text: # Liù-giù-guók
  Liù-giù-guók (琉球國, Okinawa-ngṳ̄: ルーチュークク) sê siŏh ciáh gô-dā̤ gì guók-gă, găk hiêng-câi Nĭk-buōng Okinawa-gâing gâe̤ng Kagoshima-gâing gì Amami gùng-dō̤. 
  Liù-giù diŏh Dài-uăng gâe̤ng Nĭk-buōng cĭ găng, gô-dā̤ hióng Dṳ̆ng-guók dièu-góng. 1609 nièng, Nĭk-buōng gì Satsuma-huăng chĭng-liŏk Liù-giù, giòng-páuk liù-giù iâ hióng ĭ dièu-góng. 1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, gāi miàng hô̤ lā̤ Okinawa-gâing.
  Liù-giù gâe̤ng Hók-ciŭ gì guăng-hiê iā chĭng, gĭng-dáng Dài-gĕ̤ng gó ô Liù-giù-guāng (琉球館), gô-dā̤ sê dò̤ lā̤ dêu Liù-giù-nè̤ng gì. 
  
  ## Lĭk-sṳ̄
  Gŏng-gé̤ṳ Liù-giù guăng-huŏng siā gì lĭk-sṳ̄-cṳ̆ «Dṳ̆ng-săng Sié-gáng» (中山世鑑), «Dṳ̆ng-săng Sié-puō» (中山世譜) gâe̤ng «Giù-iòng Gé-sê̤ṳ» (球陽記事) diē-sié gì gōng-huák, Liù-giù gùng-dō̤ sê iù nṳ̄-sìng Amamikyu cháung-cô̤ gì. Gáu-muōi-lāu Amamikyu gì duâi giāng biéng siàng Liù-giù có̤i cā gì guók-uòng, hô̤ lā̤ Tiĕng-sŏng-sê (天孫氏). Tiĕng-sŏng-sê diòng 15 ciáh guók-uòng, ké̤ṳk nè̤ng chuâng-ôi, ciòng-guók duâi luâng. 1187 nièng, iù Urasoe gì Aji Shunten tūng-ék Liù-giù.
  Shunten uòng-dièu diòng gáu dâ̤ 3 dâi, niông-ôi ké̤ṳk sìng-siông Eiso. Eiso uòng-dièu diòng gáu dâ̤ 4 dâi guók-uòng Tamagushiku gì sèng-âu, Liù-giù buōng siàng 3 ciáh guók-gă, hô̤ lā̤ Dṳ̆ng-săng (中山), Nàng-săng (南山) gâe̤ng Báe̤k-săng (北山), Tamagushiku nâ tūng-dê có̤i giòng-duâi gì Dṳ̆ng-săng. 1349 nièng, Dṳ̆ng-săng uòng Seii sī lō̤ ī-hâiu, Urasoe gì Aji Satto siông-dài. 1372 nièng, puái nè̤ng hióng Mìng-dièu dièu-góng, 1392 nièng, Mìng Tái-cū puái Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng kó̤ Liù-giù diêu, dó̤i-chiū hŭ-uái gì huák-diēng. Cī siŏh dêng nè̤ng dŭ diêu diŏh Giū-mī-chŏng (Kume-chŏng) diē-sié, dó̤i Liù-giù gì ngôi-gău góng-hióng iā duâi.
  1406 nièng, Dṳ̆ng-săng guók-uòng Bunei ké̤ṳk Nàng-săng gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng Siông Bă-cé dṳ̆k lŏk-dài, Siông Bă-cé niông ĭ nông-bâ Siông Sṳ̆-siêu có̤ guók-uòng, gióng-lĭk Dâ̤ 1 Siông-sê Uòng-dièu. Siông Bă-cé diŏh 1429 nièng miĕk săng-guók, tŭng-ék gì Liù-giù-guók cêu ciŏng-uâng sìng-lĭk lāu.
  15 gáu 16 sié-gī sê Liù-giù gì uòng-gĭng sì-gĭ, hī sèng-âu gì Liù-giù iā bó, gâe̤ng Dṳ̆ng-guók, Dièu-siēng, Tái-guók dēng dēng guók-gă dŭ ô có̤ sĕng-é. 1469 nièng, guók-uòng Siông Dáik ké̤ṳk dâi-sìng Siông Ièng chuàng-ôi. Ciā Siông Ièng gióng-lĭk Dâ̤ 2 Siông-sê Uòng-dièu. Liù-giù diŏh Siông Ièng gì giāng Siông Cĭng chiū lā̤ có̤i giòng-duâi, páh giâ Yaeyama gâe̤ng Miyako. Ĭ gì giāng Siông Chĭng câi-ôi gì sèng-âu, bô páh giâ Amami gùng-dō̤, cī sèng-âu gì guók-tū miêng-cék có̤i duâi. Nĭk-buōng huák-dông chĭng-liŏk Dièu-siēu gì Ìng-sìng Uŏ-luâng (壬辰倭亂) gì sèng-âu, Liù-giù dĕk-lìng-é dó̤i-chiū Mìng-dièu gâe̤ng Dièu-siēng. 1609 nièng, Nĭk-buōng bó̤-hô Liù-giù, puái buô-dôi kó̤ páh, ciŏng guók-uòng Siông Nìng niăh kó̤, cuòi cêu sê lĭk-sṳ̄ diē-sié gì Gī-iū Uŏ-luâng (己酉倭亂). 2 nièng ī-hâiu ĭng-ôi â̤ giăng Mìng-dièu, bô ciŏng Siông Nìng bóng diōng kó̤. Dáng-sê Nĭk-buōng ciŏng Liù-giù gì Amami gùng-dō̤ dŏk kó̤, bô puái bôi-dôi gāng-sê ĭ gì nô̤i-céng, ciā cuòi ī-hâiu Liù-giù sĭk-cié ī-gĭng biéng siàng Nĭk-buōng gì hô-ṳ̀ng kó̤ lāu.
  1871 nièng, Liù-giù gì sùng ĭng-ôi hŭng-tăi piĕu gáu Dài-uăng, sô̤i diŏh sùng diē-sié gì ké̤ṳk Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng tài-sī. Nĭk-buōng ciók ciā dâi-gié páh Dài-uăng, bék Muāng-chĭng sìng-nêng cuòi sê „bō̤ mìng ngiê-gṳ̄“ (保民義舉). Dâ̤ 2 nièng, Nĭk-buōng cêu kĕk cuòi gōng Muāng-chĭng sìng-nêng „Liù-giù sê Nĭk-buōng gì“, dăng-huŏng-miêng ciŏng Liù-giù gáung có̤ ĭ cê-gă gì siŏh ciáh huăng. Liù-giù guók-uòng Siông Tái puái nè̤ng kó̤ Dŭng-gĭng káung-ngiê, Nĭk-buōng nè̤ng ciáh mò̤ chák ĭ. Siông Tái bô puái nè̤ng kó̤ Dṳ̆ng-guók Muāng-chĭng céng-hū hŭ-uái gó̤-câung, có̤i-cṳ̄ng Nĭk-buōng nè̤ng găng-huō-cĕ̤ng-kó̤, găk 1879 nièng ciŏng Liù-giù miĕk lâi. 
  Hī sèng-âu duâi buô-hông gì Liù-giù nè̤ng dó̤i Nĭk-buōng gì tūng-dê cêng-kó̤ bók-muāng, Nĭk-buōng gì Mìng-dê Tiĕng-huòng â̤ giăng ĭ-gáuk-nè̤ng huāng-káung, ciŏng Siông Tái gâe̤ng ĭ gì gă-cŭk dŭ bōng-gá gáu Dŭng-gĭng kó̤ diû. Iā sâ̤ huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ cāu kó̤ Dṳ̆ng-guók, ô gì găk Báe̤k-gĭng, ô gì găk Tiĕng-cĭng, ô gì găk Hók-ciŭ. Ĭ-gáuk-nè̤ng buóh siŏng niông Dṳ̆ng-guók chók-bĭng kó̤ páh Nĭk-buōng, diŏh Cūng-lī ngà-muòng hŭ-uái tié-lāu gōng tié-lāu gōng. 1894 nièng Gák-ngū Ciéng-cĕng báuk-huák gì sèng-âu, cī siŏh dêng nè̤ng kuóng Muāng-chĭng kó̤ páh Liù-giù, Muāng-chĭng gì huòng-dá̤ mò̤ tiăng. Tiăng gōng Muāng-chĭng gâe̤ng Nĭk-buōng huák-sĕng ciéng-cĕng, huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ iā huăng-hī, āi-uông Muāng-chĭng gì buô-dôi páh guó lì „gāi-huóng Liù-giù“, ciék-guō buô-dôi lièng ōng dŭ mò̤. Có̤i cṳ̄ng Muāng-chĭng páh suŏ kó̤, ciŏng Dài-uăng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng, Liù-giù dŭk-lĭk iâ mò̤ hĭ-uông lāu. Lì Dṳ̆ng-guók gì Liù-giù nè̤ng iâ giéng-gáe̤k mò̤ hâi-só, mò̤ niŏh òng cêu dŭ diōng chió lāu.
  
  ## Céng-dê
  Liù-giù có̤i gŏ̤ gì tūng-dê-ciā hô̤ lā̤ guók-uòng, Liù-giù nè̤ng gó̤ ĭ „Ushū Ganashii“ (御主加那志) hĕ̤k-ciā „Shuri Ten Ganashi“ (首里天加那志). Uòng-hâiu ô Sashiki Magiri  (佐敷間切) gì hŭng-dê, hô̤ lā̤ „Sashiki Aji Ganashi“ (佐敷按司加那志). Tái-cṳ̄ hô̤ lā̤ „Kani Ganashii“ (黄金加那志), bók ĭng-ôi ô Nagagusuku Magiri (中城間切) gì hŭng-dê, hô̤ lā̤ „Nagagusuku Udun“ (中城御殿).
  Liù-giù có̤i duâi gì guăng sê niék-céng (摂政), nâ iù uòng-cṳ̄ lì có̤, bók-guó ĭ nâ guāng lā̤-ngì, mò̤ guòng. Sĭk-cié có̤i duâi gì guăng sê săng-sĭ-guăng (三司官), bók hô̤ lā̤ huák-sĭ (法司), siŏng-dŏng Dṳ̆ng-guók gì sìng-siông. Ciā guăng mâ̤ sāi iù uòng-cŭk gì nè̤ng lì có̤. Gái giâ sê biēu-sĕk-ngô-ìng (表十五人), siŏng-dŏng Dṳ̆ng-guók lĕ̤k-buô gì buô-diōng.
  
