# ሳንኮሬ ማድራሣ
ሳንኮሬ ማድራሣ በቲምቡክቱ፣ ማሊ መንግሥት፣ ከ981 እስከ 1585 ዓም ያህል የቆየ የእስልምና መስጊድና ከፍተኛ ትምህርት ተቋም ወይም ዩኒቨርሲቲ ነበረ። ከቲምቡክቱ ዩኒቨርሲቲ ሦስት ተቋማት መጀመርያው የተመሠረተው ነበር። 
መስጊዱ የተመሠረተው በ981 ዓም በቲምቡክቱ ዳኛ በአል-ቃዲ አቂብ ነበረ። ከ1100 ዓም ያህል በፊት በአንዲት ሀብታም ማንዲንካ ወይዘሮ እርዳታ፣ ሕንጻው ሰፊ ማድራሣ (ተቋም) ሆነ።   ያንጊዜ የአውሮፓ ትልቅ ዩኒቨርሲቲዎች ገና ምንም ሳይኖሩ፣ ለአፍሪካ ከፍተኛ ደረጃ ተማሮች ግን የእስላም ማድራሦች በቲምቡክቱ፣ በካይሮ እና በሞሮኮ ተገኝተው ነበር።    
በ1200 ዓም ግድም የተማሮች ቁጥር 25,000 ነበር፤ የከተማውም ሕዝብ ቁጥር ያንጊዜ 100,000 ነበር። በተለይ ከ1300 ዓም በኋላ በጣም ስመ ጥሩ ትምህርት ተቋም ሆነ።    
የተቋሙ መደበኛ ቋንቋ አረብኛ ነበር።   በተማሮች መጀመርያ ዓመት ቁራኑን ሙሉ በአረብኛ ከልብ መዳግም ነበረባቸው። ዋና የጥናት ዘርፎች እስልምና፣ ቁራን፣ ሕግና ሥነ ጽሑፍ ነበሩ። በተጨማሪ ሕክምና፣ ቀዶ ጥገና፣ ሥነ ፈለክ፣ ትምህርተ ሂሳብ፣ የተፈጥሮ ሕግጋት ጥናት፣ የጥንተ ንጥር ጥናት፣ ፍልስፍና፣ የቋንቋ ጥናት፣  መልክዓ ምድር፣ ታሪክና ሥነ ጥበብ ጥናቶች አስተማሩ። ከዚያ በላይ ተማሮች ንግድ ወይም ሙያ ይማሩ ነበር፦ አናጢነት፣ ግብርና፣ አሣ ማጥመድ፣ ግንባታ፣ ጫማ መሥራት፣ ልብስ ሰፊነት፣ ወዘተ. ይማሩ ነበር።  
በ1319 ዓም ሁለተኛ ማድራሣ ጂንገሬ በር ተቋም ተሠራ፤ በ1392 ዓም ሦስተኛው ተቋም ሲዲ ያህያ ተሠራ ። እነዚህ ሦስት ማድራሦች፣ ሳንኮሬ፣ ጂንገሬ በር እና ሲዲ ያህያ፣ አንድላይ የቲምቡክቱ ዩኒቨርሲቲ ይባሉ ነበር።  በ1460 ዓም ቲምቡክቱ ከማሊ መንግሥት ወደ አዲሱ ሶንግኃይ መንግሥት ዓለፈ።  በ1585 ዓም ግን የሞሮኮ ወራሪ ሃያላት ማድራሦቹን አጠፉ፣ ብዙ መጻሕፍት ቤቶችንም  አቃጠሉ።  ቢሆንም  ከማድራሣው 70,000 ያህል ሰነዶች እስካሁን ተርፈዋል፣ ዛሬም እየተነተኑ ነው።  
ዝነኛ አስተማሮች፦
- አህማድ ባባ አል-ማሡፊ (1549-1619 ዓም) የተቋሙ መጨረሻው መሪ፣ 60 መጻሕፍት ጽፈው ነበር። ሞሮካውያን ወደ ስደት ላኩት።
- ሞሐመድ ባጋዮጎ (1515-1585) ፋላስፋ፣ ጸሐፊና መምህር፣ በሞሮካውያን ተገደለ።


ሳንኮሬ ማድራሣ
[[ስዕል:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|400px|thumb|ሳንኮሬ ማድራሣ፣ ቲምቡክቱ፣ ማሊ]]
'''ሳንኮሬ ማድራሣ''' በ[[ቲምቡክቱ]]፣ [[ማሊ መንግሥት]]፣ ከ[[981]] እስከ [[1585]] ዓም ያህል የቆየ የ[[እስልምና]] መስጊድና ከፍተኛ ትምህርት ተቋም ወይም ዩኒቨርሲቲ ነበረ። ከ[[ቲምቡክቱ ዩኒቨርሲቲ]] ሦስት ተቋማት መጀመርያው የተመሠረተው ነበር። 

