text: # Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông hiê-tūng
  Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。
  Cī piĕng ùng-ciŏng ciŏng-muòng gái-siêu Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông hiê-tūng (音韻系統).
  
  ## Ĭng-ông
  Áng Muāng-chĭng sèng-hâiu gì ĭng-ông-cṳ̆ «Chék Lìng Báik-ĭng» (戚林八音) diē-sié gì gōng-huák, Hók-ciŭ-uâ dŭ-liāng ô 33 bĭh ông-mō̤ (韻母), 15 bĭh siăng-mō̤ (聲母) gâe̤ng 8 bĭh siăng-diêu (sĭk-cié nâ ô 7 bĭh). Gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông tā̤-hiê duâi-tā̤-siông gâe̤ng hiā sèng-hâiu chă-bók-dŏ̤. Dáng-sê, gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ gó ô ông-mō̤ gṳ̆ng siăng-diêu huák-sĕng „sĕ̤ng-ông-huá“ (松韻化) hĕ̤k-ciā „kŭi-ông-huá“ (開韻化), siăng-mō̤ huák-sĕng „pé-ĭng-huá“ (鼻音化) dēng-dēng gì hiêng-chiông, cuòi dŭ sê «Chék Lìng Báik-ĭng» diē-sié mò̤ tā̤-hiêng chók lì gì. Lêng-nguôi, Hók-ciŭ-uâ gì kēu-ngṳ̄ gó ô siŏng-dŏng hŭk-ciăk gì siăng-diêu biéng-huá giĕ-cáik.
  
  ### Siăng-diêu
  Hók-ciŭ-uâ ô 7 bĭh siăng-diêu, áng «Chék Lìng Báik-ĭng» diē-sié gì gōng-huák, cī 7 bĭh siăng-diêu sê „Siông-bìng“ (上平), „Siông-siăng“ (上聲), „Siông-ké̤ṳ“ (上去), „Siông-ĭk“ (上入), „Hâ-bìng“ (下平), „Hâ-ké̤ṳ“ (下去), „Hâ-ĭk“ (下入). Gū Háng-ngṳ̄ gì „Siông-siông“ (上上) gâe̤ng „Hâ-siông“ (下上) găh Hók-ciŭ-uâ diē-sié ī-gĭng hăk siŏh dŏi biéng chiàng siŏh bĭh hô̤ lā̤ „Siông-siăng“ (上聲) gì siăng-diêu gò̤ lāu.
  Â-dā̤ cī diŏng biēu-gáik sê sāi Ngô-dô-biĕu-ĭng-huák (五度標音法) lì biēu-sê chók 7 bĭh siăng-diêu gì diêu-dĭk (調值) gì. Siăng-diêu găh hiêng-câi Háng-ngṳ̄ hŏk-gái diē-sié gì dó̤i-éng mìng-chĭng (名稱) siā diŏh có̤i muōi hī siŏh dĭk diē-sié. Siăng-diêu diêu-dĭk áng Hók-ciŭ-kiŏng có̤ biēu-cūng gì.
  | «Chék Lìng Báik-ĭng» gì siăng-diêu mìng-chĭng | Dù-hìng biēu-sê | Só-cê biēu-sê | Hŏk-gái diē-sié gì dó̤i-éng mìng-chĭng |
  | Siông-bìng                                    | ˥˥              | 55            | 陰平                                  |
  | Siông-siăng                                   | ˧˧              | 33            | 陰上/陽上                             |
  | Siông-ké̤ṳ                                     | ˨˩˦             | 214           | 陰去                                  |
  | Siông-ĭk                                      | ˨˦              | 24            | 陰入                                  |
  |                                               |                 |               |                                       |
  | Hâ-bìng                                       | ˥˧              | 53            | 陽平                                  |
  | Hâ-ké̤ṳ                                        | ˨˦˨             | 242           | 陽去                                  |
  | Hâ-ĭk                                         | ˥               | 5             | 陽入                                  |
  
  
  ### Siăng-mō̤
  Hók-ciŭ-uâ ô 15 bĭh siăng-mō̤, cuòi cêu-sê nē̤ng-gă bàng-siòng gōng gì „Sĕk-ngô-ĭng Hiê-tūng“ (十五音系統). Nâ sê áng huák-ĭng buô-ôi lì buŏng gì uâ, cī 15 siăng-mō̤ â̤  dé̤ṳng buŏng „Hò̤-lè̤ng cū“, „Chói-puòi cū“, „Ngāi ék cū“ gâe̤ng „Ngāi nê cū“ cī 4 cū.  
  | Cū-biék      | Mò̤-ké-ĭng | Ô-ké-ĭng  | Pé-ĭng | Gì-tă | Gì-tă         |
  | ------------ | --------- | --------- | ------ | ----- | ------------- |
  | Hò̤-lè̤ng cū   | k         | kʰ        | ŋ      | ʔ     | h / ɸ         |
  | Chói-puòi cū | p         | pʰ        | m      | β     |               |
  | Ngāi 1 cū    | ts / tɕ   | tsʰ / tɕʰ | ɳ      | ʝ     | z             |
  | Ngāi 2 cū    | t         | tʰ        | n      | l     | s / ɕ / θ / f |
  
  
  
  
  1) Liŏh-sáik huŏng-gáh diē-sié gì siăng-mō̤ nâ găh kēu-ngṳ̄ ĭng-biéng gì sèng-âu chók-hiêng.
  2) Siăng-mō̤ /β/, /ʝ/ gâe̤ng /z/ sê cŏk-ĭng/dĕ̤k siăng-mō̤.
  3) Siăng-mō̤ /s/ găh Hók-ciŭ-uâ báe̤k-buô gâe̤ng nàng-buô gì kiŏng diē-sié (pī-ṳ̀ Lò̤-nguòng (羅源) hĕ̤k-ciā Hók-chiăng (福清) tĕ̤k /θ/. Ŏ̤h „siang“ tĕ̤k /θiaŋ/.
  4) Siăng-mō̤ /s/ ô nè̤ng â̤ ciŏng ĭ tĕ̤k có̤ /f/. 
  Ŏ̤h „mò̤ chiŏk mò̤ sê̤ṳ“ tĕ̤k /mo tɕʰyo mo føy/.
  5) Ô gì hŏk-ciā giéng-gáe̤k Hók-ciŭ-uâ siăng-mō̤ /h/ gâe̤ng sá̤-ông /i/, /y/ siŏng-pĭng (相拼) gì sèng-âu tĕ̤k có̤ /x/.
  6) Siăng-mō̤ gâe̤ng /h/ gâe̤ng /u/ ông siŏng-pĭng gì sèng-âu, Lò̤-nguòng-kiŏng tĕ̤k có̤ /ɸ/.
  Ŏ̤h „Hū-muòng“ /ɸu muoŋ/.
  7) Siăng-mō̤ /ts/, /tsʰ/, /s/ găh sá̤-ông /i/, /y/ (gâe̤ng cī lâng bĭh sá̤-ông găh sèng-lāu gì sĕ̤ng-ông-mō̤) sèng-lāu sì-hâiu niōng-huá, tĕ̤k có̤ /tɕ/, /tɕʰ/, /ɕ/. Cī săng bĭh siăng-mō̤ găh ông-mō̤ /ɛ/ sèng-lāu gì sì-hâiu, ô nè̤ng iâ tĕ̤k có̤ niōng-ĭng.
  Ŏ̤h „mò̤ chiŏk mò̤ sê̤ṳ“ tĕ̤k /mo tɕʰyo mo føy/.
  8) Găh Diòng-lŏ̤h-kiŏng (長樂腔)  dài-dŏng, mò̤ /n/ cī bĭh siăng-mō̤, sū-iū /n/ siăng-mō̤ gì cê dŭ hăk gáu /l/ siăng diē-sié gò̤ lāu. 
  Ŏ̤h: Lêng = Nêng  /lɛiŋ/.
  9) Hók-ciŭ gì dṳ̆ng-nièng-nè̤ng gâe̤ng hâiu-săng-giāng găh gōng-uâ gì sèng-âu ī-gĭng mò̤ buŏng /l/ gâe̤ng /n/ gò̤ lāu (dŏng-iòng, ô gì gĭng-guó buói-hóng gì nè̤ng â̤ buŏng chók cī lâng bĭh siăng-mō̤). Iòng-dŏng-diè sê /l/ siăng gì cê hăk gáu /n/ siăng diē sié.
  Ŏ̤h Lêng = Nêng = /nɛiŋ/.
  «Cék Lìng Báik-ĭng» diē-sié gì Hók-ciŭ-uâ siăng-mō̤ gâe̤ng siăng-mō̤-cê (聲母字) dŭ găh â-dā̤ biēu-gáh dài-dŏng:
  | Siăng-mō̤ cê       | 柳                                                                      | 邊                                                                      | 求                                                                      | 氣                                                                      | 低                                                                      |
  | Guók-cié ĭng-biĕu | l                                                                       | p                                                                       | k                                                                       | kʰ                                                                      | t                                                                       |
  |                   |                                                                         |                                                                         |                                                                         |                                                                         |                                                                         |
  | Siăng-mō̤ cê       | 波                                                                      | 他                                                                      | 曾                                                                      | 日                                                                      | 時                                                                      |
  | Guók-cié ĭng-biĕu | pʰ                                                                      | tʰ                                                                      | ts                                                                      | n                                                                       | s                                                                       |
  |                   |                                                                         |                                                                         |                                                                         |                                                                         |                                                                         |
  | Siăng-mō̤ cê       | 鶯                                                                      | 蒙                                                                      | 語                                                                      | 出                                                                      | 喜                                                                      |
  | Guók-cié ĭng-biĕu | ʔ                                                                       | m                                                                       | ŋ                                                                       | tsʰ                                                                     | h                                                                       |
  |                   |                                                                         |                                                                         |                                                                         |                                                                         |                                                                         |
  | Siăng-mō̤ cê       | 打                                                                      | 掌                                                                      | 與                                                                      | 君                                                                      | 知                                                                      |
  | Guók-cié ĭng-biĕu | Cī ngô cê biēu-sê gì siăng-mō̤ găh gà̤-dēng ī-gĭng chók-hiêng guó gò̤ lāu. | Cī ngô cê biēu-sê gì siăng-mō̤ găh gà̤-dēng ī-gĭng chók-hiêng guó gò̤ lāu. | Cī ngô cê biēu-sê gì siăng-mō̤ găh gà̤-dēng ī-gĭng chók-hiêng guó gò̤ lāu. | Cī ngô cê biēu-sê gì siăng-mō̤ găh gà̤-dēng ī-gĭng chók-hiêng guó gò̤ lāu. | Cī ngô cê biēu-sê gì siăng-mō̤ găh gà̤-dēng ī-gĭng chók-hiêng guó gò̤ lāu. |
  
