# ጥቅምት ፭
ጥቅምት ፭ ቀን 
በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፴፭ኛው ዕለት እና የመፀው ፲ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ  ፫፻፴፩ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ዮሐንስ ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ  ደግሞ ፫፻፴ ዕለታት ይቀራሉ።

## ታሪካዊ ማስታወሻዎች
- ፲፭፻፸፭ ዓ.ም. - የግሪጎሪያዊ ዘመን አቆጣጠር በዛሬው ዕለት በኢጣልያ፤ በፖላንድ ፤ በፖርቱጋል እና በእስፓንያ ከመስከረም ፳፭ ቀን በቀጥታ ወደ ጥቅምት ፭ ቀን በመዝለል ተጀመረ።

- ፲፯፻፩ ዓ/ም - ከ፪ዓመት በፊት በዚህ ዕለት ዳግማዊ ዓፄ ኢያሱን (ስመ መንግሥት አድያም ሰገድ) የገደሉትን ጳውሎስ እና ደርመንን ንጉሥ ዓፄ ቴዎፍሎስ የስቅላት ሞት ፍርድ ፈረዱባቸው።

- ፲፰፻፰ ዓ.ም. - የፈረንሳይ ንጉሥ፣ ቀዳማዊ ናፖሌዮን በወተርሉ ጦር ሜዳ ላይ ከተሸነፈ በኋላ በአሸናፊዎቹ በብሪታንያ ቁጥጥር ሥር አትላንቲክ ውቅያኖስ ወደምትገኘው የሴይንት ሄሌና ደሴት ተሰደደ።

- ፲፱፻፴፰ ዓ.ም. - በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ጊዜ በፈረንሳይ አገር የናዚ ጀርመን ደጋፊ የነበረው የቪሺ አስተዳደር ጠቅላይ ሚንስቴር የነበሩት ፒዬር ላቫል በሞት ተቀጡ። ላቫል ከእንግሊዝ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ከነበሩት ዊሊያም ሆር ጋር በታኅሣሥ ፲፱፻፳፰ ዓ.ም. ኢትዮጵያን ለፋሽሽት ኢጣልያ በሚያመች መልክ ለመከፋፈል የምስጢራዊ ስምምነት የፈጸሙ ናቸው።

- ፲፱፻፶፯ ዓ.ም. - የቀድሞዋ የሶቪዬት ሕብረት መሪ የነበሩት ኒኪታ ክሩስቼቭ ከሥልጣን ተሽረው፣ በጠቅላይ ሚኒስቴርነት በአሌክሲ ኮሲጊን፤ በኮሙኒስት ፓርቲ ሊቀመንበርነት ደግሞ በሌዮኒድ ብሬዥኔቭ ተተኩ።

- ፲፱፻፷፯ ዓ/ም - የቀድሞው ንጉሠ ነገሥት የልጅ ልጅ መቶ-ዓለቃ ልዑል መኮንን መኮንን ትምህርት ላይ ከነበሩበት ከአሜሪካ ወደአገራቸው በአስቸኳይ እንዲመለሱ ደርግ ትዕዛዝ አስተላለፈ።

- ፲፱፻፹፫ ዓ.ም. - የቀድሞዋ የሶቪዬት ሕብረት መሪ የነበሩት ሚካይል ጎርባቾቭ የኖቤል ሰላማዊ ሽልማት አሸናፊ መሆናቸው ይፋ ተደረገ።

- ፲፱፹፮ ዓ.ም. - የደቡብ አፍሪቃ መሪዎች ኔልሰን ማንዴላና ፍሬድሪክ ዊሌም ደክለርክ የዓመቱ የኖቤል ሰላማዊ ሽልማት አሸናፊዎች መሆናቸው ይፋ ተደረገ።

- ፲፱፻፺፮ ዓ.ም. - የቻይና ሕዝባዊ ሬፑብሊክ ለመጀመሪያ ጊዜ ሰው የያዘች የሰማይ መንኮራኩር ተኮሰች።

- ፲፰፻፴፯ ዓ.ም. - ታዋቂውና ተቀዳሚው የጀርመን ፈላስፋ ፍሬድሪክ ቪልሄልም ኒቺ ተወለደ።

- ፲፱፻፫ ዓ.ም. - ታዋቂው ደራሲ ዶ/ር ሀዲስ ዓለማየሁ በደብረ ማርቆስ አውራጃ በጎዛመን ወረዳ በእንዳዶም ኪዳነ ምኅረት ቀበሌ ተወለዱ።

