# የኢትዮጵያ የባህል ሙዚቃ መሣሪያዎች
ኢትዮጵያ ውስጥ የተለያዩ የባህል ሙዚቃ መሣሪያዎች አሉ። እነዚህም መሣሪያዎች የጅማት፣ የትንፋሽና የምት ተብለው ወደ ሶስት ይከፈላሉ።

## የክር ሙዚቃ መሣሪያዎች
እነዚህ መሣሪያዎች ድምጽ የሚሰጡት በንዝረት ነው።
- በገና፡ መንፈሳዊ ዜማዎችን ለማዜም በኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
- ክራር፡ ይህ የጅማት የሙዚቃ መሣሪያ ለአያሌ ዓመታት ለደስታ፣ ለትካዜ፣ ለፍቅርና ለቀረርቶ ስንጠቀምበት የቆየ መሣሪያ ነው።
- መሰንቆ (ማሲንቆ)፡ በተለይ በሰሜን ኢትዮጵያ የሚገኝ ጥንታዊ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
- ዲታ፡ በሲዳሞ የሚገኝ የጅማት መሣሪያ ነው።
- ዱል፡ በጋምቤላ የሚገኝ የጅማት መሣሪያ ነው።


## የትንፋሽ ሙዚቃ መሣሪያዎች
እነዚህ መሣሪያዎች ድምጽ የሚሰጡት በትንፋሽ ኃይል ነው።
- ዋሽንት፡ አብዛኛውን ጊዜ እረኞች በሀገር ቤት ይገለገሉበታል። በተጨማሪም በመድረክ ላይ ለክራርና ለመሰንቆ ቅኝት በመስጠትና ዜማን በማጀብ ያገለግላል።
- አምቢልታ፡ ሶስት ዓይነት አመቢልታዎች አሉ። ስማቸውም ኡፍን፣ አውራ እና የማ ነው። በኢትዮጵያ ለክብረ በዓልና ወደ ጦር ሜዳ ለሚሄድ ሰልፈኛ የሚነፋ አድማቂ መሣሪያ ነው።
- መለከት፡ ቀደም ባለው ጊዜ ሰዎች ተሰብስበው የመንግሥት አዋጅ እንዲሰሙ ትዕዛዝን መስጫ መሣሪያ ሆኖ ሲያገለግል የቆየ ነው።
- ድንኬ፡ በሲዳሞ ክፍለ ሀገር በወላይታ አካባቢ ለአስከሬን ማጀቢያነት የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
- ፖረሬሳ፡ በደቡብ ኢትዮጵያ ለዘፈን ማጀቢያ የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
- ሁራ፡ በከፋ ክፍለ ሀገር ያሉ ጎሳዎች የሚጠቀሙበት የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
- ሁልዱዱዋ፡ በሲዳሞ ክፍለ ሀገር የቀብር ሥነ ሥርዓት ለመግለጽ የሚነፋ መሣሪያ ነው።
- ጨቻ ዝዬ፡ በደቡብ ኢትዮጵያ ውዝዋዜ ለማድመቅ የሚያገለግል የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
- ዛክ፡ በከፋ ክፍለ ሀገር የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
- ሸመቶ፡ በከፋ ክፍለ ሀገር የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
- ፋንፋ፡ በከፋ ክፍለ ሀገርና በጋሞጎፋ /ኮንሶ/ የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
- አዋዛ፡ በወለጋ ክፍለ ሀገር በአሶሳ አካባቢ የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።


## የምት ሙዚቃ መሣሪያዎች
- ከበሮ፡ ለዘፈን ማድመቂያና ለሠርግ እንዲሁም ለቤተ ክርስቲያን ዝማሬ ቀሳውስት በሽብሸባ ጊዜ የሚጠቀሙበት መሣሪያ ነው።
- አታሞ፡ ለሙዚቃና ለጭፈራ የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
- ነጋሪት፡ በሰልፍ ጊዜ የሚጎሰም የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
- መቋሚያ፡ ለመንፈሳዊ ዝማሬ ከከበሮው ስልት ጋር በተዛመደ ሁኔታ በመንቀሳቀስ ቀሳውስት የሚጠቀሙበት መሣሪያ ነው።
- ፀናፅል፡ ለመንፈሳዊ ዝማሬ ቀሳውስት የሚጠቀሙበት መሣሪያ ነው።
- ቅል፡ ቅል በውስጡ ጠጠሮች ወይም ፍሬዎች ተጨምረውበት ለዘፈን ማድመቂያ ያገለግላል።
- ቻንቻ፡ በጋሞጎፋ ክፍለ ሀገር በጭፈራ ጊዜ በወገብ ላይ የሚታሰር አዳማቂ መሣሪያ ነው።
- ካመባ፡ ከሸክላ የተሠራ በደቡብና በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የሚገኝ መሣሪያ ነው።
- ቃጭል፡ አብዛኛውን ጊዜ ለመንፈሳዊ ዜማ የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
- ቶሞ፡ በጋምቤላ ብሔረሰብ ውስጥ እውቅና ተወዳጅ የሆነ የሙዚቃ መሣሪያ ነው። በተጨማሪም በኬንያ፣ ኡጋንዳ፣ ታንዛኒያ፣ ናይጄሪያ፣ ሱዳንና ዛየርም በዚህ መሣሪያ እንደሚጠቀሙ ታውቋል።
- ጋሬ፡ በጋምቤላ ብሔረሰብ ውስጥ በእግር ላይ ታስሮ ጭፈራን የሚያደምቅ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
- የግመል ቃጭል፡ ይህ መሣሪያ በተለይ ከእንጨት የሚሠራ ሆኖ ሙዚቃን ለማጀብ የሚጠቅም መሣሪያ ነው።

