# የአክሬ ሪፐብሊክ
የአክሬ ረፐብሊክ (ፖርቱጊዝኛ፦ República do Acre), ( እስፓንኛ፦ República del Acre) ወይም የአክሬ ነፃ መንግሥት (ፖርቱጊዝኛ፦ Estado Independente do Acre), (እስፓንኛ፦ Estado Independiente del Acre) የዛኔ የቦሊቪያ ግዛት በነበረችው በአክሬ ክፍላገር ውስጥ የታወጁት ሦስት ተከታታይ ተገንጣይ መንግሥታት ነበሩ። እነዚህም ሦስቱ ተገንጣይ መንግሥታት ከ1891 እስከ 1896 ዓ.ም ድረስ ባሉት ዓመታት ውስጥ የቆሙት ናቸው። በ1896 ዓ.ም. ክፍላገሩ በይፋ ወደ ብራዚል ተጨመረችና እሳካሁን የብራዚል አክሬ ክፍላገር ትባላለች። 

## ታሪክ
ከ1850 ዓም ያህል ጀምሮ፣ ክፍላገሩ በጎማ ኢንዱስትሪ ማዳበሩ ምክንያት በ፵ ዓመታት ውስጥ በብራዚል ዜጎች ተሞልቶ ነበር። በ1860 ዓም የአያቹኮ ስምምነት ክፍላገሪቱ የቦሊቪያ ግዛት መሆንዋን አረጋግጦ ነበር። 
ከ1881 ጀምሮ ፖርቱጊዝኛ ተናጋሪዎች የሆኑት የብራዚል ሰዎች የአክሬ ኗሪዎች ብዛት ሆነው፣ ከቦሊቪያ ለመገንጠልና ትንሽ ጊዜ ሳያልፍ ወደ ብራዚል እንዲጨመር የሚለውን ዕቅድ ያሥቡ ጀመር። በ1891 ዓም ሉዊስ ጋልቬዝ ሮድሪጌዝ ደ አሪያስ እሱም የእስፓንያ ዜጋና ጋዜጠኛ ሲሆን አንድ ሠልፍ በዘመቻ ከብራዚል ወደ አክሬ መራ እና በሐምሌ 1891 ዓም «የአክሬ ሪፐብሊክ» ፕሬዚዳንት መሆኑን በአዋጅ አሳወቀ። ሪፐብሊኩን በቅርቡ ከብራዚል ጋራ ለማዋሐድ ያሠበው ቢሆንም፣ በሚከተለው መጋቢት 1892 ዓም ግን የብራዚል መንግሥት ሥራዊቱን ልኮ ጋልቬዝን አሠረና ክፍላገሪቱን ወደ ቦሊቪያ ሥልጣን መለሡዋት። ጋልቬዝ ወደ እስፓንያ በስደት ተመለሠና ለግዜው የአክሬ ኗሪዎች ከቦሊቪያም ሆነ ከብራዚል መንግሥታት መቃወም ያገኙ ነበር።
በኅዳር 1893 ዓም ሁለተኛ ሞክረው የአክሬ ኗሪዎች ሁለተኛ «የአክሬ ሪፐብሊክ» አዋጁ፤ ሮድሪጎ ደ ካርቫዮ ፕሬዚደንት ተደረገ። ሆኖም እንቅስቃሴው ዳግመኛ ስለ ተቃወመ ለአንድ ወር ብቻ ቆየና አክሬ የቦሊቪያ ግዛት ሆና ቀረች።
ከዚያ በኋላ የአክሬ ሕዝብ አለቃ ወታደሩ ሆዜ ፕላሲዶ ዴ ካስትሮ ሆነ። እሱ የ30,000 ሰዎች አብዮታዊ ሠራዊት አሠለፈ፤ በአክሬ አብዮት (1894 ዓም) ብዙ ውግያዎች ያሸንፍ ነበር። በጥር 1895 ዓም ፕላሲዶ ሦስተኛውን «የአክሬ ሪፐብሊክ» አዋጀ። ከዚሁ ሁናቴ የተነሣ ከአገራት መካከል የሆነ ሁከት ሊሆን መሠለ።
በመጨረሻ በኅዳር 1896 ዓም በተዋዋለው በፔትሮፖሊስ ስምምነት ዘንድ፣ ቦሊቪያ ይግባኝ ማለቱን ለብራዚል ለ፪ ሚሊዮን ፓውንድ በመለዋወጥ ሸጠው። ከዚያ ውል ጀምሮ እስካሁንም ድረስ አክሬ የብራዚል ክፍላገር ሆናለች።

