text: # Bàng-uâ-cê
  Bàng-uâ-cê (平話字), iâ hāu lā̤ Hók-ciŭ-uâ Gáu-huôi Lò̤-mā-cê (福州話教會羅馬字), sê ciŏng-muòng dò̤ lā̤ siā Hók-ciŭ-uâ gì siŏh-cṳ̄ng Lò̤-mā-cê. Ĭ dŭ-liāng ô 17 bĭh cê-mō̤, hók-hăk cê-mō̤ (複合字母) gâe̤ng dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ (特殊字母) nâ gă diē kó̤ ô 23 bĭh. Bàng-uâ-cê lêng-nguôi gó ô 5 bĭh hù-hô̤ dò̤ lā̤ biĕu-cé̤ṳ sĭng-diêu (聲調), 1 bĭh lièng-cê hù-hô̤ (連字符號) dò̤ lā̤ lièng-giék ĭng-ciék.
  
  ## Miàng-cê
  Gì-sĭk gáu hiêng-káik-sì, gó mâ̤ hiēu Hók-ciŭ-uâ gì cī tó̤ Lò̤-mā-cê dó̤-dā̤ hô̤ lā̤ sié-nó̤h miàng-cê. Dṳ̆ng-guók hók-sŭk-gái dŭ sê gó̤ ĭ „Gáu-huôi Lò̤-mā-cê“(敎會羅馬字), ĭng-ôi ĭ gĭ-buōng dŭ sê diŏh gáu-huôi diē-sié sāi gì. 
  Bàng-uâ-cê cī ciáh miàng-cê sê ngiĕk-ṳ̀ ngiēng-géu Hók-ciŭ-uâ gì lâng ciáh hâiu-săng-giāng găh 2005 nièng tiĕng-iĕk gì sèng-hâiu kī gĭ. Cuòi sê ĭ-gáuk-nè̤ng ŏ̤h Mìng-nàng-ngṳ̄ gì Lò̤-mā-cê miàng-cê „Băh-uâ-cê (Pe̍h-ōe-jī)“ kī gĭ, ĭng ôi Mìng-nàng-ngṳ̄ gì „Pe̍h-ōe (Băh-uâ, 白話)“ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ gì „Bàng-uâ“(平話) sê siŏh iông gì é-sé̤ṳ.
  
  ## Lĭk-sṳ̄
  Hiêng-câi nè̤ng gó muôi tō̤ cà̤ ô-guăng Bàng-uâ-cê cháung-cáuk (創作) gì gê̤ṳ-tā̤ cài-lâiu, nē̤ng-gă nâ dé̤ṳng téng lìng-sĭng (零星) gì cài-lâiu gà̤-dēng dáik gáu nék-giāng cháung-cáuk gì siĕu-sék (消息).
  Ă-piéng Ciéng-cĕng (鴉片戰爭) ĭ-hâiu, téng Ĕu-ciŭ gâe̤ng Mī-guók lì gì Gĭ-dók-gáu diòng-gáu-sê̤ṳ ôi lāu gó hō̤ gì hióng Dṳ̆ng-guók-nè̤ng diòng-gáu (傳教), cêu kó̤ ŏ̤h Dṳ̆ng-guók gì ngṳ̄-ngiòng. Ĭ-gáuk-nè̤ng găh ŏ̤h sèng-hâiu, áng cê-gă gì lī-gāi, sāi Lò̤-mā-cê gé giâ lì ŏ̤h gì nô̤i-ṳ̀ng (內容). Cĭ-hâiu bô ô nè̤ng kó̤ cīng-lī (整理) cī bĭh Lò̤-mā-cê, tūng-ék cê-mō̤ gì siā-huák. Pĭng-siā Dṳ̆ng-guók dê-huŏng ngṳ̄-ngiòng gì gáuk cṳ̄ng Lò̤-mā-cê cêu ciŏng-uâng ông-sié (問世) kó̤ lāu.
  Téng hiêng-iū gì cài-lâiu diē-sié nē̤ng-gă huák-hiêng, dék cā sāi Lò̤-mā-cê lì gé Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng sê Ià-lū Dâi-hŏk (Yale University) gì gáu-sêu Huài-dáik (懷德, M. C. White). Ĭ dŏng-sì sê siā siŏh cṳ̄ng hô̤ lā̤ „Ŭi-liàng Cìng-sṳ̆ ĭng-biĕu“ (System of Sir William Jones) gì gé-ĭng hiê-tūng lì gé Hók-ciŭ-uâ. 
  Cī tó̤ gé-ĭng hiê-tūng gâe̤ng gĭng-dáng Bàng-uâ-cê dék duâi gì chă-biék găh dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ „a̤“, „e̤“, „o̤“, gâe̤ng „ṳ“ gì biēu-gé gà̤-dēng, hī tó̤ gé-ĭng hiê-tūng sāi „á“ lì biĕu sê „a̤“, „ó“ lì biĕu sê „o̤“, „ë“ lì biēu-sê „e̤“, „ü“ lì biĕu-sê „ṳ“. Hiā sì-hâiu mò̤ nèng â̤ siā sĭng-diêu hù-hô̤, ĭng-ôi biĕu sĭng-diêu hù-hô̤ gì ôi-dé dŭ gâe̤ng dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ gì dĕk-sṳ̀ hù-hô̤ iēng kó̤ lāu. Bók-guó cī tó̤ gé-ĭng hiê-tūng â̤ dé̤ṳng káng có̤ Bàng-uâ-cê gì cù-hìng (雛形).
  Gáu-muōi-lāu, Mī-guók gì diòng-gáu-sê̤ṳ Măh Lé-huò (麥利和, R. S. Maclay), Mò̤-gă-lĭk (摩嘉立, C. C. Baldwin) gâe̤ng Ĭng-guók nguôi-gău-guăng E. H. Parker gáuk-nè̤ng dŭ dó̤i ĭ có̤ chók gāi-céng(改進). Gì-dṳ̆ng ô siŏh ciáh miàng-cê hô̤ Sṳ̄-lŏk-báik (史犖伯, R. W. Stewart) gì Ái-ī-làng nè̤ng, ciŏng dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ gà̤-dēng gì lâng bĭh dók-dók dŭ dò̤ uâng lâi, buăng gáu cê-mō̤ â̤-dā̤ kó̤. Ciŏng-uâng cê-mō̤ gà̤-dēng cêu tĕ̤ng chók ôi-dó̤i â̤ sāi biĕu sĭng-diêu hù-hô̤ kó̤ lāu. Ĭ-gáuk-nè̤ng bô siék-gié chók 5 bĭh hù-hô̤, lì biĕu Hók-ciŭ-uâ gì 7 bĭh sĭng-diêu. 
  Siŭ-gāi ī-hâiu gì cī cṳ̄ng pĭng-ĭng ùng-cê iâ cêu-sê hiêng-câi gì Bàng-uâ-cê. Diòng-gáu-sê̤ṳ gáuk-nè̤ng sāi Bàng-uâ-cê lì chók-bēng gáuk-cṳ̄ng-gáuk-iông cŭng-gáu cṳ̆. 1905 nièng, kĕk bàng-uâ-cê siā gì Hók-ciŭ uâ Sĭng-iók Séng-gĭng «NGUĀI GÉU-CIŌ IÀ-SŬ GĬ-DÓK GÌ SĬNG-IÓK CṲ̆» chók-bēng. 1908 nièng, hăk biĕng gì sĭng-gô-iók Séng-gĭng «SÉNG GĬNG SĬNG GÔ IÓK CIÒNG CṲ̆» chók-bēng. 
  Bók-guó hiā-sèng-hâiu Bàng-uâ-cê nâ găh Gĭ-dók-gáu gáu-huôi diē-sié sāi, gáu-huôi ngiê-dāu gì nè̤ng gĭ-buōng dŭ mâ̤ hiēu sāi. 1911 nièng Dṳ̆ng-huà Mìng-guók sìng-lĭk ī-hâiu, céng-hū huák-dông „Guók-ngṳ̄ ông-dông (國語運動)“, cié-dêng cé̤ṳ-ĭng cê-mō̤ (注音字母), géng-cī gié-sṳ̆k sāi diòng-gáu-sê̤ṳ huák-mìng gì gáuk-cṳ̄ng pĭng-ĭng ùng-cê. Gĭng-guó céng-hū siŏh báik nièng gì ák-cié (壓制), sāi Bàng-uâ-cê gì nè̤ng muōng biéng muōng ciēu, gáu hiêng-câi gĭ-buōng mò̤ nè̤ng káng â̤ huôi-é kó̤ lāu.
  
