# ጀርመን
ጀርመን ወይንም በይፋ ስሙ የጀርመን ፌዴራላዊ ሪፐብሊክ በመካከለኛው አውሮፓ ምዕራባዊ ክልል ውስጥ ያለ አገር ነው። በአውሮፓ ውስጥ ከሩሲያ በመቀጠል ሁለተኛዋ በሕዝብ ብዛት የምትገኝ ሀገር ናት፣ እና በሕዝብ ብዛት የአውሮፓ ህብረት አባል ሀገር ናት። ጀርመን በባልቲክ እና በሰሜን ባህሮች መካከል በሰሜን እና በአልፕስ ተራሮች መካከል ትገኛለች። በውስጡ 16 የተዋቀሩ ግዛቶች በሰሜን ከዴንማርክ፣ በምስራቅ በፖላንድ እና በቼክ ሪፐብሊክ፣ በደቡብ ኦስትሪያ እና ስዊዘርላንድ፣ በምዕራብ ፈረንሳይ፣ ሉክሰምበርግ፣ ቤልጂየም እና ኔዘርላንድስ ይዋሰናል። የአገሪቱ ዋና ከተማ እና በሕዝብ ብዛት ያለው ከተማ በርሊን ሲሆን ዋና የፋይናንስ ማእከል ፍራንክፈርት ነው። ትልቁ የከተማ አካባቢ ሩር ነው።
የተለያዩ የጀርመን ጎሳዎች ከጥንት ጊዜ ጀምሮ በዘመናዊው ጀርመን ሰሜናዊ ክፍል ኖረዋል። ጀርመንያ የሚባል ክልል ከ100 ዓ.ም በፊት ተመዝግቧል። በ962 የጀርመን መንግሥት የቅዱስ ሮማን ኢምፓየርን በብዛት አቋቋመ። በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሰሜናዊ ጀርመን ክልሎች የፕሮቴስታንት ተሐድሶ ማዕከል ሆኑ። በ1806 የናፖሊዮን ጦርነት እና የቅድስት ሮማ ግዛት መፍረስን ተከትሎ የጀርመን ኮንፌዴሬሽን በ1815 ተመሠረተ።
ጀርመንን ወደ ዘመናዊው ሀገር-ግዛት መቀላቀል የጀመረው እ.ኤ.አ. ነሐሴ 18 ቀን 1866 በፕሩሺያ የሚመራውን የሰሜን ጀርመን ኮንፌዴሬሽን በማቋቋም በሰሜን ጀርመን ኮንፌዴሬሽን ስምምነት በ1871 ወደ ጀርመን ግዛት ተለወጠ። ከአንደኛው የዓለም ጦርነት እና ከ1918-1919 የጀርመን አብዮት በኋላ ኢምፓየር በተራው ወደ ከፊል ፕሬዚዳንታዊ ዌይማር ሪፐብሊክ ተቀየረ። እ.ኤ.አ. በ1933 የናዚ ሥልጣን መያዙ ፍፁም አምባገነን መንግሥት፣ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት እና እልቂት እንዲመሰረት አድርጓል። ሁለተኛው የዓለም ጦርነት በአውሮፓ ካበቃ በኋላ በ1949 ዓ.ም ጀርመን በአጠቃላይ ሉዓላዊ ግዛታቸው የተገደበ በሁለት የተለያዩ ፖሊሲዎች የተዋቀረች ሲሆን በአጠቃላይ ምዕራብ ጀርመን በመባል የሚታወቀው የጀርመን ፌዴራላዊ ሪፐብሊክ እና የጀርመን ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ , ምስራቅ ጀርመን በመባል ይታወቃል, በርሊን የ de jure Four Power ሁኔታዋን ቀጠለች. የጀርመን ፌዴራላዊ ሪፐብሊክ የአውሮፓ ኢኮኖሚ ማህበረሰብ እና የአውሮፓ ህብረት መስራች አባል ሲሆን የጀርመን ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ የኮሚኒስት ምስራቅ ብሎክ ግዛት እና የዋርሶ ስምምነት አባል ነበረች. በምስራቅ ጀርመን የኮሚኒስት መሪ መንግስት ከወደቀ በኋላ፣ የጀርመን ውህደት የቀድሞ የምስራቅ ጀርመን ግዛቶች በጥቅምት 3 1990 የጀርመን ፌዴራላዊ ሪፐብሊክን ተቀላቅለዋል።
ጀርመን ጠንካራ ኢኮኖሚ ያላት ታላቅ ሃይል ተብላ ትጠራለች; በአውሮፓ ትልቁ ኢኮኖሚ አለው፣ በአለም ሶስተኛው ትልቁ ኢኮኖሚ በስም GDP እና አምስተኛው በፒፒፒ ነው። በኢንዱስትሪ፣ በሳይንስና በቴክኖሎጂ ዘርፎች አለም አቀፋዊ ሃይል እንደመሆኗ መጠን ከአለም ሶስተኛዋ ትልቁ ላኪ እና አስመጪ ናት። ያደገች አገር እንደመሆኗ መጠን የማህበራዊ ዋስትና፣ ሁለንተናዊ የጤና አጠባበቅ ሥርዓት እና ከትምህርት ነፃ የዩኒቨርሲቲ ትምህርት ይሰጣል። ጀርመን የተባበሩት መንግስታት፣ የአውሮፓ ህብረት፣ የኔቶ፣ የአውሮፓ ምክር ቤት፣ G7፣ G20 እና OECD አባል ነች። በዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ቦታዎች ሶስተኛውን ትልቁን ይይዛል። ከዛሬ ጀምሮ ጀርመን ግብረ ሰዶማውያንን ከሚከላከሉ አገሮች ዝርዝር ውስጥ ቀዳሚ ሆናለች።

