# ቲፊናቅ
ቲፊናቅ (ቲፊናቕ) በስሜን አፍሪቃ የሚገኙት የበርበር (ኢማዚቐን) ብሔሮች የሚጠቅሙት አጻጻፍ ነው። ያለ አናባቢዎች የሆነ ቲፊናቕ በተለይ በማሊና በኒጄር የሚኖሩት ቷሬግ ሕዝብ ቋንቋቸውን ለመጻፍ ይጠቀማል። ከዚህ በላይ ባለፈው ቅርብ አመታት አናባቢዎች ጨምረው በሞሮኮ አዲስ ቲፊናቅ መደበኛ ሁኔታ አገኝቷል። 
የ«ቲፊናቅ» ትርጉም «የፊንቄ ጽሕፈት» እንደ ሆነ ይታመናል። በጥንት በስሜን አፍሪቃ ከሠፈሩት ዘሮች መካከል የፊንቄ ወይም ከነዓን ሰዎች በተለይ በቀርታግና ዙሪያ እንደ ነበሩ ታውቋል። ፊንቄያውያንም የአልፋቤት አባቶች በመሆናቸው የስሜን አፍሪቃ ኗሪዎች ከነርሱ የተማሩበት ወቅት ግን አይታወቅም። የአሁን ሊቃውንት ከ500 ዓክልበ አስቀድሞ አይሆንም ሲሉ ለዚህ መልስ ማስረጃ የለም። የቲፊናቅ ጽሕፈት ከጥንታዊ የሊብያ በርበሮች ጽሕፈት ጋር ተመሳሳይነት ስላለው አደረጃጀቱ በዚህ ሊታይ ይችላል። 
| ፊንቄ    | ድምፅ   | ጥንታዊ ሊብያ | ቲፊናቅ |
| ------ | ----- | -------- | ---- |
| Aleph  | አ     |          |      |
| Beth   | በ     | Yab      |      |
| Gimel  | ገ     | Yag      |      |
| Daleth | ደ     | Yad      |      |
| He     | ሀ     | Yah      |      |
| Waw    | ወ     | Yaw      |      |
| Zayin  | ዘ     | Yaz      |      |
| Heth   | ሐ     | Yaḥ      |      |
| Teth   | ጠ     | Yaṭ      |      |
| Yodh   | የ     | Yay      |      |
| Kaph   | ከ     | Yak      |      |
| Lamedh | ለ     | Yal      |      |
| Mem    | መ     | Yam      |      |
| Nun    | ነ     | Yan      |      |
| Samekh | ሰ     | Yas      |      |
| Ayin   | ዐ     |          |      |
| Pe     | ፐ / ፈ | Yaf      |      |
| Sade   | ጸ     | Yaṣ      |      |
| Qoph   | ቀ     | Yaq      |      |
| Res    | ረ     | Yar      |      |
| Sin    | ሠ     | Yac      |      |
| Taw    | ተ     | Yat      |      |
|        | ፀ     | Yat      |      |
|        | ጀ     | Yaj      |      |


## የውጭ መያያዣ
ቲፊናቅ በኦምኒግሎት]

ቲፊናቅ
[[ስዕል:Tifinagh.png|290px|thumb|«ቲፊናቕ» በሞሮኮ አዲስ ቲፊናቅ (ከነአናባቢዎቹ)]]
'''ቲፊናቅ''' (ቲፊናቕ) በስሜን [[አፍሪቃ]] የሚገኙት የ[[በርበር]] (ኢማዚቐን) ብሔሮች የሚጠቅሙት አጻጻፍ ነው። ያለ አናባቢዎች የሆነ ቲፊናቕ በተለይ በ[[ማሊ]]ና በ[[ኒጄር]] የሚኖሩት [[ቷሬግ]] ሕዝብ ቋንቋቸውን ለመጻፍ ይጠቀማል። ከዚህ በላይ ባለፈው ቅርብ አመታት አናባቢዎች ጨምረው በ[[ሞሮኮ]] አዲስ ቲፊናቅ መደበኛ ሁኔታ አገኝቷል። 

የ«ቲፊናቅ» ትርጉም «የ[[ፊንቄ]] ጽሕፈት» እንደ ሆነ ይታመናል። በጥንት በስሜን አፍሪቃ ከሠፈሩት ዘሮች መካከል የፊንቄ ወይም [[ከነዓን (ጥንታዊ አገር)|ከነዓን]] ሰዎች በተለይ በ[[ቀርታግና]] ዙሪያ እንደ ነበሩ ታውቋል። ፊንቄያውያንም የአልፋቤት አባቶች በመሆናቸው የስሜን አፍሪቃ ኗሪዎች ከነርሱ የተማሩበት ወቅት ግን አይታወቅም። የአሁን ሊቃውንት ከ500 ዓክልበ አስቀድሞ አይሆንም ሲሉ ለዚህ መልስ ማስረጃ የለም። የቲፊናቅ ጽሕፈት ከጥንታዊ የ[[ሊብያ]] በርበሮች ጽሕፈት ጋር ተመሳሳይነት ስላለው አደረጃጀቱ በዚህ ሊታይ ይችላል። 

