዘመን የተገነባ ነበር። ከ[[ሻርካሊሻሪ]] ዘመን መጨረሻ (2013 ዓክልበ. ግ.) የአካድ መንግሥት ደክሞ ናዋር እንደገና ኗሪ ሑራዊ ንጉሥ ታልፑስ-አቲሊ ነበረው። ይህ የሑራውያን ግዛት እስከ ማሪ ንጉሥ [[ያኽዱን-ሊም]] ዘመን (1720 ዓክልበ. ግድም) ቆየ፣ ከዚያው ናዋር ወደ ማሪና በታራ ከማሪ ወደ [[አሦር]] (የ[[1 ሻምሺ-አዳድ]]) መንግሥት ተሳለፈ። 

[[ስዕል:TellBrakMitanni.jpg|280px|thumbnail|የሚታኒ ቤተ መንግሥት ፍርስራሽ]]

ናዋር በኋላ በ[[ሚታኒ መንግሥት]] ዘመን የሚታኒ ከተማ ሆነ። ከዚህ ዘመን ደግሞ የሚታኒ ቤተ መንግሥት ተገኝቷል። አሦራውያን በ1275 ዓክልበ. ናዋርን አጥፈው ከዚያ በኋላ አልተሠራም፣ እስካሁንም ድረስ ፍርስራሽ አለ።


[[መደብ:የቀድሞ ከተሞች]]
[[መደብ:የመስጴጦምያ ታሪክ]]
[[መደብ:የሶርያ ከተሞች]]