text: # Huá-hŏk
  Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。
  Huá-hŏk (化學) sê siŏh cṳ̄ng Ngièng-géu iū-gĭ hĕ̤k-ciā ù-gĭ ŭk-cék biéng-huá gì kuŏ-hŏk. Ĭng-ôi huá-hŏk huāng-éng gì buōng-cék sê nguòng-cṳ̄ gì tṳ̀ng-sĭng cū-hăk, gó-chṳ̄ huá-hŏk iâ â̤-sāi gōng sê Ngièng-géu nguòng-cṳ̄ ciōng-iông tṳ̀ng-sĭng cū-hăk siàng sĭng hŭng-cṳ̄, ī-gĭk diêng-cṳ̄ ciōng-iông ông-dông gì kuŏ-hŏk.
  
  ## Huá-hŏk hiêng-chiông
  Huá-hŏk hiêng-chiông sê bī ŭk-cék chăng-gă huá-hŏk huāng-éng hâiu huák-sĕng gì séng-cék biéng-huá, ké̤ṳk ŭk-cék gâe̤ng nèng-liông dŭ ô guăng-hiê. Huōi cêu sê dék bàng-siòng gì huá-hŏk hiêng-chiông cĭ-ék: sê ŭk-cék gâe̤ng kĕ̤ng-ké diē-lié gì iōng huák-sĕng giòng-liĕk huāng-éng sāng-sĕng sĭng ŭk-cék gì guó-tiàng, tiék săng cĭng iâ sê tiék gâe̤ng iōng-ké mâing-mâing huāng-éng gì liê, cī lâng cṳ̄ng biéng-huá dŭ â̤ hô̤ lō̤ iōng-huá (oxidation); lêng-nguôi siŏh cṳ̄ng sĕng-uăk dṳ̆ng sèu-sèu pâung diŏh gì huá-hŏk hiêng-chiông sê sŏng gâe̤ng giēng gì dṳ̆ng-huò (neutralization). Huá-hŏk huāng-éng iâ sèu-sèu puâng lā̤ nèng-liông gì sék-huóng gâe̤ng ngék-siŭ.
  
  ## Huá-hŏk gì ciĕ-puái
  Ciō-iéu gì huá-hŏk ciĕ-puái ô â-dā̤ gūi cṳ̄ng: Hŭng-sék huá-hŏk, iū-gĭ huá-hŏk, lī-lâung huá-hŏk, sĕng-ŭk huá-hŏk, ù-gĭ huá-hŏk gâe̤ng ŭk-lī huá-hŏk.
  
  ## Gĭ-buōng kái-niêng gái-siêu
  
  ### Nguòng-cṳ̄
  Nguòng-cṳ̄ (atom) iù nguòng-cṳ̄-hŏk (bău-guák cék-cṳ̄ gâe̤ng dṳ̆ng-cṳ̄) gâe̤ng diêng-cṳ̄ cū-siàng. Diêng-cṳ̄ (dái hô-diêng) gì só-liông gâe̤ng nguòng-cṳ̄-hŏk sū dái gì diêng-liông (céng-diêng) siŏng dṳ̆ng-huò.
  
  ### Nguòng-só
  Nguòng-só (element) sê siŏh cṳ̄ng nguòng-só cêu sê dái ô dè̤ng-iông sâ̤ gì cék-cṳ̄ gì siŏh lôi nguòng-cṳ̄ gì tūng-chĭng. Pī-ṳ̀-gòng, ô 6 bĭk cék-cṳ̄ gì nguòng-só cêu sê táng, ô 92 bĭk cék-cṳ̄ gì nguòng-só cêu sê iù.
  
  ### Huá-hăk-ŭk
  Huá-hăk-ŭk (compound) sê iù mâ̤ dè̤ng-iông gì nguòng-só áng ék-dêng bī-liê cū-siàng gì ô dĕk-dêng huá-hŏk séng-cék gì ŭk-cék. Pī-ṳ̀-gōng, cūi cêu sê kĭng gâe̤ng iōng áng 1 bī 2 bī-liê cū-hăk siàng gì ŭk-cék.
  
