# ይኩኖ አምላክ
== 

 ==
ዓፄ ይኩኖ አምላክ (የዘውድ ስም ተስፋ እየሱስ)  ከነሐሴ ፫ ቀን ፲፪፻፵፭ ዓ/ም ጀምሮ ለ አሥራ አምስት ዓመታት ነግሠዋል። በአባታቸው በተስፋ እየሱስ በኩል ከዛግዌ ስርወ መንግስት መነሳት በፊተ ከነበሩት የአክሱም ንጉስ  የአጼ ድል ናኦድ ጋር እንደሚዛመዱ ይጠቀሳል።  
ይኩኖ አምላክ ማለት አምላክ ጠባቂና ረዳት ይሁነው ሲሆን የተወለዱበትም እዚያው ወሎ ውስጥ ከደሴ ከተማ ወጣ ብላ በምትገኘው ሰገርት የምትባል ከተማ ነበር። ትህምህርታቸውንም ያጠናቀቁት ከአምባሰል ቀረብ ብሎ በሚገኘው ሃይቅ በሚባለው አካባቢ በ ሃይቅ እስጢፋኖስ ገዳም ነበር።  ትምህርታቸውን በቅዱስ እየሱስ ሞዓ ወይም በቅዱስ ተክለ ሃይማኖት ወይም በሁለቱ ስር እንደወሰዱ የተጻፉ የተለያየ ዘመን ገድላቶች አሉ። ይሁንና የዛግዌን ስርወ መንግስት በሰለሞናዊ ስርወ መንግስት ከትምህርታቸው መገባደድ በኋላ ወይ በጦርነት ወይ በሰላም እንደቀየሩ ታሪክ ይመዘግባል።
ምንም በማያጠረጣር ሁኔታ፣  ጸሃፊው ዋሊስ በድጅ  እንደመዘገበ፣ ይኩኖ አምላክ ከቢዛንታይን ንጉስ ሚካኤል 8ኛ ጋር ደብዳቤ ተቀያይሯል እንዲሁም ለቤዛንታይኑ ንጉስ ብዙ ቀጭኔወችን በስጦታ እንደላከ አሁን ድረስ ማስረጃ አለ።   ለግብጹ ማምሉክ ሱልጣን ባይባርስም ከእስክንድርያ ፓትሪያርክ ሾሞ እንዲልክለት በ1273 በተደጋጋሚ እንደጻፈ ታሪክ መዝግቦ አልፏል። የተፈገውም ጳጳስ በጊዜው ስላለመጣ ከጎረቤት እስላም መሪወች በመጀመሪያው የመንግስቱ ዘመን የነበረው ስለማዊ ግንኙነት ተቋረጠ። 
ቀጥሎም የ ቆብጥ ፓትሪያርክ ባለመምጣቱ ይኩኖ አምላክ ወደ ሶሪያ ቄሶች እንዳዘነበለ ታደሰ ታምራት መዝግቧል።  እናም በዚህ ንጉስ ዘመን ከግብጾች ይልቅ የሶሪያወች ተሳትፎ በቤተክርቲያን ዙሪያ ይታይ ነበር።
ወሎ ውስጥ፣ ገነተ ማርያም የተሰኘውን ቤ/ክርስቲያን ያሰሩ እኒሁ ንጉስ  ናቸው ። ባረፉ ጊዜ የተቀበሩትም ደጋ ደሴት ተብላ በምትታወቀው የጣና ሃይቅ ደሴት ውስጥ  የወንድማቸው ልጅ ሂሩተ አምላክ ባሰራው ደጋ እስጢፋኖስ ነው።

ይኩኖ አምላክ
{{የንጉሥ መረጃ
| ስም = ዓፄ ይኩኖ አምላክ
| ርዕስ = [[ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ]]
| ስዕል = yikunoA1.jpg
| የስዕል_ስፋት = 150
| የስዕል_መግለጫ = ይኩኖ አምላክ
| ግዛት = ከ፲፪፻፵፭ ዓ/ም - ፲፪፻፷ ዓ/ም
| በዓለ_ንግሥ = 
| ቀዳሚ = 
| ተከታይ = ዓፄ [[ይግባ ጽዮን]]
| ባለቤት = 
| ልጆች = 
| ሙሉ_ስም = ቀዳማዊ ሰለሞን
| ሥርወ-መንግሥት = [[ሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥት|ሰሎሞን]]
| አባት =  ተስፋ እየሱስ
| እናት = 
| የተወለዱት = 
| የሞቱት = 
| የተቀበሩት = [[ደጋ እስጢፋኖስ]]፤ [[ደጋ ደሴት]]
| ሀይማኖት = የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ እምነት ተከታይ
}}

