# አካድኛ
አካድኛ ወይም አሦርኛ ወይም ባቢሎንኛ በጥንት በመስጴጦምያ የተነገረ ሴማዊ ቋንቋ ነበረ።
በሥነ ቅርስ መጀመርያው የታወቀው አካድኛ ጽሑፍ ከመስኪአጝ-ኑና ዘመን (2314 ዓክልበ. ግድም) ነው። ከአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን ጀምሮ የአካድ መንግሥት (2077-2010 ዓክልበ.) በመላው መስጴጦምያ፣ ኤላምና ሶርያ አስገደዱት። ከዚያ በኋላ ኤላም ወደ ኤላምኛ መለሰ፣ የሶርያም ቋንቋ ኤብላኛ ሆነ። በአሦርና በባቢሎን የአካድኛ አይነቶች ተነገሩ።  አሦራውያን በአናቶሊያ (ሐቲ) የካሩም ንግድ እስከ 1628  ዓክልበ. ድርስ ያሕል ያካሄዱ ነበር፤ የአሦርኛ አካድኛ ጥቅም እንደ መደበኛ ወይም ይፋዊ ጽሑፍ ቋንቋ አስፋፉ። 
በሚከተለው ዘመን በግብጽ የተገኙ የአማርና ደብዳቤዎች (1369-1339 ዓክልበ.) እንዳሳዩ፣ ጽሕፈት የነበራቸው አገራት ሁሉ አካድኛ እንደ መደበኛ ቋንቋ ይጠቀሙ ነበር።  የጥንታዊ ግብጽ፣ የከነዓን፣ የሚታኒ፣ የኬጥያውያን መንግሥት፣ የባቢሎን (ካራንዱኒያሽ)፣ የአላሺያ ወይም የአርዛዋ ባለሥልጣናት ሁላቸው በአካድኛ ተነጋገሩ። እነዚህ አገራት ግን ለየራሳቸው ልሳናት ግብጽኛ፣ ከነዓንኛ፣ ሑርኛ፣ ኬጥኛ፣ ካሥኛ፣ ሚኖአንኛ እና ሉዊኛ ነበሩዋቸው።
በ740 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ 3 ቴልጌልቴልፌልሶር አረማይስጥ ከአሦርኛ ጋር ይፋዊና መደበኛ ቋንቋ አደረገው።  ከዚያ ጀምሮ የአረማይስጥ ጥቅም እየተስፋፋ የአካድኛ ጥቅም በየጊዜ ይቀነስ ነበር። ከአዲስ ባቢሎን መንግሥት ውድቀት በኋላ አካድኛ ባይነገርም አካድኛን መጻፍ የቻሉ ጥቂት ሊቃውንት እስከ 75 ዓም ያህል ቀሩ።    
የአካድኛ ጽሕፈት ከሱመርኛ የተበደረው ኩኔይፎርም (ውሻል ቅርጽ) ጽሕፈት ነበረ። የቻይና ጽሕፈትን በመምሰል እያንዳንዱን ቃል ለማንበብ ብዙ ሺህ ምልክቶች መማር አስፈለገ። ከ200 እስከ 1850 ዓም ድረስ የኩኔይፎርም ማንበብ ችሎታ አልኖረም፤ ከ1850 ዓም በኋላ ብቻ ሊፈታ የቻለ ነው።   

አካድኛ
[[ስዕል:Tablet in Akkadian language recording the distribution of beer, perhaps Umma, reign of Shar-kali-sharri, c. 2100 BC, clay - Oriental Institute Museum, University of Chicago - DSC07079.JPG|upright=1.25|thumb|የአካድኛ ኩነይፎርም ሰነድ፣ የቢራ ተቀባዮች ዝርዝር ከ[[ሻርካሊሻሪ]] ዘመን (2030 ዓክልበ. ገደማ)]]
'''አካድኛ''' ወይም '''አሦርኛ''' ወይም '''ባቢሎንኛ''' በጥንት በ[[መስጴጦምያ]] የተነገረ [[ሴማዊ ቋንቋ]] ነበረ።

