# ኦሮማይዜሽን
ኦሮማይዜሽን ወይም ኦሮማይዜሽን ፕሮጀክት የኦሮሞን ባህል እና ቋንቋን በኢትዮጵያ ውስጥ ካሉ ሌሎች ብሔረሰቦች የበላይ የማድረግ እና የማስረጽ ሂደት ነው። የኦሮሚያ ክልልን ከኢትዮጵያ መገንጠልን ከሚያጠነጥነው ፅንፈኛ የኦነግ አስተሳሰብ በመለየትና በማለዘብ አጠቃላይ የኢትዮጵያን ማህበረሰብ በኦሮሞ ባህልና አስተሳሰብ የበላይነት ቀስ በቀስ የመቅረፅ ሂደትን የሚከተል ፖለቲካዊ አስተሳሰብ ነው። ኦሮማይዜሽን የአማራይዜሽንና ትግራይዜሽን ቅልበሳ ነው።   
ከ2010 ዓ.ም ወዲህ በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ አስተዳደር ስር፣ የኦሮሞ ብሔርተኝነት ከኦሮሞ የበላይነት አስተሳሰብ ጋር እየተዋሃደ መጥቷል። ይህንንም የሚያንጸባርቀው የኦሮሙማ ጽንሰ-ሐሳብ ሲሆን፣ ዋና አላማውም የባህል የማንነትንና የኦሮሞ ብሔርተኝነትን በማነቃቃት በፖለቲካዊና ማህበራዊ ዘርፎች ኦሮሞ መር ህዝብ/ሀገር መገንባት ነው። ኦሮሙማ በአማራ፣ በጉራጌ፣ ጌዴኦ እና በወላይታ ህዝቦች ላይ ተከታታይ የሰብአዊ መብት ጥሰቶችን አስከትሏል።
በነሐሴ 2012 ዓ.ም በተያዘ የድምጽ ቀረጻ፣ የኦሮሚያ ክልል ፕሬዝዳንት ሽመልስ አብዲሳ በአንድ ምስጢራዊ ስብሰባ ላይ፣ ገዥው ብልጽግና ፓርቲ ኢትዮጵያን በኦሮሞ ባህል መሰረት ለመቅረጽ አላማ እንዳለው ሲገልጹ ተደምጧል።
ኦሮማይዜሽን በአብዛኛው በፖለቲካው ማህበረሰብ የሚነሳ ሀሳብ ሲሆን ነገር ግን በአጠቃላዩ የኦሮሞ ህዝብ ዘንድ  ያለው መታወቅና ተቀባይነት አናሳ ነው።

## መነሻ
በግንቦት 1983 ዓ.ም  የደርግ ስርዓት ከወደቀ በኋላ፣ የኢፌዲሪ ህገ-መንግስት የኦሮሞ ህዝቦች በቋንቋቸው እና በባህላቸው መሰረት ራሳቸውን የማስተዳደር ወይም የማንነት መብቶችን ማጎናጸፉን ተከትሎ በስርዓቱ ውስጥ የኦሮሞ ብሔርተኝነት እንዲጎለብት አስቻለ። እሱን ተከትሎ የኦሮሞ የበላይነት ጽንሰ-ሀሳብ ቀስ በቀስ በፅንፈኛ ፖለቲከኞች ስልጣን በመያዝ ምክንያት በተለይም  ከ2018 ጀምሮ በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ አመራር ወቅት ተባብሷል። እነዚህ ጊዜያት በማዕከላዊ ኢትዮጵያ የሚገኙ በርካታ ከተሞች ስያሜ ወደ ኦሮምኛ ተለውጧል፤ ለምሳሌ ዝዋይ ወደ ባቱ እንዲሁም በአማራ ክልል ውስጥ የነበረው አውራ ጎዳና ወደ ኮሬ ተለውጠዋል። አዲስ አበባም ለኦሮማይዜሽን ዋና ኢላማ ተደርጋለች፤ ይህ አካሄድ አማራዎች ለዘመናት ከተማዋን መቆጣጠራቸውንና የባለቤትነት መብታቸውን የሚገልጸውን አቋም ይገዳደራል። የኦሮሚያ ባንዲራዎች እና መዝሙሮች ህገ-መንግስቱን በሚጥስ መልኩ በትምህርት ቤቶች የተተገበሩ ሲሆን ድርጊቱ እንደ ኢዜማ ባሉ የፖለቲካ ፓርቲዎች ተወግዟል። የኢትዮጵያ እንባ ጠባቂ ተቋምም "በአዲስ አበባ በሚገኙ ትምህርት ቤቶች ላይ የኦሮሚያን ባንዲራ ማውእብለብና መዝሙር ለማዘመር ህጋዊ ወይም ሞራላዊ መሰረት የለም" በማለት አውግዟል።

