text: # Huák-guók
  Huák-guók (法國, Huák-ngṳ̄: France), ciòng-chĭng Huák-làng-să̤ Gê̤ṳng-huò-guók (République Française; IPA: [ʁepyblik fʁɑ̃sɛz]) sê Ĕu-ciŭ gì siŏh bĭh guók-gă, dṳ̀ lāu Ĕu-ciŭ buōng-tū ī-nguôi, Huák-guók găk Dâi-iòng-ciŭ, Hĭ-ciŭ, Mī-ciŭ dēng ciŭ gó ô liāng-tū. Buōng-tū ī-nguôi gì liāng-tū giéu la̤ "hāi nguôi liāng-tū".
  Huák-guók sê sié-gái siông céng-dê gĭng-cá̤ ùng-huá siŏng-dŏng huák-dăk gì guók-gă cĭ-ék.
  
  ## Dê-lī
  Huák-guók buōng-tū găk Ĕu-ciŭ să̤ buô, báe̤k méng gâe̤ng Bī-lé-sì, Luxembourg siŏng ciék, dĕ̤ng buô gâe̤ng Dáik-guók, Sôi-sê̤ṳ, É-dâi-lé siŏng kiâng, dĕ̤ng-nàng ô Dê-dṳ̆ng-hāi, să̤-nàng guók-géng siông ô Andorra gâe̤ng Să̤-băng-ngà lâng bĭh guók-gă, să̤ méng sê Dâi-să̤-iòng, să̤-báe̤k gák lă̤ Ĭng-guók Hāi-hiĕk gâe̤ng Ĭng-guók dó̤i sióng, téng dê-dù gā̤-dēng lié káng Huák-guók buōng-tū hìng-sék chiông 6 dèu biĕng gì huŏng-hìng.
  
  ## Lĭk-sṳ̄
  Huák-guók-nè̤ng sê gū-cā Gallia-nè̤ng gì hâiu-iô, sê Celt-nè̤ng gì siŏh ciĕ-puái. Gallia ké̤ṳk Lò̤-mā Dá̤-guók miĕk-uòng hâiu, Gallia kăi-sṳ̄ ciék-sêu Lò̤-mā ùng-huá, tŭng-hèng Lá-dĭng-ngṳ̄. Gĭng-dáng gì Huák-ngṳ̄ cêu sê téng Lá-dĭng-ngṳ̄ iēng-huá lì gì.
  Diŏh 1789 nièng Huák-guók Dâi-gáik-mêng huák-sĕng ī-sèng, Huák-guók ék-dĭk sê gŭng-ciō-cié. Huák-guók Dâi-gáik-mêng ké̤ṳk nêng-ùi sê ìng-lôi lĭk-sṳ̄ siông dô̤i-gá có̤i chāng-liĕk gì gáik-mêng, ô cĭng sâ̤ nè̤ng ké̤ṳk tài sī. 1799 nièng, Napoléon Bonaparte kăi-sṳ̄ tūng-dê Huák-guók, gĭng-guó gŭng-sê̤ṳ kuák-diŏng, gióng-lĭk lāu siŏh ciáh dá̤-guók. Cĭ hâiu diŏh 19 sié-gī, Huák-guók bô gĭng-lĭk lāu iā sâ̤ céng-biéng.
  Huák-guók báik-cèng ô cêng sâ̤ hāi nguôi sĭk-mìng-dê, bău-guák Huák-guók liāng Indochina dê-kṳ̆ (chiông Uŏk-nàng dēng-dēng).
  Ék Ciéng gâe̤ng Nê Ciéng, Huák-guók dŭ sê có̤i-hâiu gì ciéng-iàng-guók. Nê Ciéng giék-sók hâiu, Huák-guók sìng-ùi Lièng-hăk-guók 5 ciáh siòng-êng-lī-sê̤ṳ-guók cĭ ék.
  