  ## Bàng-uâ-cê gì cê-mō̤ gâe̤ng hù-hô̤
  Bàng-uâ-cê ô 23 bĭh cê-mō̤, 5 bĭh sĭng-diêu hù-hô̤.
  
  ### Cê-mō̤
  Nâ sê áng dăng-tā̤ cê-mō̤ lì sáung gì uâ, Bàng-uâ-cê dŭ liāng ô 17 bĭh cê-mō̤. Dĕk-sṳ̀ cê̤-mō̤ nâ iâ dò̤ lā̤ dáung dăng-tā̤ cê-mō̤ gì uâ, Bàng-uâ-cê dŭ liāng ô 21 bĭh cê-mō̤. Nâ áng cê-mō̤ sū biēu dăk gì ĭng-só̤ lì sáung gì uâ, Bàng-uâ-cê dŭ liāng ô 23 bĭh cê-mō̤.
  Bàng-uâ-cê gì dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ (特殊字母) ô 4 bĭh: „A̤“, „E̤“, „O̤“ gâe̤ng „Ṳ“;  cū-hăk cê-mō̤ (組合字母) ô 2 bĭh: „CH“ gâe̤ng „NG“.
  | Piĕng-hô̤ | Cê-mō̤ | Guók-cié ĭng-biēu |
  | -------- | ----- | ----------------- |
  | 1        | A     | /a/ , /ɑ/         |
  | 2        | B     | /p/               |
  | 3        | C     | /ts/              |
  | 4        | D     | /t/               |
  | 5        | E     | /ei/ , /ɛi/       |
  | 6        | G     | /k/               |
  | 7        | H     | /h/ , /ˀ/         |
  | 8        | I     | /i/ , /j/         |
  | 9        | K     | /kʰ/ , /kˀ/       |
  | 10       | L     | /l/               |
  | 11       | M     | /m/               |
  | 12       | N     | /n/               |
  | 13       | O     | ou/               |
  | 14       | P     | /pʰ               |
  | 15       | S     | /s/ (/f/ , /θ/)   |
  | 16       | T     | /tʰ/              |
  | 17       | U     | /u/ , /w/         |
  | 18       | A̤     | /e/ , /ɛ/ , /ɑ/   |
  | 19       | E̤     | /ø/ , /œ/         |
  | 20       | O̤     | /ɔ/               |
  | 21       | Ṳ     | /y/ , /ʮ/         |
  | 22       | CH    | /tsʰ/             |
  | 23       | NG    | /ŋ/               |
  
  Hók-ciŭ-uâ gì ĭk-sĭng (入聲) ô sék-muōi (塞尾), „h“ gâe̤ng „k“ dò̤ lā̤ biēu-sê ĭk-sĭng gì sék-muōi. „H“ biēu-sê hò̤-lè̤ng sék-muōi (喉嚨塞尾) /ˀ/. „K“ biēu-sê hò̤-lè̤ng ĭng sék-muōi /kˀ/. „S“ găh Hók-chiăng kiŏng (福清腔) diē-sié tĕ̤k có̤ /θ/, ô gì Hók-ciŭ nè̤ng â̤ ciŏng „s“ tĕ̤k có̤ /f/.  
  Diŏh Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông-cṳ̆ (音韻書) «Chék Lìng Báik-ĭng» (戚林八音) diē-sié, mò̤ buáng-siăng-mō̤ (半聲母) /j/, /w/ gâe̤ng /ʮ/ gì siăng-buô (聲部). 
  Gáu-muōi-lāu diòng-gáu-sê̤ṳ siék gié Bàng-uâ-cê gì sèng-hâiu ô chăng-kō̤ cī buô ông-cṳ̆, iâ ŏ̤h cī buōng ĭng-ông-cṳ̆ siŏh-iông, mò̤ ké̤ṳk cī săng bĭh buáng-siăng-mō̤ puói cê-mō̤, nâ sāi „i“, „u“, „ṳ“ lì biēu sê cī 3 bĭh buáng-siăng-mō̤ /j/, /w/ gâe̤ng /ʮ/.
  
  ### Sĭng-diêu hù-hô̤
  Bàng-uâ-cê dŭ-liāng kĕk 5 bĭh hù-hô̤ lì biēu-sê Hók-ciŭ-uâ gì 7 bĭh sĭng-diêu.
  | Hù-hô iông-sék | 5 dô Diêu-dĭk | Sū biēu gì Sĭng-diêu | Háng-cê siā huák | Sài cê-mō̤ gà̤-dēng gì iông-sék |
  | -------------- | ------------- | -------------------- | ---------------- | ----------------------------- |
  | --̆             | ˥˥            | Siông-bìng           | 上平             | ă                             |
  | --̄             | ˧˧ (˧˧˨)      | Siông-sĭng           | 上聲             | ā                             |
  | --́             | ˨˩˦ (˨˩)      | Siông-ké̤ṳ            | 上去             | á                             |
  | --̆h, --̆k       | ˥             | Siông-ĭk             | 上入             | ăh, ăk                        |
  | --̀             | ˥˧            | Hâ-bìng              | 下平             | à                             |
  | --̂             | ˨˧˨           | Hâ-ké̤ṳ               | 下去             | â                             |
  | --́h, --́k       | ˨˦            | Hâ-ĭk                | 下入             | áh, ák                        |
  