## አተገባበር
ተቺዎቹ ኦሮማይዜሽን ከታች በተዘረዘሩት መልኩ እየተተገበረ ይገኛል ይላሉ።
- የታሪክ እውነታዎችን ማዛባትና የኦሮሞን አስተዋፅኦ ማግነን

- የሌሎች ብሔረሰቦች የነበሩ መሬቶችን በወረራና በማፈናቀል መጠቅለል

- በሌሎች ክልሎች በኦሮምኛ ስም የልማት ፕሮጀክቶች መጀመር(ትምህርት ቤት ወዘተ)

- አዲስ አበባን በሸገር ከተማ ማካለል

- በመንግስታዊ መዋቅሮችን በኦሮሞ ተወላጆች መሙላት

- የአዲስ አበባን ህዝባዊ ስብጥር ሰው ሰራሽ በሆነ መልኩ መቀየር

ወዘተ
ተቃዋሚ ፖለቲከኞች በሀገሪቱ ልዩ ልዩ አካባቢ የተደረጉ ግድያዎችና ጭፍጨፋዎች ውስጥ የመንግስት ቸልተኝነት ሆን ተብሎ አካባቢውን ከሌሎች ብሔረሰቦች ለማፅዳት የተደረገ ነው ብለው ጥርጣሬ ሰንዝረዋል። 

## ሌሎች አመለካከቶች
አንዳንድ እይታዎች የኦሮሞ ብሔረሰብ ከቁጥሩ አንፃር በሀገሪቱ አጠቃላይ ባህል ላይ ያለው ተፅእኖ በታሪክ አናሳ የነበረ በመሆኑ ኦሮማይዜሽን ተገቢ ነው ብለው ይከራከራሉ።

## ዋቢዎች
1. ↑  Account (2024-06-16). "Why I have the audacity to call the current Ethiopian regime an Oromo government?!". Borkena Ethiopian News. Retrieved 2024-10-23.
2. ↑  https://borkena.com/2020/08/10/shimelis-abdisa-s-leaked-audio-prosperity-party-political-agenda/


ኦሮማይዜሽን
'''ኦሮማይዜሽን''' ወይም ኦሮማይዜሽን ፕሮጀክት የ[[ኦሮሞ]]ን ባህል እና ቋንቋን በ[[ኢትዮጵያ]] ውስጥ ካሉ ሌሎች ብሔረሰቦች የበላይ የማድረግ እና የማስረጽ ሂደት ነው። የኦሮሚያ ክልልን ከኢትዮጵያ መገንጠልን ከሚያጠነጥነው ፅንፈኛ የኦነግ አስተሳሰብ በመለየትና በማለዘብ አጠቃላይ የኢትዮጵያን ማህበረሰብ በኦሮሞ ባህልና አስተሳሰብ የበላይነት ቀስ በቀስ የመቅረፅ ሂደትን የሚከተል ፖለቲካዊ አስተሳሰብ ነው። ኦሮማይዜሽን የአማራይዜሽንና ትግራይዜሽን ቅልበሳ ነው።   <ref>Account (2024-06-16). "Why I have the audacity to call the current Ethiopian regime an Oromo government?!". Borkena Ethiopian News. Retrieved 2024-10-23.</ref>

ከ2010 ዓ.ም ወዲህ በጠቅላይ ሚኒስትር [[አብይ አህመድ]] አስተዳደር ስር፣ የኦሮሞ ብሔርተኝነት ከኦሮሞ የበላይነት አስተሳሰብ ጋር እየተዋሃደ መጥቷል። ይህንንም የሚያንጸባርቀው የኦሮሙማ ጽንሰ-ሐሳብ ሲሆን፣ ዋና አላማውም የባህል የማንነትንና የኦሮሞ ብሔርተኝነትን በማነቃቃት በፖለቲካዊና ማህበራዊ ዘርፎች ኦሮሞ መር ህዝብ/ሀገር መገንባት ነው። ኦሮሙማ በአማራ፣ በጉራጌ፣ ጌዴኦ እና በወላይታ ህዝቦች ላይ ተከታታይ የሰብአዊ መብት ጥሰቶችን አስከትሏል።

በነሐሴ 2012 ዓ.ም በተያዘ የድምጽ ቀረጻ፣ የኦሮሚያ ክልል ፕሬዝዳንት ሽመልስ አብዲሳ በአንድ ምስጢራዊ ስብሰባ ላይ፣ ገዥው ብልጽግና ፓርቲ ኢትዮጵያን በኦሮሞ ባህል መሰረት ለመቅረጽ አላማ እንዳለው ሲገልጹ ተደምጧል።<ref>https://borkena.com/2020/08/10/shimelis-abdisa-s-leaked-audio-prosperity-party-political-agenda/</ref>