መስጊዱ የተመሠረተው በ981 ዓም በቲምቡክቱ ዳኛ በ[[አል-ቃዲ አቂብ]] ነበረ። ከ1100 ዓም ያህል በፊት በአንዲት ሀብታም [[ማንዲንካ]] ወይዘሮ እርዳታ፣ ሕንጻው ሰፊ [[ማድራሣ]] (ተቋም) ሆነ።   ያንጊዜ የአውሮፓ ትልቅ ዩኒቨርሲቲዎች ገና ምንም ሳይኖሩ፣ ለአፍሪካ ከፍተኛ ደረጃ ተማሮች ግን የእስላም ማድራሦች በቲምቡክቱ፣ በ[[ካይሮ]] እና በ[[ሞሮኮ]] ተገኝተው ነበር።    

በ1200 ዓም ግድም የተማሮች ቁጥር 25,000 ነበር፤ የከተማውም ሕዝብ ቁጥር ያንጊዜ 100,000 ነበር። በተለይ ከ1300 ዓም በኋላ በጣም ስመ ጥሩ ትምህርት ተቋም ሆነ።    

የተቋሙ መደበኛ ቋንቋ [[አረብኛ]] ነበር።   በተማሮች መጀመርያ ዓመት ቁራኑን ሙሉ በአረብኛ ከልብ መዳግም ነበረባቸው። ዋና የጥናት ዘርፎች እስልምና፣ [[ቁራን]]፣ [[ሕግ]]ና [[ሥነ ጽሑፍ]] ነበሩ። በተጨማሪ [[ሕክምና]]፣ [[ቀዶ ጥገና]]፣ [[ሥነ ፈለክ]]፣ [[ትምህርተ ሂሳብ]]፣ [[የተፈጥሮ ሕግጋት ጥናት]]፣ [[የጥንተ ንጥር ጥናት]]፣ [[ፍልስፍና]]፣ [[የቋንቋ ጥናት]]፣  [[መልክዓ ምድር]]፣ [[ታሪክ]]ና [[ሥነ ጥበብ]] ጥናቶች አስተማሩ። ከዚያ በላይ ተማሮች [[ንግድ]] ወይም [[ሙያ]] ይማሩ ነበር፦ [[አናጢነት]]፣ [[ግብርና]]፣ አሣ ማጥመድ፣ [[ግንባታ]]፣ ጫማ መሥራት፣ ልብስ ሰፊነት፣ ወዘተ. ይማሩ ነበር።  

በ[[1319]] ዓም ሁለተኛ ማድራሣ [[ጂንገሬ በር]] ተቋም ተሠራ፤ በ[[1392]] ዓም ሦስተኛው ተቋም [[ሲዲ ያህያ]] ተሠራ ። እነዚህ ሦስት ማድራሦች፣ ሳንኮሬ፣ ጂንገሬ በር እና ሲዲ ያህያ፣ አንድላይ የቲምቡክቱ ዩኒቨርሲቲ ይባሉ ነበር።  በ[[1460]] ዓም ቲምቡክቱ ከማሊ መንግሥት ወደ አዲሱ [[ሶንግኃይ መንግሥት]] ዓለፈ።  በ1585 ዓም ግን የ[[ሞሮኮ]] ወራሪ ሃያላት ማድራሦቹን አጠፉ፣ ብዙ መጻሕፍት ቤቶችንም  አቃጠሉ።  ቢሆንም  ከማድራሣው 70,000 ያህል ሰነዶች እስካሁን ተርፈዋል፣ ዛሬም እየተነተኑ ነው።  

ዝነኛ አስተማሮች፦
* [[አህማድ ባባ አል-ማሡፊ]] (1549-1619 ዓም) የተቋሙ መጨረሻው መሪ፣ 60 መጻሕፍት ጽፈው ነበር። ሞሮካውያን ወደ ስደት ላኩት። 
* [[ሞሐመድ ባጋዮጎ]] (1515-1585) ፋላስፋ፣ ጸሐፊና መምህር፣ በሞሮካውያን ተገደለ።

[[መደብ:ማሊ]]
[[መደብ:የጥንት ዩኒቨርሲቲዎች]]
[[መደብ:እስልምና]]
[[መደብ:የአፍሪካ ዩኒቨርሲቲዎች]]