# የሩዋንዳ የዘር ማጥፋት ወንጀል
የሩዋንዳ የዘር ማጥፋት ወንጀል (Rwandan Genocideተብሎም የሚታወቅ) የቱርሲ ጎሳዎች ጅምላ ጭፍጨፋ ታዋ እና በመካከለኛው ሩቱ መካከል የተፈጠረው ሁቱ በሩሲያ ውስጥ በእርስ በእርስ በእርስ በእርስ ጦርነት ወቅት ነበር ፡፡ ሩዋንዳ
እ.ኤ.አ. በ 1990 ቱዋንሲ ስደተኞች ያቀፈው የሩዋንዳ አርበኞች ግንባር (አርፒኤፍ) አመጸኛ ቡድን ፣ ኡጋንዳውን ከመሠረቷ ኡጋንዳ በመውረር የሩዋንዳ የእርስ በርስ ጦርነት ጀመረ ፡፡ በሁለቱም ወገኖች በጦርነቱ ውስጥ ወሳኝ ጥቅም ማግኘት አልቻሉም ፣ እናም በጁvenንል ሃራሪማና የሚመራው የሩዋንዳ መንግስት እ.ኤ.አ. ነሐሴ 4 ቀን 1993 በአርሱ ስምምነት ስምምነት ከ RPF ጋር ተፈራርሟል ፡፡ ቢያንስ በአንድ ዓመት ውስጥ ከቱሲስ ጋር በተያያዘ ፡፡ ሆኖም እ.ኤ.አ. በኤፕሪል 6 ቀን 1994 የሩዋንዳ ፕሬዝዳንት ጁvል ሃብሪምማና በፈጸሙት ግድያ የሥልጣን ክፍፍልን በመፍጠር የሰላም ስምምነቱን አጠናቋል ፡፡ የዘር ማጥፋት ግድያዎች የተጀመረው በማግስቱ ወታደሮች ፣ ፖሊሶች እና ሚሊሻዎች መጠነኛ ቱትሲ እና ሁቱ ወታደራዊ እና የፖለቲካ መሪዎችን በገደሉበት ነው ፡፡
እ.ኤ.አ. ኤፕሪል 6 ቀን 1994 የሩዋንዳ ፕሬዝዳንት ጁቪን ሃብሪማና እና የቱሩንዲ ፕሬዝዳንት ሲሪፕን ናታርያሚራ ሁቱ ፕሬዝዳንት ቡሩንዲ ፡፡ በመርከቡ ላይ ያለውን ሰው ሁሉ በመግደል። ለጥቃቱ ሃላፊነት ተወያይቷል እናም ሁለቱም የ RPF አክራሪዎች እና ሁቱ አክራሪዎች ተወቃሽ ናቸው ፡፡ እ.ኤ.አ. በ 2006 የፈረንሣዩ ዳኛ ዣን-ሉዊስ ብሉጉይሬ ለስምንት ዓመት ምርመራ ሲያካሂዱ  ግድያውን ትእዛዝ እንደሰጡ ነው ፡፡ እ.ኤ.አ. በ 2010 የሩዋንዳ መንግሥት ምርመራው ሁቱ አክራሪዎችን ለፈጸመው ግድያ ተጠያቂ አድርጓል ፡፡
የግድያው መጠኑ እና የጭካኔ ድርጊቱ በዓለም ዙሪያ ሁከት ፈጥሯል ፣ ነገር ግን ግድያን በኃይል ለማስቆም አንድ ሀገር አልፈፀመም ፡፡ አብዛኛዎቹ ተጎጂዎች በራሳቸው መንደሮች ወይም መንደሮች የተገደሉ ሲሆን ብዙዎች በጎረቤቶቻቸው እና በመንደራቸው ፡፡ ሁቱ የወንበዴዎች በአብያተ-ክርስቲያናት እና በት / ቤት ህንፃዎች ውስጥ ተሰውረው የነበሩትን ተጎጂዎች ፈልገዋል ፡፡ ታጣቂዎች ተጎጂዎችን በከባድና በጥይት ይገድሉ ነበር ፡፡ ከ 800,000 እስከ 1,200,000 ሩዋንዳውያን እንደሞቱ ይገመታል ፣ በአገሪቱ ውስጥ ከሚገኘው የቱሲሲ ህዝብ 70% ገደማ ነው።
እንደ ወታደሮች ፣ ፖሊሶች ፣ ቀሳውስት እና የበጎ ፈቃደኞች ያሉ የባለስልጣናት ሰዎች በሂቱስ መካከል ያለውን የኃይል ክፍተት መሙላት የሚችሉ ፖለቲከኞችን እና ገለልተኛ ወታደሮችን ጨምሮ ቁልፍ የሆኑ የቶትሲ ወታደራዊ እና የፖለቲካ ሰዎችን በፍጥነት አስወገዱ ፡፡ የሰነዶቹ ፍተሻዎችን በማጣራት ቱሲስን ያውቁ የነበሩትን ቱትሲዎች ለመግደል የድንበር ፍተሻዎች ወዲያውኑ ተዘጋጁ ፡፡ የዘር እልቂት አዘጋጆች የቱቱስ ጎረቤቶቻቸውን ንብረት ለመደፈር ፣ መደብደብ ፣ ለመግደል እና ለማጥፋት እንዲሁም አንዳንድ ጊዜ የጦር መሣሪያ እንዲይዙ በማስገደድ ሂውተስ ጥሪ አቀረቡ ፡፡ የሰላም ስምምነቱ መጣሱ የሪቪ.