  ## Gŭng-sê̤ṳ
  Liù-giù mò̤ ciáng-sék gì buô-dôi, bók-guó ô cê-gă gì cê̤ṳ-ôi ū-cŏng cū-cék. 1554 nièng, gĭng-guó guók-uòng Siông Chĭng gì gāi-gáik, ciáng-sék káuk-dêng ū-cŏng cū-cék gì „Koori Hiki cié-dô“ (庫理・ヒキ制度).
  Liù-giù diŏh siū-dŭ Shuri hó-gê̤ṳng siék 12 dôi Hiki (ヒキ), siŏh dôi niék gūi ciáh nè̤ng. Hiki sê guók-uòng gì ôi-dôi, bìng-gĭng buōng siàng 3 cū, 3 ciáh săng-sĭ-guăng siŏh nè̤ng guāng siŏh cū, muōi siŏh cū 4 dôi. 
  Báe̤k-săng siék Báe̤k-săng găng-siū (北山監守) gì găng-ôi, guāng siŏh ciáh gūi báh nè̤ng gì buô-dôi, cê̤ṳ diŏh Nakijin-siàng.
  Gì-tă gì dê-huŏng iù dŏng-dê gì Magiri guăng-uòng cê-gă siék mìng-bĭng cū-cék lì mì-tì dê-ăng.
  
  ## Hèng-céng dăng-ôi
  Liù-giù gó̤-lòng guók buŏng „3 sēng 36 dō̤“ (三省三十六島). „3 sēng“ sê cī Okinawa-dō̤ gì Dṳ̆ng-săng, Nàng-săng gâe̤ng Báe̤k-săng 3 ciáh buô-hông, ciáng-sék mìng-chĭng (名稱) hô̤ lā̤ Nakagami-hō (中頭方), Shimajiri-hō (島尻方) gâe̤ng Kunigami-hō (国頭方), ciā 3 sēng gì dê-kṳ̆ cêu sê Săng-săng Sì-dâi 3 ciáh guók-gă gì liāng-tū; „36 dō̤“ sê cī Miyako, Yaeyama, Yonaguni, Amami dēng dēng Liù-giù â-dā̤ gì dō̤.
  Sĭk-cié „3 sēng 36 dō̤“ diŏh Liù-giù hèng-céng kṳ̆-mĭk diē-sié sê hṳ̆ gì gōng-huák, Liù-giù táu-dā̤ mò̤ siék sēng-ngék gì guăng-uòng gâe̤ng hèng-céng gĭ-gáiu. Liù-giù sĭk-cié có̤i gŏ̤ gì hèng-céng dăng-ôi sê Magiri (間切), diŏh sēng-ngék gì â-dā̤, bók hô̤ lā̤ gông (郡) hĕ̤k-ciā hū (府). Shuri Mifira (首里三平等), Naha (那覇), Tomari (泊) gâe̤ng Kume (久米) ék-buăng cà̤ hô̤ lā̤ „4 hū“, mò̤ sáung diŏh Magiri diē-sié.
  Magiri â-dā̤ sê Mura (村), iâ hô̤ lā̤ chŏng, sê có̤i dă̤ gì hèng-céng dăng-ôi.
  
  ## Sĭng-hông cié-dô
  Liù-giù gì sĭng-hô cié-dô diŏh 1509 nièng káuk-dêng, gáu-muōi-lāu huák-lŭk-huá, buōng 9 pīng (品) 18 gā̤ (階). 
  Liù-giù có̤i gèng gì sê uòng-cŭk, mò̤ diŏh 9 pīng 18 gā̤ diē-sié, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Udun. uòng-cŭk buōng Ōji (王子) gâe̤ng Aji (按司) 2 cṳ̄ng, gì-dŭng Ōji sê guók-uòng gì giāng.
  Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi téng ciáng 1 pīng gáu cùng 4 pīng, hô̤ lā̤ Samure (侍) hĕ̤k-ciā Yukatchu (良人). Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi ô Ueekata (親方) gâe̤ng Peekumii (親雲上) 2 cṳ̄ng.
  Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk sê cī ciáng 5 pīng cĭ giâ gì sê̤ṳ-cŭk. Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi ô Satunushi Peechin (里之子親雲上), Chikudun Peechin (筑登之親雲上), Satunushi (里之子), Satunushi (里主), Chikudun (筑登之), Shii (子) gâe̤ng Niya (仁屋) 7 cṳ̄ng.
  Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk buōng Satunushi gă-cŭk (里之子筋目) gâe̤ng Chikudun gă-cŭk (筑登之筋目) 2 cṳ̄ng. Satunushi gă-cŭk sìng-uòng gì sĭng-guăng sông-sê̤ṳ sê: Chii, Satunushi, Satunushi Peechin, gái gèng cêu sê gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì Peekumii; Chikudun gă-cŭk sìng-uòng gì sĭng-guăng sông-sê̤ṳ sê: Chii, Satunushi, Chikudun Peechin, gái gèng iâ sê Peekumii. 
  Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gâe̤ng ék-buăng sê̤ṳ-cŭk dŭ ô gă-puō, hô̤ lā̤ Keimochi (系持チ), é-sé̤ṳ sê „ô gă-puō gì“. Báh-sáng mò̤ gă-puō, hô̤ lā̤ Mukei (無系). Iâ ô báh-sáng ô gŭng-lò̤, sĭng kó̤ có̤ sê̤ṳ-cŭk, hô̤ lā̤ sĭng-chăng sê̤ṳ-cŭk (新參士族). Sĭng-chăng sê̤ṳ-cŭk có̤i dă̤ gì guăng-ôi sê Niya.
  
  ## Gĭng-cá̤
  Liù-giù guók-gă liāng-tū iā nâung, mò̤-niĕ-ài huák-diēng nùng-ngiĕk có̤ gĭ-chṳ̄ gì gĭng-cá̤, nâ ô bâing-huák tŭng-guó dó̤i-ngôi mâiu-ê dáik gáu cièng-cài. Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók dièu-góng, dáik gáu iā sâ̤ ŭk-cṳ̆; ĭ gì dê-lī ôi-dê dâe̤ng-iéu, gó-chṳ̄ biéng siàng Nĭk-buōng gâe̤ng Dĕ̤ng-nàng-ā guók-gă dó̤i Dṳ̆ng-guók mâiu-ê gì „cūng dâi-lī“.
  Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók chók-kāu Nĭk-buōng gì băh-ngṳ̀ng, chék-ké, dŏ̤ giéng, bìng-hŭng gâe̤ng bù-siéng, ciŏng Dṳ̆ng-guók gì Dṳ̆ng-iŏh, cṳ̀-ké, sĭ-dièu, dè̤ng-cièng mâ̤ gáu Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng, bô ciŏng Dĕ̤ng-nàng-ā, Éng-dô gâe̤ng Ā-lá-báik guók-gă gì să̤-ngiù-gáe̤k, sŭ-mŭk, hiŏng-lâiu, sék, tòng, chiông-ngà dēng dēng gì nó̤h mâ̤ kó̤ Dṳ̆ng-guók, Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng. Liù-giù diŏh hī sèng-âu téng diōng-kāu mâiu-ê diē-sié téng iā sâ̤ cièng, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ có̤ „Uâng-guók cĭng-liòng“ (萬國津樑), é-sé̤ṳ sê gī-hù sū-iū buóh siōng có̤ dó̤i-ngôi mâiu-ê sĕng-é gì nè̤ng dŭ â̤ iù ĭ cŭ-uái giàng.
  Bók-guó, gáu 1609 nièng Nĭk-buōng chĭng-liŏk Liù-giù ī-hâiu, géng-cīng Liù-giù gâe̤ng Dièu-siēng, Dĕ̤ng-nàng-ā dēng dēng guók-gă có̤-sĕng-é. Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók céng-góng dáik gáu gì nó̤h duâi-buô-hông ké̤ṳk Nĭk-buōng dŏk kó̤, Liù-giù muōng biéng muōng bék. Gĭng-guó Hióng Chiông-hièng (Haneji Chōshū) gâe̤ng Chái Ŭng lâng ciáh nè̤ng gì nū-lĭk, gĭng-cá̤ ciáh kăi-sṳ̄ ô nék-giāng hō̤. Bók-guó, gáu 19 sié-gī, bók kăi-sṳ̄ biéng bék, ngô̤ sī iā sâ̤ nè̤ng, Liù-giù guók-uòng siōng iā sâ̤ huŏng-sék kó̤ giú, dŭ mò̤-niĕ-ài gāi-giók.
  
  ## Cièng
  Liù-giù có̤i cā mò̤ huó-bê. 1413 nièng, Mìng Sìng-cū sáe̤ng ké̤ṳk Liù-giù „Īng-lŏk Tŭng-bō̤“ (永樂通寶) gì cièng. Téng hī sèng-âu kăi-sṳ̄, Liù-giù sāi dè̤ng-cièng.
  Liù-giù ô có̤ guó gūi cṳ̄ng cê-gă gì dè̤ng-cièng, bău-guák Siông Tái-giū có̤ gì Dâi-sié Tŭng-bō̤ (大世通寶), Siông Dáik gì Sié-gŏ̤ Tŭng-bō̤ (世高通寶), Siông Ièng gì Gĭng-ièng Sié-bō̤ (金圓世寶) gâe̤ng Siông Cĭng gì Dṳ̆ng-săng Tŭng-bō̤ (中山通寶). Téng 1656 nièng kăi-sṳ̄, Liù-giù kĕk kiŭ-mĕ̤k-cièng (鳩目錢) có̤ huó-bê. Ciā kiŭ-mĕ̤k-cièng cék-liông iā ngiák, nâ diŏh ĭ cê-gă guók-gă lā̤ sāi.
  Dṳ̀-kó̤ cê-gă gì cièng ī-ngôi, Liù-giù iā sāi Dṳ̆ng-guók gì Hùng-ū Tŭng-bō̤ (洪武通寶), Īng-lŏk Tŭng-bō̤, gâe̤ng Nĭk-buōng gì Kuăng-īng Tŭng-bō̤ (寬永通寶).
  