## ባህልና ጠቅላላ መረጃ
ጀርመን አንድ ይፋዊ ቋንቋ ብቻ አለው እርሱም ጀርመንኛ ሲሆን ከዚህ ውስጥ ብዙ ልዩ ልዩ የጀርመንኛ ቀበሌኞች በአገሩ ይገኛሉ። ለአንዳንድ ሰዎች ጀርመን «የገጣሚዎችና የአሳቢዎች አገር» በመባል ታውቋል። በዓመታት ላይ በሥነ ጽሑፍ፣ በሥነ ጥበብ፣ በፍልስፍና፣ በሙዚቃ፣ በሲኒማ፣ እና በሳይንስ ዘርፎች በርካታ አስተዋጽኦች በማቅረባቸው ጀርመናውያን በዓለም ዝነኛነት አገኝተዋል፤ እንዲሁም መኪና የሚባለውን ፈጠራ በማስለማት ፈር ቀዳጅ ሆኑ። ጀርመን ደግም ስለ ቋሊማና ቢራዎች ልዩነት ብዛት የገነነ ሆኗል።  እግር ኳስ በጀርመን ከሁሉ የተወደደው እስፖርት ነው። 
የራይን ወንዝ አቅራቢያ በጥንት ከሁሉ በፊት የተሰፈረው ሲሆን እዚያ አንዳንድ ጥንታዊ የሮሜ መንግሥት ድልድይ፣ አምባ፣ ወይም ፍርስራሽ ሊታይ ይችላል። የጀርመን ሕዝብ በብዛት ክርስቲያኖች ናቸው፤ በስደትም ወደ አገራቸው ለደረሱት ሰዎች በጠቅላላው ሰላምታ ሰጪዎች ናቸው።  የበርሊን ግድግዳ በፈረሰበትና «የቅዝቃዛ ጦርነት» በጨረሰበት ወቅት የጀርመን ዳግመኛ መወሐድ ተከሠተ። በዚያ ሰዓት የቀድሞ አገራት ምሥራቅ ጀርመንና ምዕራብ ጀርመን አብረው የአሁኑን ጀርመን መንግሥት ፈጠሩ። 
ብዙ የጀርመን ሰዎች በዓለም ዙሪያ ስመ ጥሩ ናቸው። ይህም ደራሲዎች ያኮብ ግሪምና ወንድሙ ቭልሄልም ግሪም፣ ባለቅኔው ዮሐን ቩልፍጋንግ ቮን ጌጠ፣ የፕሮቴስታንት ንቅናቄ መሪ ማርቲን ሉጠር፣ ፈላስፋዎች ካንት፣ ኒሺና ሄገል፣ ሳይንቲስቱ አልቤርት አይንስታይን፣ ፈጠራ አፍላቂዎች ዳይምለር፣ ዲዝልና ካርል ቤንዝ፣ የሙዚቃ ቃኚዎች ዮሐን ሴባስትያን ባክ፣ ሉድቪግ ቫን ቤትሆቨን፣ ብራምዝ፣ ስትራውስ፣ ቫግነርና ብዙ ሌሎች ይከትታል። 
እጅግ ቁም ነገር የሆነ ጠቃሚ ፈጠራ ማሳተሚያ፤ ዮሐንስ ጉተንቤርግ በሚባል ሰው በ1431 ዓ.ም. ተጀመረ። ስለዚህ ተጓዦች ከውጭ አገር ሲመልሱ በአውሮፓ ያለው ሰው ሁሉ እርግጡን በቶሎ ያውቀው ነበር።   አሁን ጀርመን «ዶይቸ ቨለ» በሚባል ራዲዮን ጣቢያ ላይ ዜና በእንግሊዝኛ ያሠራጫል።  የጀርመን ሕዝብ ባማካኝ ከአውሮፓ ሁሉ ቴሌቪዥንን የሚወድዱ ሲሆኑ ፺ ከመቶ ሰዎች ወይም ሳተላይት ወይም ገመድ ቴሌቪዥን አላቸው። 
```