{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin:0.7em 0.7em 0.7em 0.7em;border:1px solid #AAAAAA;background:white;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;" 
|-
! rowspan=1 | ፊንቄ
! rowspan=1 | ድምፅ
! colspan=1 | ጥንታዊ ሊብያ
! colspan=1 | ቲፊናቅ
|-
| [[ስዕል:Phoenician aleph.svg|35px|Aleph]]
| <big>አ</big>
| 
| [[ስዕል:2D30.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician beth.svg|35px|Beth]]
| <big>በ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental b.JPG|90px|Yab]]
| [[ስዕል:2D31.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician gimel.svg|35px|Gimel]]
| <big>ገ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental g.JPG|90px|Yag]]
| [[ስዕል:2D33.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician daleth.svg|35px|Daleth]]
| <big>ደ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental d.JPG|90px|Yad]]
| [[ስዕል:2D37.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician he.svg|35px|He]]
| <big>ሀ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental h.JPG|90px|Yah]]
| [[ስዕል:2D40.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician waw.svg|35px|Waw]]
| <big>ወ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental w.JPG|90px|Yaw]]
| [[ስዕል:2D61.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician zayin.svg|35px|Zayin]]
| <big>ዘ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental z.JPG|90px|Yaz]]
| [[ስዕል:2D63.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician heth.svg|35px|Heth]]
| <big>ሐ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental ḥ.JPG|90px|Yaḥ]]
| [[ስዕል:2D43.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician teth.svg|35px|Teth]]
| <big>ጠ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental ṭ.JPG|90px|Yaṭ]]
| [[ስዕል:2D5F.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician yodh.svg|35px|Yodh]]
| <big>የ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental y.JPG|90px|Yay]]
| [[ስዕል:2D62.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician kaph.svg|35px|Kaph]]
| <big>ከ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental k.JPG|90px|Yak]]
| [[ስዕል:2D3D.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician lamedh.svg|35px|Lamedh]]
| <big>ለ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental l.JPG|90px|Yal]]
| [[ስዕል:2D4D.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician mem.svg|35px|Mem]]
| <big>መ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental m.JPG|90px|Yam]]
| [[ስዕል:2D4E.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician nun.svg|35px|Nun]]
| <big>ነ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental n.JPG|90px|Yan]]
| [[ስዕል:2D4F.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician samekh.svg|35px|Samekh]]
| <big>ሰ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental s.JPG|90px|Yas]]
| [[ስዕል:2D59.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician ayin.svg|35px|Ayin]]
| <big>ዐ</big>
| 
| [[ስዕል:2D44.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician pe.svg|35px|Pe]]
| <big>ፐ / ፈ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental f.JPG|90px|Yaf]]
| [[ስዕል:2D3C.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician sade.svg|35px|Sade]]
| <big>ጸ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental ṣ.JPG|90px|Yaṣ]]
| [[ስዕል:2D5A.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician qoph.svg|35px|Qoph]]
| <big>ቀ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental q&γ.JPG|90px|Yaq]]
| [[ስዕል:2D47.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician res.svg|35px|Res]]
| <big>ረ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental r.JPG|90px|Yar]]
| [[ስዕል:2D54.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician sin.svg|35px|Sin]]
| <big>ሠ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental c.JPG|90px|Yac]]
| [[ስዕል:2D5B.png]]
|-
| [[ስዕል:Phoenician taw.svg|35px|Taw]]
| <big>ተ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental t.JPG|90px|Yat]]
| [[ስዕል:2D5C.png]]
|-
| 
| <big>ፀ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental ẓ.JPG|90px|Yat]]
| [[ስዕል:2D65.png]]
|-
| 
| <big>ጀ</big>
| [[ስዕል:Libyco berbère oriental j.JPG|90px|Yaj]]
| [[ስዕል:2D4A.png]]
|}

==የውጭ መያያዣ==
[http://www.omniglot.com/writing/tifinagh.htm ቲፊናቅ በኦምኒግሎት]]

[[መደብ:ጽሕፈቶች]]
[[መደብ:ኒጄር]]
[[መደብ:ማሊ]]
[[መደብ:ሞሮኮ]]