  Siông-bìng (上平) diêu gâe̤ng hâ-ĭk (下入) diêu cà̤ sāi siŏh bĭh sĭng-diêu hù-hô̤, siông-ké̤ṳ (上去) diêu gâe̤ng hâ-ĭk (下入) diêu cà̤ sāi siŏh bĭh hù-hô̤. Ĭng-ôi Hók-ciŭ uâ gì lâng bĭh ĭk-sĭng (入聲) ô mìng-hiēng gì sék-muōi (塞尾), gó-chṳ̄ găh pĭng-siā gì sèng-hâiu â̤ tiĕng-gă sék-muōi cê-mō̤ (塞尾字母) „k“ hĕ̤k-ciā „h“, ciŏng-uâng cêu mâ̤ gâe̤ng cà̤ sāi hù-hô gì hī lâng bĭh chṳ̄-sĭng-diêu (siông-bìng, shiông-ké̤ṳ) hông siŏh dŏi kó̤ lāu. 
  Găh sĭk-cié sāi-ê̤ṳng gì sèng-hâiu, ng-sê mūi  bĭh siŏh sĭng-diêu hù-hô̤ dŭ â̤ dé̤ṳng sài gáu sū-iū mō̤-ĭng cê-mō̤ gì gà̤-dēng. Ŏ̤h „e“, „o“ cī lâng bĭh cê-mō̤, nâ ô „--̂“ gâe̤ng „--̆“ â̤ dé̤ṳng sài diŏh gà̤-dēng, bĕk-nó̤h hù-hô̤ dŭ mâ̤ sāi sài diŏh gà̤-dēng. Gì-sĭk diŏh pĭng-siā gì sèng-hâiu, iâ mâ̤ dò̤ biék-nó̤h hù-hô̤ sài cī lâng bĭh cê-mō̤ gà̤ dēng. Dŏng-iòng, găh sĭk-cié pĭng-siā gì sèng-hâiu, dăng-tā̤-cê nâ sê gă diē ông-muōi (韻尾), cìng-huóng bô â̤ biéng lāu. Ŏ̤h „e“, dăng-tā̤ gì sèng-hâiu nâ ô „--̂“ gâe̤ng „--̆“ â̤ dé̤ṳng sài gà̤-dēng, bók-guó nâ sê găh ĭ muōi-sāu tiĕng diē ông-muōi „ng“ gì uâ, cêu â̤ dé̤ṳng sài diông-giâ-lì gì 3 bĭh hù-hô̤ kó̤ lāu.
  Â-dā̤ gì biēu-gáik cūng-giék chók lì dăng-tā̤-cê â̤ dé̤ṳng tiĕng-gă sié-nó̤h-uâng hù-hô gì cìng-huóng:
  |   | --̆ | --̄ | --́ | --̆h, --̆k | --̀ | --̂ | --́h, --́k |
  | a | ă  | ā  | á  | ăh, ăk   | à  | â  | áh, ák   |
  | a̤ | ă̤  | ā̤  | á̤  | ă̤h, --   | à̤  | â̤  | á̤h, --   |
  | e | ĕ  | ē  | é  | --, ĕk   | è  | ê  | --, ék   |
  | e̤ | ĕ̤  | ē̤  | é̤  | ĕh, --   | è̤  | ê̤  | é̤h, --   |
  | i | ĭ  | ī  | -- | ĭh, ĭk   | ì  | -- | --, --   |
  | o | ŏ  | ō  | ó  | --, ŏk   | ò  | ô  | --, ók   |
  | o̤ | ŏ̤  | ō̤  | ó̤  | ŏ̤h, --   | ò̤  | ô̤  | ó̤h, --   |
  | u | ŭ  | ū  | -- | --, ŭk   | ù  | -- | --, --   |
  | ṳ | ṳ̆  | ṳ̄  | -- | --, ṳ̆k   | ṳ̀  | -- | --, --   |
  
  1. Liŏh-sáik gì cê biēu-sê dăng-tā̤-cê diŏh găh muōi-sāu tiĕng-gă ông-muōi „ng“ gì sèng-hâiu, ciáh â̤ dé̤ṳng sài cī bĭh hù-hô̤, mò̤ tiĕng-gă gì sèng-hâiu mâ̤ sāi sài.
  2. Uòng-sáik gì cê biēu-sê dăng-tā̤-cê diŏh găh muōi-sāu tiĕng gă „ṳ“ gì sèng-hâiu, ciáh â̤ dé̤ṳng sài cī bĭh hù-hô̤, mò̤ tiĕng-gă gì sèng-hâiu mâ̤ sāi sài.
  
  
  ### Lièng-cê Hù-hô̤
  Sāi Bàng-uâ-cê siā-cê gì sèng-hâiu, diŏh áng ĭng-ciék buōng kŭi lì siā, buóh-āi lièng-giék lâng bĭh hĕ̤k-ciā lâng bĭh ī-siông gì ĭng-ciék sèng-hâiu, diŏh sāi lièng-cê hù-hô̤ „-“ lì lièng-giék ĭng-ciék.
  
  ## Ciáng-cê-huák
  Găh gĭng-dáng ô-niĕ-ài tō̤ gáu gì cái-lâiu diē-sié, dŭ mò̤ gê̤ṳ-tā̤ gì ùng-ciŏng gái-siêu Bàng-uâ-cê gì ciáng-cê-huák (正字法). Bók-guó ô nè̤ng áng «Séng-gĭng» diē-sié gì pĭng-siā huŏng-sék cūng-giék chók lì Bàng-uâ-cê gì ciáng-cê-huák. Bàng-uâ-cê gì ciáng-cê-huák â̤ dé̤ṳng buōng „Gĭ-buōng sṳ̆-siā giĕ-cáik“, „Siăng-mō̤ Duâi-nâung siā giĕ-cáik“, „Sĭng-diêu Hù-hô̤ Tiĕng-gă giĕ-cáik“, „Lièng-cê hù-hô̤ sāi-ê̤ṳng giĕ-cáik“ cī 4 bĭh buô-hông.
  
  ## Bàng-uâ-cê gâe̤ng Háng-cê gì Siŏng-ciăng
  Kĕk Bàng-uâ-cê siā Hók-ciŭ-uâ gì huŏng-huák hô̤ lā̤ „Hók-ciŭ-uâ Lò̤-mā-huá“ (福州話羅馬化) hĕ̤k-ciā „Hók-ciu-uâ Pĭng-ĭng-huá“ (福州話拼音化). Găh céng-hū gì īng-hiōng giâ, huāng dó̤i Hók-ciŭ-uâ kĕk Bàng-uâ-cê siā gì nè̤ng mâ̤ ciēu, ĭ-gáuk-nè̤ng giéng-gáe̤k Hók-ciŭ-uâ diŏh kĕk Háng-cê siā.
  
  ### Háng-cê puái gì Guăng-diēng
  Háng-cê puái téng ùng-huá gâe̤ng mìng-cŭk diòng-sìng (民族傳承) gà̤-dēng lì káng cī bĭh ông-dà̤. Ĭ-gáuk-nè̤ng gì guăng-diēng sê:
  1. Hók-ciŭ-uâ sê Háng-nè̤ng gì ngṳ̄-ngiòng, gó-chṳ̄ diŏh sāi Háng-cê lì siā.
  2. Hók-ciŭ-uâ găh lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng dŭ sê kĕk Háng-cê lì siā gì, ŏ̤h ông-cṳ̆ «Chék Lìng Báik-ĭng» gâe̤ng siēu-sióh «Mìng-dŭ Biék Gé».
  3. Hók-ciŭ-uâ nâ kĕk Háng-cê siā gì uâ, mâ̤ hiēu Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng iâ â̤ dé̤ṳng téng Háng-cê dâi-dŏng chăi chók é-sé̤ṳ.
  4. Hók-ciŭ-uâ gó ô cêng sâ̤ Gū-dâi Háng-ngṳ̄ (古代漢語) gì sṳ̀, chiông „底 (diē)“, „起動 (kī-dâe̤ng)“, „晏 (áng)“ dŭ sê cêng-kó̤ Gū-dâi Háng-ngṳ̄ hĕ̤k-ciā ùng-ngiòng(文言) diē-sié gì gōng-huák. Cuòi sê Hók-ciŭ-uâ gì iŭ-diēng. Nâ sê kĕk Bàng-uâ-cê lì siā gì uâ, cī bĭh iŭ-diēng cêu mò̤ kó̤ lāu.
  