```


ጀርመን
{{ዋቢ}}
{{የሀገር መረጃ|
ስም = ጀርመን|
ሙሉ_ስም          = የጀርመን ፌድራላዊ ሪፐብሊከ
ባንዲራ_ሥዕል    = Flag of Germany.svg|
ማኅተም_ሥዕል  = Coat of arms of Germany.svg|
መዝሙር = [[ዶይችላንድሊድ]]<br> ''Deutschlandlied'' <br ><br><center>[[File:National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg]]</center>|
ካርታ_ሥዕል      = EU-Germany (orthographic projection).svg|
ዋና_ከተማ         = [[በርሊን]]|
ብሔራዊ_ቋንቋ   = [[ጀርመንኛ]]|
የመሪዎች_ማዕረግ = ፕሬዚዳንት <br /> ቻንስለር|
የመንግስት_አይነት = ፓርለሜንታዊ ሪፐብሊክ|
የመሪዎች_ስም = [[ፍራንክ-ቫልተር ሽታይንማየር]] <br /> [[ኦላፍ ሾልዝ]]|
የነጻነት_ቀን     = [[መስከረም 23]] ቀን[[1945]] ([[የጀርመን ዳግመኛ መወሐድ|ውሕደት]])|
የመሬት_ስፋት = 357,021 km<sup>2</sup>|
የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 63|
የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 84,482,267|
የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2023 እ.ኤ.አ.|
የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 19|
የገንዘብ_ስም      = [[ዩሮ]](€)|
የምንዛሬ_ኮድ = EUR | 
ሰዓት_ክልል      = +1|
የስልክ_መግቢያ = +49|
ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .de|ባንዲራ_ሥዕል=Flag of Germany.svg}}
'''ጀርመን''' ወይንም በይፋ ስሙ '''የጀርመን ፌዴራላዊ ሪፐብሊክ''' በመካከለኛው አውሮፓ ምዕራባዊ ክልል ውስጥ ያለ አገር ነው። በአውሮፓ ውስጥ ከሩሲያ በመቀጠል ሁለተኛዋ በሕዝብ ብዛት የምትገኝ ሀገር ናት፣ እና በሕዝብ ብዛት የአውሮፓ ህብረት አባል ሀገር ናት። ጀርመን በባልቲክ እና በሰሜን ባህሮች መካከል በሰሜን እና በአልፕስ ተራሮች መካከል ትገኛለች። በውስጡ 16 የተዋቀሩ ግዛቶች በሰሜን ከዴንማርክ፣ በምስራቅ በፖላንድ እና በቼክ ሪፐብሊክ፣ በደቡብ ኦስትሪያ እና ስዊዘርላንድ፣ በምዕራብ ፈረንሳይ፣ ሉክሰምበርግ፣ ቤልጂየም እና ኔዘርላንድስ ይዋሰናል። የአገሪቱ ዋና ከተማ እና በሕዝብ ብዛት ያለው ከተማ በርሊን ሲሆን ዋና የፋይናንስ ማእከል ፍራንክፈርት ነው። ትልቁ የከተማ አካባቢ ሩር ነው።