  ## Huák-lŭk
  Liù-giù gì huák-lŭk buōng sṳ̄-hìng gâe̤ng kĭng-hìng (輕刑) 2 cṳ̄ng. Gì-dṳ̆ng, sṳ̄-hìng buōng lìng-dì, tài-tàu, chiŏng-ché̤ṳ (槍刺) 3 cṳ̄ng. Lìng-dì ciŏng-muòng dò̤ lì tài buóh siōng cô̤-huāng gì nè̤ng. Chiŏng-ché̤ṳ sê ciŏng huáng-nè̤ng buŏk diŏh sĕk-cê-gá gà̤-dēng, kĕk chiŏng gék sĭng-câung tài sī, dāng gái ciŏng tàu kāng lâi. Kĭng-hìng buōng liù-huóng, puŏh nĭk-tàu, gĕk (夾), gă (枷, dái gă-sō̤ iù-gă̤), chī (笞, kĕk só̤h páh).
  Liù-giù-nè̤ng séng-gák bī-gáu bàng-dĭk, gó-chṳ̄ huák-lŭk bī-gáu gāng-dăng, gó̤-lòng guók dŭ mò̤ siék huák-iêng. Nâ sê ô áng-giông, cêu hióng săng-sĭ-guăng (三司官) gó̤-câung, iù săng-sĭ-guăng lì puáng.
  
  ## Ùng-huá
  Liù-giù sêu gáu Dṳ̆ng-guók, Nĭk-buōng 2 ciáh guók-gă ùng-huá gì īng-hiōng, dáng-sê Liù-giù ô cê-gă dĕk-sáik gì ùng-huá.
  Diŏh 1537 nièng gáu 1623 nièng cĭ-găng, Liù-giù biĕng guó lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng tàu buô gì Liù-gŏ̤ cék (琉歌集), hô̤ lā̤ „Omoro sōshi“ (おもろさうし). Gì-dṳ̆ng, „Omoro“ diŏh Liù-giù-ngṳ̄ diē-sié sê „gŏ̤“ gì é-sé̤ṳ. „Omoro sōshi“ diē-sié ô Liù-gŏ̤ 1554 dà̤.
  17 sié-gī gì sèng-âu, tṳ̄-cìng (抒情) gì Liù-gŏ̤ dĕk liù-hèng. Liù-gŏ̤ có̤i sèu gì iông-sék sê 8, 8, 8, 6 ciŏng-uâng gì 30 ĭng iông-sék, gâe̤ng Nĭk-buōng gì Huò-gŏ̤ (和歌) cĭng chiông.
  Liù-giù nè̤ng sāi siŏh cṳ̄ng miàng-cê hô̤ có̤ „sanshin“ (三線) gì kìng. Ciā sanshin sê iù Dṳ̆ng-guók gì săng-hièng (三弦) huák-diēng lì gì, gáu-muōi-lāu diòng gáu Nĭk-buōng gì Kyūshū, huák-diēng siàng „shamisen“ (三味線).
  Liù-giù gì gĕ̤ng-ngiê sêu gáu Hók-gióng cĭng duâi gì īng-hiōng, Liù-giù chék-ké cêu sê téng Hók-ciŭ gì tuák-tăi chék-ké huák-diēng lì gì.
  Mìng-dièu gì sèng-âu, Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng ciŏng Dṳ̆ng-guók ū-sŭk dái gáu Liù-giù, huák-diēng siàng Liù-giù cê-gă gì ū-sŭk „tii“ (ティー), có̤i muōi huák-diēng siàng gĭng-dáng gì Karate.
  
  ## Ĭ-hŏk gâe̤ng gié-sŭk
  Liù-giù gì ĭ-hŏk sêu gáu Hók-gióng gì īng-hiōng. Gô-dā̤ iā sâ̤ Nĭk-buōng gì ĭ-sĕng gĭng-guó Liù-giù kó̤ Hók-gióng hŏk-sĭk, ô gì ĭ-sĕng ĭng-ôi hŭng-tăi mò̤-niĕ-ài kó̤ Hók-gióng, cêu làu diŏh Liù-giù. Bī-gáu chók-miàng gì sê ciŏng-muòng ké̤ṳk Siông Nìng káng-bâng gì ĭ-sĕng Yamazaki Nikyū (山崎 二休).
  Liù-giù lĭk-sṳ̄ diē-sié iâ ô iā sâ̤ chók-miàng gì ĭ-sĕng, gì-dṳ̆ng cĭng sâ̤ nè̤ng ô kó̤ Dṳ̆ng-guók liù-hŏk guó. «Giù-iòng Gé-sê̤ṳ» (球陽記事) diē-sié gōng, Liù-giù puái guó nè̤ng kó̤ Hók-ciŭ ŏ̤k nô̤i-kuŏ, ngôi-kuŏ, dê tiĕng-huă dēng-dēng gì ĭ-lièu gié-sŭk. 1846 nièng, Liù-giù ĭ-sĕng Nakachi Kijin (仲地 紀仁) hióng diòng-gáu-sê̤ṳ Bernard Jean Bettelheim ŏ̤k cṳ̄ng-ciŏ (種珠, cṳ̄ng ngù-dâiu) dê tiĕng-huă gì huŏng-huák.
  1787 nièng, Liù-giù nè̤ng Tobi Asato (飛び安里) huák-mìng siŏh gá hĭ-gĭ.
  
  ## Cŭng-gáu
  Liù-giù nè̤ng sáng Liù-giù sìng-dô̤, Nĭk-buōng sìng-dô̤, Hŭk-gáu gâe̤ng Dô̤-gáu, ī-hâiu iâ ô nè̤ng sáng Gĭ-dók-gáu.
  Liù-giù sìng-dô̤ sê Liù-giù nè̤ng buōng-dā̤ cê-gă gì cŭng-gáu, bău-guák bái cū-cŭng, sáng Utaki (御嶽), sáng Niraikanai (ニライカナイ), sáng Onarigami (おなり神) dēng dēng. Áng Liù-giù sìng-dô̤ gì gōng-huák, nè̤ng sī kó̤ ī-hâiu â̤ kó̤ Niraikanai diē-sié kó̤, biéng siàng siŏh ciáh bō̤-bé gă-dìng gì sìng. Ciā sìng â̤ diâng-gĭ diōng cê-gă chió lā̤ kó̤ ché̤ṳ siŏh ché̤ṳ, bō̤-bé gă-dìng bìng-ăng. Gó-chṳ̄ Liù-giù nè̤ng gâe̤ng Dṳ̆ng-guók nè̤ng siŏh iông, â̤ gṳ̆ng sī gì cū-cŭng. Liù-giù nè̤ng dĕk-biék sáng săng-cūi gâe̤ng sĕng-lìng gì sìng, cuòi cêu sê Utaki séng-iōng. Liù-giù nè̤ng iâ gâe̤ng Hók-gióng siŏh iông sáng tū-dê-gŭng (土地公), Liù-giù nè̤ng gó̤ ĭ „Tudiikuu“  (トゥティークー).
  Diŏh Liù-giù sìng-dô̤ diē-sié, nṳ̄-gái gì dê-ôi iā gèng. Liù-giù sìng-dô̤ gì cié-sṳ̆ (祭司) hô̤ lā̤ Noro (ノロ), mìng-găng gì ŭ-sṳ̆ (巫師) hô̤ lā̤ Yuta (ユタ). Ciòng guók có̤i gŏ̤ gì Noro sê Kikoe Ōkimi (聞得大君), ék-buăng iù guók-uòng gì ciā-muói hĕ̤k-ciā lâu-mā lì có̤.
  Hŭk-gáu chă-bók-dŏ̤ găk 13 sié-gī gì sèng-âu diòng gáu Liù-giù. Ièng-gáe̤k-sê (圓覺寺), Tiĕng-uòng-sê (天王寺) gâe̤ng Tiĕng-gái-sê (天界寺) cà̤ hô̤ lā̤ „Liù-giù 3 duâi sê“, dáng-sê diŏh Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng gì sèng-âu, Nĭk-buōng nè̤ng kī gŭng-sê̤ṳ gĭ-dê diŏh cŭ-uái, có̤i-cṳ̆ng cī 3 ciáh sê ciòng-buô dŭ ké̤ṳk Mī-guók hĭ-gĭ cá sáng-dáu lāu.
  Liù-giù nè̤ng iâ sáng Dô̤-gáu, ô bái cū-cŭng gâe̤ng dáh-cāi gì sĭk-guáng. Chiông Nā-gŭng, Nā-bò̤, Lìng-cūi-nā̤, Dìng Siông-cṳ̆ gâe̤ng Mā-cū ciŏng-uâng Hók-gióng gì dô̤-gáu sìng, dŭ ô Liù-giù nè̤ng kī miêu lì bái.
  1622 nièng, tàu ciáh Gĭ-dók-gáu diòng-gáu-sê̤ṳ lì Liù-giù gì Yaeyama diòng-gáu. 1844 nièng, Huák-guók diòng-gáu-sê̤ṳ Théodore-Augustin Forcade lì Liù-giù, ĭ sê tàu ciáh gáu Okinawa-dō̤ diòng-gáu gì nè̤ng. 1846 nièng, Ĭng-guók nè̤ng Bernard Jean Bettelheim lì Okinawa diòng-gáu, diŏh cŭ-uái hŏk-sĭk Okinawa-ngṳ̄, ĭ sê sié-gái gà̤-dēng tàu ciáh kĕk Okinawa-ngṳ̄ huăng-ĭk «Séng-gĭng» gì nè̤ng.
  