  
  ### Bàng-uâ-cê puái gì Guăng-diēng
  Bàng-uâ-cê puái téng ngṳ̄-ngiòng sĭk-ê̤ṳng (語言實用) gì huŏng-miêng lì kō̤-lê̤ṳ cī bĭh ông-dà̤, giéng-gáe̤k Bàng-uâ-cê â̤ dé̤ṳng dáung Hók-ciŭ-uâ gì ciō-tā̤ sṳ̆-siā ùng-cê dò̤ lā̤ dâi-tá̤ (代替) Háng-cê.
  Hók-ciŭ-uâ ô cêng sâ̤ gì ĭng mò̤-niĕ-ài kĕk háng-cê siā, chiông „gĕ̤h (kē̤ lâi)“, „ngé̤ṳng (â̤ īng-kī diòng-ôi buóh áe̤h chók gì hŭ-uâng gāng-gáuk)“, „kău (ĕng siŏh dŏi)“, dŭ mò̤-niĕ-ài sāi Háng-cê siā chók lì.
  Ô nè̤ng â̤ kĕk háng-cê gì ĭng hĕ̤k-ciā é-sé̤ṳ lì hông-tĕ̤k (混讀) Hók-ciŭ-uâ mò̤-niĕ-ài siā chók lì gì cê, dáng sê cuòi uōng-uōng â̤ gâe̤ng buōng-cê (本字) hông siŏh dŏi kó̤.
  Hók-ciŭ-uâ gì Háng-cê ô iā sâ̤ bĭh lĭk-sṳ̄ gì tèng-dā̤, cêng sâ̤ Háng-cê ô lâng bĭh tĕ̤k-ĭng, ô gì gó ô 3 bĭh tĕ̤k-ĭng. Nâ kĕk Háng-cê siā gì uâ, nè̤ng mò̤-niĕ-ài cūng-káuk tĕ̤k chók lì ĭng, ô gì sèng-hâiu nâ tĕ̤k dâng kó̤, gó â̤ huák-sĕng ngô-huôi. 
  Â̤-dā̤ „生“ nâ tĕ̤k /seŋ/ cêu sê „sī“ gì é-sé̤ṳ, nâ tĕ̤k /saŋ/ cêu sê „săng giāng“ gì é-sé̤ṳ, nâ sê sāi háng-cê siā chók lì, cêu mò̤-niĕ-ài káng chók é-sé̤ṳ kó̤ lāu. 
  伊生去了。
  Ĭ sĕng kó̤ lāu.
  Ĭ săng kó̤ lāu.
  Ô nè̤ng giéng-gáe̤k: „Nè̤ng nâ sāi Hók-ciŭ uâ siā ùng-ciŏng gì uâ, ĭ nâ nguông â̤ hiēu Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng káng, ng-sê ké̤ṳk mâ̤ hiēu Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng tĕ̤k gì, gó-chṳ̄ ká̤-diê diŏh chák ĭ-gáuk-nè̤ng â̤ mâ̤ chăi chók lì?!“
  Siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng sêu gáu buōng-tū hŭng-sṳ̆k gâe̤ng dĕk-biék sê̤ṳ-giông gì īng-hiōng â̤ săng chók cĭng sâ̤ buōng-tū dĕk-iū gì sṳ̀, cī cṳ̄ng sṳ̀ cêu nâ gōng sāi Háng-cê lì siā, mâ̤ báik Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng iâ mò̤ kō̤-nèng chăi chók lì. 
  洋當池往幫伊儷使保兩下都霧裡去，今旦大翻生，在伊怎講也呣靜。
  Iòng-dŏng-diè uōng bŏng ĭ nâ sāi bō̤ lâng â dŭ ô-lī-kó̤, gĭng-dáng duâi huăng-chăng, căh-ĭ ciōng gōng iâ mâ̤ sâng.
  Chiông gà̤-dēng cī guó uâ diē-sié „洋當池 (iòng-dŏng-diè)“, „霧裡去 (ô-lī-kó̤)“ cī lâng bĭh sṳ̀, sê Dâng Huò lŏ̤h să̤-iòng (鄭和落西洋) gì sèng-hâiu sùng gà̤-dēng giàng-sùng-gì Diòng-lŏ̤h-nè̤ng huák-mìng gì, nâ mò̤ ciŏng-muòng gì gāi-sék, mâ̤ báik Hók-ciŭ-uâ gì cêu nâ káng Háng-cê iâ â̤ hiēu ĭ gì é-sé̤ṳ. „翻生 (huăng-chăng)“ sê „mâ̤ ciáng-siòng“ gì é-sé̤ṳ, nâ sê ng-sāi Bàng-uâ-cê lì siā iā ṳ̀ng-ê tĕ̤k dâng hĕ̤k-ciā lī-gāi chó̤-nguô. Gó ô chiông „靜(sâng)“ ng-sê „ăng-cêng“ (安靜) gì é-sé̤ṳ, sê „ng-tiè, sák tiè“ gì é-sé̤ṳ, nâ káng Háng-cê sê chăi mâ̤ chók ciā é-sé̤ṳ gì.
  
  ## Bàng-uâ-cê ùng-hók
  Bàng-uâ-cê gì ùng-hók gĭ-buōng dŭ sê gâe̤ng cŭng-gáu ô găng-guó gì. 1908 nièng chók-bēng gì «SÉNG GĬNG SĬNG GÔ IÓK CIÒNG CṲ̆» sê Bàng-uâ-cê ùng-hók gì dâi-biēu. Cī buô ciòng-cṳ̄ ciŏng gōng buô «Séng-gĭng» sāi Hók-ciŭ buōng-dê-uâ huăng-ĭk chók lì, cê̤ṳ-iòng-gōng ô gì ê̤ṳng-sṳ̀(用詞) piĕng ùng-ngiòng-ùng(文言文), dáng-sê uòng-ciòng gì gá-sĭk chiĕu guó diē-sié gì cháuk-nguô.
  
  ## Gái-káng
  - Hók-ciŭ-uâ
  - Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông hiê-tūng
  - Băh-uâ-cê
  
  
  ## Ngiê-dāu Lièng-giék
  - «NGUĀI GÉU-CIŌ IÀ-SŬ GĬ-DÓK GÌ SĬNG-IÓK CṲ̆»
  - «SÉNG GĬNG SĬNG GÔ IÓK CIÒNG CṲ̆»
  
  
title: Bàng-uâ-cê
wikitext: {{Hō̤ gì ùng-ciŏng}}
  {{twin|0}}
  [[File:Foochow prayer.jpg|thumb|right|upright=1.25|sāi Bàng-uâ-cê siā gì [[Gĭ-dók-gáu]] gì-dō̤-ùng]]
  '''Bàng-uâ-cê''' (平話字), iâ hāu lā̤ '''Hók-ciŭ-uâ Gáu-huôi Lò̤-mā-cê''' (福州話教會羅馬字), sê ciŏng-muòng dò̤ lā̤ siā [[Hók-ciŭ-uâ]] gì siŏh-cṳ̄ng [[Lò̤-mā-cê]]. Ĭ dŭ-liāng ô 17 bĭh [[cê-mō̤]], hók-hăk cê-mō̤ (複合字母) gâe̤ng dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ (特殊字母) nâ gă diē kó̤ ô 23 bĭh. Bàng-uâ-cê lêng-nguôi gó ô 5 bĭh hù-hô̤ dò̤ lā̤ biĕu-cé̤ṳ [[sĭng-diêu]] (聲調), 1 bĭh lièng-cê hù-hô̤ (連字符號) dò̤ lā̤ lièng-giék ĭng-ciék.
  
  {{Spoken Wikipedia LAT|Cdo-平話字-article.ogg|2017 nièng |11 nguŏk 28 hô̤ |Hók-ciŭ-uâ }}
  
  ==Miàng-cê==
  Gì-sĭk gáu hiêng-káik-sì, gó mâ̤ hiēu Hók-ciŭ-uâ gì cī tó̤ Lò̤-mā-cê dó̤-dā̤ hô̤ lā̤ sié-nó̤h miàng-cê. [[Dṳ̆ng-guók]] hók-sŭk-gái dŭ sê gó̤ ĭ „Gáu-huôi Lò̤-mā-cê“(敎會羅馬字), ĭng-ôi ĭ gĭ-buōng dŭ sê diŏh gáu-huôi diē-sié sāi gì. 
  