  
  ### Ông-mō̤
  Hók-ciŭ-uâ gì dăng ông-mō̤ ô 11 bĭh, dṳ̀-kŭi /i/, /y/, /u/ ī-nguôi, dŭ ô kŭi, māu 2 cṳ̄ng dó̤i-lĭk gì huák-ĭng, cuòi iâ hô̤ lā̤ sĕ̤ng-ông (松韻) gâe̤ng gīng-ông (緊韻).
  
  #### Dăng sĕ̤ng ông-mō̤
  | Lôi-biék | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ |
  | -------- | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ |
  | Māu lôi  | a      | e      | ø      | i      | y      | u      | o      |
  | Kŭi lôi  | ɑ      | ɛ / æ  | œ      |        |        |        | ɔ      |
  
  1) Ô gì hŏk-ciā giéng-gáe̤k /e/ gì kŭi-ông găi-dŏng sê /æ/.
  Sĕ̤ng-ông ô 31 bĭh, duâi-buô-hông iâ ô kŭi gâe̤ng māu 2 cṳ̄ng dó̤i-lĭk gì huák-ĭng.
  | Lôi-biék | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ |  |
  | -------- | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ |  |
  | Māu lôi  | ai     | au     |        | eu     |        |  |
  | Kŭi lôi  | ɑi     | au     | ɛi     | ɛu     |        |  |
  |          |        |        |        |        |        |  |
  | Māu lôi  | ia     | ie     | ieu    | iu     |        |  |
  | Kŭi lôi  | iɑ     | iɛ     | iɛu    |        |        |  |
  |          |        |        |        |        |        |  |
  | Māu lôi  | øy     | yo     | ya     |        |        |  |
  | Kŭi lôi  | ɔy     | yɔ     |        |        |        |  |
  |          |        |        |        |        |        |  |
  | Māu lôi  | ua     | uai    | uo     | uoi    | ui     |  |
  | Kŭi lôi  | uɑ     | uɑi    | uɔ     | uɔi    | oi     |  |
  |          |        |        |        |        |        |  |
  | Māu lôi  | ou     | iau    |        |        |        |  |
  | Kŭi lôi  |        |        |        |        |        |  |
  
  1) «Chék Lìng Báik-ĭng» diē-sié mò̤ /iau/ ciā ông. Cī bĭh ông-mō̤ â̤ mâ̤ dé̤ṳng sáung Hók-ciŭ-uâ gì ciáng-sék ông-mō̤, găh hŏk-sŭk-gái gó ô cĕng-lâung. Duâi-buô-huông hŏk-ciā giéng-gáe̤k ĭ ng sê ciáng-sék gì ông-mō̤; bók-guó ô gì cê-diēng gâe̤ng hŏk-sŭk lâung-ùng bô ciŏng ĭ ĕng gáu ông-mō̤ tā̤-hiê diē-sié. 
  2) Ông-mō̤ /ya/ găh gĭng-dáng gì Hók-ciŭ-uâ diē-sié ī-gĭng tō̤ mâ̤ diŏh lāu. Áng «Tái-sṳ̄ Lìng Pék-săng Cê-ngiê Biêng-lāng» (太史林碧山字義便覽) gì gōng-huák, cī bĭh (Hṳa Ông) ông-buô gì cê nâ ô 4 bĭh. Cī 3 cê găh gĭng-dáng Hók-ciŭ-kiŏng diē-sié cìng-kuóng sê ciŏng-uâng gì: 1 cê gŭi gáu /ai/ ông (cṳā > cāi), 1 cê gŭi gáu /ie/ ông (hṳa > hie), 1 cê gŭi gáu /ɛ/ ông (hṳa > ha̤).  
  3) Kŭ-chèng-kiŏng (古田腔) ciŏng /yo/ tĕ̤k có̤ /yø/. Hiêng-câi ciŏng-uâng gì tĕ̤k-huák găh Hók-ciŭ-kiŏng diē-sié iâ kăi-sṳ̄ liù-hèng gò̤ lāu, dĕk-biék găh hâiu-săng-giāng dài-dŏng. 
  4) Ông-mō̤ /uoi/ gâe̤ng /ui/ (bău-guák cī lâng bĭh gì kŭi-ông) găh duâi-buô-hông dê-kṳ̆ ī-gĭng hăk chiàng siŏh bĭh ông gò̤ lāu, nâ ô Kŭ-chèng-kiŏng gâe̤ng Bìng-tàng (平潭) gì Hók-chiăng-kiŏng gó mò̤ hăk siŏh dŏi.
  5) Ông-mō̤ /iu/ gâe̤ng /ieu/ (bău-guák ĭ gì kŭi-ông) găh duâi-buô-hông dê-kṳ̆ ī-gĭng hăk chiàng siŏh bĭh ông gò̤ lāu, nâ ô Kŭ-chèng-kiŏng gâe̤ng Bìng-tàng gì Hók-chiăng-kiŏng gó mò̤ hăk siŏh dŏi.
  6) Ông-mō̤ /ieu/ gâe̤ng /iɛu/ găh Kŭ-chèng-kiŏng diē-sié tĕ̤k /iəu/ hĕ̤k-ciā /iau/.
  
  #### Pé-ĭng ông-mō̤
  | Lôi-biék | Ông-mō̤ | Ông-mō̤    | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ |  |
  | -------- | ------ | --------- | ------ | ------ | ------ |  |
  | Māu      | aŋ     | eiŋ       |        |        |        |  |
  | Kŭi      | ɑŋ     | ɑiŋ       |        |        |        |  |
  |          |        |           |        |        |        |  |
  | Māu      | iŋ     | iaŋ       | ieŋ    |        |        |  |
  | Kŭi      | ɛiŋ    | iɑŋ       | iɛŋ    |        |        |  |
  |          |        |           |        |        |        |  |
  | Māu      | yŋ     | øyŋ       | yoŋ    |        |        |  |
  | Kŭi      |        | ɔyŋ       | yɔŋ    |        |        |  |
  |          |        |           |        |        |        |  |
  | Māu      | uŋ     | uaŋ       | uoŋ    |        |        |  |
  | Kŭi      | ouŋ    | uɑŋ       | uɔŋ    |        |        |  |
  |          |        |           |        |        |        |  |
  | Māu      |        | m̩ / n̩ / ŋ̍ |        |        |        |  |
  | Kŭi      | ɔuŋ    |           |        |        |        |  |
  