  ## Guók-uòng Liĕk-biēu
  | dù                                                  | miàng-cê       | Háng-cê  | câi-ôi      |
  | --------------------------------------------------- | -------------- | -------- | ----------- |
  | Shunten uòng-dièu                                   |                |          |             |
  |                                                     | Shunten        | 舜天     | 1187–1237   |
  |                                                     | Shunbajunki    | 舜馬順熈 | 1238–1248   |
  |                                                     | Gihon          | 義本     | 1249–1259   |
  | Eiso uòng-dièu                                      |                |          |             |
  |                                                     | Eiso           | 英祖     | 1260–1299   |
  |                                                     | Taisei         | 大成     | 1300–1308   |
  |                                                     | Eiji           | 英慈     | 1309–1313   |
  |                                                     | Tamagusuku     | 玉城     | 1314–1336   |
  |                                                     | Seii           | 西威     | 1337–1354   |
  | Satto uòng-dièu Dṳ̆ng-săng guók-uòng                 |                |          |             |
  |                                                     | Satto          | 察度     | 1355–1397   |
  |                                                     | Bunei          | 武寧     | 1398–1406   |
  | Haniji uòng-dièu Báe̤k-săng guók-uòng                |                |          |             |
  |                                                     | Haniji         | 怕尼芝   | 1322?–1395? |
  |                                                     | Min            | 珉       | 1396?–1400  |
  |                                                     | Hananchi       | 攀安知   | 1401?–1416  |
  | Ofusato uòng-dièu Nàng-săng guók-uòng               |                |          |             |
  |                                                     | Ofusato        | 承察度   | 1314–1398   |
  |                                                     | Oueishi        | 汪英紫   | 1398?–1402  |
  |                                                     | Ououso         | 汪応祖   | 1403?–1413  |
  |                                                     | Tafuchi        | 達勃期   | 1413?–1414? |
  |                                                     | Taromai        | 他魯毎   | 1414?–1429  |
  | Dâ̤ 1 Siông-sê uòng-dièu Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng |                |          |             |
  |                                                     | Siông Sṳ̆-siêu  | 尚思紹   | 1407–1421   |
  |                                                     | Siông Bă-cé    | 尚巴志   | 1422–1439   |
  |                                                     | Siông Dṳ̆ng     | 尚忠     | 1440–1442   |
  |                                                     | Siông Sṳ̆-dăk   | 尚思達   | 1443–1449   |
  |                                                     | Siông Gĭng-hók | 尚金福   | 1450–1453   |
  |                                                     | Siông Tái-giū  | 尚泰久   | 1454–1460   |
  |                                                     | Siông Dáik     | 尚徳     | 1461–1469   |
  | Dâ̤ 2 Siông-sê uòng-dièu Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng |                |          |             |
  |                                                     | Siông Ièng     | 尚円     | 1470–1476   |
  |                                                     | Siông Sŏng-ŭi  | 尚宣威   | 1477        |
  |                                                     | Siông Cĭng     | 尚眞     | 1477–1526   |
  |                                                     | Siông Chĭng    | 尚清     | 1527–1555   |
  |                                                     | Siông Nguòng   | 尚元     | 1556–1572   |
  |                                                     | Siông Īng      | 尚永     | 1573–1586   |
  |                                                     | Siông Nìng     | 尚寧     | 1587–1620   |
  |                                                     | Siông Hŭng     | 尚豊     | 1621–1640   |
  |                                                     | Siông Hièng    | 尚賢     | 1641–1647   |
  |                                                     | Siông Cék      | 尚質     | 1648–1668   |
  |                                                     | Siông Dĭng     | 尚貞     | 1669–1709   |
  |                                                     | Siông Iáh      | 尚益     | 1710–1712   |
  |                                                     | Siông Géng     | 尚敬     | 1713–1751   |
  |                                                     | Siông Mŭk      | 尚穆     | 1752–1795   |
  |                                                     | Siông Ŭng      | 尚温     | 1796–1802   |
  |                                                     | Siông Sìng     | 尚成     | 1803        |
  |                                                     | Siông Hô̤       | 尚灝     | 1804–1828   |
  |                                                     | Siông Ṳ̆k       | 尚育     | 1829–1847   |
  |                                                     | Siông Tái      | 尚泰     | 1848 – 1879 |
  
  
  ## Gái káng
  - Liù-giù
  - Okinawa-gâing
  - Liù-giù dŭk-lĭk ông-dông
  
  
  ### Ció
  1. ↑  琉球国金石文献述略. 中国社会科学院古代史研究所. 2018-12-25  [2021-12-18]. (nguòng-sṳ̄ nô̤i-ṳ̀ng còng-dŏng diŏh 2021-12-18) (中文（简体）).
  
  
  ### Cṳ̆
  - 真境名安興『沖縄一千年史』（真境名安興全集第一巻）琉球新報社 1993年
  - 『沖縄門中大事典』那覇出版社 1998年 ISBN 4-89095-101-6
  - 上里隆史、「古琉球の軍隊とその歴史的展開」『琉球アジア社会文化研究』 5号 p.105-128, 2002-10, 琉球アジア社会文化研究会, NAID 40005617274
  
  
  ## Ngiê-dāu lièng-giék
  - Brief History of the Uchinanchu (Okinawans). Uninanchu. (nguòng-sṳ̄ nô̤i-ṳ̀ng còng-dŏng diŏh 2016-08-25). 已經忽略未知參數|access-date= (幫助).
  - Okinawa Filming Guide Book 2014–2015. Okinawa Convention & Visitors Bureau (OCVBOkinawaFilmOffice). (nguòng-sṳ̄ nô̤i-ṳ̀ng còng-dŏng diŏh 2017-02-11).
  - Comprehensive Database of Archaeological Site Reports in Japan, Nara National Research Institute for Cultural Properties
  
  
title: Liù-giù-guók
wikitext: {{Hō̤ gì ùng-ciŏng}}
  {{twin|0}}
  {{Infobox former country
  |conventional_long_name = Dâi Liù-giù-guók<br>{{small|(gáu 17 sié-gī)<br />{{nobold|{{lang|ryu|大琉球國}} {{lang|ryu|うふるーちゅーくく}}}}<ref name="jinshi">{{cite web|url=http://lishisuo.cass.cn/zsyj/zsyj_whsyjs/201812/t20181225_4799763.shtml|title=琉球国金石文献述略|language=zh-hans|publisher=中国社会科学院古代史研究所|date=2018-12-25|accessdate=2021-12-18|archive-date=2021-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218055138/http://lishisuo.cass.cn/zsyj/zsyj_whsyjs/201812/t20181225_4799763.shtml|deadurl=yes}}</ref>}}<hr />Liù-giù-guók<br>{{small|(téng 17 sié-gī)<br />{{nobold|{{lang|ryu|琉球國}} {{lang|ryu|るーちゅーくく}} }} }}
  |native_name =
  | p1 = Dṳ̆ng-săng Uòng-guók
  | flag_p1 =
  | p2 = Nàng-săng Uòng-guók
  | flag_p2 =
  | p3 = Báe̤k-săng Uòng-guók
  | flag_p3 =
  | year_start = 1350
  | year_end = 1879
  | s1 = Dâi-nĭk-buōng Dá̤-guók
  | flag_s1 = Flag of Japan.svg
  | image_flag = 
  | image_coat = Hidari mitsudomoe.svg
  | motto = 
  | royal_anthem = 
  | image_map = Location Ryukyu Islands.png
  | capital = [[Shuri]]
  | stat_area1 = 3,454
  | stat_year1 = 1571
  | stat_area2 = 2,223
  | stat_year2 = 1611
  | time_zone = 
  | official_languages =[[Okinawa-ngṳ̄]]
  | common_languages = [[Okinawa-ngṳ̄]], [[Yaeyama-ngṳ̄]], [[Miyako-ngṳ̄]], [[Yonaguni-ngṳ̄]], [[Nakijin-ngṳ̄]], [[Amami-ngṳ̄]]
  | stat_pop3 = 108,958
  | stat_year3 = 1632
  | stat_pop4 = 173,969
  | stat_year4 = 1729
  | stat_pop5 = 286,787
  | stat_year5 = 1879
  | government_type =gŭng-ciō-cié
  | title_leader = Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng
  | year_leader1 = 1429–1439
  | leader1 = [[Siông Bă-cé]]
  | year_leader2 = 1477–1526
  | leader2 = [[Siông Cĭng]]
  | year_leader3 = 1587–1620
  | leader3 = [[Siông Nìng]]
  | year_leader4 = 1848–1879
  | leader4 = [[Siông Tái]]
  | currency = [[Kiŭ-mĕ̤k-cièng]]
  | date_event1 = 1350
  | event1 = tŭng-ék
  | date_event2 = 1609 nièng 4 nguŏk 5 hô̤
  | event2 = ké̤ṳk Nĭ-buōng chĭng-liŏk
  | date_end = 3 nguŏk 11 hô̤
  | event_end = ké̤ṳk Nĭ-buōng miĕk lâi
  
  | today  = {{flag|Japan}}
  }}
  '''Liù-giù-guók''' (琉球國, [[Okinawa-ngṳ̄]]: {{lang|ryu|ルーチュークク}}) sê siŏh ciáh gô-dā̤ gì guók-gă, găk hiêng-câi [[Nĭk-buōng]] [[Okinawa-gâing]] gâe̤ng [[Kagoshima-gâing]] gì [[Amami gùng-dō̤]]. 
  
  Liù-giù diŏh Dài-uăng gâe̤ng Nĭk-buōng cĭ găng, gô-dā̤ hióng Dṳ̆ng-guók dièu-góng. 1609 nièng, Nĭk-buōng gì Satsuma-huăng chĭng-liŏk Liù-giù, giòng-páuk liù-giù iâ hióng ĭ dièu-góng. 1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, gāi miàng hô̤ lā̤ Okinawa-gâing.
  