1ኛ ፊፊ_የጃዊ፣የዳንጉ እና የቋራ ወረዳ አገዎች የመስቀል ክብረ በአል እለት ቤተክርስትያን በመሄድ የሚጫወቱት የትንፋሽ መሳሪያ
2ኛ እንዲልቤል_የጃዊ፣የዳንጉር እና የቋራ ወረዳ አገዎች ከብርቱካ መሰል ከዛፍ ፍሬ የምትሰራ አንድ አፍ እና መገቡ ላይ ሁለት ቀዳዳ ያላት የትንፋሽ መሳሪያ ናት
3ኛ እምቢልታ_የጃዊ፣የዳንጉር፣የቋራ ወረዳ አገዎች የሰርግ ማጀብያነት ይጠቀማሉ

የኢትዮጵያ የባህል ሙዚቃ መሣሪያዎች
[[ኢትዮጵያ]] ውስጥ የተለያዩ የባህል ሙዚቃ መሣሪያዎች አሉ። እነዚህም መሣሪያዎች የጅማት፣ የትንፋሽና የምት ተብለው ወደ ሶስት ይከፈላሉ።

==የክር ሙዚቃ መሣሪያዎች==
እነዚህ መሣሪያዎች ድምጽ የሚሰጡት በንዝረት ነው።
* [[በገና]]፡ መንፈሳዊ ዜማዎችን ለማዜም በኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* [[ክራር]]፡ ይህ የጅማት የሙዚቃ መሣሪያ ለአያሌ ዓመታት ለደስታ፣ ለትካዜ፣ ለፍቅርና ለቀረርቶ ስንጠቀምበት የቆየ መሣሪያ ነው።
* [[መሰንቆ]] (ማሲንቆ)፡ በተለይ በ[[ሰሜን ኢትዮጵያ]] የሚገኝ ጥንታዊ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* [[ዲታ]]፡ በ[[ሲዳሞ]] የሚገኝ የጅማት መሣሪያ ነው።
* [[ዱል]]፡ በ[[ጋምቤላ ሕዝቦች ክልል|ጋምቤላ]] የሚገኝ የጅማት መሣሪያ ነው።

==የትንፋሽ ሙዚቃ መሣሪያዎች==
እነዚህ መሣሪያዎች ድምጽ የሚሰጡት በትንፋሽ ኃይል ነው።
* [[ዋሽንት]]፡ አብዛኛውን ጊዜ እረኞች በሀገር ቤት ይገለገሉበታል። በተጨማሪም በመድረክ ላይ ለክራርና ለመሰንቆ ቅኝት በመስጠትና ዜማን በማጀብ ያገለግላል።
* [[አምቢልታ]]፡ ሶስት ዓይነት አመቢልታዎች አሉ። ስማቸውም [[ኡፍን]]፣ [[አውራ]] እና [[የማ]] ነው። በኢትዮጵያ ለክብረ በዓልና ወደ ጦር ሜዳ ለሚሄድ ሰልፈኛ የሚነፋ አድማቂ መሣሪያ ነው።
* [[መለከት]]፡ ቀደም ባለው ጊዜ ሰዎች ተሰብስበው የመንግሥት አዋጅ እንዲሰሙ ትዕዛዝን መስጫ መሣሪያ ሆኖ ሲያገለግል የቆየ ነው።
* [[ድንኬ]]፡ በሲዳሞ ክፍለ ሀገር በ[[ወላይታ]] አካባቢ ለአስከሬን ማጀቢያነት የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
* [[ፖረሬሳ]]፡ በ[[ደቡብ ኢትዮጵያ]] ለዘፈን ማጀቢያ የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
* [[ሁራ]]፡ በ[[ከፋ]] ክፍለ ሀገር ያሉ ጎሳዎች የሚጠቀሙበት የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* [[ሁልዱዱዋ]]፡ በሲዳሞ ክፍለ ሀገር የቀብር ሥነ ሥርዓት ለመግለጽ የሚነፋ መሣሪያ ነው።
* [[ጨቻ ዝዬ]]፡ በደቡብ ኢትዮጵያ ውዝዋዜ ለማድመቅ የሚያገለግል የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* [[ዛክ]]፡ በከፋ ክፍለ ሀገር የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* [[ሸመቶ]]፡ በከፋ ክፍለ ሀገር የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* [[ፋንፋ]]፡ በከፋ ክፍለ ሀገርና በጋሞጎፋ /ኮንሶ/ የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* [[አዋዛ]]፡ በ[[ወለጋ]] ክፍለ ሀገር በ[[አሶሳ]] አካባቢ የሚገኝ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።