የተለያዩ የጀርመን ጎሳዎች ከጥንት ጊዜ ጀምሮ በዘመናዊው ጀርመን ሰሜናዊ ክፍል ኖረዋል። ጀርመንያ የሚባል ክልል ከ100 ዓ.ም በፊት ተመዝግቧል። በ962 የጀርመን መንግሥት የቅዱስ ሮማን ኢምፓየርን በብዛት አቋቋመ። በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሰሜናዊ ጀርመን ክልሎች የፕሮቴስታንት ተሐድሶ ማዕከል ሆኑ። በ1806 የናፖሊዮን ጦርነት እና የቅድስት ሮማ ግዛት መፍረስን ተከትሎ የጀርመን ኮንፌዴሬሽን በ1815 ተመሠረተ።

ጀርመንን ወደ ዘመናዊው ሀገር-ግዛት መቀላቀል የጀመረው እ.ኤ.አ. ነሐሴ 18 ቀን 1866 በፕሩሺያ የሚመራውን የሰሜን ጀርመን ኮንፌዴሬሽን በማቋቋም በሰሜን ጀርመን ኮንፌዴሬሽን ስምምነት በ1871 ወደ ጀርመን ግዛት ተለወጠ። ከአንደኛው የዓለም ጦርነት እና ከ1918-1919 የጀርመን አብዮት በኋላ ኢምፓየር በተራው ወደ ከፊል ፕሬዚዳንታዊ ዌይማር ሪፐብሊክ ተቀየረ። እ.ኤ.አ. በ1933 የናዚ ሥልጣን መያዙ ፍፁም አምባገነን መንግሥት፣ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት እና እልቂት እንዲመሰረት አድርጓል። ሁለተኛው የዓለም ጦርነት በአውሮፓ ካበቃ በኋላ በ1949 ዓ.ም ጀርመን በአጠቃላይ ሉዓላዊ ግዛታቸው የተገደበ በሁለት የተለያዩ ፖሊሲዎች የተዋቀረች ሲሆን በአጠቃላይ ምዕራብ ጀርመን በመባል የሚታወቀው የጀርመን ፌዴራላዊ ሪፐብሊክ እና የጀርመን ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ , ምስራቅ ጀርመን በመባል ይታወቃል, በርሊን የ de jure Four Power ሁኔታዋን ቀጠለች. የጀርመን ፌዴራላዊ ሪፐብሊክ የአውሮፓ ኢኮኖሚ ማህበረሰብ እና የአውሮፓ ህብረት መስራች አባል ሲሆን የጀርመን ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ የኮሚኒስት ምስራቅ ብሎክ ግዛት እና የዋርሶ ስምምነት አባል ነበረች. በምስራቅ ጀርመን የኮሚኒስት መሪ መንግስት ከወደቀ በኋላ፣ የጀርመን ውህደት የቀድሞ የምስራቅ ጀርመን ግዛቶች በጥቅምት 3 1990 የጀርመን ፌዴራላዊ ሪፐብሊክን ተቀላቅለዋል።

ጀርመን ጠንካራ ኢኮኖሚ ያላት ታላቅ ሃይል ተብላ ትጠራለች; በአውሮፓ ትልቁ ኢኮኖሚ አለው፣ በአለም ሶስተኛው ትልቁ ኢኮኖሚ በስም GDP እና አምስተኛው በፒፒፒ ነው። በኢንዱስትሪ፣ በሳይንስና በቴክኖሎጂ ዘርፎች አለም አቀፋዊ ሃይል እንደመሆኗ መጠን ከአለም ሶስተኛዋ ትልቁ ላኪ እና አስመጪ ናት። ያደገች አገር እንደመሆኗ መጠን የማህበራዊ ዋስትና፣ ሁለንተናዊ የጤና አጠባበቅ ሥርዓት እና ከትምህርት ነፃ የዩኒቨርሲቲ ትምህርት ይሰጣል። ጀርመን የተባበሩት መንግስታት፣ የአውሮፓ ህብረት፣ የኔቶ፣ የአውሮፓ ምክር ቤት፣ G7፣ G20 እና OECD አባል ነች። በዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ቦታዎች ሶስተኛውን ትልቁን ይይዛል። ከዛሬ ጀምሮ ጀርመን [[ግብረ ሰዶማዊነት|ግብረ ሰዶማውያንን]] ከሚከላከሉ አገሮች ዝርዝር ውስጥ ቀዳሚ ሆናለች።