'''''ዓፄ ይኩኖ አምላክ''' (የዘውድ ስም '''ተስፋ እየሱስ''')  ከ[[ነሐሴ 3|ነሐሴ ፫]] ቀን [[1245|፲፪፻፵፭]] ዓ/ም ጀምሮ ለ አሥራ አምስት ዓመታት ነግሠዋል። በአባታቸው በተስፋ እየሱስ በኩል ከ[[ዛግዌ ስርወ መንግስት]] መነሳት በፊተ ከነበሩት የ[[አክሱም]] ንጉስ  የአጼ [[ድል ናኦድ]] ጋር እንደሚዛመዱ ይጠቀሳል። <ref>In the Ethiopian calendar, 10 Sené and 16 Nehasé, respectively. A. K. Irvine, "Review: The Different Collections of Nägś Hymns in Ethiopic Literature and Their Contributions." ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London''. School of Oriental and African Studies, 1985.</ref> 

ይኩኖ አምላክ ማለት '''አምላክ ጠባቂና ረዳት ይሁነው''' ሲሆን የተወለዱበትም እዚያው ወሎ ውስጥ ከ[[ደሴ]] ከተማ ወጣ ብላ በምትገኘው [[ሰገርት]] የምትባል ከተማ ነበር። ትህምህርታቸውንም ያጠናቀቁት ከ[[አምባሰል]] ቀረብ ብሎ በሚገኘው [[ሃይቅ]] በሚባለው አካባቢ በ [[ሃይቅ እስጢፋኖስ]] ገዳም ነበር።  ትምህርታቸውን በቅዱስ [[እየሱስ ሞዓ]] ወይም በቅዱስ [[ተክለ ሃይማኖት]] ወይም በሁለቱ ስር እንደወሰዱ የተጻፉ የተለያየ ዘመን ገድላቶች አሉ። ይሁንና የ[[ዛግዌን ስርወ መንግስት]] በ[[ሰለሞናዊ ስርወ መንግስት]] ከትምህርታቸው መገባደድ በኋላ ወይ በጦርነት ወይ በሰላም እንደቀየሩ ታሪክ ይመዘግባል።

[[ስዕል:ይኩኖ ዓምላክ.jpg|thumb|left| ይኩኖ አምላክ በባልደረባወቹና በአረቦች ሲጠበቅ የሚያሳይ ጥንታዊ ስዕል]]
ምንም በማያጠረጣር ሁኔታ፣  ጸሃፊው [[ዋሊስ በድጅ]]  እንደመዘገበ፣ ይኩኖ አምላክ ከ[[ቢዛንታይን]] ንጉስ [[ሚካኤል 8ኛ]] ጋር ደብዳቤ ተቀያይሯል እንዲሁም ለቤዛንታይኑ ንጉስ ብዙ ቀጭኔወችን በስጦታ እንደላከ አሁን ድረስ ማስረጃ አለ። <ref>ዋሊስ በድጅ, ''A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia'', 1928 (Oosterhout, the Netherlands: Anthropological Publications, 1970), p. 285.</ref>  ለግብጹ [[ማምሉክ]] ሱልጣን [[ባይባርስ]]ም ከ[[እስክንድርያ]] ፓትሪያርክ ሾሞ እንዲልክለት በ1273 በተደጋጋሚ እንደጻፈ ታሪክ መዝግቦ አልፏል። የተፈገውም ጳጳስ በጊዜው ስላለመጣ ከጎረቤት እስላም መሪወች በመጀመሪያው የመንግስቱ ዘመን የነበረው ስለማዊ ግንኙነት ተቋረጠ። 

ቀጥሎም የ [[ቆብጥ]] [[ፓትሪያርክ]] ባለመምጣቱ ይኩኖ አምላክ ወደ [[ሶሪያ]] ቄሶች እንዳዘነበለ ታደሰ ታምራት መዝግቧል። <ref>ታደሰ ታምራት, ''Church and State'', pp. 69ff.</ref> እናም በዚህ ንጉስ ዘመን ከግብጾች ይልቅ የሶሪያወች ተሳትፎ በቤተክርቲያን ዙሪያ ይታይ ነበር።

[[ወሎ]] ውስጥ፣ [[ገነተ ማርያም]] የተሰኘውን ቤ/ክርስቲያን ያሰሩ እኒሁ ንጉስ  ናቸው<ref>Paul B. Henze, ''Layers of Time, A History of Ethiopia'' (New York: Palgrave, 2000), p. 59.</ref> ። ባረፉ ጊዜ የተቀበሩትም [[ደጋ ደሴት]] ተብላ በምትታወቀው የ[[ጣና ሃይቅ]] ደሴት ውስጥ  የወንድማቸው ልጅ [[ሂሩተ አምላክ]] ባሰራው [[ደጋ እስጢፋኖስ]] ነው።

==ማጣቀሻዎች==
* <references/>

[[መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት]]

{{የኢትዮጵያ ነገሥታት}}