  Liù-giù gâe̤ng [[Hók-ciŭ]] gì guăng-hiê iā chĭng, gĭng-dáng [[Dài-gĕ̤ng]] gó ô [[Liù-giù-guāng]] (琉球館), gô-dā̤ sê dò̤ lā̤ dêu [[Liù-giù-nè̤ng]] gì. 
  ==Lĭk-sṳ̄==
  Gŏng-gé̤ṳ Liù-giù guăng-huŏng siā gì lĭk-sṳ̄-cṳ̆ «[[Dṳ̆ng-săng Sié-gáng]]» (中山世鑑), «[[Dṳ̆ng-săng Sié-puō]]» (中山世譜) gâe̤ng «[[Giù-iòng Gé-sê̤ṳ]]» (球陽記事) diē-sié gì gōng-huák, Liù-giù gùng-dō̤ sê iù nṳ̄-sìng [[Amamikyu]] cháung-cô̤ gì. Gáu-muōi-lāu Amamikyu gì duâi giāng biéng siàng Liù-giù có̤i cā gì guók-uòng, hô̤ lā̤ [[Tiĕng-sŏng-sê]] (天孫氏). Tiĕng-sŏng-sê diòng 15 ciáh guók-uòng, ké̤ṳk nè̤ng chuâng-ôi, ciòng-guók duâi luâng. 1187 nièng, iù [[Urasoe]] gì [[Aji]] [[Shunten]] tūng-ék Liù-giù.
  
  Shunten uòng-dièu diòng gáu dâ̤ 3 dâi, niông-ôi ké̤ṳk sìng-siông [[Eiso]]. Eiso uòng-dièu diòng gáu dâ̤ 4 dâi guók-uòng [[Tamagushiku]] gì sèng-âu, Liù-giù buōng siàng 3 ciáh guók-gă, hô̤ lā̤ Dṳ̆ng-săng (中山), Nàng-săng (南山) gâe̤ng Báe̤k-săng (北山), Tamagushiku nâ tūng-dê có̤i giòng-duâi gì Dṳ̆ng-săng. 1349 nièng, Dṳ̆ng-săng uòng [[Seii]] sī lō̤ ī-hâiu, Urasoe gì Aji [[Satto]] siông-dài. 1372 nièng, puái nè̤ng hióng Mìng-dièu dièu-góng, 1392 nièng, [[Mìng Tái-cū]] puái [[Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng]] kó̤ Liù-giù diêu, dó̤i-chiū hŭ-uái gì huák-diēng. Cī siŏh dêng nè̤ng dŭ diêu diŏh [[Giū-mī-chŏng]] (Kume-chŏng) diē-sié, dó̤i Liù-giù gì ngôi-gău góng-hióng iā duâi.
  
  1406 nièng, Dṳ̆ng-săng guók-uòng [[Bunei]] ké̤ṳk Nàng-săng gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng [[Siông Bă-cé]] dṳ̆k lŏk-dài, Siông Bă-cé niông ĭ nông-bâ [[Siông Sṳ̆-siêu]] có̤ guók-uòng, gióng-lĭk Dâ̤ 1 Siông-sê Uòng-dièu. Siông Bă-cé diŏh 1429 nièng miĕk săng-guók, tŭng-ék gì Liù-giù-guók cêu ciŏng-uâng sìng-lĭk lāu.
  
  15 gáu 16 sié-gī sê Liù-giù gì uòng-gĭng sì-gĭ, hī sèng-âu gì Liù-giù iā bó, gâe̤ng [[Dṳ̆ng-guók]], [[Dièu-siēng]], [[Tái-guók]] dēng dēng guók-gă dŭ ô có̤ sĕng-é. 1469 nièng, guók-uòng [[Siông Dáik]] ké̤ṳk dâi-sìng [[Siông Ièng]] chuàng-ôi. Ciā Siông Ièng gióng-lĭk Dâ̤ 2 Siông-sê Uòng-dièu. Liù-giù diŏh Siông Ièng gì giāng [[Siông Cĭng]] chiū lā̤ có̤i giòng-duâi, páh giâ [[Yaeyama gùng-dō̤|Yaeyama]] gâe̤ng [[Miyako gùng-dō̤|Miyako]]. Ĭ gì giāng [[Siông Chĭng]] câi-ôi gì sèng-âu, bô páh giâ [[Amami gùng-dō̤]], cī sèng-âu gì guók-tū miêng-cék có̤i duâi. [[Nĭk-buōng]] huák-dông chĭng-liŏk Dièu-siēu gì [[Ìng-sìng Uŏ-luâng]] (壬辰倭亂) gì sèng-âu, Liù-giù dĕk-lìng-é dó̤i-chiū [[Mìng-dièu]] gâe̤ng Dièu-siēng. 1609 nièng, Nĭk-buōng bó̤-hô Liù-giù, puái buô-dôi kó̤ páh, ciŏng guók-uòng Siông Nìng niăh kó̤, cuòi cêu sê lĭk-sṳ̄ diē-sié gì [[Gī-iū Uŏ-luâng]] (己酉倭亂). 2 nièng ī-hâiu ĭng-ôi â̤ giăng Mìng-dièu, bô ciŏng [[Siông Nìng]] bóng diōng kó̤. Dáng-sê Nĭk-buōng ciŏng Liù-giù gì Amami gùng-dō̤ dŏk kó̤, bô puái bôi-dôi gāng-sê ĭ gì nô̤i-céng, ciā cuòi ī-hâiu Liù-giù sĭk-cié ī-gĭng biéng siàng Nĭk-buōng gì hô-ṳ̀ng kó̤ lāu.
  
  1871 nièng, Liù-giù gì sùng ĭng-ôi [[hŭng-tăi]] piĕu gáu [[Dài-uăng]], sô̤i diŏh sùng diē-sié gì ké̤ṳk [[Dài-uăng nguòng-cê̤ṳ-mìng]] tài-sī. Nĭk-buōng ciók ciā dâi-gié páh Dài-uăng, bék [[Muāng-chĭng]] sìng-nêng cuòi sê „bō̤ mìng ngiê-gṳ̄“ (保民義舉). Dâ̤ 2 nièng, Nĭk-buōng cêu kĕk cuòi gōng Muāng-chĭng sìng-nêng „Liù-giù sê Nĭk-buōng gì“, dăng-huŏng-miêng ciŏng Liù-giù gáung có̤ ĭ cê-gă gì siŏh ciáh huăng. Liù-giù guók-uòng [[Siông Tái]] puái nè̤ng kó̤ [[Dŭng-gĭng]] káung-ngiê, Nĭk-buōng nè̤ng ciáh mò̤ chák ĭ. Siông Tái bô puái nè̤ng kó̤ Dṳ̆ng-guók Muāng-chĭng céng-hū hŭ-uái gó̤-câung, có̤i-cṳ̄ng Nĭk-buōng nè̤ng găng-huō-cĕ̤ng-kó̤, găk 1879 nièng ciŏng Liù-giù miĕk lâi. 
  
  Hī sèng-âu duâi buô-hông gì Liù-giù nè̤ng dó̤i Nĭk-buōng gì tūng-dê cêng-kó̤ bók-muāng, Nĭk-buōng gì [[Mìng-dê Tiĕng-huòng]] â̤ giăng ĭ-gáuk-nè̤ng huāng-káung, ciŏng Siông Tái gâe̤ng ĭ gì gă-cŭk dŭ bōng-gá gáu Dŭng-gĭng kó̤ diû. Iā sâ̤ huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ cāu kó̤ Dṳ̆ng-guók, ô gì găk [[Báe̤k-gĭng]], ô gì găk [[Tiĕng-cĭng]], ô gì găk [[Hók-ciŭ]]. Ĭ-gáuk-nè̤ng buóh siŏng niông Dṳ̆ng-guók chók-bĭng kó̤ páh Nĭk-buōng, diŏh [[Cūng-lī ngà-muòng]] hŭ-uái tié-lāu gōng tié-lāu gōng. 1894 nièng [[Gák-ngū Ciéng-cĕng]] báuk-huák gì sèng-âu, cī siŏh dêng nè̤ng kuóng Muāng-chĭng kó̤ páh Liù-giù, Muāng-chĭng gì huòng-dá̤ mò̤ tiăng. Tiăng gōng Muāng-chĭng gâe̤ng Nĭk-buōng huák-sĕng ciéng-cĕng, huāng-dó̤i Nĭk-buōng gì Liù-giù nè̤ng dŭ iā huăng-hī, āi-uông Muāng-chĭng gì buô-dôi páh guó lì „gāi-huóng Liù-giù“, ciék-guō buô-dôi lièng ōng dŭ mò̤. Có̤i cṳ̄ng Muāng-chĭng páh suŏ kó̤, ciŏng [[Dài-uăng]] gák ké̤ṳk Nĭk-buōng, Liù-giù dŭk-lĭk iâ mò̤ hĭ-uông lāu. Lì Dṳ̆ng-guók gì Liù-giù nè̤ng iâ giéng-gáe̤k mò̤ hâi-só, mò̤ niŏh òng cêu dŭ diōng chió lāu.
  
  ==Céng-dê==
  Liù-giù có̤i gŏ̤ gì tūng-dê-ciā hô̤ lā̤ guók-uòng, Liù-giù nè̤ng gó̤ ĭ „Ushū Ganashii“ ({{lang|ryu|御主加那志}}) hĕ̤k-ciā „Shuri Ten Ganashi“ ({{lang|ryu|首里天加那志}}). Uòng-hâiu ô Sashiki Magiri  ({{lang|ryu|佐敷間切}}) gì hŭng-dê, hô̤ lā̤ „Sashiki Aji Ganashi“ ({{lang|ryu|佐敷按司加那志}}). Tái-cṳ̄ hô̤ lā̤ „Kani Ganashii“ ({{lang|ryu|黄金加那志}}), bók ĭng-ôi ô Nagagusuku Magiri ({{lang|ryu|中城間切}}) gì hŭng-dê, hô̤ lā̤ „Nagagusuku Udun“ ({{lang|ryu|中城御殿}}).
  