ሲ.ሲ ጥቃቶች እንዲጀመሩ ምክንያት ሆኗል እና ብዙም ሳይቆይ በሐምሌ ወር አጋማሽ ላይ በሰሜን የሀገሪቱ ዋና ከተማ ኪigali ተይዞ የተካሄደው እልቂቱ እንዲቆም ተደረገ ፡፡ የተባበሩት መንግስታት ፣ አሜሪካ ፣ ዩናይትድ_ኪንግደም እና ቤልጂየም የተባበሩት መንግስታት የእርዳታ ተልእኮን በመደገፋቸው ስልጣናቸውን ለማሳደግ ባለመቻላቸው እና እንቅስቃሴ ባለመቻላቸው ተችተዋል ፡፡  ሩዋንዳ ውስጥ እ.ኤ.አ. ከኤፕሪል 6 በኋላ ፈረንሳይ የሩዋንዳ መንግሥት ትደግፋለች ተብሎ ተከሰሰ ፡፡ እ.ኤ.አ. ኤፕሪል 7 እ.ኤ.አ. የተባበሩት መንግስታት የሩዋንዳ የዘር ማጥፋት ወንጀል መታሰቢያ ዓለም አቀፍ ቀን መሆኑ ታወቀ ፡፡ በሩዋንዳ ኤፕሪል 7 የዘር ማጥፋት መታሰቢያ ቀን ሲሆን ሐምሌ 4 ደግሞ እንደ መዳን ቀን ይከበራል ፡፡
የዘር ማጥፋት ዘመቻው በሩዋንዳ እና በአጎራባች አገራት ውስጥ ትልቅ ለውጥ አምጥቷል ፡፡ በጅምላ አስገድዶ መድፈር ምክንያት በ [ኤድስ] የተያዙ ሰዎች ቁጥር ብዙ ጊዜ ጨምሯል ፡፡ የመሠረተ ልማት ውድመት እና ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሰለባዎች በኢኮኖሚው ላይ ከባድ መዘዝ አስከትለዋል ፡፡ በፕሬዚዳንቱ ፖል ካጋሜ የሚመራው የኤፍ.ኦ.ፒ. ድል ብዙው የኤውሱስ ጎብኝዎች ወደ ጎረቤት ሀገሮች እንዲሸሹ አድርጓቸዋል ፡፡ ብዙዎቹ ዛይር (አሁን (ኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪ Republicብሊክ]) ከሩዋንዳ ጋር ባለው ድንበር አቅራቢያ በክልሉ ምስራቃዊ ክፍል ሰፈሩ ፣ እናም በስደተኞች መጠለያ ካምፖች ውስጥ ተመላሾች እንደ መነሻ ሆነው ያገለግሉ ነበር ፡፡ እንደገና ኃይል. RVC የመጀመሪያ እና ሁለተኛ ኮንጎ በጦርነቱ ወቅት በዛየር ተዋጉ ፡፡ በክልሉ የሚገኙት አብዛኞቹ ቱትሲስ እና ሂቱስ እንደ ስደተኞች ሆነው ይኖራሉ ፡ ዛሬ ሩዋንዳ የዘር እልቂት ለማዘን ሁለት የህዝብ በዓላት አሏት እናም የዘር ማጥፋት ውድቅ ማድረጉ ወይም ታሪካዊ ክለሳ ወንጀል ነው ፡፡
1. ↑  https://www.theeastafrican.co.ke/news/UN-decides-it-is-officially-genocide-against-Tutsi/-/2558/2169334/-/2q2s7cz/-/index.html
2. ↑  https://www.theguardian.com/news/2017/sep/12/americas-secret-role-in-the-rwandan-genocide


የሩዋንዳ የዘር ማጥፋት ወንጀል
{{መዋቅር}}
[[ስዕል:Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg|thumb|የተለያዩ ተጠቂዎች የራስ ቅሎች]]