  1) Hók-ciŭ-uâ nâ ô siŏh bĭh siăng-huá ông /ŋ̍/. Dáng-sê /ŋ̍/ găh kēu-ngṳ̄ ĭng-biéng dài-dŏng sêu gáu âu-sāu siăng-mō̤ gì īng-hiōng huák-sĕng biéng-huá, gó â̤ sāng-sĕng lâng bĭh sĭng gì siăng-huá-ông /m̩/ gâe̤ng /n̩/.
  ng sê  /ŋ̍ sei/  >> /n̩ nei/
  ng biáng /ŋ̍ piɑŋ/  >> /m̩ miɑŋ/
  2) Hók-ciŭ-uâ diē-sié tĕ̤k siăng-huá-ông /ŋ̍/ gì cê nâ ô lâng bĭh, bêng-chiā dŭ sê hâ-ké̤ṳ siăng. Siŏh bĭh sê pēu-dêng-sṳ̀ (否定詞) „n̂g“, siŏh bĭh sê „sāi, bóng“ gì „n̂g“. Tàu-tàu hī siŏh bĭh „n̂g“ găh kēu-ngṳ̄ dài-dŏng duâi-bô-hông cìng-huóng tĕ̤k „ĭng“, dâ̤ nê bĭh găh kēu-ngṳ̄ dài-dŏng tĕ̤k có̤ „ŭng“.
  Ng sāi giăng /ŋ̍ sai kiaŋ/   >>  /iŋ nai kiaŋ/
  Ô ng-ng mò̤ /ou ŋ̍ ŋ̍ mo/   >>  /u ʔuŋ ʔuŋ mo/
  3) Ông-mō̤ /ɑiŋ/ găh Hók-chiăng-kiŏng diē-sié tĕ̤k /æŋ/, ô gì nè̤ng gó â̤ găh /æ/ âu-sāu gă siŏh ciáh kĭng-siăng gì /i/, tĕ̤k chiàng /æiŋ/. Áng ciŏng-uâng huák-diēng, Hók-chiăng-kiŏng diē-sié gì /æŋ/ dì-cā iâ â̤ biéng gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng siŏh iông,  có̤i-cṳ̆ng cà̤ tĕ̤k /ɑiŋ/.
  4) Ông-mō̤ /øyŋ/ găh Hók-chiăng-kiŏng diē-sié tĕ̤k /œŋ/, ô gì nè̤ng gó â̤ găh /œ/ âu-sāu gă siŏh ciáh kĭng-siăng gì /y/, tĕ̤k chiàng /œyŋ/. Áng ciŏng-uâng huák-diēng, Hók-chiăng-kiŏng diē-sié gì /œŋ/ dì-cā iâ â̤ biéng gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng siŏh iông,  có̤i-cṳ̆ng cà̤ tĕ̤k /øyŋ/.
  
  #### Ông-muōi
  | Lôi-biék | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ |  |
  | -------- | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ |  |
  | Māu      | akˀ    | eikˀ   |        |        |        |  |
  | Kŭi      | ɑkˀ    | ɑikˀ   |        |        |        |  |
  |          |        |        |        |        |        |  |
  | Māu      | ikˀ    | iakˀ   | iekˀ   |        |        |  |
  | Kŭi      | ɛikˀ   | iɑkˀ   | iɛkˀ   |        |        |  |
  |          |        |        |        |        |        |  |
  | Māu      | ykˀ    | øykˀ   | yokˀ   |        |        |  |
  | Kŭi      | øykˀ   | ɔykˀ   | yɔkˀ   |        |        |  |
  |          |        |        |        |        |        |  |
  | Māu      | ukˀ    | uakˀ   | uokˀ   |        |        |  |
  | Kŭi      | oukˀ   | uɑkˀ   | uɔkˀ   |        |        |  |
  |          |        |        |        |        |        |  |
  | Māu      | œkˀ    | oukˀ   |        |        |        |  |
  | Kŭi      |        | ɔukˀ   |        |        |        |  |
  
  | Lôi-biék | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ | Ông-mō̤ |  |
  | -------- | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ |  |
  | Māu      | aˀ     | iaˀ    | uaˀ    |        |        |  |
  | Kŭi      | ɑˀ     | iɑˀ    | uɑˀ    |        |        |  |
  |          |        |        |        |        |        |  |
  | Māu      | oˀ     | uoˀ    | yoˀ    |        |        |  |
  | Kŭi      | ɔˀ     | uɔˀ    | yɔˀ    |        |        |  |
  
  
  ## Ĭng-biéng hiêng-chiông
  Hók-ciŭ-uâ ô iā hŭng-hó gì ĭng-ông biéng-huá hiêng-chiông. Câi-ĭ sê biéng-huá hìng-sék gó sê biéng-huá huâng-ùi găh Háng-ngṳ̄-cŭk(漢語族) diē-sié dŭ sê cĭng ô dĕk-sáik gì. 
  Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông biéng-huá ng sê buōng-dā̤ cêu ô gì, áng hŏk-ciā ngiēng-géu, cī bĭh biéng-huá gáing-gáing sê téng Chĭng-dièu âu-gĭ gì sèng-âu huák-sĕng gì, bêng-chiā găh Sĕk-ék piék gì săng-kṳ̆ gó mò̤ ciŏng-uâng gì hiêng-chiông. 
  Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông biéng-huá ô 3 lôi: siăng-mō̤, ông-mō̤, siăng-diêu. Găh cī 3 lôi diē-sié, siăng-mō̤ biéng-huá dék-ô gì giĕ-cáik dék gāng-dăng, siăng-diêu biéng-huá dék hŭk-căk.
  
  ### Siăng-mō̤
  Hók-ciŭ-uâ siăng-mō̤ biéng-huá sê 3 lôi ĭng-ông biéng-huá dài-dŏng dék gāng-dăng gì. Biéng-huá giĕ-cáik áng siăng-mō̤ gì huák-ĭng buó-ôi buŏng „hò̤-lè̤ng“, „chói-puòi“, „ngā-kī 1“, „ngā-kī 2“ 4 cū; gái áng sèng-sāu cê gì ông-muōi buōng „káe̤ng ông-muōi“ (空韻尾), „pé ông-muōi“ (鼻韻尾), „sék ông-muōi“ (塞韻尾) 3 cṳ̄ng.
  
  #### Hò̤-lè̤ng Cṳ̄
  Hò̤-lè̤ng cū gì siăng-mō̤ dŭ-liāng ô /k/, /kʰ/, /h/, /ŋ/ gâe̤ng /ʔ/ 5 bĭh.
  Cê gì siăng-mō̤ sê hò̤-lè̤ng cū siăng-mō̤ /k/, /kʰ/, /h/,ciā cê nâ găh káe̤ng ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, cī săng bĭh siăng-mō̤ biéng chiàng /ʔ/. 
  gá-cṳ̆ gĭ　　/kɑ tɕy ki/ 　>　/ka  ʝy ʔi/
  ngā-kī　　/ŋa kʰi/　>　/ŋa ʔi/ (> /ŋai/)
  sé hông　　/sɛi houŋ/　>　/si ʔouŋ/
  
  
  
  Cê gì siăng-mō̤ sê hò̤-lè̤ng cū, ciā cê găh pé ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, siăng-mō̤ biéng có̤ /ŋ/.
  kēng giāng　　/kʰeiŋ kiaŋ/　>　/kʰeing  ŋiaŋ/
  găng-ké-tiáng　　/kaŋ kʰɛi tʰiɑŋ/　>　/kaŋ ŋi liɑŋ/
  săng-hông　　/saŋ houŋ/　>　/saŋ ŋouŋ/
  huăng ák　　/huaŋ ʔɑkˀ/　>　/huaŋ ŋɑkˀ/
  Cê gì siăng-mō̤ sê hò̤-lè̤ng cū, ciā cê găh sék ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, siăng-mō̤ mò̤ biéng-huá.
  
  #### Chói-puòi Cū
  Chói-puòi cū gì siăng-mō̤ ô /p/, /pʰ/ gâe̤ng /m/ 3 bĭh.
  Cê gì siăng-mō̤ sê chói-puòi cū siăng-mō̤ /p/, /pʰ/, ciā cê găh káe̤ng ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, cī 2 bĭh siang-mō̤ biéng có̤ dĕ̤k ông-mō̤ /β/. 
  cī-bŏng　　/tɕi pouŋ/ 　>　/tɕi βouŋ/
  chói-puòi　　/tsʰoi pʰuoi/　>　/tsʰui βuoi/
  
  
  
  Cê gì siăng-mō̤ sê chói-puòi cū, ciā cê găh pé ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, siăng mō̤ biéng có̤ /m/.
  bēng bàng　　/peiŋ paŋ/　>　/peing  maŋ/
  Nìng-pŏ̤　　/niŋ pʰo/　>　/niŋ mo/
  
  
  
  Cê gì siăng-mō̤ sê chói-puòi cū, ciā cê găh sék ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, siăng-mō̤ mò̤ biéng-huá.
  