  ## Ùng-huá
  
  ### Ùng-hŏk
  Huák-guók ùng-hŏk gì nguòng-tàu â̤-sāi dŭi-sùi gáu Dṳ̆ng Sié-gī. Lĭk-sṳ̄ siông dék dê̤ṳng-iéu gì cáuk-gă sê François Rabelais, ĭ dék chók-miàng gì cáuk-pīng sê «Gê̤ṳ-ìng Diông» (Gargantua and Pantagruel), hiêng-dâi Huák-ngṳ̄ ô cêng sâ̤ sìng-hông dŭ sê téng ĭ gì cáuk-pīng diē-sié gié-sìng lì gì.
  Găk 18 gâe̤ng 19 sié-gī, Huák-guók gì ùng-hŏk ngiê-sŭk huák-diēng gáu dék gèng gì cūi-bìng. 18 sié-gī ô Voltaire, Denis Diderot gâe̤ng Jean-Jacques Rousseau. 19 sié-gī ô Victor Hugo, Alexandre Dumas (Alexandre Dumas, père), ké̤ṳk hâiu-dô̤i-nè̤ng làu giâ cêng sâ̤ iŭ-séu gì ùng-hŏk cáuk-pīng, chiông «Săng ciáh Huōi-ché̤ṳng-chiū» (Les Trois Mousquetaires), «Gĭ-dók-săng Báik-ciók» (Le Comte de Monte-Cristo), «Hāi-dā̤ Lâng-uâng Lī »(Vingt mille lieues sous les mers), «Bă-là̤ Séng-mū-iêng» (Notre-Dame de Paris), dēng-dēng.
  | commons:Tàu-hiĕk | Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng Huák-guók ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng. |
  
  47°N 2°E﻿ / ﻿47°N 2°E  
  
title: Huák-guók
wikitext: {{Infobox country
  |conventional_long_name = Huák-làng-să̤ Gê̤ṳng-huò-guók
  |native_name = {{lang|fr|République française}}
  |common_name = Huák-guók
       
  |image_flag = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg
  |image_coat = Armoiries république française.svg
  |flag_type = guók-gì
  |symbol_type = guók-hŭi
  
  |national_motto = {{lang|fr|Liberté, égalité, fraternité}}<br><small>"cê̤ṳ-iù, bìng-dēng, báuk-ái"</small>
  |national_anthem = [[La Marseillaise]]<br /><div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:La Marseillaise.ogg]]</div>
     
  |image_map = EU-France.svg
  |map_caption = 
  
  |capital = [[Bă-là̤]]
  |largest_city = [[Bă-là̤]]
  
  |official_languages = [[Huák-ngṳ̄]]
  |national_languages = [[Huák-ngṳ̄]]
  |regional_languages = 
  
  |ethnic_groups = 
  |ethnic_groups_year = 
  |ethnic_groups_ref = 
  |religion = 
  |religion_year = 
  |religion_ref = 
  
  |government_type = [[dăng-ék-cié]], [[buáng-cūng-tūng-cié]], [[gê̤ṳng-huò-guók]] 
  |leader_title1 = cūng-tūng
  |leader_name1 = [[Emmanuel Macron]]
  |leader_title2 = cūng-lī
  |leader_name2 = [[François Bayrou]]
  
  |legislature = Ngiê-huôi
  |upper_house = Chăng-ngiê-iêng
  |lower_house = Guók-mìng Ngiê-huôi
  |sovereignty_type = 
  |sovereignty_note = 
     
  |area_km2 = 640,679
  |area_rank = 42
  |area_footnote = 
  |percent_water = 0.86
      
  |population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 67,413,000
  |population_estimate_rank = 20
  |population_estimate_year = 2021
  |population_census = 
  |population_census_rank = 
  |population_census_year = 
  |population_density_km2 = 116
  |population_density_rank = 89
      
  |GDP_PPP = {{increase}}$3.232 uâng-é
  |GDP_PPP_rank = 9
  |GDP_PPP_year = 2021
  |GDP_PPP_per_capita = {{increase}}$49,492
  |GDP_PPP_per_capita_rank = 25
  
  |GDP_nominal = {{increase}}$2.938 uâng-é
  |GDP_nominal_rank = 7
  |GDP_nominal_year = 2021
  |GDP_nominal_per_capita = {{increase}}$44,995
  |GDP_nominal_per_capita_rank = 24
  
