text: # Dáik-guók
  Dáik-guók (德國, Dáik-ngṳ̄: Deutschland), ciòng-miàng Dáik-é-cié Lièng-băng Gê̤ṳng-huò-guók (Bundesrepublik Deutschland), sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Dṳ̆ng-ĕu, báe̤k-buô sê Báe̤k-hāi, Dăng-mĕk gâe̤ng Bă-ī-dék-hāi, dĕ̤ng-buô sê Pŏ̤-làng gâe̤ng Ciĕk-káik, nàng-buô sê Ó̤-dê-lé gâe̤ng Sôi-sê̤ṳ, să̤-buô sê Huák-guók, Luxembourg, Bī-lé-sì gâe̤ng Hò̤-làng.
  Dáik-guók sê 1 bĭk mìng-ciō ngiê-huôi-cié gì lièng-băng gê̤ṳng-huò-guók, iù 16 bĭk ciŭ cū-siàng. Lĭk-sṳ̄ siông Dáik-guók báik-cèng iù siŏh piĕ dŭk-lĭk gì uòng-guók cū-siàng. 1871 nièng gì Huák-Prussia Ciéng-cĕng sèng-âu, Dáik-guók ciáh tūng-ék có̤ 1 bĭk hiêng-dâi gì mìng-cŭk guók-gă.
  Dáik-é-cié Lièng-băng Gê̤ṳng-huò-guók sê Lièng-hăk-guók, Báe̤k-iók dēng guók-cié cū-cék sìng-uòng guók. Dáik-guók iâ sê Ĕu-mèng gì sìng-lĭk-guók cĭ-ék, găk Ĕu-mèng sìng-uòng-guók dài-dŏng sê dék giòng-duâi gì guók-gă.
  
  ## Lĭk-sṳ̄
  Dáik-guók-nè̤ng gì cū-siĕng sê téng Scandinavia lì gì Germanic-nè̤ng. Dṳ̀ lāu Gū Lò̤-mā Dá̤-guók dó̤i ĭ gì gé-cái, gū-cā Dáik-guók gì lĭk-sṳ̄ gĭ-buōng-siông dŭ mâ̤ báik.
  Gū Lò̤-mā huòng-dá̤ Augustus găk ??? nièng ĭk-chĭng Nik-ngī-mâng buô-lŏ̤h, dáng-sê mò̤ siàng-huă. Gáu dṳ̆mg-muōi, Nik-ngī-mâng-nè̤ng sāi ĭ-gáuk-nè̤ng téng Gū Lò̤-mā gŭng-dôi ŏ̤h lì gì ciéng-cĕng gé-sŭk miĕk-uòng lāu Gū Lò̤-mā Dá̤-guók.
  Dṳ̆ng Sié-gī sèng-âu gì Dáik-guók ciáng-sék mìng-chĭng (名稱) giéu lō̤ "Sìng-séng Lò̤-mā Dá̤-guók" (Lá-dĭng-ngṳ̄: Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae), sê 843 nièng téng Carolingian Dá̤-guók buŏng chók lì gì guók-gă. Hâiu-sié gì lĭk-sṳ̄ guók-gă sèu-sèu chié-kă̤ ciā guók-miàng sê "mâ̤ sìng-séng, gâe̤ng Lò̤-mā mò̤ gáng-guó, iâ ng sê dá̤-guók".
  19 sié-gī, Dáik-guók gì gĕ̤ng-ngiĕk kuŏ-ké kăi-sṳ̄ gŏ̤-sók huák-diēng. 1871 nièng, Prussia tūng-ék Dáik-guók, sìng-lĭk Dáik-é-cié Dá̤-guók (Deutsches Kaiserreich). 1884 nièng, Dáik-guók kăi-sṳ̄ hióng hāi-nguôi gióng-lĭk sĭk-mìng-dê, bău-guák Dṳ̆ng-guók Săng-dĕ̤ng-sēng gì Chĭng-dō̤.
  1918 nièng, Dáik-guók găk Ék-ciéng dṳ̆ng sék-bâi. 1919 nièng, sìng-lĭk "Weimarer Gê̤ṳng-huò-guók" (Weimarer Republik). Ék-ciéng ciéng-bâi ké̤ṳk Dáik-guók-nè̤ng làu giâ gì tī-ṳ̄k sê 1930 nièng-dâi Nazi (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) huák-dông Nê-ciéng muài giâ cṳ̄ng-cī.
  1933 nièng, Adolf Hitler liāng-dô̤ gì Nazi siông dài, gióng-lĭk Dâ̤-săng Dá̤-guók, dó̤i nô̤i sĭk-hèng dŭk-cài, dó̤i nguôi huák-dông ciéng-cĕng. 1945 nièng 5 nguŏk, Sŭ-lièng ciéng-liāng Báik-lìng, Nê-ciéng giék-sók.
  1945 nièng, Dáik-guók liāng-tū ké̤ṳk Mèng-gŭng tiáh có̤ sé léng: să̤-báe̤k léng ké̤ṳk Ĭng-guók ciéng-liāng, să̤-nàng léng ké̤ṳk Huák-guók ciéng-liāng, dĕ̤ng-nàng léng ké̤ṳk Mī-guók ciéng-liāng, cī săng léng iâ hô̤ lō̤ Să̤-dáik, ciòng miàng cêu sê gĭng-dáng-nĭk gì Dáik-é-cié Lièng-băng Gê̤ṳng-huò-guók (Bundesrepublik Deutschland); dĕ̤ng-báe̤k léng ké̤ṳk Sŭ-lièng ciéng-liāng, cêu sê Dĕ̤ng-dáik, ciòng miàng hô̤ lō̤ Dáik-é-cié Mìng-ciō Gê̤ṳng-huò-guók (Deutsche Demokratische Republik). Dáik-guók siū-dŭ Báik-lìng iâ ké̤ṳk buŏng có̤ lâng léng, dài-dŏng iù Báik-lìng-chiòng gáh lā̤.
  1989 nièng Dĕ̤ng-ĕu gì Gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê céng-guòng sák-dài. 1990 nièng 10 nguŏk 3 hô̤, Báik-lìng-chiòng ké̤ṳk tiāng dō̤, Dáik-guók tṳ̀ng-sĭng tŭng-ék.
  