==የምት ሙዚቃ መሣሪያዎች==
* [[ከበሮ]]፡ ለዘፈን ማድመቂያና ለሠርግ እንዲሁም ለቤተ ክርስቲያን ዝማሬ ቀሳውስት በሽብሸባ ጊዜ የሚጠቀሙበት መሣሪያ ነው።
* [[አታሞ]]፡ ለሙዚቃና ለጭፈራ የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
* [[ነጋሪት]]፡ በሰልፍ ጊዜ የሚጎሰም የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* [[መቋሚያ]]፡ ለመንፈሳዊ ዝማሬ ከከበሮው ስልት ጋር በተዛመደ ሁኔታ በመንቀሳቀስ ቀሳውስት የሚጠቀሙበት መሣሪያ ነው።
* [[ፀናፅል]]፡ ለመንፈሳዊ ዝማሬ ቀሳውስት የሚጠቀሙበት መሣሪያ ነው።
* [[ቅል]]፡ ቅል በውስጡ ጠጠሮች ወይም ፍሬዎች ተጨምረውበት ለዘፈን ማድመቂያ ያገለግላል።
* [[ቻንቻ]]፡ በጋሞጎፋ ክፍለ ሀገር በጭፈራ ጊዜ በወገብ ላይ የሚታሰር አዳማቂ መሣሪያ ነው።
* [[ካመባ]]፡ ከሸክላ የተሠራ በደቡብና በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የሚገኝ መሣሪያ ነው።
* [[ቃጭል]]፡ አብዛኛውን ጊዜ ለመንፈሳዊ ዜማ የሚያገለግል መሣሪያ ነው።
* [[ቶሞ]]፡ በጋምቤላ ብሔረሰብ ውስጥ እውቅና ተወዳጅ የሆነ የሙዚቃ መሣሪያ ነው። በተጨማሪም በ[[ኬንያ]]፣ [[ኡጋንዳ]]፣ [[ታንዛኒያ]]፣ [[ናይጄሪያ]]፣ [[ሱዳን]]ና [[ዛየር]]ም በዚህ መሣሪያ እንደሚጠቀሙ ታውቋል።
* [[ጋሬ]]፡ በጋምቤላ ብሔረሰብ ውስጥ በእግር ላይ ታስሮ ጭፈራን የሚያደምቅ የሙዚቃ መሣሪያ ነው።
* [[የግመል ቃጭል]]፡ ይህ መሣሪያ በተለይ ከእንጨት የሚሠራ ሆኖ ሙዚቃን ለማጀብ የሚጠቅም መሣሪያ ነው።

1ኛ ፊፊ_የጃዊ፣የዳንጉ እና የቋራ ወረዳ አገዎች የመስቀል ክብረ በአል እለት ቤተክርስትያን በመሄድ የሚጫወቱት የትንፋሽ መሳሪያ
2ኛ እንዲልቤል_የጃዊ፣የዳንጉር እና የቋራ ወረዳ አገዎች ከብርቱካ መሰል ከዛፍ ፍሬ የምትሰራ አንድ አፍ እና መገቡ ላይ ሁለት ቀዳዳ ያላት የትንፋሽ መሳሪያ ናት
3ኛ እምቢልታ_የጃዊ፣የዳንጉር፣የቋራ ወረዳ አገዎች የሰርግ ማጀብያነት ይጠቀማሉ

==ማጣቀሻ==
* [http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/Bibliographies_2008-%202009%20PDF/Biographycal%20Bibliography%20of%20Senior%20Artists_2000.pdf ናሽናል ቢብሊዮግራፊ ቡድን፣ ''የአንጋፋ አርቲስቶች መዝገበ የሕይወት ታሪክ''፣ መጋቢት ፳፻፣ ገጽ 32-35] {{Wayback|url=http://www.nale.gov.et/National%20Bibliography/Bibliographies_2008-%202009%20PDF/Biographycal%20Bibliography%20of%20Senior%20Artists_2000.pdf |date=20110929041106 }}

[[መደብ:የኢትዮጵያ ሙዚቃ መሳሪያዎች]]