  Liù-giù có̤i duâi gì guăng sê [[niék-céng]] ({{lang|ryu|摂政}}), nâ iù uòng-cṳ̄ lì có̤, bók-guó ĭ nâ guāng lā̤-ngì, mò̤ guòng. Sĭk-cié có̤i duâi gì guăng sê [[săng-sĭ-guăng]] ({{lang|ryu|三司官}}), bók hô̤ lā̤ huák-sĭ ({{lang|ryu|法司}}), siŏng-dŏng Dṳ̆ng-guók gì [[sìng-siông]]. Ciā guăng mâ̤ sāi iù uòng-cŭk gì nè̤ng lì có̤. Gái giâ sê [[biēu-sĕk-ngô-ìng]] ({{lang|ryu|表十五人}}), siŏng-dŏng Dṳ̆ng-guók lĕ̤k-buô gì buô-diōng.
  
  ==Gŭng-sê̤ṳ==
  Liù-giù mò̤ ciáng-sék gì buô-dôi, bók-guó ô cê-gă gì cê̤ṳ-ôi ū-cŏng cū-cék. 1554 nièng, gĭng-guó guók-uòng [[Siông Chĭng]] gì gāi-gáik, ciáng-sék káuk-dêng ū-cŏng cū-cék gì „Koori Hiki cié-dô“ ({{lang|ryu|庫理・ヒキ制度}}).
  
  Liù-giù diŏh siū-dŭ Shuri hó-gê̤ṳng siék 12 dôi Hiki ({{lang|ryu|ヒキ}}), siŏh dôi niék gūi ciáh nè̤ng. Hiki sê guók-uòng gì ôi-dôi, bìng-gĭng buōng siàng 3 cū, 3 ciáh săng-sĭ-guăng siŏh nè̤ng guāng siŏh cū, muōi siŏh cū 4 dôi. 
  
  Báe̤k-săng siék [[Báe̤k-săng găng-siū]] (北山監守) gì găng-ôi, guāng siŏh ciáh gūi báh nè̤ng gì buô-dôi, cê̤ṳ diŏh [[Nakijin-siàng]].
  
  Gì-tă gì dê-huŏng iù dŏng-dê gì [[Magiri]] guăng-uòng cê-gă siék mìng-bĭng cū-cék lì mì-tì dê-ăng.
  
  ==Hèng-céng dăng-ôi==
  Liù-giù gó̤-lòng guók buŏng „3 sēng 36 dō̤“ (三省三十六島). „3 sēng“ sê cī [[Okinawa-dō̤]] gì Dṳ̆ng-săng, Nàng-săng gâe̤ng Báe̤k-săng 3 ciáh buô-hông, ciáng-sék mìng-chĭng (名稱) hô̤ lā̤ Nakagami-hō ({{lang|ryu|中頭方}}), Shimajiri-hō ({{lang|ryu|島尻方}}) gâe̤ng Kunigami-hō ({{lang|ryu|国頭方}}), ciā 3 sēng gì dê-kṳ̆ cêu sê [[Săng-săng Sì-dâi]] 3 ciáh guók-gă gì liāng-tū; „36 dō̤“ sê cī [[Miyako]], [[Yaeyama]], [[Yonaguni]], [[Amami]] dēng dēng Liù-giù â-dā̤ gì dō̤.
  
  Sĭk-cié „3 sēng 36 dō̤“ diŏh Liù-giù hèng-céng kṳ̆-mĭk diē-sié sê hṳ̆ gì gōng-huák, Liù-giù táu-dā̤ mò̤ siék sēng-ngék gì guăng-uòng gâe̤ng hèng-céng gĭ-gáiu. Liù-giù sĭk-cié có̤i gŏ̤ gì hèng-céng dăng-ôi sê [[Magiri]] ({{lang|ryu|間切}}), diŏh sēng-ngék gì â-dā̤, bók hô̤ lā̤ gông (郡) hĕ̤k-ciā hū (府). Shuri Mifira ({{lang|ryu|首里三平等}}), [[Naha]] ({{lang|ryu|那覇}}), [[Tomari]] ({{lang|ryu|泊}}) gâe̤ng [[Giū-mī-chŏng|Kume]] ({{lang|ryu|久米}}) ék-buăng cà̤ hô̤ lā̤ „4 hū“, mò̤ sáung diŏh Magiri diē-sié.
  
  Magiri â-dā̤ sê Mura ({{lang|ryu|村}}), iâ hô̤ lā̤ chŏng, sê có̤i dă̤ gì hèng-céng dăng-ôi.
  
  ==Sĭng-hông cié-dô==
  Liù-giù gì sĭng-hô cié-dô diŏh 1509 nièng káuk-dêng, gáu-muōi-lāu huák-lŭk-huá, buōng 9 pīng (品) 18 gā̤ (階). 
  
  Liù-giù có̤i gèng gì sê uòng-cŭk, mò̤ diŏh 9 pīng 18 gā̤ diē-sié, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Udun. uòng-cŭk buōng Ōji ({{lang|ryu|王子}}) gâe̤ng Aji ({{lang|ryu|按司}}) 2 cṳ̄ng, gì-dŭng Ōji sê guók-uòng gì giāng.
  
  Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi téng ciáng 1 pīng gáu cùng 4 pīng, hô̤ lā̤ Samure ({{lang|ryu|侍}}) hĕ̤k-ciā Yukatchu ({{lang|ryu|良人}}). Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi ô Ueekata ({{lang|ryu|親方}}) gâe̤ng Peekumii ({{lang|ryu|親雲上}}) 2 cṳ̄ng.
  
  Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk sê cī ciáng 5 pīng cĭ giâ gì sê̤ṳ-cŭk. Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk gì guăng-ôi ô Satunushi Peechin ({{lang|ryu|里之子親雲上}}), Chikudun Peechin ({{lang|ryu|筑登之親雲上}}), Satunushi ({{lang|ryu|里之子}}), Satunushi ({{lang|ryu|里主}}), Chikudun ({{lang|ryu|筑登之}}), Shii ({{lang|ryu|子}}) gâe̤ng Niya ({{lang|ryu|仁屋}}) 7 cṳ̄ng.
  
  Ék-buăng sê̤ṳ-cŭk buōng Satunushi gă-cŭk ({{lang|ryu|里之子筋目}}) gâe̤ng Chikudun gă-cŭk ({{lang|ryu|筑登之筋目}}) 2 cṳ̄ng. Satunushi gă-cŭk sìng-uòng gì sĭng-guăng sông-sê̤ṳ sê: Chii, Satunushi, Satunushi Peechin, gái gèng cêu sê gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gì Peekumii; Chikudun gă-cŭk sìng-uòng gì sĭng-guăng sông-sê̤ṳ sê: Chii, Satunushi, Chikudun Peechin, gái gèng iâ sê Peekumii. 
  
  Gŏ̤-ngék sê̤ṳ-cŭk gâe̤ng ék-buăng sê̤ṳ-cŭk dŭ ô [[gă-puō]], hô̤ lā̤ Keimochi ({{lang|ryu|系持チ}}), é-sé̤ṳ sê „ô gă-puō gì“. Báh-sáng mò̤ gă-puō, hô̤ lā̤ Mukei ({{lang|ryu|無系}}). Iâ ô báh-sáng ô gŭng-lò̤, sĭng kó̤ có̤ sê̤ṳ-cŭk, hô̤ lā̤ sĭng-chăng sê̤ṳ-cŭk (新參士族). Sĭng-chăng sê̤ṳ-cŭk có̤i dă̤ gì guăng-ôi sê Niya.
  
  ==Gĭng-cá̤==
  Liù-giù guók-gă liāng-tū iā nâung, mò̤-niĕ-ài huák-diēng [[nùng-ngiĕk]] có̤ gĭ-chṳ̄ gì gĭng-cá̤, nâ ô bâing-huák tŭng-guó dó̤i-ngôi mâiu-ê dáik gáu cièng-cài. Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók [[dièu-góng]], dáik gáu iā sâ̤ ŭk-cṳ̆; ĭ gì dê-lī ôi-dê dâe̤ng-iéu, gó-chṳ̄ biéng siàng [[Nĭk-buōng]] gâe̤ng [[Dĕ̤ng-nàng-ā]] guók-gă dó̤i Dṳ̆ng-guók mâiu-ê gì „cūng dâi-lī“.
  
  Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók chók-kāu Nĭk-buōng gì [[ngṳ̀ng|băh-ngṳ̀ng]], [[chék-ké]], [[dŏ̤]] [[giéng]], [[bìng-hŭng]] gâe̤ng [[bù-siéng]], ciŏng Dṳ̆ng-guók gì [[Dṳ̆ng-iŏh]], [[cṳ̀-ké]], [[sĭ-dièu]], dè̤ng-cièng mâ̤ gáu Nĭk-buōng gâe̤ng [[Dièu-siēng]], bô ciŏng Dĕ̤ng-nàng-ā, [[Éng-dô]] gâe̤ng [[Ā-lá-báik]] guók-gă gì [[să̤-ngiù]]-gáe̤k, [[sŭ-mŭk]], [[hiŏng-lâiu]], [[sék]], [[tòng]], [[chiông-ngà]] dēng dēng gì nó̤h mâ̤ kó̤ Dṳ̆ng-guók, Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng. Liù-giù diŏh hī sèng-âu téng diōng-kāu mâiu-ê diē-sié téng iā sâ̤ cièng, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ có̤ „Uâng-guók cĭng-liòng“ (萬國津樑), é-sé̤ṳ sê gī-hù sū-iū buóh siōng có̤ dó̤i-ngôi mâiu-ê sĕng-é gì nè̤ng dŭ â̤ iù ĭ cŭ-uái giàng.
  