  ## Ùng-huá
  Dáik-guók sèu-sèu ké̤ṳk nè̤ng cáng-mī có̤ "das Land der Dichter und Denker" (sĭ-ìng gâe̤ng sṳ̆-siōng-gă gì tū-dê).
  Dáik-guók gì ùng-hŏk â̤ dŭi-sùi gáu Dṳ̆ng Sié-gī. Martin Luther huăng-ĭk gì «Séng-gĭng» sê hiêng-dâi Gŏ̤-dê Dáik-ngṳ̄ gì gĭ-chū. Hâiu-sié chók-miàng gì sĭ-ìng gâe̤ng cáuk-gă ô Johann Wolfgang von Goethe, Hoffmann, Friedrich Schiller dēng-dēng.
  Dáik-guók gì diék-hŏk dó̤i sié-gái īng-hiōng cêng duâi. Ūi-dâi gì diék-hŏk-gă ô Gottfried Wilhelm Leibniz, Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Karl Marx, Friedrich Engels, Ludwig Feuerbach, Arthur Schopenhauer, Friedrich Nietzsche, Karl Jaspers, dēng-dēng.
  Găk ĭng-ngŏk liāng-mĭk, Dáik-guók dó̤i sié-gái gì īng-hiōng ciō-iéu sê tŭng-guó â-dā̤ ĭng-ngŏk-gă gì cáuk-pīng biēu-hiêng chók lì gì: Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven, Robert Schumann, Franz Schubert , Johann Strauss, dēng-dēng.
  Ĭng-ôi Dáik-guók gì gĕ̤ng-ngiĕk gâ̤eng gĭng-cá̤ huák-dăk, Dáik-ngṳ̄ iâ sê sié-gái Hŏk-hâu diē-sié gá gì dâ̤ săng duâi nguôi-ngṳ̄, iâ sê Ĕng-tō̤-nă̤h gà̤-dēng sāi-ê̤ṳng dâ̤ nê sâ̤ gì ngṳ̄-ngiòng.
  Téng 1970 nièng-dâi gáu hiêng-câi, Dáik-guók găk sié-gái gì ùng-huá siông huák-hŭi muōng lài muōng duâi gì cáuk-ê̤ṳng.
  