  Bàng-uâ-cê cī ciáh miàng-cê sê ngiĕk-ṳ̀ ngiēng-géu Hók-ciŭ-uâ gì lâng ciáh hâiu-săng-giāng găh 2005 nièng tiĕng-iĕk gì sèng-hâiu kī gĭ. Cuòi sê ĭ-gáuk-nè̤ng ŏ̤h [[Mìng-nàng-ngṳ̄]] gì Lò̤-mā-cê miàng-cê „[[Băh-uâ-cê]] (Pe̍h-ōe-jī)“ kī gĭ, ĭng ôi Mìng-nàng-ngṳ̄ gì „Pe̍h-ōe (Băh-uâ, 白話)“ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ gì „Bàng-uâ“(平話) sê siŏh iông gì é-sé̤ṳ.
  
  ==Lĭk-sṳ̄==
  Hiêng-câi nè̤ng gó muôi tō̤ cà̤ ô-guăng Bàng-uâ-cê cháung-cáuk (創作) gì gê̤ṳ-tā̤ cài-lâiu, nē̤ng-gă nâ dé̤ṳng téng lìng-sĭng (零星) gì cài-lâiu gà̤-dēng dáik gáu nék-giāng cháung-cáuk gì siĕu-sék (消息).
  
  [[Ă-piéng Ciéng-cĕng]] (鴉片戰爭) ĭ-hâiu, téng [[Ĕu-ciŭ]] gâe̤ng [[Mī-guók]] lì gì [[Gĭ-dók-gáu]] [[diòng-gáu-sê̤ṳ]] ôi lāu gó hō̤ gì hióng Dṳ̆ng-guók-nè̤ng diòng-gáu (傳教), cêu kó̤ ŏ̤h Dṳ̆ng-guók gì ngṳ̄-ngiòng. Ĭ-gáuk-nè̤ng găh ŏ̤h sèng-hâiu, áng cê-gă gì lī-gāi, sāi Lò̤-mā-cê gé giâ lì ŏ̤h gì nô̤i-ṳ̀ng (內容). Cĭ-hâiu bô ô nè̤ng kó̤ cīng-lī (整理) cī bĭh Lò̤-mā-cê, tūng-ék cê-mō̤ gì siā-huák. Pĭng-siā Dṳ̆ng-guók dê-huŏng ngṳ̄-ngiòng gì gáuk cṳ̄ng Lò̤-mā-cê cêu ciŏng-uâng ông-sié (問世) kó̤ lāu.
  
  Téng hiêng-iū gì cài-lâiu diē-sié nē̤ng-gă huák-hiêng, dék cā sāi Lò̤-mā-cê lì gé Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng sê [[Ià-lū Dâi-hŏk]] (Yale University) gì gáu-sêu [[Huài-dáik]] (懷德, M. C. White). Ĭ dŏng-sì sê siā siŏh cṳ̄ng hô̤ lā̤ „Ŭi-liàng Cìng-sṳ̆ ĭng-biĕu“ (''System of Sir William Jones'') gì gé-ĭng hiê-tūng lì gé Hók-ciŭ-uâ. 
  
  Cī tó̤ gé-ĭng hiê-tūng gâe̤ng gĭng-dáng Bàng-uâ-cê dék duâi gì chă-biék găh dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ „a̤“, „e̤“, „o̤“, gâe̤ng „ṳ“ gì biēu-gé gà̤-dēng, hī tó̤ gé-ĭng hiê-tūng sāi „á“ lì biĕu sê „a̤“, „ó“ lì biĕu sê „o̤“, „ë“ lì biēu-sê „e̤“, „ü“ lì biĕu-sê „ṳ“. Hiā sì-hâiu mò̤ nèng â̤ siā sĭng-diêu hù-hô̤, ĭng-ôi biĕu sĭng-diêu hù-hô̤ gì ôi-dé dŭ gâe̤ng dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ gì dĕk-sṳ̀ hù-hô̤ iēng kó̤ lāu. Bók-guó cī tó̤ gé-ĭng hiê-tūng â̤ dé̤ṳng káng có̤ Bàng-uâ-cê gì cù-hìng (雛形).
  
  Gáu-muōi-lāu, Mī-guók gì diòng-gáu-sê̤ṳ [[Măh Lé-huò]] (麥利和, R. S. Maclay), [[Mò̤-gă-lĭk]] (摩嘉立, C. C. Baldwin) gâe̤ng [[Ĭng-guók]] nguôi-gău-guăng E. H. Parker gáuk-nè̤ng dŭ dó̤i ĭ có̤ chók gāi-céng(改進). Gì-dṳ̆ng ô siŏh ciáh miàng-cê hô̤ [[Sṳ̄-lŏk-báik]] (史犖伯, R. W. Stewart) gì [[Ái-ī-làng]] nè̤ng, ciŏng dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ gà̤-dēng gì lâng bĭh dók-dók dŭ dò̤ uâng lâi, buăng gáu cê-mō̤ â̤-dā̤ kó̤. Ciŏng-uâng cê-mō̤ gà̤-dēng cêu tĕ̤ng chók ôi-dó̤i â̤ sāi biĕu sĭng-diêu hù-hô̤ kó̤ lāu. Ĭ-gáuk-nè̤ng bô siék-gié chók 5 bĭh hù-hô̤, lì biĕu Hók-ciŭ-uâ gì 7 bĭh sĭng-diêu. 
  
  Siŭ-gāi ī-hâiu gì cī cṳ̄ng pĭng-ĭng ùng-cê iâ cêu-sê hiêng-câi gì Bàng-uâ-cê. Diòng-gáu-sê̤ṳ gáuk-nè̤ng sāi Bàng-uâ-cê lì chók-bēng gáuk-cṳ̄ng-gáuk-iông cŭng-gáu cṳ̆. 1905 nièng, kĕk bàng-uâ-cê siā gì Hók-ciŭ uâ [[Sĭng-iók Séng-gĭng]] «NGUĀI GÉU-CIŌ IÀ-SŬ GĬ-DÓK GÌ SĬNG-IÓK CṲ̆» chók-bēng. 1908 nièng, hăk biĕng gì sĭng-[[Gô-iók Séng-gĭng|gô]]-iók [[Séng-gĭng]] «SÉNG GĬNG SĬNG GÔ IÓK CIÒNG CṲ̆» chók-bēng. 
  
  Bók-guó hiā-sèng-hâiu Bàng-uâ-cê nâ găh Gĭ-dók-gáu gáu-huôi diē-sié sāi, gáu-huôi ngiê-dāu gì nè̤ng gĭ-buōng dŭ mâ̤ hiēu sāi. 1911 nièng [[Dṳ̆ng-huà Mìng-guók]] sìng-lĭk ī-hâiu, céng-hū huák-dông „Guók-ngṳ̄ ông-dông (國語運動)“, cié-dêng [[cé̤ṳ-ĭng cê-mō̤]] (注音字母), géng-cī gié-sṳ̆k sāi diòng-gáu-sê̤ṳ huák-mìng gì gáuk-cṳ̄ng pĭng-ĭng ùng-cê. Gĭng-guó céng-hū siŏh báik nièng gì ák-cié (壓制), sāi Bàng-uâ-cê gì nè̤ng muōng biéng muōng ciēu, gáu hiêng-câi gĭ-buōng mò̤ nè̤ng káng â̤ huôi-é kó̤ lāu.
  
  ==Bàng-uâ-cê gì cê-mō̤ gâe̤ng hù-hô̤==
  Bàng-uâ-cê ô 23 bĭh cê-mō̤, 5 bĭh sĭng-diêu hù-hô̤.
  