  |Gini = 29.2
  |Gini_change  = increase 
  |Gini_rank = 
  |Gini_year = 2019
  |Gini_ref = 
     
  |HDI = 0.901
  |HDI_change = increase 
  |HDI_rank = 26
  |HDI_year = 2019
  |HDI_ref = 
             
  |currency = [[Euro]] (€)
  |currency_code = EUR
      
  |time_zone = [[Ĕu-ciŭ Dṳ̆ng-buô Sì-găng|CET]]
  |utc_offset = +1
  |time_zone_DST = [[Ĕu-ciŭ Dṳ̆ng-buô Hâ-lêng-sì|CEST]]
  |utc_offset_DST = +2
  |DST_note = 
   
  |date_format = dd/mm/yyyy ([[Ciō-âu|AD]])
  |electricity = 230 V–50 Hz
  |drives_on = iêu
  |cctld = [[.fr]]
  |iso3166code = FR
  |calling_code = +33
  
  }}
  '''Huák-guók''' (法國, [[Huák-ngṳ̄]]: {{lang|fr|France}}), ciòng-chĭng '''Huák-làng-să̤ Gê̤ṳng-huò-guók''' ({{lang|fr|République Française}}; [[IPA]]: [ʁepyblik fʁɑ̃sɛz]) sê [[Ĕu-ciŭ]] gì siŏh bĭh [[guók-gă]], dṳ̀ lāu Ĕu-ciŭ buōng-tū ī-nguôi, Huák-guók găk [[Dâi-iòng-ciŭ]], [[Hĭ-ciŭ]], [[Mī-ciŭ]] dēng ciŭ gó ô liāng-tū. Buōng-tū ī-nguôi gì liāng-tū giéu la̤ "hāi nguôi liāng-tū".
  
  Huák-guók sê sié-gái siông [[céng-dê]] [[gĭng-cá̤]] [[ùng-huá]] siŏng-dŏng huák-dăk gì guók-gă cĭ-ék.
  
  == Dê-lī ==
  Huák-guók buōng-tū găk Ĕu-ciŭ să̤ buô, báe̤k méng gâe̤ng [[Bī-lé-sì]], [[Luxembourg]] siŏng ciék, dĕ̤ng buô gâe̤ng [[Dáik-guók]], [[Sôi-sê̤ṳ]], [[É-dâi-lé]] siŏng kiâng, dĕ̤ng-nàng ô [[Dê-dṳ̆ng-hāi]], să̤-nàng guók-géng siông ô [[Andorra]] gâe̤ng [[Să̤-băng-ngà]] lâng bĭh guók-gă, să̤ méng sê [[Dâi-să̤-iòng]], să̤-báe̤k gák lă̤ Ĭng-guók Hāi-hiĕk gâe̤ng [[Ĭng-guók]] dó̤i sióng, téng dê-dù gā̤-dēng lié káng Huák-guók buōng-tū hìng-sék chiông 6 dèu biĕng gì huŏng-hìng.
  
  == Lĭk-sṳ̄ ==
  Huák-guók-nè̤ng sê gū-cā [[Gallia]]-nè̤ng gì hâiu-iô, sê [[Celt]]-nè̤ng gì siŏh ciĕ-puái. Gallia ké̤ṳk [[Lò̤-mā Dá̤-guók]] miĕk-uòng hâiu, Gallia kăi-sṳ̄ ciék-sêu Lò̤-mā [[ùng-huá]], tŭng-hèng [[Lá-dĭng-ngṳ̄]]. Gĭng-dáng gì Huák-ngṳ̄ cêu sê téng Lá-dĭng-ngṳ̄ iēng-huá lì gì.
  