በሥነ ቅርስ መጀመርያው የታወቀው አካድኛ ጽሑፍ ከ[[መስኪአጝ-ኑና]] ዘመን (2314 ዓክልበ. ግድም) ነው። ከ[[አካድ]] ንጉሥ [[ታላቁ ሳርጎን]] ጀምሮ የአካድ መንግሥት (2077-2010 ዓክልበ.) በመላው መስጴጦምያ፣ [[ኤላም]]ና [[ሶርያ]] አስገደዱት። ከዚያ በኋላ ኤላም ወደ [[ኤላምኛ]] መለሰ፣ የሶርያም ቋንቋ [[ኤብላኛ]] ሆነ። በ[[አሦር]]ና በ[[ባቢሎን]] የአካድኛ አይነቶች ተነገሩ።  አሦራውያን በ[[አናቶሊያ]] ([[ሐቲ]]) የ[[ካሩም]] ንግድ እስከ 1628  ዓክልበ. ድርስ ያሕል ያካሄዱ ነበር፤ የአሦርኛ አካድኛ ጥቅም እንደ መደበኛ ወይም ይፋዊ ጽሑፍ ቋንቋ አስፋፉ። 

በሚከተለው ዘመን በ[[ግብጽ]] የተገኙ [[የአማርና ደብዳቤዎች]] (1369-1339 ዓክልበ.) እንዳሳዩ፣ ጽሕፈት የነበራቸው አገራት ሁሉ አካድኛ እንደ መደበኛ ቋንቋ ይጠቀሙ ነበር።  የ[[ጥንታዊ ግብጽ]]፣ የ[[ከነዓን (ጥንታዊ አገር)|ከነዓን]]፣ የ[[ሚታኒ]]፣ የ[[ኬጥያውያን መንግሥት]]፣ የ[[ባቢሎን]] (ካራንዱኒያሽ)፣ የ[[አላሺያ]] ወይም የ[[አርዛዋ]] ባለሥልጣናት ሁላቸው በአካድኛ ተነጋገሩ። እነዚህ አገራት ግን ለየራሳቸው ልሳናት [[ግብጽኛ]]፣ [[ከነዓንኛ]]፣ [[ሑርኛ]]፣ [[ኬጥኛ]]፣ [[ካሥኛ]]፣ [[ሚኖአንኛ]] እና [[ሉዊኛ]] ነበሩዋቸው።

በ740 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ [[3 ቴልጌልቴልፌልሶር]] [[አረማይስጥ]] ከአሦርኛ ጋር ይፋዊና መደበኛ ቋንቋ አደረገው።  ከዚያ ጀምሮ የአረማይስጥ ጥቅም እየተስፋፋ የአካድኛ ጥቅም በየጊዜ ይቀነስ ነበር። ከአዲስ ባቢሎን መንግሥት ውድቀት በኋላ አካድኛ ባይነገርም አካድኛን መጻፍ የቻሉ ጥቂት ሊቃውንት እስከ 75 ዓም ያህል ቀሩ።    

የአካድኛ ጽሕፈት ከ[[ሱመርኛ]] የተበደረው [[ኩኔይፎርም]] ([[ውሻል]] ቅርጽ) ጽሕፈት ነበረ። [[የቻይና ጽሕፈት]]ን በመምሰል እያንዳንዱን ቃል ለማንበብ ብዙ ሺህ ምልክቶች መማር አስፈለገ። ከ200 እስከ 1850 ዓም ድረስ የኩኔይፎርም ማንበብ ችሎታ አልኖረም፤ ከ1850 ዓም በኋላ ብቻ ሊፈታ የቻለ ነው።   

== ደግሞ ይዩ ==
* [[:wikt:Wiktionary:ሴማዊ ቋንቋዎች ሷዴሽ|ሴማዊ ቋንቋዎች ሷዴሽ]] - አካድኛ ከአማርኛና ከሌሎች ሴማዊ ቋንቋዎች ጋር ሲነጻጽር (ዊኪ-መዝገበ ቃላት)
* [[:wikt:Wiktionary:ጥንታዊ ልሳናት ሷዴሽ|ጥንታዊ ልሳናት ሷዴሽ]] - አካድኛ ከሌሎች ጥንታዊ ቋንቋዎች ጋር ሲነጻጽር (ዊኪ-መዝገበ ቃላት)

* [http://eotcmk.org/site/--mainmenu-56/451-2013-05-08-09-10-31 ግዕዝ ከአካድኛ ጋር ሲነጻጸር] {{Wayback|url=http://eotcmk.org/site/--mainmenu-56/451-2013-05-08-09-10-31 |date=20141013081652 }} - ከ[[ኢኦተቤ]] ማኅበረ ቅዱሳን፣ ሰኔ 2013 እ.ኤ.አ. 

{{መዋቅር-ቋንቋ}}

[[መደብ:ሴማዊ ቋንቋዎች]]
[[መደብ:አሦር]]