# ሌፕቶስፓይሮሲስ
ሌፕቶስፓይሮሲስ ( የመስክ ትኩሳት  በመባል ይታወቃል፤<ማጣቀሻ ስም የአይጥ ማጥመጃ ቢጫ , እና  ፒርትርቢያል ትኩሳት ከሌሎች ስሞች
መካከል) የቁስል የሚመጣው በ የቆርኪ መክፈቻ
ቅርጽ ባክቴሪያ ሌፕቶስፓይራ ተብሎ ይጠራል፡፡ ምልክቶችን ከምንም እስከ
መለስተኛ የራስ ምታት፣ የጡንቻ ህመም፣ እና ትኩሳት እስከ ከፍተኛ ስቃይ ያለበት [[የሳንባ
ፍሰታ|ከሳንባ መድማት]] ወይም ማጅራት ገትር::  ህመሙ በሰዎች ላይ ወደ ቢጫ ከተቀየረ፣ [[የኩላሊት
አለመስራት]]ካመጣና የመድማት ነገር ካለው ይህ  የዊልስ በሽታ ተብሎ ይታወቃል፡፡ ከፍተኛ የሳንባ
መድማት ካመጣ ይህ  ከፍተኛ የመተንፈሻ አካለት ስቃይ ሁኔታ ይባላል፡፡

## መንስኤና ምርመራ
እስከ 13 የሚደርሱ የተለያዩ የሌፕቶስፓይራ  ዝርያዎች በሰዎች ላይ ህመም ሊያመጡ ይችላሉ፡፡ በዱርና በለማዳ እንስሳት ይተላለፋል፡፡ በሽታውን
ሚያስተላልፉ እንስሳት አብዛኛዎቹ አይጦች ናቸው፡፡ በአብዛኛው በእንስሳት ሽንት  ይተላለፋል ወይም በእንስሳው ሽንት የተበከለ ውሀ ወይም
አፈር በስንጥቅቆዳ, አይኖች፣ አፍ፣ወይም አፍንጫ ጋር ንክኪ ሲኖር
ነው፡፡ በታዳጊ ሀገራት
በአብዛኛው በሽታው የሚከሰተው በገበሬዎችና በከተማ ውስጥ በሚኖሩ ድሀ ህዝቦች ነው፡፡ በአደጉ ሀገሮች ደግሞ በሽታው በአብዛኛው የሚከሰተው በቀዝቃዛና በሞቃት የቤት ውጭ
ስራዎች ላይ በሚያዘወትሩት ነው፡፡<ማጣቀሻ ስም=ኤኤፍፒ2010/> ምርመራው በአብዛኛው ፀረ አካላትን
የሆኑ ባክቴሪያዎችን በመመልከት ወይም በደም ውስጥ ዲኤንኤን በመፈተሸ ነው፡፡

## መከላከያና ህክምና
በሽታውን ለመከላከል በተለይም በበሽታው ከተለከፉ እንስሳት ጋር ሲሰሩ ከንክኪ የሚከላከሉ መሳሪያዎችን
መጠቀም፣ ከንክኪ በኋላ መታጠብና ሰዎች በሚሰሩበትም ሆነ በሚኖሩበት አካባቢ አይጦችን መቀነስ፡፡<የማጣቀሻ
ስም=ኤአፍፒ2010/> ፀረ ባክቴሪያ ዶክሲላይን, መንገዶኞችን ለመከላከል የምንጠቀምበት ጥቅም ግልፅ አይደለም፡፡
 የሌፕቶስፓይራየእንስሳት ክትባት ወደ ሰዎች የመሸጋገሩን ሁኔታ ይቀንሳል፡፡<የማጣቀሻ
ስም=ኤኤፍፒ2010/> በበሽታው ከተያዙ ህክምናው የሚከተሉትን ፀረ ባክቴሪያዎችን መጠቀም ነው፡ ዶክሳይሊይን፣ ፒንሲሊን፣
ወይም ሴፍትራይክሶን፡፡<ማጣቀሻ ስም=ኤኤፍፒ2010/> የዌይልስ በሽታና አሰቃቂ የሳንባ ደም ፍሰት ሁኔታ ውጤቱ
ህክምናው ቢኖር እንኳን የዌይልስ በሽታ 10% እና አሰቃቂ የሳንባ ደም ፍሰት 50% ሞት ያስከትላሉ፡፡ 

## የበሽታ አመጣጥ ጥናት
በአመት ውስጥ በሊፕቶስፓይሮሲስ የሚያዘው ሰው ቁጥር ከ 7 እስከ 10 ሚሊዮን ይደርሳል፡፡ በዚህ መንስኤ የሞቱት ቁጥር ግልጽ አይደለም፡፡<ማጣቀሻ ስም
=ኤንኤችኤስ2012/> በሽታው በየትኛውም የአለም ክፍል የሚከሰት ቢሆንም ይበልጥ ጎልቶ
የሚታየው በሞቃታማ ክፍሎች ነው፡፡ መከሰት በታዳጊ
ሀገሮች ውስጥ በደሳሳ ቦታዎች፡፡ በሽታው ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘው በጀርመን በዊል
አማካኝነት በ1886 ውስጥ ነው፡፡<ማጣቀሻ ስም=ኤኤፍፒ2010/> በበሽታው የተያዙ እንስሳት ምንም ምልክት፣ መጠነኛ ምልክት፣ ወይም