==ባህልና ጠቅላላ መረጃ==
ጀርመን አንድ ይፋዊ ቋንቋ ብቻ አለው እርሱም [[ጀርመንኛ]] ሲሆን ከዚህ ውስጥ ብዙ ልዩ ልዩ የጀርመንኛ ቀበሌኞች በአገሩ ይገኛሉ። ለአንዳንድ ሰዎች ጀርመን «የገጣሚዎችና የአሳቢዎች አገር» በመባል ታውቋል። በዓመታት ላይ በ[[ሥነ ጽሑፍ]]፣ በ[[ሥነ ጥበብ]]፣ በ[[ፍልስፍና]]፣ በ[[ሙዚቃ]]፣ በ[[ሲኒማ]]፣ እና በ[[ሳይንስ]] ዘርፎች በርካታ አስተዋጽኦች በማቅረባቸው ጀርመናውያን በዓለም ዝነኛነት አገኝተዋል፤ እንዲሁም [[መኪና]] የሚባለውን ፈጠራ በማስለማት ፈር ቀዳጅ ሆኑ። ጀርመን ደግም ስለ [[ቋሊማ]]ና [[ቢራ]]ዎች ልዩነት ብዛት የገነነ ሆኗል።  [[እግር ኳስ]] በጀርመን ከሁሉ የተወደደው [[እስፖርት]] ነው። 

የ[[ራይን ወንዝ]] አቅራቢያ በጥንት ከሁሉ በፊት የተሰፈረው ሲሆን እዚያ አንዳንድ ጥንታዊ [[የሮሜ መንግሥት]] ድልድይ፣ አምባ፣ ወይም ፍርስራሽ ሊታይ ይችላል። የጀርመን ሕዝብ በብዛት [[ክርስትና|ክርስቲያኖች]] ናቸው፤ በስደትም ወደ አገራቸው ለደረሱት ሰዎች በጠቅላላው ሰላምታ ሰጪዎች ናቸው።  [[የበርሊን ግድግዳ]] በፈረሰበትና «[[የቅዝቃዛ ጦርነት]]» በጨረሰበት ወቅት [[የጀርመን ዳግመኛ መወሐድ]] ተከሠተ። በዚያ ሰዓት የቀድሞ አገራት [[ምሥራቅ ጀርመን]]ና [[ምዕራብ ጀርመን]] አብረው የአሁኑን ጀርመን መንግሥት ፈጠሩ። 

ብዙ የጀርመን ሰዎች በዓለም ዙሪያ ስመ ጥሩ ናቸው። ይህም ደራሲዎች [[ያኮብ ግሪም]]ና ወንድሙ [[ቭልሄልም ግሪም]]፣ ባለቅኔው [[ዮሐን ቩልፍጋንግ ቮን ጌጠ]]፣ የ[[ፕሮቴስታንት]] ንቅናቄ መሪ [[ማርቲን ሉጠር]]፣ ፈላስፋዎች [[ካንት]]፣ [[ኒሺ]]ና [[ሄገል]]፣ ሳይንቲስቱ [[አልቤርት አይንስታይን]]፣ ፈጠራ አፍላቂዎች [[ዳይምለር]]፣ [[ዲዝል]]ና [[ካርል ቤንዝ]]፣ የሙዚቃ ቃኚዎች [[ዮሐን ሴባስትያን ባክ]]፣ [[ሉድቪግ ቫን ቤትሆቨን]]፣ [[ብራምዝ]]፣ [[ስትራውስ]]፣ [[ቫግነር]]ና ብዙ ሌሎች ይከትታል። 

እጅግ ቁም ነገር የሆነ ጠቃሚ ፈጠራ [[ማሳተሚያ]]፤ [[ዮሐንስ ጉተንቤርግ]] በሚባል ሰው በ[[1431]] ዓ.ም. ተጀመረ። ስለዚህ ተጓዦች ከውጭ አገር ሲመልሱ በአውሮፓ ያለው ሰው ሁሉ እርግጡን በቶሎ ያውቀው ነበር።   አሁን ጀርመን «[[ዶይቸ ቨለ]]» በሚባል [[ራዲዮን]] ጣቢያ ላይ ዜና በ[[እንግሊዝኛ]] ያሠራጫል።  የጀርመን ሕዝብ ባማካኝ ከአውሮፓ ሁሉ [[ቴሌቪዥን]]ን የሚወድዱ ሲሆኑ ፺ ከመቶ ሰዎች ወይም [[ሳተላይት]] ወይም [[ገመድ ቴሌቪዥን]] አላቸው። 

 {{በአውሮፓ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}}
{{መዋቅር-መልክዐምድር}}

[[መደብ:ጀርመን|*]]