# የኢትዮጵያ ካርታ 1690

## ስለ ካርታው ታሪክና ትችት
ምናልባትም እስካሁን ድረስ ያሉ ከተሞችን፣ ተራሮችንና ወንዞችን በትክክል በማስቀመጥ ወደር የሌለው ካርታ ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም።  ካርታው የተዘጋጀው በቬኒስ ካርታ ሰሪ ቪቸንዞ ኮርኔሊ  (Vincenzo Maria Coronelli (August 16, 1650 - December 9, 1718) ) በ1690 ነበር። ይህ ሰው የመጀመሪያውን የጂኦግራፊ ማህበር  Accademia Cosmografica degli Argonauti, በ1680  የመሰረት ነበር።
ለካርታው ዋቢ የሆኑት  በ1600ወቹ ኢትዮጵያን የጎበኙት የፖርቱጋል ተጓዦች፣ ማኑኤል ደ አልሜዳ፣ አልፎንሶ ሜንዴዝ፣ ፔድሮ ፔዝና ጆርሞ ሎቦ ናቸው። 
- Tsana = ጣና ሃይቅ - ጣናና ደምቢያ የካርታው ዋና ትኩረት የሆኑበት ምክንያት በዘመኑ የኢትዮጵያ ነገስታ በአካባባቢው ዋና ከተሞችን ይገነቡ ስለነበር ነው። ደንከዝ፣ ጉዛራ፣ ጎርጎራ እና ጎንደር ይጠቀሳሉ።

- ከሰሜኑ የቀይ ባህር ወደብ  Derbeta  ጀምሮ  አሁን ደቡብ ኢትዮጵያ የሚገኙት  Sugame, Bahargamo and Gumar በግልጽ ይታያሉ። የአስመራ ከተማም በታሪክና በዚህ ካርታ ላይ ብቅ ይላል።

- Axum አክሱም , Asmara አስመራ, Gojiam ጎጃም, di Cafate  ጋፋት, di Ganz ገንዝ , Bahargamo ብሄር ጋሞ, Walkajit ወልቃይት, Gorgoraጎርጎራ, Samen ሰሜን, Lalibela ላሊበላ, Shewa ሸዋ ,Mugar ሙገር ,di Dembea ደምቢያ Tigre ትግራይ, di Amhara  ደቡብ ወሎ, Ifat ይፋት, Guraghe ጉራጌ, Damot ዳሞት, Balli ባሌ, Dawaro ዳዋሮ, Sugamo ሲዳሞ, Angot አንጎት, Bagemder ጎንደር and Midrabahr ምድር ባህር (ኤርትራ) በሚገባ ካራው ላይ ይስተዋላሉ። የንጉሱ መቀመጫ ይጠቀስ እንጂ በርግጥ በጊዜው የአገሪቱ ዋና ከተማ ጎንደር ከተማ ካርታው ላይ አልሰፈረም።

 ማውስወን ካርታው ላይ በማንሳፋፍ የአማርኛ መረጃ ያገኛሉ 

የኢትዮጵያ ካርታ 1690
== ስለ ካርታው ታሪክና ትችት ==
ምናልባትም እስካሁን ድረስ ያሉ ከተሞችን፣ ተራሮችንና ወንዞችን በትክክል በማስቀመጥ ወደር የሌለው ካርታ ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም።  ካርታው የተዘጋጀው በ[[ቬኒስ]] ካርታ ሰሪ [[ቪቸንዞ ኮርኔሊ]]  (Vincenzo Maria Coronelli (August 16, 1650 - December 9, 1718) ) በ1690 ነበር። ይህ ሰው የመጀመሪያውን የ[[ጂኦግራፊ]] ማህበር  Accademia Cosmografica degli Argonauti, በ1680  የመሰረት ነበር።
ለካርታው ዋቢ የሆኑት  በ1600ወቹ ኢትዮጵያን የጎበኙት የ[[ፖርቱጋል]] ተጓዦች፣ [[ማኑኤል ደ አልሜዳ]]፣ [[አልፎንሶ ሜንዴዝ]]፣ [[ፔድሮ ፔዝ]]ና [[ጆርሞ ሎቦ]] ናቸው። 