ከፍተኛ ስቃይ ምልክቶች ሊያሳዩ ይችላሉ፡፡ ምልክቶች በእንስሳው አይነት ሊለያዩ ይችላሉ፡፡ በተወሰኑ እንስሳት ሊፕቶስፓይራ በመራቢያ አካባቢ ሊገኙ ይችላሉ፣ እናም በተራክቦ ግኑኝነት ጊዜ ሊተላለፍ
ይችላል፡፡

ሌፕቶስፓይሮሲስ
{{Infobox disease
 |Name        = ሌፕቶስፓይሮሲስ
 |Image       = Leptospirosis darkfield.jpg
 |Caption     = ሊፕቶስፓይራ በጨለማ የመስክ አጉሊ መነፅር 200 ጊዜ ይተልቃል፡፡ በጨለማ የመስክ
አጉሊ መነፅር
 |DiseasesDB  = 7403
 |ICD10       = {{ICD10|A|27| |a|20}}
 |ICD9        = {{ICD9|100}}
 |OMIM           = 607948
 |MedlinePlus    = 001376
 |eMedicineSubj  = med
 |eMedicineTopic = 1283
 |eMedicine_mult = {{eMedicine2|emerg|856}} {{eMedicine2|ped|1298}}
 |MeshName       = Leptospirosis
 |MeshNumber     = C01.252.400.511
 |
}}
'''ሌፕቶስፓይሮሲስ''' ( '''የመስክ ትኩሳት ''' በመባል ይታወቃል፤<ማጣቀሻ ስም<ref name=Mos2013>{{መፅሀፍ
ይጥቀሱ|አርዕስት=Mosby's Medical Dictionary|year=2013|አታሚ=ኤልዜቪር የጤና
ሳይንስ|isbn=9780323112581|ገፅ=697|url=http://books.google.ca/books?id=aW0zkZl0Jg
QC&pg=PA697|edition=9}}</ref> '''የአይጥ ማጥመጃ ቢጫ ''',<ref name=Mckay2001>{{መፅሀፍ ይጥቀሱ|last=McKay|first=James E.|title=የውሾች አጠቃላይ የጤና
አጠባበቅ|አመት=2001|አታሚ=Creative Pub. International|location=Minnetonka,
MN.|isbn=9781559717830|page=97}}</ref> እና ''' ፒርትርቢያል ትኩሳት'''<ref name=Andrews>{{መፅሀፍ ይጥቀሱ|ፀሀፊ=James, William D.; Berger, Timothy G.; et
al. |አርዕስት=አንደሪዊስ የቆዳ በሽታ: የቆዳ ህክምና ክሊኒክ |አታሚ=ሳውንደርስ
ኤልሴቢር |አመት=2006 |isbn=0-7216-2921-0 }}{{rp|290}}</ref> ከሌሎች ስሞች
መካከል) [[የቁስል]] የሚመጣው በ [[ስፓይሮሼትስ|የቆርኪ መክፈቻ
ቅርጽ]] [[ባክቴሪያ]] ''[[ሌፕቶስፓይራ]] ተብሎ ይጠራል፡፡'' ምልክቶችን ከምንም እስከ
መለስተኛ [[የራስ ምታት]]፣ የጡንቻ ህመም፣ እና [[ትኩሳት]] እስከ ከፍተኛ ስቃይ ያለበት [[የሳንባ
ፍሰታ|ከሳንባ መድማት]] ወይም [[ማጅራት ገትር]]::<ref name=AFP2010/> <ref>{{cite መፅሄት
ይጥቀሱ|የመጨረሻ=የተፍታታ|የመጀመሪያ=ኤ|አርዕስት=ሌፕቶስፓይሮሲስ፡፡|መፅሄት=የአውስትራሊያን ቤተሰብ
ሀኪም|ቀን=ሀምሌ 2010|ጥራዝ=39|የወጣው=7|ገፅ=495–8|ፒሚድ=20628664}}</ref><ref