title: Dáik-guók
wikitext: {{Infobox country
  |conventional_long_name = Dáik-é-cié Lièng-băng Gê̤ṳng-huò-guók
  |native_name = {{lang|de|Bundesrepublik Deutschland}}
  |common_name = Dáik-guók
       
  |image_flag      = Flag of Germany.svg
  |image_coat     = Coat of arms of Germany.svg 
  |flag_type = guók-gì
  |symbol_type = guók-hŭi
  
  |national_motto = 
  |national_anthem = {{lang|de|Deutschlandlied}}<br>"Dáik-guók-nè̤ng gì gŏ̤"<br><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:German national anthem performed by the US Navy Band.ogg]]</div>
     
  |image_map = EU-Germany.svg
  |map_caption = 
  
  |capital = [[Báik-lìng]]
  |largest_city = [[Báik-lìng]]
  
  |official_languages = [[Dáik-ngṳ̄]]
  |national_languages = [[Dáik-ngṳ̄]] 
  |regional_languages = 
  
  |ethnic_groups = 
  |ethnic_groups_year = 
  |ethnic_groups_ref = 
  |religion = 
  |religion_year = 
  |religion_ref = 
  
  |government_type = [[Lièng-băng ciō-ngiê|lièng-băng]], [[ngiê-huôi-cié]], [[gê̤ṳng-huò-guók]] 
  |leader_title1 = cūng-tūng
  |leader_name1 = [[Frank-Walter Steinmeier]]
  |leader_title2 = cūng-lī
  |leader_name2 = [[Friedrich Merz]]
  
  |legislature = {{sp}}
  |upper_house = Lièng-băng Chăng-ngiê-iêng
  |lower_house = Lièng-băng Ngiê-huôi
  |sovereignty_type = 
  |sovereignty_note = 
     
  |area_km2 = 357,022
  |area_rank = 63
  |area_footnote = 
  |percent_water = 1.27 
      
  |population_estimate = {{increaseNeutral}}83,190,556
  |population_estimate_rank = 18
  |population_estimate_year = 2020
  |population_census = 
  |population_census_rank = 
  |population_census_year = 
  |population_density_km2 = 232 
  |population_density_rank = 58
      
  |GDP_PPP = {{increase}}$4.743 uâng-é
  |GDP_PPP_rank = 5
  |GDP_PPP_year = 2021
  |GDP_PPP_per_capita = {{increase}}$56,956
  |GDP_PPP_per_capita_rank = 15
  
  |GDP_nominal = {{increase}}$4.319 uâng-é
  |GDP_nominal_rank = 4
  |GDP_nominal_year = 2021
  |GDP_nominal_per_capita = {{increase}}$51,860
  |GDP_nominal_per_capita_rank = 15
  
  |Gini = 29.7
  |Gini_change  = decrease 
  |Gini_rank = 
  |Gini_year = 2019
  |Gini_ref = 
     
  |HDI = 0.947
  |HDI_change = increase 
  |HDI_rank = 6
  |HDI_year = 2019
  |HDI_ref = 
             
  |currency = [[Euro]] (€)
  |currency_code = EUR
      
  |time_zone = [[Ĕu-ciŭ Dṳ̆ng-buô Sì-găng|CET]]
  |utc_offset = +1
  |time_zone_DST = [[Ĕu-ciŭ Dṳ̆ng-buô Hâ-lêng-sì|CEST]]
  |utc_offset_DST = +2
  |DST_note = 
   
  |date_format = 
  |electricity = 
  |drives_on = iêu
  |cctld = [[.de]]
  |iso3166code = DE
  |calling_code = 
  
  }}
  '''Dáik-guók''' (德國, [[Dáik-ngṳ̄]]: ''Deutschland''), ciòng-miàng '''Dáik-é-cié Lièng-băng Gê̤ṳng-huò-guók''' (''Bundesrepublik Deutschland''), sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá [[guók-gă]]. Ĭ ôi-dé găk [[Ĕu-ciŭ|Dṳ̆ng-ĕu]], báe̤k-buô sê [[Báe̤k-hāi]], [[Dăng-mĕk]] gâe̤ng [[Bă-ī-dék-hāi]], dĕ̤ng-buô sê [[Pŏ̤-làng]] gâe̤ng [[Ciĕk-káik]], nàng-buô sê [[Ó̤-dê-lé]] gâe̤ng [[Sôi-sê̤ṳ]], să̤-buô sê [[Huák-guók]], [[Luxembourg]], [[Bī-lé-sì]] gâe̤ng [[Hò̤-làng]].
  