  ===Cê-mō̤===
  Nâ sê áng dăng-tā̤ cê-mō̤ lì sáung gì uâ, Bàng-uâ-cê dŭ liāng ô 17 bĭh cê-mō̤. Dĕk-sṳ̀ cê̤-mō̤ nâ iâ dò̤ lā̤ dáung dăng-tā̤ cê-mō̤ gì uâ, Bàng-uâ-cê dŭ liāng ô 21 bĭh cê-mō̤. Nâ áng cê-mō̤ sū biēu dăk gì ĭng-só̤ lì sáung gì uâ, Bàng-uâ-cê dŭ liāng ô 23 bĭh cê-mō̤.
  
  Bàng-uâ-cê gì dĕk-sṳ̀ cê-mō̤ (特殊字母) ô 4 bĭh: „A̤“, „E̤“, „O̤“ gâe̤ng „Ṳ“;  cū-hăk cê-mō̤ (組合字母) ô 2 bĭh: „CH“ gâe̤ng „NG“.
  
  {| class="wikitable"
  |-
  ! width="200" bgcolor="#FF99CC"| Piĕng-hô̤ 
  ! width="200" bgcolor="#FF99CC"| Cê-mō̤ 
  !width="200" bgcolor="#FF99CC"| Guók-cié ĭng-biēu
  |-
  | 1 || A || {{IPA|/a/}} , {{IPA|/ɑ/}}
  |-
  | 2 || B || {{IPA|/p/}}
  |-
  | 3 || C || {{IPA|/ts/}}
  |-
  | 4 || D || {{IPA|/t/}}
  |-
  | 5 || E || {{IPA|/ei/}} , {{IPA|/ɛi/}}
  |-
  | 6 || G || {{IPA|/k/}}
  |-
  | 7 || H || {{IPA|/h/}} , {{IPA|/ˀ/}}
  |-
  | 8 || I || {{IPA|/i/}} , {{IPA|/j/}}
  |-
  | 9 || K || {{IPA|/kʰ/}} , {{IPA|/kˀ/}}
  |-
  | 10 || L || {{IPA|/l/}}
  |-
  | 11 || M || {{IPA|/m/}}
  |-
  | 12 || N || {{IPA|/n/}}
  |-
  | 13 || O || {{IPA|ou/}}
  |-
  | 14 || P || {{IPA|/pʰ}}
  |-
  | 15 || S || {{IPA|/s/}} ({{IPA|/f/}} , {{IPA|/θ/}})
  |-
  | 16 || T || {{IPA|/tʰ/}}
  |-
  | 17 || U || {{IPA|/u/}} , {{IPA|/w/}}
  |-style="background: silver;"
  | 18 || A̤ || {{IPA|/e/}} , {{IPA|/ɛ/}} , {{IPA|/ɑ/}}
  |-style="background: silver;"
  | 19 || E̤ || {{IPA|/ø/}} , {{IPA|/œ/}}
  |-style="background: silver;"
  | 20 || O̤ || {{IPA|/ɔ/}}
  |-style="background: silver;"
  | 21 || Ṳ || {{IPA|/y/}} , {{IPA|/ʮ/}}
  |-style="background: #00CCFF;"
  | 22 || CH || {{IPA|/tsʰ/}}
  |-style="background: #00CCFF;"
  | 23 || NG || {{IPA|/ŋ/}}
  |-
  |}
  
  Hók-ciŭ-uâ gì [[ĭk-sĭng]] (入聲) ô sék-muōi (塞尾), „h“ gâe̤ng „k“ dò̤ lā̤ biēu-sê ĭk-sĭng gì sék-muōi. „H“ biēu-sê hò̤-lè̤ng sék-muōi (喉嚨塞尾) {{IPA|/ˀ/}}. „K“ biēu-sê hò̤-lè̤ng ĭng sék-muōi {{IPA|/kˀ/}}. „S“ găh [[Hók-chiăng]] kiŏng (福清腔) diē-sié tĕ̤k có̤ {{IPA|/θ/}}, ô gì Hók-ciŭ nè̤ng â̤ ciŏng „s“ tĕ̤k có̤ {{IPA|/f/}}.  
  
  Diŏh Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông-cṳ̆ (音韻書) «[[Chék Lìng Báik-ĭng]]» (戚林八音) diē-sié, mò̤ buáng-siăng-mō̤ (半聲母) {{IPA|/j/}}, {{IPA|/w/}} gâe̤ng {{IPA|/ʮ/}} gì siăng-buô (聲部). 
  
  Gáu-muōi-lāu diòng-gáu-sê̤ṳ siék gié Bàng-uâ-cê gì sèng-hâiu ô chăng-kō̤ cī buô ông-cṳ̆, iâ ŏ̤h cī buōng ĭng-ông-cṳ̆ siŏh-iông, mò̤ ké̤ṳk cī săng bĭh buáng-siăng-mō̤ puói cê-mō̤, nâ sāi „i“, „u“, „ṳ“ lì biēu sê cī 3 bĭh buáng-siăng-mō̤ {{IPA|/j/}}, {{IPA|/w/}} gâe̤ng {{IPA|/ʮ/}}.
  
  ===Sĭng-diêu hù-hô̤===
  Bàng-uâ-cê dŭ-liāng kĕk 5 bĭh hù-hô̤ lì biēu-sê Hók-ciŭ-uâ gì 7 bĭh sĭng-diêu.
  
  {| class="wikitable"
  |-
  ! width="200" bgcolor="#FF99CC"| Hù-hô iông-sék
  ! width="200" bgcolor="#FF99CC"| 5 dô Diêu-dĭk
  ! width="200" bgcolor="#FF99CC"| Sū biēu gì Sĭng-diêu
  ! width="200" bgcolor="#FF99CC"| Háng-cê siā huák
  ! width="200" bgcolor="#FF99CC"| Sài cê-mō̤ gà̤-dēng gì iông-sék
  |-style="background: #99CCFF;"
  | --&#774; || {{IPA|˥˥}} || Siông-bìng || 上平 || ă
  |-
  | --&#772; || {{IPA|˧˧}} ({{IPA|˧˧˨}}) || Siông-sĭng || 上聲 || ā
  |-style="background: #FF99CC;"
  | --&#769; || {{IPA|˨˩˦}} ({{IPA|˨˩}}) || Siông-ké̤ṳ || 上去 || á
  |-style="background: #99CCFF;"
  | --&#774;h, --&#774;k || {{IPA|˥}} || Siông-ĭk || 上入 || ăh, ăk
  |-
  | --&#768; || {{IPA|˥˧}} || Hâ-bìng || 下平 || à
  |-
  | --&#770; || {{IPA|˨˧˨}} || Hâ-ké̤ṳ || 下去 || â
  |-style="background: #FF99CC;"
  | --&#769;h, --&#769;k || {{IPA|˨˦}} || Hâ-ĭk || 下入 || áh, ák
  |-
  |}
  
  Siông-bìng (上平) diêu gâe̤ng hâ-ĭk (下入) diêu cà̤ sāi siŏh bĭh sĭng-diêu hù-hô̤, siông-ké̤ṳ (上去) diêu gâe̤ng hâ-ĭk (下入) diêu cà̤ sāi siŏh bĭh hù-hô̤. Ĭng-ôi Hók-ciŭ uâ gì lâng bĭh ĭk-sĭng (入聲) ô mìng-hiēng gì sék-muōi (塞尾), gó-chṳ̄ găh pĭng-siā gì sèng-hâiu â̤ tiĕng-gă sék-muōi cê-mō̤ (塞尾字母) „k“ hĕ̤k-ciā „h“, ciŏng-uâng cêu mâ̤ gâe̤ng cà̤ sāi hù-hô gì hī lâng bĭh chṳ̄-sĭng-diêu (siông-bìng, shiông-ké̤ṳ) hông siŏh dŏi kó̤ lāu. 
  