  #### Ngāi 1 Cū
  Ngāi 1 cū gì siăng-mō̤ nâ ô /ts/, /tsʰ/ 2 bĭh siăng-mō̤.
  Cê gì siang mō̤ sê ngāi 1 cū siăng-mō̤ /ts/, /tsʰ/, chiā cê gah káe̤ng ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, ô lâng cṳ̄ng biéng-huá. Siăng-mō̤ /ts/, /tsʰ/ gâe̤ng /i/, /y/ (hĕ̤k-ciā ī /i/, /y/ có̤ buáng mō̤-ĭng, ŏ̤h /ia/, /yokˀ/) siŏng-pĭng(相拼) sèng-âu, /ts/, /tsʰ/ biéng có̤ dĕ̤k siăng-mō̤ /ʝ/.  Gì-tă cìng-huóng biéng có̤ dĕ̤k siăng-mō̤ /z/
  gá-cṳ̆　　/kɑ tɕy/ 　>　/ka  ʝy/
  ké-chiă　　/kʰɛi tɕʰia/　>　/kʰi ʝia/ (> /ki ja/)
  cū-cŭng　　/tsu tsuŋ/ 　>　/tsu  zuŋ/
  chék-chék　　/tsʰɛikˀ tsʰɛikˀ/ 　>　/tsʰi  zɛikˀ/
  
  ## Nô̤i-buô gì Chă-biék
  Hók-ciŭ-uâ nô̤i-buô gì chă-biék bī-gáu duâi, dáng cī chă-biék duâi-buô-hông sê găh ĭng-ông diē-sié, dŏng-dê nè̤ng gó̤ cuòi hô̤ lā̤ „kiŏng“. Nâ áng kiŏng lì buōng gì uâ, Hók-ciŏ-uâ â̤ buōng „Hók-ciŭ-kiŏng“ (福州腔), „Hók-chiăng-kiŏng“ (福清腔), „Kŭ-chèng kiŏng“ (古田腔) 3 cṳ̆ng.
  
  ### Hók-ciŭ-kiŏng
  Mìng-gĕ̤ng làu-mih sū gōng gì Hók-ciŭ-uâ gĭ-buōng sê sṳ̆k cī cṳ̄ng kiŏng. Dê-lī siông bău-guák Hók-ciŭ chê, Mìng-âiu-gâing dṳ̆ng-nàng buô, Lièng-gŏng-gâing, Diòng-lŏ̤h-gâing, gâe̤ng Īng-tái-gâing dĕ̤ng-buô.
  Hók-ciŭ sê sēng-dók sū-câi (省督所在), lĭk-sṳ̄ ī-lài nè̤ng dŭ giéng-gáe̤k cŭ-uái gì kiŏng sê biēu-cūng kiŏng. 
  Gâe̤ng «Chék Lìng Báik-ĭng» siŏng pàng, Hók-ciŭ-kiŏng ĭng-ông tā̤-hiê ī-gĭng huák-sĕng ciŏng-uâng gì biéng-huá:  
  1 „Chiu“ -ông gâe̤ng „Sieu“ -ông hăk siŏh dŏi biéng chiàng siŏh bĭh ông --/ieu/
  (Hók-)ciŭ = (lăk-)ciĕu = /tsieu/
  2 „Hui“ -ông gâe̤ng „Buoi“ -ông hăk siŏh dŏi biéng chiàng siŏh bĭh ông  --/uoi/
  puòi(-à̤) = pùi(-tàng) = /pʰuoi/
  3 Sĭng-mō̤ găh cê dài-dŏng sèng-âu huák-sĕng sĭng-mō̤ luôi-huá hĕ̤k-ciā pé-ing-huá
  dĭ sék /ti sekˀ/ --> /di leʔ/
  Băng-báik /paŋ pɑikˀ/ --> /paŋ mɑiʔ/
  4 Ông-mō̤ gâe̤ng ĭng-ĭk lièng lâng bĭh ké̤ṳ-sĭng-dêu pĭng-tĕ̤k gì sì-hâiu, biéng có̤ kŭi-ông hĕ̤k-ciā sĕ̤ng-ông.
  
  ### Hók-chiăng-kiŏng
  Hók-chiăng-kiŏng ciō-iéu găh Hók-chiăng gâe̤ng Bìng-tàng lâng bĭh dê-huōng sāi.
  Hók-chiăng-kiŏng gì ông-mō̤ tā̤-hiê gâe̤ng ông-cṳ̆ «Chék Lìng Báik-ĭng» gà̤-dēng gōng gì ông-mō̤ tā̤ hiê chă mâ̤ kó̤ huông. Dáng-sê diŏh hiêng-câi Hók-chiăng hâiu-săng-giāng gōng gì Hók-chiăng-uâ diē-sié, „Chiu“ gâe̤ng „Sieu“, „Buoi“ gâe̤ng „Hui“ ī-gĭng buōng mâ̤ chĭng-chū gò̤ lāu. 
  
  #### Gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng gì Chă-biék
  SĬNG-DIÊU CHĂ-BIÉK
  Hók-ciŭ-kiŏng gâe̤ng Hók-chiăng-kiŏng có̤i duâi gì chă-biék sê diŏh sĭng-diêu diêu-dĭk gà̤-dēng, câi-nṳ̄ sê dăng-cê gì sĭng-diêu gó sê kēu-ngṳ̄ tài-dŏng gì biéng-diêu. Ŏ̤h „tiăng“, găh Hók-ciŭ-kiŏng tĕ̤k /tiaŋ˥˥/, Hók-chiăng-kiŏng tĕ̤k /tiaŋ˥˧/.
  SĬNG-MŌ̤ CHĂ-BIÉK
  Bàng-uâ-cê cê-mō̤ „S“ găh Hók-ciŭ-kiŏng dài-dŏng tĕ̤k /s/, găh Hók-chiăng-kiŏng dài-dŏng tĕ̤k /θ/.
  ÔNG-MŌ̤ CHĂ-BIÉK
  Chŭi-iòng gōng Hók-chiăng-kiŏng gì ông-mō̤ tā̤-hiê gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng uòng-ciòng māu-dáe̤k, dáng-sê Hók-chiăng-uâ gì ông-mō̤ gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng gó sê ô chă-biék, dék mìng-hiēng gì chă-biék sê Hók-chiăng-kiŏng gì sĕ̤ng-ông-mō̤ (雙韻母) mò̤ chiông Hók-ciŭ-kiŏng hī māng sâ̤.
  
  ### Kŭ-chèng-kiŏng
  Kŭ-chèng-kiŏng sê Kŭ-chèng gâe̤ng Bìng-nàng lâng bĭh gâing gì nè̤ng gōng Hók-ciŭ-uâ gì kiŏng. Diâng-diŏh Kŭ-chèng-kiŏng găh gáuk-cṳ̄ng Hók-ciŭ-uâ gì kiŏng dài-dŏng, ĭng-ông tā̤-hiêng biéng-huá dék nâung gì. Kŭ-chèng-kiŏng ĭng-ông tā̤-hiê gâe̤ng «Chék Lìng Báik-ĭng» diē-sié gì ĭng-ông tā̤-hiê uòng-ciòng dó̤i-māu. Hók-ciŭ-kiŏng gâe̤ng Hók-chiăng-kiŏng gì ông-mō̤ dŭ â̤ gṳ̆ng sĭng-diêu huák-sĕng biéng-huá, cêu nâ Kŭ-chèng-kiŏng gó muòi huák-sĕng ciŏng-uâng gì biéng-huá.
  
title: Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông hiê-tūng
wikitext: {{twinLAT|福州話音韻系統}}
  
  Cī piĕng ùng-ciŏng ciŏng-muòng gái-siêu '''Hók-ciŭ-uâ''' gì '''ĭng-ông hiê-tūng''' (音韻系統).
  
  ==Ĭng-ông==
  Áng [[Muāng-chĭng]] sèng-hâiu gì [[ĭng-ông-cṳ̆]] «[[Chék Lìng Báik-ĭng]]» (戚林八音) diē-sié gì gōng-huák, [[Hók-ciŭ-uâ]] dŭ-liāng ô 33 bĭh [[ông-mō̤]] (韻母), 15 bĭh [[siăng-mō̤]] (聲母) gâe̤ng 8 bĭh [[siăng-diêu]] (sĭk-cié nâ ô 7 bĭh). Gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông tā̤-hiê duâi-tā̤-siông gâe̤ng hiā sèng-hâiu chă-bók-dŏ̤. Dáng-sê, gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ gó ô ông-mō̤ gṳ̆ng siăng-diêu huák-sĕng „sĕ̤ng-ông-huá“ (松韻化) hĕ̤k-ciā „kŭi-ông-huá“ (開韻化), siăng-mō̤ huák-sĕng „pé-ĭng-huá“ (鼻音化) dēng-dēng gì hiêng-chiông, cuòi dŭ sê «Chék Lìng Báik-ĭng» diē-sié mò̤ tā̤-hiêng chók lì gì. Lêng-nguôi, Hók-ciŭ-uâ gì kēu-ngṳ̄ gó ô siŏng-dŏng hŭk-ciăk gì siăng-diêu biéng-huá giĕ-cáik.
  