name=McB2005/> ህመሙ በሰዎች ላይ ወደ [[ጉበት|ቢጫ]] ከተቀየረ፣ [[የኩላሊት
አለመስራት]]ካመጣና የመድማት ነገር ካለው ይህ ''' የዊልስ በሽታ''' ተብሎ ይታወቃል፡፡<ref name=McB2005>{{መፅሄት ይጥቀሱ|የመጨረሻ=McBride|የመጀመሪያ=AJ|author2=Athanazio,
DA |author3=Reis, MG |author4= Ko, AI |አርዕስት=ሌፕቶስፓይሮሲስ|መፅሄት=የተላላፊ በሽታዎች
የወቅቱ አመለካከት|ቀን=ጥቅምት 2005|ጥራዝ=18|የወጣው=5|ገፆች=376–
86|pmid=16148523 |doi=10.1097/01.qco.0000178824.05715.2c}}</ref> ከፍተኛ የሳንባ
መድማት ካመጣ ይህ ''' ከፍተኛ የመተንፈሻ አካለት ስቃይ ሁኔታ''' ይባላል፡፡<ref name=McB2005/>
==መንስኤና ምርመራ==
እስከ 13 የሚደርሱ የተለያዩ ''የሌፕቶስፓይራ '' ዝርያዎች በሰዎች ላይ ህመም ሊያመጡ ይችላሉ፡፡<ref name=Centre2013>{{ማጣቀሻ
ድረ|አርዕስት=ሌፕቶስፒሮሲስ|url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/leptosp
irosis.pdf|ስራ=የምግብ ዋስትናና የህዝብ ጤና ማዕከል|የተጎበኘበት ቀን=8 ህዳር 2014|ቀን=ጥቅምት
2013}}</ref> በዱርና በለማዳ እንስሳት ይተላለፋል፡፡<ref name=McB2005/> በሽታውን
ሚያስተላልፉ እንስሳት አብዛኛዎቹ [[አይጦች]] ናቸው፡፡<ref name=Was2013>{{ መፅሄት
ይጥቀሱ |ፀሀፊ=Wasiński B, Dutkiewicz J |አርዕስት=ሌፕቶስፓይሮሲስ— ከሰዎች ተግባራትና ከአካባቢ
ጋር የተዛመደ የወቅቱ አደጋ ሁኔታ |መፅሄት=አን አግሪክ አካባቢ
ሜድ |ጥራዝ=20 |የወጣው=2 |ገፆች=239–
44 |አመት=2013 |ፒሚድ=23772568 |ዶይ= |url=http://aaem.pl/fulltxt.php?ICID=10523
23}}</ref> በአብዛኛው [[በእንስሳት ሽንት ]] ይተላለፋል ወይም በእንስሳው ሽንት የተበከለ ውሀ ወይም
አፈር በስንጥቅ[[የሰው ቆዳ|ቆዳ]], [[የሰው አይን|አይኖች]]፣ አፍ፣ወይም አፍንጫ ጋር ንክኪ ሲኖር
ነው፡፡<ref name= AFP 2010/><ref>{{ይጥቀሱ ድረ|አርዕስት=ሌፕቶስፓይሮሲስ
(ቁስል)|url=http://www.cdc.gov/leptospirosis/infection/index.html|ድረ ገፅ=
የበሽታዎች ቁጥጥርና መከላከል ማዕከል|የተጎበኘበት ቀን=8 ህዳር 2014}}</ref> በታዳጊ ሀገራት
በአብዛኛው በሽታው የሚከሰተው በገበሬዎችና በከተማ ውስጥ በሚኖሩ ድሀ ህዝቦች ነው፡፡<ref name= McB2005/> በአደጉ ሀገሮች ደግሞ በሽታው በአብዛኛው የሚከሰተው በቀዝቃዛና በሞቃት የቤት ውጭ
ስራዎች ላይ በሚያዘወትሩት ነው፡፡<ማጣቀሻ ስም=ኤኤፍፒ2010/> ምርመራው በአብዛኛው [[ፀረ አካላትን]]
የሆኑ ባክቴሪያዎችን በመመልከት ወይም በደም ውስጥ ዲኤንኤን በመፈተሸ ነው፡፡<ref name = Was2013>{{መፅሄት ይጥቀሱ |ፀሀፊ=ፒካርደኤዩ ኤም |አርዕስት=የሌፕቶስፓይሮሲስ በሽታ
አመጣጥና ምርመራ |መፅሄት=መድሀኒት ኢቲ ህመም ብከላ |ጥራዝ=43 የወጣው=1 |ገፆች=1–9 |ቀን=ጥር