  Găh sĭk-cié sāi-ê̤ṳng gì sèng-hâiu, ng-sê mūi  bĭh siŏh sĭng-diêu hù-hô̤ dŭ â̤ dé̤ṳng sài gáu sū-iū mō̤-ĭng cê-mō̤ gì gà̤-dēng. Ŏ̤h „e“, „o“ cī lâng bĭh cê-mō̤, nâ ô „--̂“ gâe̤ng „--̆“ â̤ dé̤ṳng sài diŏh gà̤-dēng, bĕk-nó̤h hù-hô̤ dŭ mâ̤ sāi sài diŏh gà̤-dēng. Gì-sĭk diŏh pĭng-siā gì sèng-hâiu, iâ mâ̤ dò̤ biék-nó̤h hù-hô̤ sài cī lâng bĭh cê-mō̤ gà̤ dēng. Dŏng-iòng, găh sĭk-cié pĭng-siā gì sèng-hâiu, dăng-tā̤-cê nâ sê gă diē ông-muōi (韻尾), cìng-huóng bô â̤ biéng lāu. Ŏ̤h „e“, dăng-tā̤ gì sèng-hâiu nâ ô „--̂“ gâe̤ng „--̆“ â̤ dé̤ṳng sài gà̤-dēng, bók-guó nâ sê găh ĭ muōi-sāu tiĕng diē ông-muōi „ng“ gì uâ, cêu â̤ dé̤ṳng sài diông-giâ-lì gì 3 bĭh hù-hô̤ kó̤ lāu.
  
  Â-dā̤ gì biēu-gáik cūng-giék chók lì dăng-tā̤-cê â̤ dé̤ṳng tiĕng-gă sié-nó̤h-uâng hù-hô gì cìng-huóng:
  
  
  {| class="wikitable" width="500"
  |-
  |  || bgcolor=#99CCFF| --&#774; || bgcolor=#99CCFF| --&#772; || bgcolor=#99CCFF| --&#769; || bgcolor=#99CCFF| --&#774;h, --&#774;k || bgcolor=#99CCFF| --&#768; || bgcolor=#99CCFF| --&#770; || bgcolor=#99CCFF| --&#769;h, --&#769;k
  |-
  | bgcolor=#FF99CC| a || ă || ā || á || ăh, ăk || à || â || áh, ák
  |-
  | bgcolor=#FF99CC| a̤ || ă̤ || ā̤ || á̤ || ă̤h, -- || à̤ || â̤ || á̤h, --
  |-
  | bgcolor=#FF99CC| e || bgcolor=#CCFFCC| ĕ || bgcolor=#CCFFCC| ē || é || --, ĕk || bgcolor=#CCFFCC| è || bgcolor=#CCFFCC| ê || --, ék
  |-
  | bgcolor=#FF99CC| e̤ || ĕ̤ || ē̤ || bgcolor=#FFFF99| é̤ || ĕh, -- ||  è̤ || bgcolor=#FFFF99| ê̤ || é̤h, --
  |-
  | bgcolor=#FF99CC| i || ĭ || ī || -- || ĭh, ĭk || ì || -- || --, --
  |-
  | bgcolor=#FF99CC| o || bgcolor=#CCFFCC| ŏ || bgcolor=#CCFFCC| ō || ó || --, ŏk || bgcolor=#CCFFCC| ò || bgcolor=#CCFFCC| ô || --, ók
  |-
  | bgcolor=#FF99CC| o̤ || ŏ̤ || ō̤ || ó̤ || ŏ̤h, -- || ò̤ || ô̤ || ó̤h, --
  |-
  | bgcolor=#FF99CC| u || ŭ || ū || -- || --, ŭk || ù || -- || --, --
  |-
  | bgcolor=#FF99CC| ṳ || ṳ̆ || ṳ̄ || -- || --, ṳ̆k || ṳ̀ || -- || --, --
  |}
  
  
  # [[Liŏh-sáik]] gì cê biēu-sê dăng-tā̤-cê diŏh găh muōi-sāu tiĕng-gă ông-muōi „ng“ gì sèng-hâiu, ciáh â̤ dé̤ṳng sài cī bĭh hù-hô̤, mò̤ tiĕng-gă gì sèng-hâiu mâ̤ sāi sài.
  # [[Uòng-sáik]] gì cê biēu-sê dăng-tā̤-cê diŏh găh muōi-sāu tiĕng gă „ṳ“ gì sèng-hâiu, ciáh â̤ dé̤ṳng sài cī bĭh hù-hô̤, mò̤ tiĕng-gă gì sèng-hâiu mâ̤ sāi sài.
  
  ===Lièng-cê Hù-hô̤===
  Sāi Bàng-uâ-cê siā-cê gì sèng-hâiu, diŏh áng ĭng-ciék buōng kŭi lì siā, buóh-āi lièng-giék lâng bĭh hĕ̤k-ciā lâng bĭh ī-siông gì ĭng-ciék sèng-hâiu, diŏh sāi lièng-cê hù-hô̤ „-“ lì lièng-giék ĭng-ciék.
  
  ==Ciáng-cê-huák==
  Găh gĭng-dáng ô-niĕ-ài tō̤ gáu gì cái-lâiu diē-sié, dŭ mò̤ gê̤ṳ-tā̤ gì ùng-ciŏng gái-siêu Bàng-uâ-cê gì ciáng-cê-huák (正字法). Bók-guó ô nè̤ng áng «Séng-gĭng» diē-sié gì pĭng-siā huŏng-sék cūng-giék chók lì Bàng-uâ-cê gì ciáng-cê-huák. Bàng-uâ-cê gì ciáng-cê-huák â̤ dé̤ṳng buōng „Gĭ-buōng sṳ̆-siā giĕ-cáik“, „Siăng-mō̤ Duâi-nâung siā giĕ-cáik“, „Sĭng-diêu Hù-hô̤ Tiĕng-gă giĕ-cáik“, „Lièng-cê hù-hô̤ sāi-ê̤ṳng giĕ-cáik“ cī 4 bĭh buô-hông.
  
  ==Bàng-uâ-cê gâe̤ng Háng-cê gì Siŏng-ciăng==
  Kĕk Bàng-uâ-cê siā Hók-ciŭ-uâ gì huŏng-huák hô̤ lā̤ „Hók-ciŭ-uâ Lò̤-mā-huá“ (福州話羅馬化) hĕ̤k-ciā „Hók-ciu-uâ Pĭng-ĭng-huá“ (福州話拼音化). Găh céng-hū gì īng-hiōng giâ, huāng dó̤i Hók-ciŭ-uâ kĕk Bàng-uâ-cê siā gì nè̤ng mâ̤ ciēu, ĭ-gáuk-nè̤ng giéng-gáe̤k Hók-ciŭ-uâ diŏh kĕk [[Háng-cê]] siā.
  
  ===Háng-cê puái gì Guăng-diēng===
  Háng-cê puái téng ùng-huá gâe̤ng mìng-cŭk diòng-sìng (民族傳承) gà̤-dēng lì káng cī bĭh ông-dà̤. Ĭ-gáuk-nè̤ng gì guăng-diēng sê:
  #Hók-ciŭ-uâ sê Háng-nè̤ng gì ngṳ̄-ngiòng, gó-chṳ̄ diŏh sāi Háng-cê lì siā.
  #Hók-ciŭ-uâ găh lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng dŭ sê kĕk Háng-cê lì siā gì, ŏ̤h ông-cṳ̆ «[[Chék Lìng Báik-ĭng]]» gâe̤ng siēu-sióh «[[Mìng-dŭ Biék Gé]]». 
  #Hók-ciŭ-uâ nâ kĕk Háng-cê siā gì uâ, mâ̤ hiēu Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng iâ â̤ dé̤ṳng téng Háng-cê dâi-dŏng chăi chók é-sé̤ṳ.
  #Hók-ciŭ-uâ gó ô cêng sâ̤ Gū-dâi Háng-ngṳ̄ (古代漢語) gì sṳ̀, chiông „底 (diē)“, „起動 (kī-dâe̤ng)“, „晏 (áng)“ dŭ sê cêng-kó̤ Gū-dâi Háng-ngṳ̄ hĕ̤k-ciā [[ùng-ngiòng]](文言) diē-sié gì gōng-huák. Cuòi sê Hók-ciŭ-uâ gì iŭ-diēng. Nâ sê kĕk Bàng-uâ-cê lì siā gì uâ, cī bĭh iŭ-diēng cêu mò̤ kó̤ lāu.
  