  ===Siăng-diêu===
  Hók-ciŭ-uâ ô 7 bĭh siăng-diêu, áng «Chék Lìng Báik-ĭng» diē-sié gì gōng-huák, cī 7 bĭh siăng-diêu sê „Siông-bìng“ (上平), „Siông-siăng“ (上聲), „Siông-ké̤ṳ“ (上去), „Siông-ĭk“ (上入), „Hâ-bìng“ (下平), „Hâ-ké̤ṳ“ (下去), „Hâ-ĭk“ (下入). [[Gū Háng-ngṳ̄]] gì „Siông-siông“ (上上) gâe̤ng „Hâ-siông“ (下上) găh Hók-ciŭ-uâ diē-sié ī-gĭng hăk siŏh dŏi biéng chiàng siŏh bĭh hô̤ lā̤ „Siông-siăng“ (上聲) gì siăng-diêu gò̤ lāu.
  
  Â-dā̤ cī diŏng biēu-gáik sê sāi Ngô-dô-biĕu-ĭng-huák (五度標音法) lì biēu-sê chók 7 bĭh siăng-diêu gì [[diêu-dĭk]] (調值) gì. Siăng-diêu găh hiêng-câi [[Háng-ngṳ̄]] hŏk-gái diē-sié gì dó̤i-éng mìng-chĭng (名稱) siā diŏh có̤i muōi hī siŏh dĭk diē-sié. Siăng-diêu diêu-dĭk áng Hók-ciŭ-kiŏng có̤ biēu-cūng gì.
  {|class="wikitable", style="margin: 1em auto 1em auto", border=1, cellpadding="5" cellspacing="0"
  |-
  |style="background:#ffdead;" |«Chék Lìng Báik-ĭng» gì<br> siăng-diêu mìng-chĭng||style="background:#ffdead;" |Dù-hìng biēu-sê||style="background:#ffdead;" |Só-cê biēu-sê|| style="background:#ffdead;" |Hŏk-gái diē-sié gì<br> dó̤i-éng mìng-chĭng 
  |-
  |Siông-bìng ||   ˥˥||    55||陰平
  |-
  |Siông-siăng ||  ˧˧    || 33||陰上/陽上
  |-
  |Siông-ké̤ṳ ||     ˨˩˦    || 214||陰去
  |-
  |Siông-ĭk   ||      ˨˦   ||  24||陰入
  |-
  |colspan="4"|
  |-
  |Hâ-bìng    ||     ˥˧   ||  53||陽平
  |-
  |Hâ-ké̤ṳ       ||   ˨˦˨  ||  242||陽去
  |-
  |Hâ-ĭk          ||  ˥   ||  5||陽入
  |}
  
  ===Siăng-mō̤===
  Hók-ciŭ-uâ ô 15 bĭh [[siăng-mō̤]], cuòi cêu-sê nē̤ng-gă bàng-siòng gōng gì „Sĕk-ngô-ĭng Hiê-tūng“ (十五音系統). Nâ sê áng huák-ĭng buô-ôi lì buŏng gì uâ, cī 15 siăng-mō̤ â̤  dé̤ṳng buŏng „Hò̤-lè̤ng cū“, „Chói-puòi cū“, „Ngāi ék cū“ gâe̤ng „Ngāi nê cū“ cī 4 cū.  
  
  {|class="wikitable", style="margin: 1em auto 1em auto", border=1, cellpadding="5" cellspacing="0"
  |+ '''Hók-ciŭ-uâ siăng-mō̤ tā̤-hiê biēu'''
  !  style="background:#efefef;" | Cū-biék ||style="background:#ffdead;" | Mò̤-ké-ĭng ||style="background:#ffdead;" | Ô-ké-ĭng ||style="background:#ffdead;" | Pé-ĭng ||colspan="2" style="background:#ffdead;" | Gì-tă
  |-
  |　Hò̤-lè̤ng cū　 ||　　k　　||　　kʰ　　||　　ŋ　　||　　ʔ　　||　　　　h / ɸ
  |-
  |　Chói-puòi cū　||　　p　　||　　pʰ　　||　　m　　||style="background:green; color:white"|　　β　　||
  |-
  |　Ngāi 1 cū　||　　ts / tɕ　　||　　tsʰ / tɕʰ  　 ||style="background:green; color:white"|　　ɳ　　||style="background:green; color:white"|　　ʝ　　||style="background:green; color:white"|　　　　z
  |-
  |　Ngāi 2 cū　||　　t　　||　　tʰ　　||　　n　　||　　l　　||　　s / ɕ / θ / f　　
  |}
  
  
  1) Liŏh-sáik huŏng-gáh diē-sié gì siăng-mō̤ nâ găh kēu-ngṳ̄ ĭng-biéng gì sèng-âu chók-hiêng.
  
  2) Siăng-mō̤ /β/, /ʝ/ gâe̤ng /z/ sê cŏk-ĭng/dĕ̤k siăng-mō̤.
  
  3) Siăng-mō̤ /s/ găh Hók-ciŭ-uâ báe̤k-buô gâe̤ng nàng-buô gì kiŏng diē-sié (pī-ṳ̀ [[Lò̤-nguòng]] (羅源) hĕ̤k-ciā [[Hók-chiăng]] (福清) tĕ̤k /θ/. Ŏ̤h „siang“ tĕ̤k /θiaŋ/.
  
  4) Siăng-mō̤ /s/ ô nè̤ng â̤ ciŏng ĭ tĕ̤k có̤ /f/. 
  :Ŏ̤h „mò̤ chiŏk mò̤ <span style="color:red;"><b>s</b></span>ê̤ṳ“ tĕ̤k /mo tɕʰyo mo <span style="color:red;"><b>f</b></span>øy/.
  
  5) Ô gì hŏk-ciā giéng-gáe̤k Hók-ciŭ-uâ siăng-mō̤ /h/ gâe̤ng sá̤-ông /i/, /y/ siŏng-pĭng (相拼) gì sèng-âu tĕ̤k có̤ /x/.
  
  6) Siăng-mō̤ gâe̤ng /h/ gâe̤ng /u/ ông siŏng-pĭng gì sèng-âu, [[Lò̤-nguòng]]-kiŏng tĕ̤k có̤ /ɸ/.
  :Ŏ̤h „Hū-muòng“ /ɸu muoŋ/.
  
  7) Siăng-mō̤ /ts/, /tsʰ/, /s/ găh sá̤-ông /i/, /y/ (gâe̤ng cī lâng bĭh sá̤-ông găh sèng-lāu gì sĕ̤ng-ông-mō̤) sèng-lāu sì-hâiu niōng-huá, tĕ̤k có̤ /tɕ/, /tɕʰ/, /ɕ/. Cī săng bĭh siăng-mō̤ găh ông-mō̤ /ɛ/ sèng-lāu gì sì-hâiu, ô nè̤ng iâ tĕ̤k có̤ niōng-ĭng.
  :Ŏ̤h „mò̤ <span style="color:red;"><b>ch</b></span>iŏk mò̤ sê̤ṳ“ tĕ̤k /mo <span style="color:red;"><b>tɕʰ</b></span>yo mo føy/.
  
  8) Găh [[Diòng-lŏ̤h]]-kiŏng (長樂腔)  dài-dŏng, mò̤ /n/ cī bĭh siăng-mō̤, sū-iū /n/ siăng-mō̤ gì cê dŭ hăk gáu /l/ siăng diē-sié gò̤ lāu. 
  :Ŏ̤h: Lêng = Nêng  /lɛiŋ/.
  
  9) Hók-ciŭ gì dṳ̆ng-nièng-nè̤ng gâe̤ng hâiu-săng-giāng găh gōng-uâ gì sèng-âu ī-gĭng mò̤ buŏng /l/ gâe̤ng /n/ gò̤ lāu (dŏng-iòng, ô gì gĭng-guó buói-hóng gì nè̤ng â̤ buŏng chók cī lâng bĭh siăng-mō̤). Iòng-dŏng-diè sê /l/ siăng gì cê hăk gáu /n/ siăng diē sié.
  :Ŏ̤h Lêng = Nêng = /nɛiŋ/.
  