2013 |ፒሚድ=23337900 |ዶይ=10.1016/ጄ.ሜድማል.2012.11.005 |url=}}</ref>
== መከላከያና ህክምና ==
በሽታውን ለመከላከል በተለይም በበሽታው ከተለከፉ እንስሳት ጋር ሲሰሩ ከንክኪ የሚከላከሉ መሳሪያዎችን
መጠቀም፣ ከንክኪ በኋላ መታጠብና ሰዎች በሚሰሩበትም ሆነ በሚኖሩበት አካባቢ አይጦችን መቀነስ፡፡<የማጣቀሻ
ስም=ኤአፍፒ2010/> [[ፀረ ባክቴሪያ]] [[ዶክሲላይን]], መንገዶኞችን ለመከላከል የምንጠቀምበት ጥቅም ግልፅ አይደለም፡፡
<ref name =AFP2010/> ''የሌፕቶስፓይራ''የእንስሳት ክትባት ወደ ሰዎች የመሸጋገሩን ሁኔታ ይቀንሳል፡፡<የማጣቀሻ
ስም=ኤኤፍፒ2010/> በበሽታው ከተያዙ ህክምናው የሚከተሉትን ፀረ ባክቴሪያዎችን መጠቀም ነው፡ ዶክሳይሊይን፣ [[ፒንሲሊን]]፣
ወይም [[ሴፍትራይክሶን]]፡፡<ማጣቀሻ ስም=ኤኤፍፒ2010/> የዌይልስ በሽታና አሰቃቂ የሳንባ ደም ፍሰት ሁኔታ ውጤቱ
ህክምናው ቢኖር እንኳን የዌይልስ በሽታ 10% እና አሰቃቂ የሳንባ ደም ፍሰት 50% ሞት ያስከትላሉ፡፡ <ref name=McB2005/>
== የበሽታ አመጣጥ ጥናት ==
በአመት ውስጥ በሊፕቶስፓይሮሲስ የሚያዘው ሰው ቁጥር ከ 7 እስከ 10 ሚሊዮን ይደርሳል፡፡<ref name=NHS2012>{{ይጥቀሱ
ድረ|አርዕስት=ሊፕቶስፓይሮሲስ|ዩአርኤል=http://www.nhs.uk/conditions/Leptospirosis/Pages/I
ntroduction.aspx|work=NHS|የተጎበኘበት ቀን=14 ማርች
2014|ቀን=07/11/2012}}</ref> በዚህ መንስኤ የሞቱት ቁጥር ግልጽ አይደለም፡፡<ማጣቀሻ ስም
=ኤንኤችኤስ2012/> በሽታው በየትኛውም የአለም ክፍል የሚከሰት ቢሆንም ይበልጥ ጎልቶ
የሚታየው [[በሞቃታማ ክፍሎች]] ነው፡፡<ref name=AFP2010/> [[ወረረሽኝ|መከሰት]] በታዳጊ
ሀገሮች ውስጥ [[በደሳሳ ቦታዎች]]፡፡<ref name=McB2005/> በሽታው ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘው በጀርመን በዊል
አማካኝነት በ1886 ውስጥ ነው፡፡<ማጣቀሻ ስም=ኤኤፍፒ2010/> በበሽታው የተያዙ እንስሳት ምንም ምልክት፣ መጠነኛ ምልክት፣ ወይም
ከፍተኛ ስቃይ ምልክቶች ሊያሳዩ ይችላሉ፡፡<ref name =Centre2013/> ምልክቶች በእንስሳው አይነት ሊለያዩ ይችላሉ፡፡<ref name =Centre2013/> በተወሰኑ እንስሳት ''ሊፕቶስፓይራ'' በመራቢያ አካባቢ ሊገኙ ይችላሉ፣ እናም በተራክቦ ግኑኝነት ጊዜ ሊተላለፍ
ይችላል፡፡<ref>{{ይጥቀሱ
መፅሀፍ|የመጨረሻ1=በፈቃደኝነት|የመጀመሪያ1=ሶሊ|የመጨረሻ2=አድለር|የመጀመሪያ2=ቤን|የመጨረሻ3=ቦሊን|የመ
ጀመሪያ3=ካሮል|አርዕስት=''ሌፕቶስፓይራ'' እና
ሌፕቶስፓይሮሲስ|ቀን=1999|አሳታሚ=ሜዲሳይ|ቦታ=ሜልቦርን፣አውስትራሊያ|አይኤስቢን=0 9586326 0
ኤክስ|ገፅ=113|ዕትም=የተከለሰ 2ኛ|ምዕራፍ=በእንስሳት ውስጥ የሌፕቶስፓይሮሲስ ህክምና}}</ref>
==ማጣቀሻ==
<references />

[[መደብ:ሕክምና]]
[[መደብ:ትኩሳት]]