  ===Bàng-uâ-cê puái gì Guăng-diēng===
  Bàng-uâ-cê puái téng ngṳ̄-ngiòng sĭk-ê̤ṳng (語言實用) gì huŏng-miêng lì kō̤-lê̤ṳ cī bĭh ông-dà̤, giéng-gáe̤k Bàng-uâ-cê â̤ dé̤ṳng dáung Hók-ciŭ-uâ gì ciō-tā̤ sṳ̆-siā ùng-cê dò̤ lā̤ dâi-tá̤ (代替) Háng-cê.
  
  Hók-ciŭ-uâ ô cêng sâ̤ gì ĭng mò̤-niĕ-ài kĕk háng-cê siā, chiông „gĕ̤h (kē̤ lâi)“, „ngé̤ṳng (â̤ īng-kī diòng-ôi buóh áe̤h chók gì hŭ-uâng gāng-gáuk)“, „kău (ĕng siŏh dŏi)“, dŭ mò̤-niĕ-ài sāi Háng-cê siā chók lì.
  
  Ô nè̤ng â̤ kĕk háng-cê gì ĭng hĕ̤k-ciā é-sé̤ṳ lì hông-tĕ̤k (混讀) Hók-ciŭ-uâ mò̤-niĕ-ài siā chók lì gì cê, dáng sê cuòi uōng-uōng â̤ gâe̤ng buōng-cê (本字) hông siŏh dŏi kó̤.
  
  Hók-ciŭ-uâ gì Háng-cê ô iā sâ̤ bĭh lĭk-sṳ̄ gì tèng-dā̤, cêng sâ̤ Háng-cê ô lâng bĭh tĕ̤k-ĭng, ô gì gó ô 3 bĭh tĕ̤k-ĭng. Nâ kĕk Háng-cê siā gì uâ, nè̤ng mò̤-niĕ-ài cūng-káuk tĕ̤k chók lì ĭng, ô gì sèng-hâiu nâ tĕ̤k dâng kó̤, gó â̤ huák-sĕng ngô-huôi. 
  
  Â̤-dā̤ „生“ nâ tĕ̤k /seŋ/ cêu sê „sī“ gì é-sé̤ṳ, nâ tĕ̤k /saŋ/ cêu sê „săng giāng“ gì é-sé̤ṳ, nâ sê sāi háng-cê siā chók lì, cêu mò̤-niĕ-ài káng chók é-sé̤ṳ kó̤ lāu. 
  
  :::伊'''生'''去了。
  :::Ĭ '''sĕng''' kó̤ lāu.
  :::Ĭ '''săng''' kó̤ lāu.
  
  Ô nè̤ng giéng-gáe̤k: „Nè̤ng nâ sāi Hók-ciŭ uâ siā ùng-ciŏng gì uâ, ĭ nâ nguông â̤ hiēu Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng káng, ng-sê ké̤ṳk mâ̤ hiēu Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng tĕ̤k gì, gó-chṳ̄ ká̤-diê diŏh chák ĭ-gáuk-nè̤ng â̤ mâ̤ chăi chók lì?!“
  
  Siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng sêu gáu buōng-tū hŭng-sṳ̆k gâe̤ng dĕk-biék sê̤ṳ-giông gì īng-hiōng â̤ săng chók cĭng sâ̤ buōng-tū dĕk-iū gì sṳ̀, cī cṳ̄ng sṳ̀ cêu nâ gōng sāi Háng-cê lì siā, mâ̤ báik Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng iâ mò̤ kō̤-nèng chăi chók lì. 
  
  :: '''洋當池'''往幫伊儷使保兩下都'''霧裡去'''，今旦大'''翻生'''，在伊怎講也呣'''靜'''。
  :: '''Iòng-dŏng-diè''' uōng bŏng ĭ nâ sāi bō̤ lâng â dŭ '''ô-lī-kó̤''', gĭng-dáng duâi '''huăng-chăng''', căh-ĭ ciōng gōng iâ mâ̤ '''sâng'''.
  
  Chiông gà̤-dēng cī guó uâ diē-sié „洋當池 (iòng-dŏng-diè)“, „霧裡去 (ô-lī-kó̤)“ cī lâng bĭh sṳ̀, sê [[Dâng Huò]] [[Dâng Huò lŏ̤h să̤-iòng|lŏ̤h să̤-iòng]] (鄭和落西洋) gì sèng-hâiu sùng gà̤-dēng giàng-sùng-gì [[Diòng-lŏ̤h]]-nè̤ng huák-mìng gì, nâ mò̤ ciŏng-muòng gì gāi-sék, mâ̤ báik Hók-ciŭ-uâ gì cêu nâ káng Háng-cê iâ â̤ hiēu ĭ gì é-sé̤ṳ. „翻生 (huăng-chăng)“ sê „mâ̤ ciáng-siòng“ gì é-sé̤ṳ, nâ sê ng-sāi Bàng-uâ-cê lì siā iā ṳ̀ng-ê tĕ̤k dâng hĕ̤k-ciā lī-gāi chó̤-nguô. Gó ô chiông „靜(sâng)“ ng-sê „ăng-cêng“ (安靜) gì é-sé̤ṳ, sê „ng-tiè, sák tiè“ gì é-sé̤ṳ, nâ káng Háng-cê sê chăi mâ̤ chók ciā é-sé̤ṳ gì.
  
  ==Bàng-uâ-cê ùng-hók==
  Bàng-uâ-cê gì ùng-hók gĭ-buōng dŭ sê gâe̤ng cŭng-gáu ô găng-guó gì. 1908 nièng chók-bēng gì «SÉNG GĬNG SĬNG GÔ IÓK CIÒNG CṲ̆» sê Bàng-uâ-cê ùng-hók gì dâi-biēu. Cī buô ciòng-cṳ̄ ciŏng gōng buô «[[Séng-gĭng]]» sāi Hók-ciŭ buōng-dê-uâ huăng-ĭk chók lì, cê̤ṳ-iòng-gōng ô gì ê̤ṳng-sṳ̀(用詞) piĕng ùng-ngiòng-ùng(文言文), dáng-sê uòng-ciòng gì gá-sĭk chiĕu guó diē-sié gì cháuk-nguô.
  
  ==Gái-káng==
  *[[Hók-ciŭ-uâ]]
  *[[Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông hiê-tūng]]
  *[[Băh-uâ-cê]]
  
  ==Ngiê-dāu Lièng-giék==
  *[http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl180&seq=3&frames=0&view=50 «NGUĀI GÉU-CIŌ IÀ-SŬ GĬ-DÓK GÌ SĬNG-IÓK CṲ̆»]
  *[http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl181&seq=5&frames=0&view=50 «SÉNG GĬNG SĬNG GÔ IÓK CIÒNG CṲ̆»]
  
  {{Authority control}}
  [[分類:Ùng-cê]]
  [[分類:Sĕk-ék]]