* Tsana = [[ጣና ሃይቅ]] - ጣናና [[ደምቢያ]] የካርታው ዋና ትኩረት የሆኑበት ምክንያት በዘመኑ የኢትዮጵያ ነገስታ በአካባባቢው ዋና ከተሞችን ይገነቡ ስለነበር ነው። [[ደንከዝ]]፣ [[ጉዛራ]]፣ [[ጎርጎራ]] እና [[ጎንደር]] ይጠቀሳሉ።

*  ከሰሜኑ የ[[ቀይ ባህር]] ወደብ  Derbeta  ጀምሮ  አሁን ደቡብ ኢትዮጵያ የሚገኙት  Sugame, Bahargamo and Gumar በግልጽ ይታያሉ። የ[[አስመራ]] ከተማም በታሪክና በዚህ ካርታ ላይ ብቅ ይላል። 

* Axum [[አክሱም]] , Asmara [[አስመራ]], Gojiam [[ጎጃም]], di Cafate  [[ጋፋት]], di Ganz [[ገንዝ]] , Bahargamo [[ብሄር ጋሞ]], Walkajit [[ወልቃይት]], Gorgora[[ጎርጎራ]], Samen [[ሰሜን]], Lalibela [[ላሊበላ]], Shewa [[ሸዋ]] ,Mugar [[ሙገር]] ,di Dembea [[ደምቢያ]] Tigre [[ትግራይ]], di Amhara [[ ደቡብ ወሎ]], Ifat [[ይፋት]], Guraghe [[ጉራጌ]], Damot [[ዳሞት]], Balli [[ባሌ]], Dawaro [[ዳዋሮ]], Sugamo [[ሲዳሞ]], Angot [[አንጎት]], Bagemder [[ጎንደር]] and Midrabahr [[ምድር ባህር]] ([[ኤርትራ]]) በሚገባ ካራው ላይ ይስተዋላሉ። የንጉሱ መቀመጫ ይጠቀስ እንጂ በርግጥ በጊዜው የአገሪቱ ዋና ከተማ [[ጎንደር ከተማ]] ካርታው ላይ አልሰፈረም። 

<ref>Coronelli, Vincenzo, 1650-1718.
“Abissinia, doue sono le Fonti del Nilo. . . .” Copperplate map, with added color, 43 x 58 cm. From Coronelli’s Atlante Veneto . . . (Venice, 1690 or 1695). [Historic Maps Collection]</ref>

<big> '''ማውስወን ካርታው ላይ በማንሳፋፍ የአማርኛ መረጃ ያገኛሉ '''</big> 
<imagemap>
Image:1690 coronelli.jpg|left|1000px|thumb|  '''በበለጠ አጉልተው ለማየት ከካርታው እታች በስተቀኝ በኩል ያለውን የማጉያ ምልካት ይጫኑ  - ማውስወን ካርታው ላይ በማንሳፋፍ የአማርኛ መረጃ ያገኛሉ'''