  Dáik-guók sê 1 bĭk [[mìng-ciō]] [[ngiê-huôi]]-cié gì lièng-băng gê̤ṳng-huò-guók, iù 16 bĭk ciŭ cū-siàng. Lĭk-sṳ̄ siông Dáik-guók báik-cèng iù siŏh piĕ dŭk-lĭk gì uòng-guók cū-siàng. 1871 nièng gì [[Huák-guók|Huák]]-[[Prussia]] Ciéng-cĕng sèng-âu, Dáik-guók ciáh tūng-ék có̤ 1 bĭk hiêng-dâi gì mìng-cŭk guók-gă.
  
  Dáik-é-cié Lièng-băng Gê̤ṳng-huò-guók sê [[Lièng-hăk-guók]], [[Báe̤k-iók]] dēng guók-cié cū-cék sìng-uòng guók. Dáik-guók iâ sê [[Ĕu-mèng]] gì sìng-lĭk-guók cĭ-ék, găk Ĕu-mèng sìng-uòng-guók dài-dŏng sê dék giòng-duâi gì guók-gă.
  
  == Lĭk-sṳ̄ ==
  Dáik-guók-nè̤ng gì cū-siĕng sê téng [[Scandinavia]] lì gì [[Germanic]]-nè̤ng. Dṳ̀ lāu [[Gū Lò̤-mā Dá̤-guók]] dó̤i ĭ gì gé-cái, gū-cā Dáik-guók gì lĭk-sṳ̄ gĭ-buōng-siông dŭ mâ̤ báik.
  
  Gū Lò̤-mā huòng-dá̤ [[Augustus]] găk ??? nièng ĭk-chĭng Nik-ngī-mâng buô-lŏ̤h, dáng-sê mò̤ siàng-huă. Gáu dṳ̆mg-muōi, Nik-ngī-mâng-nè̤ng sāi ĭ-gáuk-nè̤ng téng Gū Lò̤-mā gŭng-dôi ŏ̤h lì gì ciéng-cĕng gé-sŭk miĕk-uòng lāu Gū Lò̤-mā Dá̤-guók.
  
  [[Dṳ̆ng Sié-gī]] sèng-âu gì Dáik-guók ciáng-sék mìng-chĭng (名稱) giéu lō̤ "'''Sìng-séng Lò̤-mā Dá̤-guók'''" ([[Lá-dĭng-ngṳ̄]]: ''Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae''), sê 843 nièng téng [[Carolingian Dá̤-guók]] buŏng chók lì gì guók-gă. Hâiu-sié gì lĭk-sṳ̄ guók-gă sèu-sèu chié-kă̤ ciā guók-miàng sê "mâ̤ sìng-séng, gâe̤ng Lò̤-mā mò̤ gáng-guó, iâ ng sê dá̤-guók".
  
  19 sié-gī, Dáik-guók gì gĕ̤ng-ngiĕk kuŏ-ké kăi-sṳ̄ gŏ̤-sók huák-diēng. 1871 nièng, [[Prussia]] tūng-ék Dáik-guók, sìng-lĭk Dáik-é-cié Dá̤-guók (''Deutsches Kaiserreich''). 1884 nièng, Dáik-guók kăi-sṳ̄ hióng hāi-nguôi gióng-lĭk [[sĭk-mìng-dê]], bău-guák [[Dṳ̆ng-guók]] [[Săng-dĕ̤ng-sēng]] gì [[Chĭng-dō̤]].
  
  1918 nièng, Dáik-guók găk [[Ék-ciéng]] dṳ̆ng sék-bâi. 1919 nièng, sìng-lĭk "''Weimarer Gê̤ṳng-huò-guók''" (''Weimarer Republik''). Ék-ciéng ciéng-bâi ké̤ṳk Dáik-guók-nè̤ng làu giâ gì tī-ṳ̄k sê 1930 nièng-dâi [[Nazi]] (''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'') huák-dông Nê-ciéng muài giâ cṳ̄ng-cī.
  
  1933 nièng, [[Adolf Hitler]] liāng-dô̤ gì Nazi siông dài, gióng-lĭk Dâ̤-săng Dá̤-guók, dó̤i nô̤i sĭk-hèng dŭk-cài, dó̤i nguôi huák-dông ciéng-cĕng. 1945 nièng 5 nguŏk, [[Sŭ-lièng]] ciéng-liāng [[Báik-lìng]], [[Nê-ciéng]] giék-sók.
  