  Bók-guó, gáu 1609 nièng [[Nĭk-buōng]] chĭng-liŏk Liù-giù ī-hâiu, géng-cīng Liù-giù gâe̤ng Dièu-siēng, Dĕ̤ng-nàng-ā dēng dēng guók-gă có̤-sĕng-é. Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók céng-góng dáik gáu gì nó̤h duâi-buô-hông ké̤ṳk Nĭk-buōng dŏk kó̤, Liù-giù muōng biéng muōng bék. Gĭng-guó [[Hióng Chiông-hièng]] (Haneji Chōshū) gâe̤ng [[Chái Ŭng]] lâng ciáh nè̤ng gì nū-lĭk, gĭng-cá̤ ciáh kăi-sṳ̄ ô nék-giāng hō̤. Bók-guó, gáu 19 sié-gī, bók kăi-sṳ̄ biéng bék, ngô̤ sī iā sâ̤ nè̤ng, Liù-giù guók-uòng siōng iā sâ̤ huŏng-sék kó̤ giú, dŭ mò̤-niĕ-ài gāi-giók.
  
  ==Cièng==
  Liù-giù có̤i cā mò̤ [[huó-bê]]. 1413 nièng, [[Mìng Sìng-cū]] sáe̤ng ké̤ṳk Liù-giù „[[Īng-lŏk Tŭng-bō̤]]“ (永樂通寶) gì cièng. Téng hī sèng-âu kăi-sṳ̄, Liù-giù sāi dè̤ng-cièng.
  
  Liù-giù ô có̤ guó gūi cṳ̄ng cê-gă gì dè̤ng-cièng, bău-guák [[Siông Tái-giū]] có̤ gì Dâi-sié Tŭng-bō̤ (大世通寶), [[Siông Dáik]] gì Sié-gŏ̤ Tŭng-bō̤ (世高通寶), [[Siông Ièng]] gì Gĭng-ièng Sié-bō̤ (金圓世寶) gâe̤ng [[Siông Cĭng]] gì Dṳ̆ng-săng Tŭng-bō̤ (中山通寶). Téng 1656 nièng kăi-sṳ̄, Liù-giù kĕk [[kiŭ-mĕ̤k-cièng]] (鳩目錢) có̤ huó-bê. Ciā kiŭ-mĕ̤k-cièng cék-liông iā ngiák, nâ diŏh ĭ cê-gă guók-gă lā̤ sāi.
  
  Dṳ̀-kó̤ cê-gă gì cièng ī-ngôi, Liù-giù iā sāi Dṳ̆ng-guók gì Hùng-ū Tŭng-bō̤ (洪武通寶), Īng-lŏk Tŭng-bō̤, gâe̤ng Nĭk-buōng gì Kuăng-īng Tŭng-bō̤ (寬永通寶).
  
  ==Huák-lŭk==
  Liù-giù gì huák-lŭk buōng sṳ̄-hìng gâe̤ng kĭng-hìng (輕刑) 2 cṳ̄ng. Gì-dṳ̆ng, sṳ̄-hìng buōng [[lìng-dì]], [[tài-tàu]], chiŏng-ché̤ṳ (槍刺) 3 cṳ̄ng. Lìng-dì ciŏng-muòng dò̤ lì tài buóh siōng cô̤-huāng gì nè̤ng. Chiŏng-ché̤ṳ sê ciŏng huáng-nè̤ng buŏk diŏh sĕk-cê-gá gà̤-dēng, kĕk chiŏng gék sĭng-câung tài sī, dāng gái ciŏng tàu kāng lâi. Kĭng-hìng buōng [[liù-huóng]], puŏh nĭk-tàu, gĕk (夾), gă (枷, dái gă-sō̤ iù-gă̤), chī (笞, kĕk só̤h páh).
  
  Liù-giù-nè̤ng séng-gák bī-gáu bàng-dĭk, gó-chṳ̄ huák-lŭk bī-gáu gāng-dăng, gó̤-lòng guók dŭ mò̤ siék [[huák-iêng]]. Nâ sê ô áng-giông, cêu hióng [[săng-sĭ-guăng]] (三司官) gó̤-câung, iù săng-sĭ-guăng lì puáng.
  ==Ùng-huá==
  [[File:琉球宫廷音乐.jpg|thumb|right|200px|Liù-giù ĭng-ngŏk.]]
  [[File:Miyagi and Kyoda.jpg|right|thumb|200px|Karate.]]
  Liù-giù sêu gáu Dṳ̆ng-guók, Nĭk-buōng 2 ciáh guók-gă ùng-huá gì īng-hiōng, dáng-sê Liù-giù ô cê-gă dĕk-sáik gì ùng-huá.
  
  Diŏh 1537 nièng gáu 1623 nièng cĭ-găng, Liù-giù biĕng guó lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng tàu buô gì [[Liù-gŏ̤]] cék (琉歌集), hô̤ lā̤ „''[[Omoro sōshi]]''“ ({{lang|ryu|おもろさうし}}). Gì-dṳ̆ng, „Omoro“ diŏh Liù-giù-ngṳ̄ diē-sié sê „gŏ̤“ gì é-sé̤ṳ. „Omoro sōshi“ diē-sié ô Liù-gŏ̤ 1554 dà̤.
  
  17 sié-gī gì sèng-âu, tṳ̄-cìng (抒情) gì Liù-gŏ̤ dĕk liù-hèng. Liù-gŏ̤ có̤i sèu gì iông-sék sê 8, 8, 8, 6 ciŏng-uâng gì 30 ĭng iông-sék, gâe̤ng Nĭk-buōng gì [[Huò-gŏ̤]] (和歌) cĭng chiông.
  
  Liù-giù nè̤ng sāi siŏh cṳ̄ng miàng-cê hô̤ có̤ „[[sanshin]]“ (三線) gì kìng. Ciā sanshin sê iù Dṳ̆ng-guók gì [[săng-hièng]] (三弦) huák-diēng lì gì, gáu-muōi-lāu diòng gáu Nĭk-buōng gì Kyūshū, huák-diēng siàng „[[shamisen]]“ (三味線).
  
  Liù-giù gì gĕ̤ng-ngiê sêu gáu Hók-gióng cĭng duâi gì īng-hiōng, [[Liù-giù chék-ké]] cêu sê téng Hók-ciŭ gì [[tuák-tăi chék-ké]] huák-diēng lì gì.
  
  [[Mìng-dièu]] gì sèng-âu, [[Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng]] ciŏng Dṳ̆ng-guók ū-sŭk dái gáu Liù-giù, huák-diēng siàng Liù-giù cê-gă gì ū-sŭk „tii“ ({{lang|ryu|ティー}}), có̤i muōi huák-diēng siàng gĭng-dáng gì [[Karate]].
  
  ==Ĭ-hŏk gâe̤ng gié-sŭk==
  Liù-giù gì ĭ-hŏk sêu gáu Hók-gióng gì īng-hiōng. Gô-dā̤ iā sâ̤ Nĭk-buōng gì ĭ-sĕng gĭng-guó Liù-giù kó̤ Hók-gióng hŏk-sĭk, ô gì ĭ-sĕng ĭng-ôi hŭng-tăi mò̤-niĕ-ài kó̤ Hók-gióng, cêu làu diŏh Liù-giù. Bī-gáu chók-miàng gì sê ciŏng-muòng ké̤ṳk [[Siông Nìng]] káng-bâng gì ĭ-sĕng [[Yamazaki Nikyū]] ({{lang|ja|山崎 二休}}).
  
  Liù-giù lĭk-sṳ̄ diē-sié iâ ô iā sâ̤ chók-miàng gì ĭ-sĕng, gì-dṳ̆ng cĭng sâ̤ nè̤ng ô kó̤ Dṳ̆ng-guók liù-hŏk guó. «[[Giù-iòng Gé-sê̤ṳ]]» (球陽記事) diē-sié gōng, Liù-giù puái guó nè̤ng kó̤ Hók-ciŭ ŏ̤k nô̤i-kuŏ, ngôi-kuŏ, dê [[tiĕng-huă]] dēng-dēng gì ĭ-lièu gié-sŭk. 1846 nièng, Liù-giù ĭ-sĕng [[Nakachi Kijin]] ({{lang|ryu|仲地 紀仁}}) hióng diòng-gáu-sê̤ṳ [[Bernard Jean Bettelheim]] ŏ̤k [[cṳ̄ng-ciŏ]] (種珠, cṳ̄ng [[ngù-dâiu]]) dê tiĕng-huă gì huŏng-huák.
  
  1787 nièng, Liù-giù nè̤ng [[Tobi Asato]] ({{lang|ryu|飛び安里}}) huák-mìng siŏh gá [[hĭ-gĭ]].
  
  ==Cŭng-gáu==
  [[Image:Ufuuri.jpg|thumb|200px|Utaki.]]
  Liù-giù nè̤ng sáng [[Liù-giù sìng-dô̤]], [[sìng-dô̤|Nĭk-buōng sìng-dô̤]], [[Hŭk-gáu]] gâe̤ng [[Dô̤-gáu]], ī-hâiu iâ ô nè̤ng sáng [[Gĭ-dók-gáu]].
  
  Liù-giù sìng-dô̤ sê Liù-giù nè̤ng buōng-dā̤ cê-gă gì cŭng-gáu, bău-guák bái cū-cŭng, sáng [[Utaki]] ({{lang|ryu|御嶽}}), sáng [[Niraikanai]] ({{lang|ryu|ニライカナイ}}), sáng [[Onarigami]] ({{lang|ryu|おなり神}}) dēng dēng. Áng Liù-giù sìng-dô̤ gì gōng-huák, nè̤ng sī kó̤ ī-hâiu â̤ kó̤ Niraikanai diē-sié kó̤, biéng siàng siŏh ciáh bō̤-bé gă-dìng gì sìng. Ciā sìng â̤ diâng-gĭ diōng cê-gă chió lā̤ kó̤ ché̤ṳ siŏh ché̤ṳ, bō̤-bé gă-dìng bìng-ăng. Gó-chṳ̄ Liù-giù nè̤ng gâe̤ng Dṳ̆ng-guók nè̤ng siŏh iông, â̤ gṳ̆ng sī gì cū-cŭng. Liù-giù nè̤ng dĕk-biék sáng săng-cūi gâe̤ng sĕng-lìng gì sìng, cuòi cêu sê Utaki séng-iōng. Liù-giù nè̤ng iâ gâe̤ng Hók-gióng siŏh iông sáng [[tū-dê-gŭng]] (土地公), Liù-giù nè̤ng gó̤ ĭ „Tudiikuu“  ({{lang|ryu|トゥティークー}}).
  