  «Cék Lìng Báik-ĭng» diē-sié gì Hók-ciŭ-uâ siăng-mō̤ gâe̤ng siăng-mō̤-cê (聲母字) dŭ găh â-dā̤ biēu-gáh dài-dŏng:
  
  {|class="wikitable", style="margin: 1em auto 1em auto", border=1, cellpadding="5" cellspacing="0"
  |style="background:#ffdead;" |Siăng-mō̤ cê||　柳||　邊||　求||　氣||　低
  |-
  |style="background:#efefef;" |[[Guók-cié ĭng-biĕu]]||　l||　p||　k||　kʰ||　t   
  |-
  |colspan="6"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Siăng-mō̤ cê||　波||　他||　曾||　日||　時
  |-
  |style="background:#efefef;" |Guók-cié ĭng-biĕu||　pʰ||　tʰ||　ts||　n||　s   
  |-
  |-
  |colspan="6"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Siăng-mō̤ cê||　鶯||　蒙||　語||　出||　喜
  |-
  |style="background:#efefef;" |Guók-cié ĭng-biĕu||　ʔ||　m||　ŋ||　tsʰ||　h   
  |-
  |-
  |colspan="6"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Siăng-mō̤ cê||　打||　掌||　與||　君||　知
  |-
  |style="background:#efefef;" |Guók-cié ĭng-biĕu||colspan="5"| Cī ngô cê biēu-sê gì siăng-mō̤ găh gà̤-dēng ī-gĭng chók-hiêng guó gò̤ lāu.
  |}
  
  ===Ông-mō̤===
  Hók-ciŭ-uâ gì dăng [[ông-mō̤]] ô 11 bĭh, dṳ̀-kŭi /i/, /y/, /u/ ī-nguôi, dŭ ô kŭi, māu 2 cṳ̄ng dó̤i-lĭk gì huák-ĭng, cuòi iâ hô̤ lā̤ sĕ̤ng-ông (松韻) gâe̤ng gīng-ông (緊韻).
  
  ====Dăng sĕ̤ng ông-mō̤====
  {|class="wikitable", style="margin: 1em auto 1em auto", border=1, cellpadding="5" cellspacing="0"
  |+ '''Dăng ông-mō̤ biēu'''
  !  style="background:#efefef;"|Lôi-biék||colspan="7" style="background:#efefef;"| Ông-mō̤
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu lôi||　a　||　e　||　ø　||　i　||　y　||　u　||　o　
  |- 
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi lôi||　ɑ　||　ɛ / æ　||　œ　||||  ||  ||　ɔ　 
  |}
  
  1) Ô gì hŏk-ciā giéng-gáe̤k /e/ gì kŭi-ông găi-dŏng sê /æ/.
  
  Sĕ̤ng-ông ô 31 bĭh, duâi-buô-hông iâ ô kŭi gâe̤ng māu 2 cṳ̄ng dó̤i-lĭk gì huák-ĭng.
   
  {|class="wikitable", style="margin: 1em auto 1em auto", border=1, cellpadding="5" cellspacing="0"
  |+ '''Sĕ̤ng ông-mō̤ biēu'''
  !  style="background:#efefef;"|Lôi-biék||colspan="5" style="background:#efefef;"|Ông-mō̤
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu lôi||　ai　||　au　||||　eu　||
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi lôi||　ɑi　||　au　||　ɛi　||　ɛu　||
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu lôi||　ia　||　ie　||　ieu　||　iu　||
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi lôi||　iɑ　||　iɛ　||　iɛu　||||
  |-
  | colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu lôi||　øy　||　yo　||　ya　||||
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi lôi||　ɔy　||　yɔ　||||||
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu lôi||　ua　||　uai　||　uo　||　uoi　||　ui　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi lôi||　uɑ　||　uɑi　||　uɔ　||　uɔi　||　oi　
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu lôi||　ou　||　iau　||||||
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi lôi||||||||||
  |}
  
  1) «Chék Lìng Báik-ĭng» diē-sié mò̤ /iau/ ciā ông. Cī bĭh ông-mō̤ â̤ mâ̤ dé̤ṳng sáung Hók-ciŭ-uâ gì ciáng-sék ông-mō̤, găh hŏk-sŭk-gái gó ô cĕng-lâung. Duâi-buô-huông hŏk-ciā giéng-gáe̤k ĭ ng sê ciáng-sék gì ông-mō̤; bók-guó ô gì cê-diēng gâe̤ng hŏk-sŭk lâung-ùng bô ciŏng ĭ ĕng gáu ông-mō̤ tā̤-hiê diē-sié. 
  
  2) Ông-mō̤ /ya/ găh gĭng-dáng gì Hók-ciŭ-uâ diē-sié ī-gĭng tō̤ mâ̤ diŏh lāu. Áng «Tái-sṳ̄ Lìng Pék-săng Cê-ngiê Biêng-lāng» (太史林碧山字義便覽) gì gōng-huák, cī bĭh (Hṳa Ông) ông-buô gì cê nâ ô 4 bĭh. Cī 3 cê găh gĭng-dáng Hók-ciŭ-kiŏng diē-sié cìng-kuóng sê ciŏng-uâng gì: 1 cê gŭi gáu /ai/ ông (cṳā > cāi), 1 cê gŭi gáu /ie/ ông (hṳa > hie), 1 cê gŭi gáu /ɛ/ ông (hṳa > ha̤).  
  
  3) [[Kŭ-chèng]]-kiŏng (古田腔) ciŏng /yo/ tĕ̤k có̤ /yø/. Hiêng-câi ciŏng-uâng gì tĕ̤k-huák găh Hók-ciŭ-kiŏng diē-sié iâ kăi-sṳ̄ liù-hèng gò̤ lāu, dĕk-biék găh hâiu-săng-giāng dài-dŏng. 
  
  4) Ông-mō̤ /uoi/ gâe̤ng /ui/ (bău-guák cī lâng bĭh gì kŭi-ông) găh duâi-buô-hông dê-kṳ̆ ī-gĭng hăk chiàng siŏh bĭh ông gò̤ lāu, nâ ô Kŭ-chèng-kiŏng gâe̤ng [[Bìng-tàng]] (平潭) gì Hók-chiăng-kiŏng gó mò̤ hăk siŏh dŏi.
  
  5) Ông-mō̤ /iu/ gâe̤ng /ieu/ (bău-guák ĭ gì kŭi-ông) găh duâi-buô-hông dê-kṳ̆ ī-gĭng hăk chiàng siŏh bĭh ông gò̤ lāu, nâ ô Kŭ-chèng-kiŏng gâe̤ng Bìng-tàng gì Hók-chiăng-kiŏng gó mò̤ hăk siŏh dŏi.
  
  6) Ông-mō̤ /ieu/ gâe̤ng /iɛu/ găh Kŭ-chèng-kiŏng diē-sié tĕ̤k /iəu/ hĕ̤k-ciā /iau/.
  
  ====Pé-ĭng ông-mō̤====
  {|class="wikitable", style="margin: 1em auto 1em auto", border=1, cellpadding="5" cellspacing="0"
  |+ Pé-ĭng ông-mō̤ biēu'''
  !  style="background:#efefef;"|Lôi-biék||colspan="5" style="background:#efefef;"|Ông-mō̤
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　aŋ　||　eiŋ　||　　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　ɑŋ　||　ɑiŋ　||
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　iŋ　||　iaŋ　||　ieŋ　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　ɛiŋ　||　iɑŋ　||　iɛŋ　
  |-
  | colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　yŋ　||　øyŋ　||　yoŋ　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　　||　ɔyŋ　||　yɔŋ　
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　uŋ　||　uaŋ　||　uoŋ　　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　ouŋ　||　uɑŋ　||　uɔŋ　　
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||||　m̩ / n̩ / ŋ̍　||
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　ɔuŋ　||||
  |}
  
  1) Hók-ciŭ-uâ nâ ô siŏh bĭh siăng-huá ông /ŋ̍/. Dáng-sê /ŋ̍/ găh kēu-ngṳ̄ ĭng-biéng dài-dŏng sêu gáu âu-sāu siăng-mō̤ gì īng-hiōng huák-sĕng biéng-huá, gó â̤ sāng-sĕng lâng bĭh sĭng gì siăng-huá-ông /m̩/ gâe̤ng /n̩/.
  :::ng sê  /ŋ̍ sei/  >> /n̩ nei/
  :::ng biáng /ŋ̍ piɑŋ/  >> /m̩ miɑŋ/
  