'''የሩዋንዳ የዘር ማጥፋት ወንጀል''' (Rwandan Genocideተብሎም የሚታወቅ) የቱርሲ ጎሳዎች ጅምላ [[ጭፍጨፋ]] [[ታዋ]] እና በመካከለኛው ሩቱ መካከል የተፈጠረው ሁቱ በሩሲያ ውስጥ በእርስ በእርስ በእርስ በእርስ ጦርነት ወቅት ነበር ፡፡ ሩዋንዳ

እ.ኤ.አ. በ 1990 ቱዋንሲ ስደተኞች ያቀፈው የሩዋንዳ አርበኞች ግንባር (አርፒኤፍ) አመጸኛ ቡድን ፣ ኡጋንዳውን ከመሠረቷ ኡጋንዳ በመውረር የሩዋንዳ የእርስ በርስ ጦርነት ጀመረ ፡፡ በሁለቱም ወገኖች በጦርነቱ ውስጥ ወሳኝ ጥቅም ማግኘት አልቻሉም ፣ እናም በጁvenንል ሃራሪማና የሚመራው የሩዋንዳ መንግስት እ.ኤ.አ. ነሐሴ 4 ቀን 1993 በአርሱ ስምምነት ስምምነት ከ RPF ጋር ተፈራርሟል ፡፡ ቢያንስ በአንድ ዓመት ውስጥ ከቱሲስ ጋር በተያያዘ ፡፡ ሆኖም እ.ኤ.አ. በኤፕሪል 6 ቀን 1994 የሩዋንዳ ፕሬዝዳንት ጁvል ሃብሪምማና በፈጸሙት ግድያ የሥልጣን ክፍፍልን በመፍጠር የሰላም ስምምነቱን አጠናቋል ፡፡ የዘር ማጥፋት ግድያዎች የተጀመረው በማግስቱ ወታደሮች ፣ ፖሊሶች እና ሚሊሻዎች መጠነኛ ቱትሲ እና ሁቱ ወታደራዊ እና የፖለቲካ መሪዎችን በገደሉበት ነው ፡፡<ref>https://www.theeastafrican.co.ke/news/UN-decides-it-is-officially-genocide-against-Tutsi/-/2558/2169334/-/2q2s7cz/-/index.html</ref>

እ.ኤ.አ. ኤፕሪል 6 ቀን 1994 የሩዋንዳ ፕሬዝዳንት [[ጁቪን ሃብሪማና]] እና የቱሩንዲ ፕሬዝዳንት [[ሲሪፕን ናታርያሚራ]] ሁቱ ፕሬዝዳንት [[ቡሩንዲ]] ፡፡ በመርከቡ ላይ ያለውን ሰው ሁሉ በመግደል። ለጥቃቱ ሃላፊነት ተወያይቷል እናም ሁለቱም የ RPF አክራሪዎች እና ሁቱ አክራሪዎች ተወቃሽ ናቸው ፡፡ እ.ኤ.አ. በ 2006 የፈረንሣዩ ዳኛ ዣን-ሉዊስ ብሉጉይሬ ለስምንት ዓመት ምርመራ ሲያካሂዱ  ግድያውን ትእዛዝ እንደሰጡ ነው ፡፡ እ.ኤ.አ. በ 2010 የሩዋንዳ መንግሥት ምርመራው ሁቱ አክራሪዎችን ለፈጸመው ግድያ ተጠያቂ አድርጓል ፡፡

የግድያው መጠኑ እና የጭካኔ ድርጊቱ በዓለም ዙሪያ ሁከት ፈጥሯል ፣ ነገር ግን ግድያን በኃይል ለማስቆም አንድ ሀገር አልፈፀመም ፡፡ አብዛኛዎቹ ተጎጂዎች በራሳቸው መንደሮች ወይም መንደሮች የተገደሉ ሲሆን ብዙዎች በጎረቤቶቻቸው እና በመንደራቸው ፡፡ ሁቱ የወንበዴዎች በአብያተ-ክርስቲያናት እና በት / ቤት ህንፃዎች ውስጥ ተሰውረው የነበሩትን ተጎጂዎች ፈልገዋል ፡፡ ታጣቂዎች ተጎጂዎችን በከባድና በጥይት ይገድሉ ነበር ፡፡ ከ 800,000 እስከ 1,200,000 ሩዋንዳውያን እንደሞቱ ይገመታል ፣ በአገሪቱ ውስጥ ከሚገኘው የቱሲሲ ህዝብ 70% ገደማ ነው።