  ### Hŭng-cṳ̄
  Hŭng-cṳ̄ (molecule) sê bō̤-tì ŭk-cék huá-hŏk séng-sék gì dék ciēu gì ŭk-cék, iù nâng bĭk hĕ̤k ī-siông gì nguòng-cṳ̄ cū-siàng.
  
  ### Liê-cṳ̄
  Liê-cṳ̄ (ion) sê dái diêng gì nguòng-cṳ̄ hĕ̤k-ciā hŭng-cṳ̄. Pī-ṳ̀-gōng, sièng (huá-hŏk-sék: NaCl) sê iù dái céng-diêng gì Na+ gâe̤ng dái hô-diêng gì Cl- cū-siàng gì.
  
  ## Mìng-chĭng gì lài-lĭk
  Háng-ngṳ̄ „化學“ cê-méng é-sé̤ṳ cêu sê "ŭk-cék biéng-huá gì kuŏ-hŏk"; Ĭng-ngṳ̄ "chemistry" sê téng Ă-lá-báik-ngṳ̄ gì "al-kimia" lì gì, é-sé̤ṳ sê "biéng-huá gì ngiê-sŭk".
  
title: Huá-hŏk
wikitext: {{TwinLAT|化學}}
  [[文件:Schott_Duran_glassware.jpg|thumb|Huá-hŏk sĭk-iéng ké-cài]]
  
  '''Huá-hŏk''' (化學) sê siŏh cṳ̄ng Ngièng-géu iū-gĭ hĕ̤k-ciā ù-gĭ ŭk-cék biéng-huá gì [[kuŏ-hŏk]]. Ĭng-ôi huá-hŏk huāng-éng gì buōng-cék sê [[nguòng-cṳ̄]] gì tṳ̀ng-sĭng cū-hăk, gó-chṳ̄ huá-hŏk iâ â̤-sāi gōng sê Ngièng-géu nguòng-cṳ̄ ciōng-iông tṳ̀ng-sĭng cū-hăk siàng sĭng [[hŭng-cṳ̄]], ī-gĭk [[diêng-cṳ̄]] ciōng-iông ông-dông gì kuŏ-hŏk.
  
  == Huá-hŏk hiêng-chiông ==
  [[File:Ignition of a match.jpg|thumb|200px|[[Huōi]] sê sĕng-uăk dṳ̆ng sék bàng-siòng gì huá-hŏk hiêng-chiông.|right]]
  Huá-hŏk hiêng-chiông sê bī ŭk-cék chăng-gă huá-hŏk huāng-éng hâiu huák-sĕng gì séng-cék biéng-huá, ké̤ṳk ŭk-cék gâe̤ng [[nèng-liông]] dŭ ô guăng-hiê. [[Huōi]] cêu sê dék bàng-siòng gì huá-hŏk hiêng-chiông cĭ-ék: sê ŭk-cék gâe̤ng kĕ̤ng-ké diē-lié gì [[iōng]] huák-sĕng giòng-liĕk huāng-éng sāng-sĕng sĭng ŭk-cék gì guó-tiàng, [[tiék]] săng cĭng iâ sê tiék gâe̤ng iōng-ké mâing-mâing huāng-éng gì liê, cī lâng cṳ̄ng biéng-huá dŭ â̤ hô̤ lō̤ iōng-huá (''oxidation''); lêng-nguôi siŏh cṳ̄ng sĕng-uăk dṳ̆ng sèu-sèu pâung diŏh gì huá-hŏk hiêng-chiông sê [[Sŏng (Huá-hŏk)|sŏng]] gâe̤ng [[Giēng (Huá-hŏk)|giēng]] gì dṳ̆ng-huò (''neutralization''). Huá-hŏk huāng-éng iâ sèu-sèu puâng lā̤ nèng-liông gì sék-huóng gâe̤ng ngék-siŭ.
  