  Diŏh Liù-giù sìng-dô̤ diē-sié, nṳ̄-gái gì dê-ôi iā gèng. Liù-giù sìng-dô̤ gì cié-sṳ̆ (祭司) hô̤ lā̤ Noro ({{lang|ryu|ノロ}}), mìng-găng gì ŭ-sṳ̆ (巫師) hô̤ lā̤ Yuta ({{lang|ryu|ユタ}}). Ciòng guók có̤i gŏ̤ gì Noro sê [[Kikoe Ōkimi]] ({{lang|ryu|聞得大君}}), ék-buăng iù guók-uòng gì ciā-muói hĕ̤k-ciā lâu-mā lì có̤.
  
  Hŭk-gáu chă-bók-dŏ̤ găk 13 sié-gī gì sèng-âu diòng gáu Liù-giù. Ièng-gáe̤k-sê (圓覺寺), Tiĕng-uòng-sê (天王寺) gâe̤ng Tiĕng-gái-sê (天界寺) cà̤ hô̤ lā̤ „Liù-giù 3 duâi sê“, dáng-sê diŏh [[Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng]] gì sèng-âu, Nĭk-buōng nè̤ng kī gŭng-sê̤ṳ gĭ-dê diŏh cŭ-uái, có̤i-cṳ̆ng cī 3 ciáh sê ciòng-buô dŭ ké̤ṳk [[Mī-guók]] hĭ-gĭ cá sáng-dáu lāu.
  
  Liù-giù nè̤ng iâ sáng [[Dô̤-gáu]], ô bái cū-cŭng gâe̤ng [[dáh-cāi]] gì sĭk-guáng. Chiông [[Nā-gŭng]], [[Nā-bò̤]], [[Lìng-cūi-nā̤]], [[Dìng Ùng-lṳ̀ng|Dìng Siông-cṳ̆]] gâe̤ng [[Mā-cū (Sìng)|Mā-cū]] ciŏng-uâng Hók-gióng gì dô̤-gáu sìng, dŭ ô Liù-giù nè̤ng kī miêu lì bái.
  
  1622 nièng, tàu ciáh [[Gĭ-dók-gáu]] [[diòng-gáu-sê̤ṳ]] lì Liù-giù gì [[Yaeyama]] diòng-gáu. 1844 nièng, [[Huák-guók]] diòng-gáu-sê̤ṳ [[Théodore-Augustin Forcade]] lì Liù-giù, ĭ sê tàu ciáh gáu [[Okinawa-dō̤]] diòng-gáu gì nè̤ng. 1846 nièng, [[Ĭng-guók]] nè̤ng [[Bernard Jean Bettelheim]] lì Okinawa diòng-gáu, diŏh cŭ-uái hŏk-sĭk [[Okinawa-ngṳ̄]], ĭ sê sié-gái gà̤-dēng tàu ciáh kĕk Okinawa-ngṳ̄ huăng-ĭk «[[Séng-gĭng]]» gì nè̤ng.
  
  ==Guók-uòng Liĕk-biēu==
  {| class="wikitable"
  |- 
  |+ '''Liù-giù guók-uòng liĕk-biēu'''
  |-
  !dù!!miàng-cê!![[Háng-cê]]!!câi-ôi
  |-
  |colspan=4| <center>'''Shunten uòng-dièu'''</center>
  |-
  | || [[Shunten]]||舜天||1187–1237
  |-
  | || [[Shunbajunki]]||舜馬順熈||1238–1248
  |-
  | || [[Gihon]]||義本||1249–1259
  |-
  |colspan=4| <center>'''Eiso uòng-dièu'''</center>
  |-
  | || [[Eiso]]||英祖||1260–1299
  |-
  | || [[Taisei]]||大成||1300–1308
  |-
  | || [[Eiji]]||英慈||1309–1313
  |-
  | || [[Tamagusuku]]||玉城||1314–1336
  |-
  | || [[Seii]]||西威||1337–1354
  |-
  |colspan=4| <center>'''Satto uòng-dièu'''<br />'''Dṳ̆ng-săng guók-uòng'''</center>
  |-
  | || [[Satto]]||察度||1355–1397
  |-
  | || [[Bunei]]||武寧||1398–1406
  |-
  |colspan=4| <center>'''Haniji uòng-dièu'''<br />'''Báe̤k-săng guók-uòng'''</center>
  |-
  | || [[Haniji]]||怕尼芝||1322?–1395?
  |-
  | || [[Min (Liù-giù)|Min]]||珉||1396?–1400
  |-
  | || [[Hananchi]]||攀安知||1401?–1416
  |-
  |colspan=4| <center>'''Ofusato uòng-dièu'''<br />'''Nàng-săng guók-uòng'''</center>
  |-
  | || [[Ofusato]]||承察度||1314–1398
  |-
  | || [[Oueishi]]||汪英紫||1398?–1402
  |-
  | || [[Ououso]]||汪応祖||1403?–1413
  |-
  | || [[Tafuchi]]||達勃期||1413?–1414?
  |-
  | || [[Taromai]]||他魯毎||1414?–1429
  |-
  |colspan=4| <center>'''Dâ̤ 1 Siông-sê uòng-dièu'''<br />'''Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng'''</center>
  |-
  | || [[Siông Sṳ̆-siêu]]||尚思紹||1407–1421
  |-
  | || [[Siông Bă-cé]]||尚巴志||1422–1439
  |-
  | || [[Siông Dṳ̆ng]]||尚忠||1440–1442
  |-
  | || [[Siông Sṳ̆-dăk]]||尚思達||1443–1449
  |-
  | || [[Siông Gĭng-hók]]||尚金福||1450–1453
  |-
  | || [[Siông Tái-giū]]||尚泰久||1454–1460
  |-
  | || [[Siông Dáik]]||尚徳||1461–1469
  |-
  |colspan=4| <center>'''Dâ̤ 2 Siông-sê uòng-dièu'''<br />'''Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng'''</center>
  |-
  |[[Image:King Sho En.jpg|70px]] || [[Siông Ièng]]||尚円||1470–1476
  |-
  | || [[Siông Sŏng-ŭi]]||尚宣威||1477
  |-
  |[[Image:King Sho Shin.jpg|70px]] || |[[Siông Cĭng]]||尚眞||1477–1526
  |-
  | || [[Siông Chĭng]]||尚清||1527–1555
  |-
  |[[Image:King Sho Gen.jpg|70px]] || [[Siông Nguòng]]||尚元||1556–1572
  |-
  | || [[Siông Īng]]||尚永||1573–1586
  |-
  |[[Image:King Sho Nei.jpg|70px]] || [[Siông Nìng]]||尚寧||1587–1620
  |-
  |[[Image:King Sho Hoh.jpg|70px]] || [[Siông Hŭng]]||尚豊||1621–1640
  |-
  | || [[Siông Hièng]]||尚賢||1641–1647
  |-
  | || [[Siông Cék]]||尚質||1648–1668
  |-
  |[[Image:King Sho Tei.jpg|70px]] || [[Siông Dĭng]]||尚貞||1669–1709
  |-
  | || [[Siông Iáh]]||尚益||1710–1712
  |-
  |[[Image:King Sho Kei.jpg|70px]] || [[Siông Géng]]||尚敬||1713–1751
  |-
  |[[Image:King Sho Boku.jpg|70px]] || [[Siông Mŭk]]||尚穆||1752–1795
  |-
  | || [[Siông Ŭng]]||尚温||1796–1802
  |-
  | || [[Siông Sìng]]||尚成||1803
  |-
  |[[Image:King Sho Koh.jpg|70px]] || [[Siông Hô̤]]||尚灝||1804–1828
  |-
  |[[Image:King Sho Iku.jpg|70px]] || [[Siông Ṳ̆k]]||尚育||1829–1847
  |-
  |[[Image:King Sho Tai.jpg|70px]] || [[Siông Tái]]||尚泰||1848 – 1879
  |}
  
  ==Gái káng==
  *[[Liù-giù]]
  *[[Okinawa-gâing]]
  *[[Liù-giù dŭk-lĭk ông-dông]]
  
  ==Chăng-kō̤==
  ===Ció===
  {{reflist}}
  ===Cṳ̆===
  {{refbegin}}
  * {{lang|ja|真境名安興『沖縄一千年史』（真境名安興全集第一巻）琉球新報社 1993年}}
  *{{lang|ja|『沖縄門中大事典』那覇出版社 1998年}} ISBN 4-89095-101-6
  * {{lang|ja|上里隆史、「[https://iss.ndl.go.jp/books/R100000002-I000000164266-00 古琉球の軍隊とその歴史的展開]」『琉球アジア社会文化研究』 5号 p.105-128, 2002-10, 琉球アジア社会文化研究会, NAID 40005617274}}
  {{refend}}
  
  == Ngiê-dāu lièng-giék==
  * {{Citation | url = http://www.uchinanchu.org/uchinanchu/history_of_uchinanchu.htm | title = Brief History of the Uchinanchu (Okinawans) | publisher = Uninanchu | access-date = 2021-12-18 | archive-date = 2016-08-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160825091350/http://www.uchinanchu.org/uchinanchu/history_of_uchinanchu.htm | deadurl = yes }}.
  * {{Citation | publisher = Okinawa Convention & Visitors Bureau (OCVBOkinawaFilmOffice) | url = http://filmoffice.ocvb.or.jp/_pdf/okinawaguide_eng_la.pdf | title = Okinawa Filming Guide Book 2014–2015  | archive-url = https://web.archive.org/web/20170211160349/http://filmoffice.ocvb.or.jp/_pdf/okinawaguide_eng_la.pdf | archive-date = 2017-02-11}}
  * [http://sitereports.nabunken.go.jp/en Comprehensive Database of Archaeological Site Reports in Japan], Nara National Research Institute for Cultural Properties
  
  {{Authority control}}
  [[分類:Liù-giù-guók]]