  2) Hók-ciŭ-uâ diē-sié tĕ̤k siăng-huá-ông /ŋ̍/ gì cê nâ ô lâng bĭh, bêng-chiā dŭ sê hâ-ké̤ṳ siăng. Siŏh bĭh sê pēu-dêng-sṳ̀ (否定詞) „n̂g“, siŏh bĭh sê „sāi, bóng“ gì „n̂g“. Tàu-tàu hī siŏh bĭh „n̂g“ găh kēu-ngṳ̄ dài-dŏng duâi-bô-hông cìng-huóng tĕ̤k „ĭng“, dâ̤ nê bĭh găh kēu-ngṳ̄ dài-dŏng tĕ̤k có̤ „ŭng“.
  :::Ng sāi giăng /ŋ̍ sai kiaŋ/   >>  /iŋ nai kiaŋ/
  :::Ô ng-ng mò̤ /ou ŋ̍ ŋ̍ mo/   >>  /u ʔuŋ ʔuŋ mo/
  
  3) Ông-mō̤ /ɑiŋ/ găh Hók-chiăng-kiŏng diē-sié tĕ̤k /æŋ/, ô gì nè̤ng gó â̤ găh /æ/ âu-sāu gă siŏh ciáh kĭng-siăng gì /i/, tĕ̤k chiàng /æiŋ/. Áng ciŏng-uâng huák-diēng, Hók-chiăng-kiŏng diē-sié gì /æŋ/ dì-cā iâ â̤ biéng gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng siŏh iông,  có̤i-cṳ̆ng cà̤ tĕ̤k /ɑiŋ/.
  
  4) Ông-mō̤ /øyŋ/ găh Hók-chiăng-kiŏng diē-sié tĕ̤k /œŋ/, ô gì nè̤ng gó â̤ găh /œ/ âu-sāu gă siŏh ciáh kĭng-siăng gì /y/, tĕ̤k chiàng /œyŋ/. Áng ciŏng-uâng huák-diēng, Hók-chiăng-kiŏng diē-sié gì /œŋ/ dì-cā iâ â̤ biéng gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng siŏh iông,  có̤i-cṳ̆ng cà̤ tĕ̤k /øyŋ/.
  
  ====Ông-muōi====
  {|class="wikitable", style="margin: 1em auto 1em auto", border=1, cellpadding="5" cellspacing="0"
  |+ '''Ông-muōi biēu'''
  !  style="background:#efefef;"|Lôi-biék||colspan="5" style="background:#efefef;"|Ông-mō̤
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　akˀ　||　eikˀ　||　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　ɑkˀ　||　ɑikˀ　||　
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　ikˀ　||　iakˀ　||　iekˀ　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　ɛikˀ　||　iɑkˀ　||　iɛkˀ　
  |-
  | colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　ykˀ　||　øykˀ　||　yokˀ　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　øykˀ　||　ɔykˀ　||　yɔkˀ　
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　ukˀ　||　uakˀ　||　uokˀ　　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　oukˀ　||　uɑkˀ　||　uɔkˀ　　
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　œkˀ　||　oukˀ　||
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||||　ɔukˀ　||
  |}
  
  
  
  
  {|class="wikitable", style="margin: 1em auto 1em auto", border=1, cellpadding="5" cellspacing="0"
  |+ '''Ông-muōi biēu'''
  !  style="background:#efefef;"|Lôi-biék||colspan="5" style="background:#efefef;"|Ông-mō̤
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　aˀ　||　iaˀ　||　uaˀ　　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　ɑˀ　||　iɑˀ　||　uɑˀ　
  |-
  |colspan="7"|
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Māu||　oˀ　||　uoˀ　||　yoˀ　　
  |-
  |style="background:#ffdead;" |Kŭi||　ɔˀ　||　uɔˀ　||　yɔˀ　　
  |-
  |}
  
  ==Ĭng-biéng hiêng-chiông==
  Hók-ciŭ-uâ ô iā hŭng-hó gì ĭng-ông biéng-huá hiêng-chiông. Câi-ĭ sê biéng-huá hìng-sék gó sê biéng-huá huâng-ùi găh [[Háng-ngṳ̄-cŭk]](漢語族) diē-sié dŭ sê cĭng ô dĕk-sáik gì. 
  
  Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông biéng-huá ng sê buōng-dā̤ cêu ô gì, áng hŏk-ciā ngiēng-géu, cī bĭh biéng-huá gáing-gáing sê téng [[Chĭng-dièu]] âu-gĭ gì sèng-âu huák-sĕng gì, bêng-chiā găh [[Sĕk-ék]] piék gì săng-kṳ̆ gó mò̤ ciŏng-uâng gì hiêng-chiông. 
  
  Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông biéng-huá ô 3 lôi: siăng-mō̤, ông-mō̤, siăng-diêu. Găh cī 3 lôi diē-sié, siăng-mō̤ biéng-huá dék-ô gì giĕ-cáik dék gāng-dăng, siăng-diêu biéng-huá dék hŭk-căk.
  
   
  ===Siăng-mō̤===
  Hók-ciŭ-uâ siăng-mō̤ biéng-huá sê 3 lôi ĭng-ông biéng-huá dài-dŏng dék gāng-dăng gì. Biéng-huá giĕ-cáik áng siăng-mō̤ gì huák-ĭng buó-ôi buŏng „hò̤-lè̤ng“, „chói-puòi“, „ngā-kī 1“, „ngā-kī 2“ 4 cū; gái áng sèng-sāu cê gì ông-muōi buōng „káe̤ng ông-muōi“ (空韻尾), „pé ông-muōi“ (鼻韻尾), „sék ông-muōi“ (塞韻尾) 3 cṳ̄ng.
  
  ====Hò̤-lè̤ng Cṳ̄====
  Hò̤-lè̤ng cū gì siăng-mō̤ dŭ-liāng ô /k/, /kʰ/, /h/, /ŋ/ gâe̤ng /ʔ/ 5 bĭh.
  
  Cê gì siăng-mō̤ sê hò̤-lè̤ng cū siăng-mō̤ /k/, /kʰ/, /h/,ciā cê nâ găh káe̤ng ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, cī săng bĭh siăng-mō̤ biéng chiàng /ʔ/. 
  
  ::gá-cṳ̆ gĭ　　/kɑ tɕy <span style="color:blue;">k</span>i/ 　>　/ka  ʝy <span style="color:blue;">ʔ</span>i/
  ::ngā-kī　　/ŋa <span style="color:blue;">kʰ</span>i/　>　/ŋa <span style="color:blue;">ʔ</span>i/ (> /ŋai/)
  ::sé hông　　/sɛi <span style="color:blue;">h</span>ouŋ/　>　/si <span style="color:blue;">ʔ</span>ouŋ/
  
  
  Cê gì siăng-mō̤ sê hò̤-lè̤ng cū, ciā cê găh pé ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, siăng-mō̤ biéng có̤ /ŋ/.
  
  ::kēng giāng　　/kʰeiŋ <span style="color:blue;">k</span>iaŋ/　>　/kʰeing  <span style="color:blue;">ŋ</span>iaŋ/
  ::găng-ké-tiáng　　/kaŋ <span style="color:blue;">kʰ</span>ɛi tʰiɑŋ/　>　/kaŋ <span style="color:blue;">ŋ</span>i liɑŋ/
  ::săng-hông　　/saŋ <span style="color:blue;">h</span>ouŋ/　>　/saŋ <span style="color:blue;">ŋ</span>ouŋ/
  ::huăng ák　　/huaŋ <span style="color:blue;">ʔ</span>ɑkˀ/　>　/huaŋ <span style="color:blue;">ŋ</span>ɑkˀ/ 
  
  Cê gì siăng-mō̤ sê hò̤-lè̤ng cū, ciā cê găh sék ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, siăng-mō̤ mò̤ biéng-huá.
  
  
  ====Chói-puòi Cū====
  Chói-puòi cū gì siăng-mō̤ ô /p/, /pʰ/ gâe̤ng /m/ 3 bĭh.
  
  Cê gì siăng-mō̤ sê chói-puòi cū siăng-mō̤ /p/, /pʰ/, ciā cê găh káe̤ng ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, cī 2 bĭh siang-mō̤ biéng có̤ dĕ̤k ông-mō̤ /β/. 
  
  ::cī-bŏng　　/tɕi <span style="color:blue;">p</span>ouŋ/ 　>　/tɕi <span style="color:blue;">β</span>ouŋ/
  ::chói-puòi　　/tsʰoi <span style="color:blue;">pʰ</span>uoi/　>　/tsʰui <span style="color:blue;">β</span>uoi/
  
  
  Cê gì siăng-mō̤ sê chói-puòi cū, ciā cê găh pé ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, siăng mō̤ biéng có̤ /m/.
  