poly 927 402 934 449 929 462 936 480 921 501 926 506 899 498 882 478 874 463 871 446 877 433 897 418 925 407 [[ሰሜን]]
poly 685 458 538 454 455 518 425 547 420 569 431 586 475 626 490 689 536 729 578 783 578 783 579 816 607 836 649 824 717 811 728 777 757 747 777 704 771 652 747 598 748 586 779 576 837 536 909 528 930 526 922 504 891 491 881 466 869 457 874 436 816 444 732 490 687 460 [[ደምቢያ]]
poly 1228 106 1202 93 1165 95 1120 93 1089 108 1078 136 1058 150 1035 152 1015 165 986 180 928 207 866 253 859 326 967 344 1004 322 1071 250 1142 178 1232 106 [[ማዛጋ|Mazaga]]
poly 981 342 903 340 863 325 826 348 777 377 761 390 803 418 816 444 866 439 924 409 969 348 [[ጸገዴ]]
poly 756 390 798 414 819 444 730 489 687 459 720 418 760 391 [[ወልቃይት]]
poly 931 526 975 518 1019 489 1052 483 1070 491 1080 479 1056 470 1030 443 1014 420 989 402 977 380 971 357 968 353 950 373 931 399 924 412 933 436 933 456 [[salait]]
poly 1087 231 1158 163 1213 135 1231 107 1311 83 1341 83 1451 71 1493 205 1487 258 1564 252 1610 240 1604 298 1578 310 1589 321 1519 365 1493 400 1521 451 1532 465 1518 503 1417 625 1316 650 1194 573 1319 648 1410 625 1348 563 1338 504 1340 487 1345 450 1326 428 1278 424 1231 419 1176 418 1137 401 1134 377 1149 348 1160 322 1158 299 1141 272 1121 251 1098 240 1086 229 1141 185 1168 155 1212 135 1231 108 [[ምድረ ባህር|ምድረ ባህር]]
poly 1089 233 1134 264 1163 309 1154 351 1130 387 1140 408 1182 416 1237 418 1277 424 1324 432 1349 460 1340 498 1351 551 1372 590 1413 622 1386 634 1327 648 1294 629 1236 592 1200 571 1146 580 1097 600 1050 608 1047 586 1053 550 1073 528 1073 509 1078 481 1056 463 1030 441 1007 412 979 383 969 350 1087 235 [[ትግራይ|ትግሬ]]
poly 1537 465 1591 512 1623 521 1681 534 1684 543 1661 562 1648 595 1624 608 1606 627 1595 639 1563 674 1541 708 1535 750 1527 796 1497 828 1450 850 1412 858 1387 863 1369 839 1371 802 1371 757 1366 723 1366 723 1349 674 1308 640 1412 625 1524 501 1533 465 1575 508 [[አጋሜ|አጋሜ]]
poly 1080 482 1071 503 1075 525 1057 561 1046 602 1019 609 952 624 914 633 869 642 823 645 794 637 763 606 755 589 784 570 802 546 839 534 871 532 904 525 942 524 981 516 1033 486 1071 473 1081 484 1070 503 1074 530 1060 551 1050 575 [[አበርገሌ|አበርገሌ]]
poly 1590 321 1532 350 1494 396 1502 427 1532 461 1558 455 1585 438 1604 401 1600 360 1592 326 1584 323 [[አንጎና|አንጎና]]
poly 1593 322 1652 408 1609 447 1626 482 1645 489 1645 489 1666 506 1677 527 1633 523 1591 510 1570 509 1549 494 1537 469 1535 461 1563 457 1584 438 1603 401 1592 325 [[ሲዮስ|ሲዮስ]]
poly 1685 541 1663 557 1648 593 1616 616 1602 631 1629 671 1683 722 1704 755 1708 779 1681 803 1668 829 1643 836 1618 847 1609 874 1601 907 1592 932 1592 939 1636 940 1673 953 1714 949 1744 955 1775 962 1796 953 1796 953 1813 695 1774 653 1763 615 1747 647 1716 624 1712 596 1712 596 1735 576 1735 576 1702 544 1682 540 [[ደንከል|ደንከል]]
poly 1592 936 1615 850 1648 825 1671 822 1684 802 1700 784 1700 784 1693 737 1660 700 1604 633 1559 672 1539 705 1527 752 1526 800 1494 824 1452 849 1427 857 1371 857 1368 824 1377 848 1271 825 1211 811 1162 811 1143 819 1151 842 1144 873 1176 907 1228 924 1272 920 1313 925 1349 921 1382 929 1427 924 1469 927 1488 929 [[ሰሜን ወሎ|አንጎት]]