እንደ ወታደሮች ፣ ፖሊሶች ፣ ቀሳውስት እና የበጎ ፈቃደኞች ያሉ የባለስልጣናት ሰዎች በሂቱስ መካከል ያለውን የኃይል ክፍተት መሙላት የሚችሉ ፖለቲከኞችን እና ገለልተኛ ወታደሮችን ጨምሮ ቁልፍ የሆኑ የቶትሲ ወታደራዊ እና የፖለቲካ ሰዎችን በፍጥነት አስወገዱ ፡፡ የሰነዶቹ ፍተሻዎችን በማጣራት ቱሲስን ያውቁ የነበሩትን ቱትሲዎች ለመግደል የድንበር ፍተሻዎች ወዲያውኑ ተዘጋጁ ፡፡ የዘር እልቂት አዘጋጆች የቱቱስ ጎረቤቶቻቸውን ንብረት ለመደፈር ፣ መደብደብ ፣ ለመግደል እና ለማጥፋት እንዲሁም አንዳንድ ጊዜ የጦር መሣሪያ እንዲይዙ በማስገደድ ሂውተስ ጥሪ አቀረቡ ፡፡ የሰላም ስምምነቱ መጣሱ የሪቪ.ሲ.ሲ ጥቃቶች እንዲጀመሩ ምክንያት ሆኗል እና ብዙም ሳይቆይ በሐምሌ ወር አጋማሽ ላይ በሰሜን የሀገሪቱ ዋና ከተማ ኪigali ተይዞ የተካሄደው እልቂቱ እንዲቆም ተደረገ ፡፡ [[የተባበሩት መንግስታት]] ፣ [[አሜሪካ]] ፣ [[ዩናይትድ_ኪንግደም]] እና [[ቤልጂየም]] የተባበሩት መንግስታት የእርዳታ ተልእኮን በመደገፋቸው ስልጣናቸውን ለማሳደግ ባለመቻላቸው እና እንቅስቃሴ ባለመቻላቸው ተችተዋል ፡፡<ref>https://www.theguardian.com/news/2017/sep/12/americas-secret-role-in-the-rwandan-genocide</ref>  ሩዋንዳ ውስጥ እ.ኤ.አ. ከኤፕሪል 6 በኋላ ፈረንሳይ የሩዋንዳ መንግሥት ትደግፋለች ተብሎ ተከሰሰ ፡፡ እ.ኤ.አ. ኤፕሪል 7 እ.ኤ.አ. የተባበሩት መንግስታት የሩዋንዳ የዘር ማጥፋት ወንጀል መታሰቢያ ዓለም አቀፍ ቀን መሆኑ ታወቀ ፡፡ በሩዋንዳ ኤፕሪል 7 የዘር ማጥፋት መታሰቢያ ቀን ሲሆን ሐምሌ 4 ደግሞ እንደ መዳን ቀን ይከበራል ፡፡

የዘር ማጥፋት ዘመቻው በሩዋንዳ እና በአጎራባች አገራት ውስጥ ትልቅ ለውጥ አምጥቷል ፡፡ በጅምላ አስገድዶ መድፈር ምክንያት በ [ኤድስ] የተያዙ ሰዎች ቁጥር ብዙ ጊዜ ጨምሯል ፡፡ የመሠረተ ልማት ውድመት እና ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሰለባዎች በኢኮኖሚው ላይ ከባድ መዘዝ አስከትለዋል ፡፡ በፕሬዚዳንቱ [[ፖል ካጋሜ]] የሚመራው የኤፍ.ኦ.ፒ. ድል ብዙው የኤውሱስ ጎብኝዎች ወደ ጎረቤት ሀገሮች እንዲሸሹ አድርጓቸዋል ፡፡ ብዙዎቹ [[ዛይር]] (አሁን (ኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪ Republicብሊክ]) ከሩዋንዳ ጋር ባለው ድንበር አቅራቢያ በክልሉ ምስራቃዊ ክፍል ሰፈሩ ፣ እናም በስደተኞች መጠለያ ካምፖች ውስጥ ተመላሾች እንደ መነሻ ሆነው ያገለግሉ ነበር ፡፡ እንደገና ኃይል. RVC የመጀመሪያ እና ሁለተኛ ኮንጎ በጦርነቱ ወቅት በዛየር ተዋጉ ፡፡ በክልሉ የሚገኙት አብዛኞቹ ቱትሲስ እና ሂቱስ እንደ ስደተኞች ሆነው ይኖራሉ ፡ ዛሬ ሩዋንዳ የዘር እልቂት ለማዘን ሁለት የህዝብ በዓላት አሏት እናም የዘር ማጥፋት ውድቅ ማድረጉ ወይም ታሪካዊ ክለሳ ወንጀል ነው ፡፡
<references />