  ::bēng bàng　　/peiŋ <span style="color:blue;">p</span>aŋ/　>　/peing  <span style="color:blue;">m</span>aŋ/
  ::Nìng-pŏ̤　　/niŋ <span style="color:blue;">pʰ</span>o/　>　/niŋ <span style="color:blue;">m</span>o/
  
  
  Cê gì siăng-mō̤ sê chói-puòi cū, ciā cê găh sék ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, siăng-mō̤ mò̤ biéng-huá.
  
  ====Ngāi 1 Cū====
  Ngāi 1 cū gì siăng-mō̤ nâ ô /ts/, /tsʰ/ 2 bĭh siăng-mō̤.
  
  Cê gì siang mō̤ sê ngāi 1 cū siăng-mō̤ /ts/, /tsʰ/, chiā cê gah káe̤ng ông-muōi gì cê âiu-sāu sèng-âu, ô lâng cṳ̄ng biéng-huá. Siăng-mō̤ /ts/, /tsʰ/ gâe̤ng /i/, /y/ (hĕ̤k-ciā ī /i/, /y/ có̤ buáng mō̤-ĭng, ŏ̤h /ia/, /yokˀ/) siŏng-pĭng(相拼) sèng-âu, /ts/, /tsʰ/ biéng có̤ dĕ̤k siăng-mō̤ /ʝ/.  Gì-tă cìng-huóng biéng có̤ dĕ̤k siăng-mō̤ /z/
  
  ::gá-cṳ̆　　/kɑ <span style="color:blue;">tɕ</span>y/ 　>　/ka  <span style="color:blue;">ʝ</span>y/
  ::ké-chiă　　/kʰɛi <span style="color:blue;">tɕʰ</span>ia/　>　/kʰi <span style="color:blue;">ʝ</span>ia/ (> /ki ja/)
  
  ::cū-cŭng　　/tsu <span style="color:blue;">ts</span>uŋ/ 　>　/tsu  <span style="color:blue;">z</span>uŋ/
  ::chék-chék　　/tsʰɛikˀ <span style="color:blue;">tsʰ</span>ɛikˀ/ 　>　/tsʰi  <span style="color:blue;">z</span>ɛikˀ/
  
  ====Ngāi 2 Cū====
  
  ===Ông-mō̤===
  
  
  ===Siang-diêu===
  
  == Nô̤i-buô gì Chă-biék ==
  Hók-ciŭ-uâ nô̤i-buô gì chă-biék bī-gáu duâi, dáng cī chă-biék duâi-buô-hông sê găh ĭng-ông diē-sié, dŏng-dê nè̤ng gó̤ cuòi hô̤ lā̤ „kiŏng“. Nâ áng kiŏng lì buōng gì uâ, Hók-ciŏ-uâ â̤ buōng „Hók-ciŭ-kiŏng“ (福州腔), „Hók-chiăng-kiŏng“ (福清腔), „Kŭ-chèng kiŏng“ (古田腔) 3 cṳ̆ng.
  
  === Hók-ciŭ-kiŏng ===
  [[Mìng-gĕ̤ng]] làu-mih sū gōng gì Hók-ciŭ-uâ gĭ-buōng sê sṳ̆k cī cṳ̄ng kiŏng. Dê-lī siông bău-guák Hók-ciŭ chê, Mìng-âiu-gâing dṳ̆ng-nàng buô, Lièng-gŏng-gâing, Diòng-lŏ̤h-gâing, gâe̤ng Īng-tái-gâing dĕ̤ng-buô.
  
  Hók-ciŭ sê sēng-dók sū-câi (省督所在), lĭk-sṳ̄ ī-lài nè̤ng dŭ giéng-gáe̤k cŭ-uái gì kiŏng sê biēu-cūng kiŏng. 
  
  Gâe̤ng «Chék Lìng Báik-ĭng» siŏng pàng, Hók-ciŭ-kiŏng ĭng-ông tā̤-hiê ī-gĭng huák-sĕng ciŏng-uâng gì biéng-huá:  
  
  ::1 „Chiu“ -ông gâe̤ng „Sieu“ -ông hăk siŏh dŏi biéng chiàng siŏh bĭh ông --/ieu/
  ::::(Hók-)ciŭ = (lăk-)ciĕu = /tsieu/
  
  ::2 „Hui“ -ông gâe̤ng „Buoi“ -ông hăk siŏh dŏi biéng chiàng siŏh bĭh ông  --/uoi/
  ::::puòi(-à̤) = pùi(-tàng) = /pʰuoi/
  
  ::3 Sĭng-mō̤ găh cê dài-dŏng sèng-âu huák-sĕng sĭng-mō̤ luôi-huá hĕ̤k-ciā pé-ing-huá
  ::::dĭ sék /ti sekˀ/ --> /di leʔ/
  ::::Băng-báik /paŋ pɑikˀ/ --> /paŋ mɑiʔ/
  
  ::4 Ông-mō̤ gâe̤ng ĭng-ĭk lièng lâng bĭh ké̤ṳ-sĭng-dêu pĭng-tĕ̤k gì sì-hâiu, biéng có̤ kŭi-ông hĕ̤k-ciā sĕ̤ng-ông.
  
  === Hók-chiăng-kiŏng ===
  Hók-chiăng-kiŏng ciō-iéu găh Hók-chiăng gâe̤ng Bìng-tàng lâng bĭh dê-huōng sāi.
  
  Hók-chiăng-kiŏng gì ông-mō̤ tā̤-hiê gâe̤ng ông-cṳ̆ «Chék Lìng Báik-ĭng» gà̤-dēng gōng gì ông-mō̤ tā̤ hiê chă mâ̤ kó̤ huông. Dáng-sê diŏh hiêng-câi Hók-chiăng hâiu-săng-giāng gōng gì Hók-chiăng-uâ diē-sié, „Chiu“ gâe̤ng „Sieu“, „Buoi“ gâe̤ng „Hui“ ī-gĭng buōng mâ̤ chĭng-chū gò̤ lāu. 
  
  ==== Gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng gì Chă-biék ==== 
  :SĬNG-DIÊU CHĂ-BIÉK
  :::Hók-ciŭ-kiŏng gâe̤ng Hók-chiăng-kiŏng có̤i duâi gì chă-biék sê diŏh sĭng-diêu diêu-dĭk gà̤-dēng, câi-nṳ̄ sê dăng-cê gì sĭng-diêu gó sê kēu-ngṳ̄ tài-dŏng gì biéng-diêu. Ŏ̤h „tiăng“, găh Hók-ciŭ-kiŏng tĕ̤k /tiaŋ˥˥/, Hók-chiăng-kiŏng tĕ̤k /tiaŋ˥˧/. 
  :SĬNG-MŌ̤ CHĂ-BIÉK
  :::Bàng-uâ-cê cê-mō̤ „S“ găh Hók-ciŭ-kiŏng dài-dŏng tĕ̤k /s/, găh Hók-chiăng-kiŏng dài-dŏng tĕ̤k /θ/.
  :ÔNG-MŌ̤ CHĂ-BIÉK
  :::Chŭi-iòng gōng Hók-chiăng-kiŏng gì ông-mō̤ tā̤-hiê gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng uòng-ciòng māu-dáe̤k, dáng-sê Hók-chiăng-uâ gì ông-mō̤ gâe̤ng Hók-ciŭ-kiŏng gó sê ô chă-biék, dék mìng-hiēng gì chă-biék sê Hók-chiăng-kiŏng gì sĕ̤ng-ông-mō̤ (雙韻母) mò̤ chiông Hók-ciŭ-kiŏng hī māng sâ̤.
  
  === Kŭ-chèng-kiŏng ===
  Kŭ-chèng-kiŏng sê Kŭ-chèng gâe̤ng Bìng-nàng lâng bĭh gâing gì nè̤ng gōng Hók-ciŭ-uâ gì kiŏng. Diâng-diŏh Kŭ-chèng-kiŏng găh gáuk-cṳ̄ng Hók-ciŭ-uâ gì kiŏng dài-dŏng, ĭng-ông tā̤-hiêng biéng-huá dék nâung gì. Kŭ-chèng-kiŏng ĭng-ông tā̤-hiê gâe̤ng «Chék Lìng Báik-ĭng» diē-sié gì ĭng-ông tā̤-hiê uòng-ciòng dó̤i-māu. Hók-ciŭ-kiŏng gâe̤ng Hók-chiăng-kiŏng gì ông-mō̤ dŭ â̤ gṳ̆ng sĭng-diêu huák-sĕng biéng-huá, cêu nâ Kŭ-chèng-kiŏng gó muòi huák-sĕng ciŏng-uâng gì biéng-huá.
  
  [[分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]]
  [[分類:Sĕk-ék]]