poly 1046 608 1034 635 1016 639 1017 665 1000 685 950 688 900 676 845 684 794 697 779 708 770 661 760 626 748 585 755 588 770 620 810 642 867 640 933 627 973 611 1004 608 1028 611 1045 606 [[ሰለዋ|ሰላዋ]]
poly 1369 843 1367 709 1347 670 1300 633 1229 589 1201 571 1121 583 1087 604 1061 603 1050 604 1033 627 1021 637 1019 659 1002 680 974 689 902 675 782 707 716 804 756 834 800 828 827 844 864 882 891 910 891 966 956 957 981 970 1036 975 1073 997 1120 990 1177 1023 1029 973 944 945 1139 823 1202 805 1242 821 1368 843 [[ጎንደር|በጌምድር]]
poly 1142 817 1147 877 1221 922 1284 929 1354 920 1401 929 1467 920 1509 923 1595 937 1556 990 1518 1030 1479 1048 1404 1021 1349 1009 1298 1018 1264 1020 1234 1034 1217 1031 1203 1025 1176 1023 1113 993 1084 997 1046 981 1014 973 977 970 950 955 923 962 897 965 1138 823 [[ደቡብ ወሎ|አማራ]]
poly 1743 952 1730 990 1745 1044 1731 1084 1723 1096 1651 1069 1605 1056 1559 1032 1513 1029 1565 982 1591 935 1629 938 1669 952 1708 951 1742 952 [[ግድም |ግድም]]
poly 673 790 751 830 781 823 888 909 894 963 876 1027 883 1099 796 1189 692 1181 609 1124 530 1082 440 997 385 991 349 921 293 833 296 794 272 729 283 690 265 647 264 604 284 557 296 513 419 543 421 583 352 594 316 747 372 853 434 911 484 961 514 939 517 895 477 828 544 854 585 831 [[ጎጃም|ጎጃም]]
poly 287 514 150 615 143 693 152 853 200 1025 212 1085 236 1162 342 1302 383 1347 461 1350 504 1305 588 1268 625 1227 576 1176 532 1086 451 1004 397 1004 350 949 353 923 335 889 297 854 295 801 274 762 278 693 258 643 257 604 [[ሻንቅላ|ሻንቅላ]]
poly 579 786 540 726 487 688 479 624 432 584 384 582 356 601 343 640 316 744 353 812 396 881 458 955 500 955 515 931 515 889 476 824 547 852 583 829 [[ሰቃላ |sachala prov]]
poly 621 1230 574 1280 515 1298 461 1352 483 1396 549 1412 632 1398 691 1396 723 1352 789 1310 735 1274 699 1261 651 1245 624 1232 [[ወለጋ|ዳሞት]]
poly 912 1251 881 1228 867 1211 850 1208 850 1208 818 1183 793 1197 772 1188 737 1198 701 1183 676 1165 650 1146 620 1136 600 1120 600 1120 568 1108 568 1108 541 1093 532 1091 536 1133 581 1187 618 1224 701 1264 756 1276 805 1273 906 1252 [[ጋፋት|ጋፋት]]
poly 897 966 945 957 945 957 979 971 1036 966 1066 998 1115 998 1160 1017 1176 1020 1148 1059 1115 1065 1077 1068 1040 1056 1016 1063 994 1053 975 1038 953 1039 940 1021 918 1015 896 1027 880 1035 870 1016 870 1016 902 959 [[ወለጋ|ወለቃ]]
poly 787 1310 723 1346 694 1392 636 1399 589 1414 517 1410 500 1461 525 1521 562 1543 608 1536 659 1506 695 1484 721 1432 752 1404 792 1371 803 1335 793 1310 [[ጉራጌ|ጉራጌ ]]
poly 805 1338 774 1391 725 1426 696 1486 666 1511 639 1522 576 1545 581 1566 626 1597 696 1633 747 1629 797 1627 859 1621 948 1609 925 1591 893 1576 891 1536 891 1520 923 1484 898 1473 883 1448 897 1411 897 1411 890 1395 841 1340 803 1340 [[ከምባታ|ከምባታ]]
poly 1014 1501 979 1492 949 1483 921 1483 902 1503 892 1528 893 1558 903 1585 945 1599 971 1602 999 1581 1030 1553 1025 1526 1014 1517 1008 1501 1008 1501 [[ቡዛሞ|Buzamo]]
poly 1030 1552 1067 1575 1120 1591 1172 1594 1215 1586 1214 1526 1207 1520 1162 1516 1131 1516 1108 1521 1053 1512 1040 1497 1014 1502 1014 1518 [[ሲዳሞ|ሲዳሞ]]
poly 737 1272 783 1309 815 1322 865 1322 894 1337 947 1330 983 1282 1013 1274 969 1251 912 1252 834 1265 762 1277 738 1273 [[ገንዝ|ገንዝ]]