  1945 nièng, Dáik-guók liāng-tū ké̤ṳk [[Mèng-gŭng]] tiáh có̤ sé léng: să̤-báe̤k léng ké̤ṳk [[Ĭng-guók]] ciéng-liāng, să̤-nàng léng ké̤ṳk [[Huák-guók]] ciéng-liāng, dĕ̤ng-nàng léng ké̤ṳk [[Mī-guók]] ciéng-liāng, cī săng léng iâ hô̤ lō̤ Să̤-dáik, ciòng miàng cêu sê gĭng-dáng-nĭk gì '''Dáik-é-cié Lièng-băng Gê̤ṳng-huò-guók''' (''Bundesrepublik Deutschland''); dĕ̤ng-báe̤k léng ké̤ṳk [[Sŭ-lièng]] ciéng-liāng, cêu sê Dĕ̤ng-dáik, ciòng miàng hô̤ lō̤ '''Dáik-é-cié Mìng-ciō Gê̤ṳng-huò-guók''' (''Deutsche Demokratische Republik''). Dáik-guók siū-dŭ Báik-lìng iâ ké̤ṳk buŏng có̤ lâng léng, dài-dŏng iù [[Báik-lìng-chiòng]] gáh lā̤.
  
  1989 nièng Dĕ̤ng-ĕu gì [[Gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê]] céng-guòng sák-dài. 1990 nièng 10 nguŏk 3 hô̤, Báik-lìng-chiòng ké̤ṳk tiāng dō̤, Dáik-guók tṳ̀ng-sĭng tŭng-ék.
  
  == Ùng-huá ==
  [[File:Goethecut.png|thumbnail|250px|'''[[Johann Wolfgang von Goethe]]''' sê Dáik-guók dék ūi-dâi gì sṳ̆-siōng-gă cĭ-ék.|right]]
  Dáik-guók sèu-sèu ké̤ṳk nè̤ng cáng-mī có̤ "''das Land der Dichter und Denker''" (sĭ-ìng gâe̤ng sṳ̆-siōng-gă gì tū-dê).
  
  Dáik-guók gì [[ùng-hŏk]] â̤ dŭi-sùi gáu [[Dṳ̆ng Sié-gī]]. [[Martin Luther]] huăng-ĭk gì «[[Séng-gĭng]]» sê hiêng-dâi Gŏ̤-dê Dáik-ngṳ̄ gì gĭ-chū. Hâiu-sié chók-miàng gì [[Sĭ-gŏ̤|sĭ-ìng]] gâe̤ng cáuk-gă ô [[Johann Wolfgang von Goethe]], [[Hoffmann]], [[Friedrich Schiller]] dēng-dēng.
  
  Dáik-guók gì [[diék-hŏk]] dó̤i sié-gái īng-hiōng cêng duâi. Ūi-dâi gì diék-hŏk-gă ô [[Gottfried Wilhelm Leibniz]], [[Immanuel Kant]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Karl Marx]], [[Friedrich Engels]], [[Ludwig Feuerbach]], [[Arthur Schopenhauer]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Karl Jaspers]], dēng-dēng.
  
  Găk [[ĭng-ngŏk]] liāng-mĭk, Dáik-guók dó̤i sié-gái gì īng-hiōng ciō-iéu sê tŭng-guó â-dā̤ ĭng-ngŏk-gă gì cáuk-pīng biēu-hiêng chók lì gì: [[Johann Sebastian Bach]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Robert Schumann]], [[Franz Schubert]] , [[Johann Strauss]], dēng-dēng.
  
  Ĭng-ôi Dáik-guók gì [[gĕ̤ng-ngiĕk]] gâ̤eng [[gĭng-cá̤]] huák-dăk, [[Dáik-ngṳ̄]] iâ sê sié-gái Hŏk-hâu diē-sié gá gì dâ̤ săng duâi [[nguôi-ngṳ̄]], iâ sê [[Ĕng-tō̤-nă̤h]] gà̤-dēng sāi-ê̤ṳng dâ̤ nê sâ̤ gì [[ngṳ̄-ngiòng]].
  
  Téng 1970 nièng-dâi gáu hiêng-câi, Dáik-guók găk sié-gái gì ùng-huá siông huák-hŭi muōng lài muōng duâi gì cáuk-ê̤ṳng.
  
  {{Ĕu-ciŭ}}
  {{authority control}}
  [[分類:Ĕu-ciŭ guók-gă]]