የአክሬ ሪፐብሊክ
{{የሀገር መረጃ|
ስም = የአክሬ ሪፐብሊክ|
ሙሉ_ስም = República do Acre|
ማኅተም_ሥዕል = Bandeira do Estado Independente do Acre.svg|
ባንዲራ_ሥዕል = Bandeira da Terceira República do Acre.svg|
ባንዲራ_ስፋት = |
መዝሙር = |
ካርታ_ሥዕል = Brazil State Acre.svg|
ካርታ_መግለጫ_ፅሁፍ = የአክሬ ክፍላገር ሥፍራ|
ዋና_ከተማ = [[አንቲማሪ]]|
ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ፖርቱጊዝኛ]]፣ [[እስፓንኛ]]|
የመንግስት_አይነት = |
የመሪዎች_ማዕረግ =|
የመሪዎች_ስም =|
ታሪካዊ_ቀናት = 1891 ዓ.ም. <br /> 1896 ዓ.ም.|
ታሪካዊ_ክስተቶች = ምስረታ <br /> መጨረሻ|
የመሬት_ስፋት = 191,000|
የመሬት_ስፋት_ከዓለም =|
ውሀ_ከመቶ =|
የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 1892|
የሕዝብ_ብዛት_ቆጠራ_ዓመት =|
የሕዝብ_ብዛት_ግምት =10,000|
የሕዝብ_ብዛት_ቆጠራ =|
የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም =|
የገንዘብ_ስም = |
ሰዓት_ክልል =|
የስልክ_መግቢያ =|
ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ =|
የግርጌ_ማስታወሻ =|
ተመሠረተ_ፈረሰ_ዓመት = 1891-92 / 1893 / 1895-96 ዓም|
p1 = ቦሊቪያ|
p1_ባንዲራ = Flag_of_Bolivia.svg|
s1 = ብራዚል|
s1_ባንዲራ = Flag_of_Brazil.svg|
}}

'''የአክሬ ረፐብሊክ''' ([[ፖርቱጊዝኛ]]፦ República do Acre), ( [[እስፓንኛ]]፦ República del Acre) ወይም የአክሬ ነፃ መንግሥት (ፖርቱጊዝኛ፦ Estado Independente do Acre), (እስፓንኛ፦ Estado Independiente del Acre) የዛኔ የ[[ቦሊቪያ]] ግዛት በነበረችው በ[[አክሬ ክፍላገር]] ውስጥ የታወጁት ሦስት ተከታታይ ተገንጣይ መንግሥታት ነበሩ። እነዚህም ሦስቱ ተገንጣይ መንግሥታት ከ[[1891]] እስከ [[1896]] ዓ.ም ድረስ ባሉት ዓመታት ውስጥ የቆሙት ናቸው። በ1896 ዓ.ም. ክፍላገሩ በይፋ ወደ [[ብራዚል]] ተጨመረችና እሳካሁን የብራዚል አክሬ ክፍላገር ትባላለች። 

== ታሪክ ==
[[ስዕል:Luisgalvez.jpg|left|thumb|100x100px|ሉዊስ ጋልቬዝ ሮድሪጌዝ ዴ አሪያስ]]
ከ1850 ዓም ያህል ጀምሮ፣ ክፍላገሩ በ[[ጎማ]] ኢንዱስትሪ ማዳበሩ ምክንያት በ፵ ዓመታት ውስጥ በብራዚል ዜጎች ተሞልቶ ነበር።<ref>{{መለጠፊያ:Cite book|title=The Amazon Rubber Boom, 1850-1920|last=Weinstein|first=Barbara|year=1983|publisher=Stanford University Press|location=Stanford, CA|isbn=0-8047-1168-2|pages=205}}</ref> በ1860 ዓም [[የአያቹኮ ስምምነት]] ክፍላገሪቱ የቦሊቪያ ግዛት መሆንዋን አረጋግጦ ነበር። 