  Diŏh 1789 nièng [[Huák-guók Dâi-gáik-mêng]] huák-sĕng ī-sèng, Huák-guók ék-dĭk sê gŭng-ciō-cié. Huák-guók Dâi-gáik-mêng ké̤ṳk nêng-ùi sê ìng-lôi lĭk-sṳ̄ siông dô̤i-gá có̤i chāng-liĕk gì gáik-mêng, ô cĭng sâ̤ nè̤ng ké̤ṳk tài sī. 1799 nièng, [[Napoléon Bonaparte]] kăi-sṳ̄ tūng-dê Huák-guók, gĭng-guó gŭng-sê̤ṳ kuák-diŏng, gióng-lĭk lāu siŏh ciáh dá̤-guók. Cĭ hâiu diŏh 19 sié-gī, Huák-guók bô gĭng-lĭk lāu iā sâ̤ céng-biéng.
  [[File:Notre-dame-west-front.jpg|thumb|left|250px|[[Bă-là̤ Séng-mū-iêng]]]]
  
  Huák-guók báik-cèng ô cêng sâ̤ hāi nguôi [[sĭk-mìng-dê]], bău-guák [[Huák-guók liāng Indochina]] dê-kṳ̆ (chiông [[Uŏk-nàng]] dēng-dēng).
  
  [[Dâ̤-ék-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng|Ék Ciéng]] gâe̤ng [[Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng|Nê Ciéng]], Huák-guók dŭ sê có̤i-hâiu gì ciéng-iàng-guók. Nê Ciéng giék-sók hâiu, Huák-guók sìng-ùi [[Lièng-hăk-guók]] 5 ciáh siòng-êng-lī-sê̤ṳ-guók cĭ ék.
  
  == Ùng-huá ==
  === Gióng-dé̤ṳk ===
  
  === Ùng-hŏk ===
  Huák-guók [[ùng-hŏk]] gì nguòng-tàu â̤-sāi dŭi-sùi gáu [[Dṳ̆ng Sié-gī]]. Lĭk-sṳ̄ siông dék dê̤ṳng-iéu gì cáuk-gă sê [[François Rabelais]], ĭ dék chók-miàng gì cáuk-pīng sê «[[Gê̤ṳ-ìng Diông]]» (''Gargantua and Pantagruel''), hiêng-dâi [[Huák-ngṳ̄]] ô cêng sâ̤ sìng-hông dŭ sê téng ĭ gì cáuk-pīng diē-sié gié-sìng lì gì.
  
  Găk 18 gâe̤ng 19 sié-gī, Huák-guók gì ùng-hŏk ngiê-sŭk huák-diēng gáu dék gèng gì cūi-bìng. 18 sié-gī ô [[Voltaire]], [[Denis Diderot]] gâe̤ng [[Jean-Jacques Rousseau]]. 19 sié-gī ô [[Victor Hugo]], [[Alexandre Dumas]] (''Alexandre Dumas, père''), ké̤ṳk hâiu-dô̤i-nè̤ng làu giâ cêng sâ̤ iŭ-séu gì ùng-hŏk cáuk-pīng, chiông «[[Săng ciáh Huōi-ché̤ṳng-chiū]]» (''Les Trois Mousquetaires''), «[[Gĭ-dók-săng Báik-ciók]]» (''Le Comte de Monte-Cristo''), «[[Hāi-dā̤ Lâng-uâng Lī]] »(''Vingt mille lieues sous les mers''), «[[Bă-là̤ Séng-mū-iêng (Siēu-siók)|Bă-là̤ Séng-mū-iêng]]» (''Notre-Dame de Paris''), dēng-dēng.
  
  {{Wiki Gê̤ṳng-hiōng|France|Huák-guók}}
  {{Coord|47|N|2|E|type:country_region:FR|display=title}}
  {{Geographic location
  | Centre = Huák-guók
  | North = [[Ĭng-guók]]
  | Northeast = [[Bī-lé-sì]], [[Luxembourg]]
  | East = [[Dáik-guók]], [[Sôi-sê̤ṳ]], [[É-dâi-lé]]
  | Southeast = [[Dê-dṳ̆ng-hāi]]
  | South = [[Algeria]]
  | Southwest = [[Să̤-băng-ngà]], [[Andorra]]
  | West = [[Dâi-să̤-iòng]]
  | Northwest = [[Ĭng-guók]]
  }}
  
  {{Ĕu-ciŭ}}
  {{authority control}}
  [[分類:Ĕu-ciŭ guók-gă]]