ኦሮማይዜሽን በአብዛኛው በፖለቲካው ማህበረሰብ የሚነሳ ሀሳብ ሲሆን ነገር ግን በአጠቃላዩ የኦሮሞ ህዝብ ዘንድ  ያለው መታወቅና ተቀባይነት አናሳ ነው።

== መነሻ ==
በግንቦት 1983 ዓ.ም  የ[[ደርግ]] ስርዓት ከወደቀ በኋላ፣ የ[[ሕገ መንግሥት|ኢፌዲሪ ህገ-መንግስት]] የኦሮሞ ህዝቦች በቋንቋቸው እና በባህላቸው መሰረት ራሳቸውን የማስተዳደር ወይም የማንነት መብቶችን ማጎናጸፉን ተከትሎ በስርዓቱ ውስጥ የኦሮሞ ብሔርተኝነት እንዲጎለብት አስቻለ። እሱን ተከትሎ የኦሮሞ የበላይነት ጽንሰ-ሀሳብ ቀስ በቀስ በፅንፈኛ ፖለቲከኞች ስልጣን በመያዝ ምክንያት በተለይም  ከ2018 ጀምሮ በጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ አመራር ወቅት ተባብሷል። እነዚህ ጊዜያት በማዕከላዊ ኢትዮጵያ የሚገኙ በርካታ ከተሞች ስያሜ ወደ ኦሮምኛ ተለውጧል፤ ለምሳሌ ዝዋይ ወደ ባቱ እንዲሁም በአማራ ክልል ውስጥ የነበረው አውራ ጎዳና ወደ ኮሬ ተለውጠዋል። አዲስ አበባም ለኦሮማይዜሽን ዋና ኢላማ ተደርጋለች፤ ይህ አካሄድ አማራዎች ለዘመናት ከተማዋን መቆጣጠራቸውንና የባለቤትነት መብታቸውን የሚገልጸውን አቋም ይገዳደራል። የኦሮሚያ ባንዲራዎች እና መዝሙሮች ህገ-መንግስቱን በሚጥስ መልኩ በትምህርት ቤቶች የተተገበሩ ሲሆን ድርጊቱ እንደ ኢዜማ ባሉ የፖለቲካ ፓርቲዎች ተወግዟል። የኢትዮጵያ እንባ ጠባቂ ተቋምም "በአዲስ አበባ በሚገኙ ትምህርት ቤቶች ላይ የኦሮሚያን ባንዲራ ማውእብለብና መዝሙር ለማዘመር ህጋዊ ወይም ሞራላዊ መሰረት የለም" በማለት አውግዟል።

== አተገባበር ==
ተቺዎቹ ኦሮማይዜሽን ከታች በተዘረዘሩት መልኩ እየተተገበረ ይገኛል ይላሉ።

*  የታሪክ እውነታዎችን ማዛባትና የኦሮሞን አስተዋፅኦ ማግነን

*  የሌሎች ብሔረሰቦች የነበሩ መሬቶችን በወረራና በማፈናቀል መጠቅለል  

*   በሌሎች ክልሎች በኦሮምኛ ስም የልማት ፕሮጀክቶች መጀመር(ትምህርት ቤት ወዘተ)

*  አዲስ አበባን በሸገር ከተማ ማካለል

* በመንግስታዊ መዋቅሮችን በኦሮሞ ተወላጆች መሙላት

* የአዲስ አበባን ህዝባዊ ስብጥር ሰው ሰራሽ በሆነ መልኩ መቀየር
ወዘተ

ተቃዋሚ ፖለቲከኞች በሀገሪቱ ልዩ ልዩ አካባቢ የተደረጉ ግድያዎችና ጭፍጨፋዎች ውስጥ የመንግስት ቸልተኝነት ሆን ተብሎ አካባቢውን ከሌሎች ብሔረሰቦች ለማፅዳት የተደረገ ነው ብለው ጥርጣሬ ሰንዝረዋል። 

==ሌሎች አመለካከቶች==
አንዳንድ እይታዎች የኦሮሞ ብሔረሰብ ከቁጥሩ አንፃር በሀገሪቱ አጠቃላይ ባህል ላይ ያለው ተፅእኖ በታሪክ አናሳ የነበረ በመሆኑ ኦሮማይዜሽን ተገቢ ነው ብለው ይከራከራሉ።

== በተጨማሪ ይመልከቱ ==

* [[አማራይዜሽን]]
* ትግራይዜሽን

== ዋቢዎች ==
{{Reflist}}