ከ1881 ጀምሮ ፖርቱጊዝኛ ተናጋሪዎች የሆኑት የብራዚል ሰዎች የአክሬ ኗሪዎች ብዛት ሆነው፣ ከቦሊቪያ ለመገንጠልና ትንሽ ጊዜ ሳያልፍ ወደ ብራዚል እንዲጨመር የሚለውን ዕቅድ ያሥቡ ጀመር። በ1891 ዓም [[ሉዊስ ጋልቬዝ ሮድሪጌዝ ደ አሪያስ]] እሱም የ[[እስፓንያ]] ዜጋና ጋዜጠኛ ሲሆን አንድ ሠልፍ በዘመቻ ከብራዚል ወደ አክሬ መራ እና በሐምሌ 1891 ዓም «የአክሬ ሪፐብሊክ» [[ፕሬዝዳንት|ፕሬዚዳንት]] መሆኑን በአዋጅ አሳወቀ። ሪፐብሊኩን በቅርቡ ከብራዚል ጋራ ለማዋሐድ ያሠበው ቢሆንም፣ በሚከተለው መጋቢት [[1892]] ዓም ግን የብራዚል መንግሥት ሥራዊቱን ልኮ ጋልቬዝን አሠረና ክፍላገሪቱን ወደ ቦሊቪያ ሥልጣን መለሡዋት። ጋልቬዝ ወደ እስፓንያ በስደት ተመለሠና ለግዜው የአክሬ ኗሪዎች ከቦሊቪያም ሆነ ከብራዚል መንግሥታት መቃወም ያገኙ ነበር።

በኅዳር [[1893]] ዓም ሁለተኛ ሞክረው የአክሬ ኗሪዎች ሁለተኛ «የአክሬ ሪፐብሊክ» አዋጁ፤ [[ሮድሪጎ ደ ካርቫዮ]] ፕሬዚደንት ተደረገ። ሆኖም እንቅስቃሴው ዳግመኛ ስለ ተቃወመ ለአንድ ወር ብቻ ቆየና አክሬ የቦሊቪያ ግዛት ሆና ቀረች።

[[ስዕል:Placido1.jpg|left|thumb|ሆዜ ፕላሲዶ ዴ ካስትሮ]]
ከዚያ በኋላ የአክሬ ሕዝብ አለቃ ወታደሩ [[ሆዜ ፕላሲዶ ዴ ካስትሮ]] ሆነ። እሱ የ30,000 ሰዎች አብዮታዊ ሠራዊት አሠለፈ፤ በአክሬ አብዮት ([[1894]] ዓም) ብዙ ውግያዎች ያሸንፍ ነበር። በጥር [[1895]] ዓም ፕላሲዶ ሦስተኛውን «የአክሬ ሪፐብሊክ» አዋጀ። ከዚሁ ሁናቴ የተነሣ ከአገራት መካከል የሆነ ሁከት ሊሆን መሠለ።

በመጨረሻ በኅዳር 1896 ዓም በተዋዋለው በ[[ፔትሮፖሊስ ስምምነት]] ዘንድ፣ ቦሊቪያ ይግባኝ ማለቱን ለብራዚል ለ፪ ሚሊዮን [[ፓውንድ]] በመለዋወጥ ሸጠው። ከዚያ ውል ጀምሮ እስካሁንም ድረስ አክሬ የብራዚል ክፍላገር ሆናለች።

[[ስዕል:Selorepacre.JPG|thumb|በ1891 ዓም «የአክሬ ነፃ መንግሥት» ያወጣው ተምብር]]

== ዋቢ ምንጮች ==
{{Reflist}}
* {{መለጠፊያ:Cite book|title=Latin America's Wars: The Age of the Caudillo, 1791-1899|last=Scheina|first=Robert L.|year=2003|publisher=Brassey's|location=|isbn=1-57488-452-2|pages=7–9}}<cite class="citation book" contenteditable="false">ISBN&nbsp;1-57488-452-2.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ARepublic+of+Acre&rft.aufirst=Robert+L.&rft.aulast=Scheina&rft.btitle=Latin+America%27s+Wars%3A+The+Age+of+the+Caudillo%2C+1791-1899&rft.date=2003&rft.genre=book&rft.isbn=1-57488-452-2&rft.pages=7-9&rft.pub=Brassey%27s&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" contenteditable="false">&nbsp;</span>
* "New Republic Founded: The Evolution of a South American No Man's Land," ''Philadelphia Inquirer'', Nov 12, 1899, p 7
* "Acre Seeks Recognition: New South American Republic Sends a Minister to This Country," ''New York Times,'' Nov 24, 1900, p 1
* "Acre and Its Rubber: Cause of the Establishment of the New Republic," ''New York Times,'' Nov 25, 1900, p 12
* "A Short-Lived Republic: Acre, the Land of Rubber, No Longer a Separate Country," ''New York Times,'' Nov 30, 1900, p 1
* "Acre Belongs to Brazil: A Settlement of the 'Rubber Republic' Dispute," ''Kansas City Star'', Aug 12, 1903, p 4

[[መደብ:ብራዚል]]
[[መደብ:ቦሊቪያ]]
[[መደብ:ታሪካዊ አገሮች]]
[[መደብ:ተቀባይነት ያላገኙ አገሮች]]