poly 883 1033 894 1054 884 1106 853 1155 818 1184 839 1210 870 1220 899 1248 944 1247 1001 1264 1011 1274 1039 1258 1075 1271 1120 1255 1155 1234 1197 1208 1221 1201 1242 1175 1243 1142 1270 1122 1291 1096 1298 1089 1261 1079 1245 1066 1229 1062 1215 1031 1178 1020 1159 1051 1131 1068 1097 1063 1075 1066 1044 1058 1023 1061 1008 1064 1008 1064 973 1036 962 1038 [[ሸዋ|ሸዋ]]
poly 796 1315 847 1322 876 1320 914 1340 951 1319 982 1280 1011 1271 1031 1297 1017 1313 1005 1351 990 1377 966 1392 924 1400 902 1399 889 1394 843 1347 812 1343 805 1331 792 1317 [[ሙገር|ሙገር]]
poly 1470 1045 1374 1011 1311 1016 1261 1022 1219 1036 1233 1061 1257 1076 1291 1090 1321 1096 1355 1098 1394 1087 1432 1067 1470 1043 [[መርሃ ቤቴ|መራቤቴ]]
poly 1812 959 1812 959 1771 963 1751 953 1751 953 1731 992 1749 1040 1731 1077 1739 1105 1715 1125 1713 1164 1710 1232 1744 1282 1805 1326 1856 1388 1887 1422 1926 1436 1926 1436 2012 1429 [[ዳዋሮ|ደዋሮ]]
poly 1007 1342 1020 1362 1027 1385 1067 1424 1080 1484 1046 1503 1008 1500 971 1486 943 1481 921 1485 899 1474 888 1446 899 1410 948 1402 986 1387 999 1371 1010 1340 [[አላማሌ|alamale]]
poly 1002 1346 1026 1385 1069 1417 1077 1478 1046 1497 1063 1521 1097 1513 1152 1510 1224 1526 1299 1515 1325 1499 1355 1459 1366 1428 1388 1387 1381 1326 1382 1320 1370 1264 1366 1222 1345 1222 1293 1222 1239 1231 1186 1254 1155 1253 1124 1253 1057 1272 1033 1281 [[ወድ|WED kingdom]]
poly 1725 1093 1602 1055 1527 1028 1497 1037 1447 1066 1376 1099 1288 1095 1260 1128 1239 1163 1233 1188 1187 1220 1151 1234 1134 1250 1189 1255 1254 1224 1322 1222 1364 1227 1400 1242 1402 1294 1397 1346 1503 1342 1568 1363 1568 1363 1556 1296 1690 1431 1741 1437 1799 1464 1861 1452 1861 1452 1909 1422 1733 1279 1716 1221 1711 1140 1734 1111 1714 1083 [[ይፋት|ይፋት ወላስማና ባሌ]]
poly 1355 1545 1449 1549 1508 1559 1533 1601 1526 1622 1439 1668 1330 1595 1354 1542 [[ጉመር|ጉመር]]
poly 1557 1299 1567 1365 1490 1334 1396 1344 1385 1344 1385 1400 1368 1425 1340 1509 1357 1530 1357 1551 1504 1558 1532 1603 1522 1624 1696 1617 1752 1621 1745 1446 1714 1436 1686 1436 1557 1299 1563 1362 1490 1341 [[ፈተገር|ፈተገር]]
poly 1329 1594 1344 1569 1350 1507 1295 1513 1239 1514 1218 1531 1214 1573 1231 1591 1270 1608 1329 1591 [[ጋሞ|ጋሞ]]
poly 761 75 805 178 848 259 786 334 715 385 697 414 654 436 524 433 470 353 447 246 473 191 493 131 523 66 [[ሰሜን ሱዳን|ፉንግ ወይም ሰናር - ያሁኑ ሰሜን ሱዳን]]
poly 439 78 473 449 519 460 428 530 306 509 393 358 382 257 449 212 [[ጋይጌ|Gajghe Kingdom of Kolla]]
poly 764 68 851 250 897 131 834 71 764 75 [[ዘላኖች |የኢትዮጵያ ዘላኖች]]
poly 621 1602 527 1696 502 1749 1220 1752 1209 1595 1326 1599 1424 1658 1567 1613 1473 1700 1375 1756 1200 1756 1092 1588 1028 1557 868 1620 759 1637 [[አላባ|አላባ]]
poly 499 1750 579 1648 624 1592 576 1540 502 1481 512 1414 439 1603 327 1757 502 1757 [[ጠንባሮ|zendero kingdom]]
poly 375 252 138 528 151 633 295 507 389 357 372 259 [[ፋስኮሎ|FASCOL]]
poly 157 864 80 851 80 462 87 223 83 151 85 76 515 72 456 213 378 251 324 300 264 368 207 435 181 476 [[የሱዳን በረሃ|በረሃ]]
poly 1055 73 1070 137 1099 96 1157 89 1209 94 1235 106 1281 92 1321 84 1376 83 1424 74 1424 74 1051 72 [[በይሉል|Balour]]

desc bottom-left
</imagemap>


== ማጣቀሻ ==
<references/>

[[መደብ:የኢትዮጵያ ካርታ|*]]