- ፲፮፻፺፱ ዓ/ም - በዓፄ ተክለ ሃይማኖት (ስመ መንግሥት ልዑል ሰገድ) ትዕዛዝ፣ ሸሽተው ጣና ሐይቅ ላይ በጨቅላ መንዞ ደሴት የነበሩትን አባታቸውን ዳግማዊ ኢያሱ አድያም ሰገድን ጳውሎስ እና ደርመን የተባሉ ነፍሰ ገዳዮች ሕይወታቸውን ካጠፉ በኋላ አስከሬናቸውን በእሳት አቃጠሉት። ከቃጠሎ የተረፈውን ካኡናቱ በታንኳ ወስደው ምጽራሓ ደሥተ ላይ ቀበሩት።

- ፲፯፻፬ ዓ.ም - በስመ መንግሥት፣ ወልደ አምበሳ የተባሉት የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ዓፄ ቴዎፍሎስ አረፉ።

- ፲፱፻፴፱ ዓ.ም. - በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወንጀለኛነቱ የሞት ቅጣት የተፈረደበት ኸርማን ጎሪንግ ለቅጣቱ መፈጸሚያ ጥቂት ሰዐታት ሲቀሩ ሳያናይድ መርዝ በመውሰድ ራሱን ገደለ

- መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

- (እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/October_16

- {{en]] P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

- {{en]] "All Nobel Peace Prizes". Nobelprize.org. 14 Oct 2011

http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/

ጥቅምት ፭
'''[[ጥቅምት 5|ጥቅምት ፭]]''' ቀን 
በ[[ኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር]] የዓመቱ ፴፭ኛው ዕለት እና የ[[መፀው]] ፲ኛው ቀን ነው።  ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ [[ሉቃስ]]  ፫፻፴፩ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ [[ዮሐንስ]] ፣ ዘመነ [[ማቴዎስ]] እና ዘመነ [[ማርቆስ]]  ደግሞ ፫፻፴ ዕለታት ይቀራሉ።

==[[ታሪካዊ ዓመት በዓላት ወይም ማስታወሻዎች|ታሪካዊ ማስታወሻዎች]]==

* [[1575|፲፭፻፸፭]] ዓ.ም. - የ[[ግሪጎሪያዊ ዘመን አቆጣጠር]] በዛሬው ዕለት በ[[ኢጣልያ]]፤ በ[[ፖላንድ]] ፤ በ[[ፖርቱጋል]] እና በ[[እስፓንያ]] ከ[[መስከረም 25|መስከረም ፳፭]] ቀን በቀጥታ ወደ [[ጥቅምት 5|ጥቅምት ፭]] ቀን በመዝለል ተጀመረ።  

*[[1701|፲፯፻፩]] ዓ/ም - ከ፪ዓመት በፊት በዚህ ዕለት [[ዳግማዊ ዓፄ ኢያሱ]]ን (ስመ መንግሥት አድያም ሰገድ) የገደሉትን ጳውሎስ እና ደርመንን ንጉሥ [[ዓፄ ቴዎፍሎስ]] የስቅላት ሞት ፍርድ ፈረዱባቸው።

*[[1808|፲፰፻፰]] ዓ.ም. - የ[[ፈረንሳይ]] ንጉሥ፣ [[ቀዳማዊ ናፖሌዮን]] በ[[ወተርሉ]] ጦር ሜዳ ላይ ከተሸነፈ በኋላ በአሸናፊዎቹ በ[[ዩናይትድ ኪንግደም|ብሪታንያ]] ቁጥጥር ሥር [[አትላንቲክ ውቅያኖስ]] ወደምትገኘው የ[[ሴይንት ሄሌና]] ደሴት ተሰደደ።

*[[1938|፲፱፻፴፰]] ዓ.ም. - በ[[ሁለተኛው የዓለም ጦርነት]] ጊዜ በ[[ፈረንሳይ]] አገር የ[[ናዚ ጀርመን]] ደጋፊ የነበረው የ[[ቪሺ]] አስተዳደር ጠቅላይ ሚንስቴር የነበሩት [[ፒዬር ላቫል]] በሞት ተቀጡ። ላቫል ከ[[ዩናይትድ ኪንግደም|እንግሊዝ]] የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ከነበሩት [[ዊሊያም ሆር]] ጋር በ[[ታኅሣሥ]] [[1928|፲፱፻፳፰]] ዓ.ም. [[ኢትዮጵያ]]ን ለ[[ፋሽሽት ኢጣልያ]] በሚያመች መልክ ለመከፋፈል የምስጢራዊ ስምምነት የፈጸሙ ናቸው።