  == Huá-hŏk gì ciĕ-puái ==
  Ciō-iéu gì huá-hŏk ciĕ-puái ô â-dā̤ gūi cṳ̄ng: Hŭng-sék huá-hŏk, iū-gĭ huá-hŏk, lī-lâung huá-hŏk, sĕng-ŭk huá-hŏk, ù-gĭ huá-hŏk gâe̤ng ŭk-lī huá-hŏk.
  
  == Gĭ-buōng kái-niêng gái-siêu ==
  [[File:Benzene structure.png|thumb|300px|[[Buōng]] (''benzene'') gì huá-hŏk hŭng-cṳ̄-sék, 2 cṳ̄ng gāng-siā, gâe̤ng hŭng-cṳ̄ giék-gáiu dù|right]]
  === Nguòng-cṳ̄ ===
  '''[[Nguòng-cṳ̄]]''' (''atom'') iù nguòng-cṳ̄-hŏk (bău-guák [[cék-cṳ̄]] gâe̤ng [[dṳ̆ng-cṳ̄]]) gâe̤ng [[diêng-cṳ̄]] cū-siàng. Diêng-cṳ̄ (dái hô-diêng) gì só-liông gâe̤ng nguòng-cṳ̄-hŏk sū dái gì diêng-liông (céng-diêng) siŏng dṳ̆ng-huò.
  
  === Nguòng-só ===
  '''[[Nguòng-só]]''' (''element'') sê siŏh cṳ̄ng nguòng-só cêu sê dái ô dè̤ng-iông sâ̤ gì cék-cṳ̄ gì siŏh lôi nguòng-cṳ̄ gì tūng-chĭng. Pī-ṳ̀-gòng, ô 6 bĭk cék-cṳ̄ gì nguòng-só cêu sê [[Táng (Nguòng-só)|táng]], ô 92 bĭk cék-cṳ̄ gì nguòng-só cêu sê [[Iù (Nguòng-só)|iù]].
  
  === Huá-hăk-ŭk ===
  '''[[Huá-hăk-ŭk]]''' (''compound'') sê iù mâ̤ dè̤ng-iông gì nguòng-só áng ék-dêng bī-liê cū-siàng gì ô dĕk-dêng huá-hŏk séng-cék gì ŭk-cék. Pī-ṳ̀-gōng, [[cūi]] cêu sê [[Kĭng (Nguòng-só)|kĭng]] gâe̤ng [[iōng]] áng 1 bī 2 bī-liê cū-hăk siàng gì ŭk-cék.
  
  === Hŭng-cṳ̄ ===
  '''[[Hŭng-cṳ̄]]''' (''molecule'') sê bō̤-tì ŭk-cék huá-hŏk séng-sék gì dék ciēu gì ŭk-cék, iù nâng bĭk hĕ̤k ī-siông gì nguòng-cṳ̄ cū-siàng.
  
  === Liê-cṳ̄ ===
  '''[[Liê-cṳ̄]]''' (''ion'') sê dái diêng gì nguòng-cṳ̄ hĕ̤k-ciā hŭng-cṳ̄. Pī-ṳ̀-gōng, [[sièng]] ([[huá-hŏk-sék]]: NaCl) sê iù dái céng-diêng gì Na<sup>+</sup> gâe̤ng dái hô-diêng gì Cl<sup>-</sup> cū-siàng gì.
  
  == Mìng-chĭng gì lài-lĭk ==
  [[Háng-ngṳ̄]] „化學“ cê-méng é-sé̤ṳ cêu sê "ŭk-cék biéng-'''huá''' gì kuŏ-'''hŏk'''"; [[Ĭng-ngṳ̄]] "''chemistry''" sê téng [[Ă-lá-báik-ngṳ̄]] gì "''al-kimia''" lì gì, é-sé̤ṳ sê "biéng-huá gì ngiê-sŭk".
  {{authority control}}
  
  [[分類:Huá-hŏk]]