*[[1956|፲፱፻፶፯]] ዓ.ም. - የቀድሞዋ የ[[ሶቪዬት ሕብረት]] መሪ የነበሩት [[ኒኪታ ክሩስቼቭ]] ከሥልጣን ተሽረው፣ በጠቅላይ ሚኒስቴርነት በ[[አሌክሲ ኮሲጊን]]፤ በኮሙኒስት ፓርቲ ሊቀመንበርነት ደግሞ በ[[ሌዮኒድ ብሬዥኔቭ]] ተተኩ።

*[[1967|፲፱፻፷፯]] ዓ/ም - የቀድሞው ንጉሠ ነገሥት የልጅ ልጅ መቶ-ዓለቃ ልዑል መኮንን መኮንን ትምህርት ላይ ከነበሩበት ከ[[አሜሪካ]] ወደአገራቸው በአስቸኳይ እንዲመለሱ [[ደርግ]] ትዕዛዝ አስተላለፈ።

*[[1983|፲፱፻፹፫]] ዓ.ም. - የቀድሞዋ የሶቪዬት ሕብረት መሪ የነበሩት [[ሚካይል ጎርባቾቭ]] የ[[ኖቤል ሰላማዊ]] ሽልማት አሸናፊ መሆናቸው ይፋ ተደረገ።

*[[1986|፲፱፹፮]] ዓ.ም. - የ[[ደቡብ አፍሪቃ]] መሪዎች [[ኔልሰን ማንዴላ]]ና [[ፍሬድሪክ ዊሌም ደክለርክ]] የዓመቱ የ[[ኖቤል ሰላማዊ]] ሽልማት አሸናፊዎች መሆናቸው ይፋ ተደረገ።

*[[1996|፲፱፻፺፮]] ዓ.ም. - [[የቻይና ሕዝባዊ ሬፑብሊክ]] ለመጀመሪያ ጊዜ ሰው የያዘች የሰማይ መንኮራኩር ተኮሰች።

=ልደት=	

*[[1836|፲፰፻፴፯]] ዓ.ም. - ታዋቂውና ተቀዳሚው የ[[ጀርመን]] ፈላስፋ [[ፍሬድሪክ ቪልሄልም ኒቺ]] ተወለደ።

*[[1903|፲፱፻፫]] ዓ.ም. - ታዋቂው ደራሲ [[ሀዲስ ዓለማየሁ|ዶ/ር ሀዲስ ዓለማየሁ]] በ[[ደብረ ማርቆስ]] አውራጃ በጎዛመን ወረዳ በእንዳዶም ኪዳነ ምኅረት ቀበሌ ተወለዱ።

=ዕለተ ሞት=
*[[1699|፲፮፻፺፱]] ዓ/ም - በ[[ዓፄ ተክለ ሃይማኖት]] (ስመ መንግሥት ልዑል ሰገድ) ትዕዛዝ፣ ሸሽተው [[ጣና ሐይቅ]] ላይ በጨቅላ መንዞ ደሴት የነበሩትን አባታቸውን [[ዳግማዊ ኢያሱ]] አድያም ሰገድን ጳውሎስ እና ደርመን የተባሉ ነፍሰ ገዳዮች ሕይወታቸውን ካጠፉ በኋላ አስከሬናቸውን በእሳት አቃጠሉት። ከቃጠሎ የተረፈውን ካኡናቱ በታንኳ ወስደው ምጽራሓ ደሥተ ላይ ቀበሩት።

*[[1704|፲፯፻፬]] ዓ.ም - በስመ መንግሥት፣ [[ወልደ አምበሳ]] የተባሉት የ[[ኢትዮጵያ]] [[ንጉሠ ነገሥት]] [[ቴዎፍሎስ|ዓፄ ቴዎፍሎስ]] አረፉ።

*[[1939|፲፱፻፴፱]] ዓ.ም. - በ[[ሁለተኛው የዓለም ጦርነት]] ወንጀለኛነቱ የሞት ቅጣት የተፈረደበት [[ኸርማን ጎሪንግ]] ለቅጣቱ መፈጸሚያ ጥቂት ሰዐታት ሲቀሩ ሳያናይድ መርዝ በመውሰድ ራሱን ገደለ

=ዋቢ ምንጮች=

*[[መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ]]፤ ዕለታዊ የታሪክ ድርጊት - የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያው ፓትረያርክ (፲፱፻፶፩ ዓ/ም)

*(እንግሊዝኛ) http://en.wikipedia.org/wiki/October_16

*{{en]] P.R.O., FCO 371/1829 - ANNUAL REVIEW FOR ETHIOPIA FOR 1974

*{{en]] "All Nobel Peace Prizes". Nobelprize.org. 14 Oct 2011 
http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/


{{ወራት}}

[[መደብ:ዕለታት]]