text: # Gĭ-dók-gáu
  Gĭ-dók-gáu găk Háng-ngṳ̄ diē-sié kō̤-nèng sê bī guōng-ngiê gì, bău-guák sū-iū ciĕ-puái gì Gĭ-dók-gáu, iâ kō̤-nèng sê bī hiĕk-ngiê gì Ià-sŭ-gáu (Sĭng-gáu). Buōng ùng gōng gì sê guōng-ngiê gì Gĭ-dók-gáu.
  Gĭ-dók-gáu (基督教) sê siŏh cṳ̄ng ék-sìng-gáu, ī Nā-sák-lĕk-nè̤ng Ià-sŭ gì sĕng-uăk gâe̤ng gōng-gáu ùi dṳ̆ng-sĭng. Hóng Gĭ-dók-gáu gì nè̤ng siŏng-séng Ià-sŭ sê Siông-dá̤ gì Giāng (Séng-cṳ̄), iâ sê «Gô-iók» diē-sié gì Géu-cuō, ĭ-că̤ iâ nêng-ùi «Sĭng-iók» gé-cái gì gū-sê̤ṳ sê Ià-sŭ ê̤ṳ-giéng gì Hók-ĭng. Gĭ-dók-gáu sê sié-gái dék duâi gì cŭng-gáu, iâ sê Ĕu-ciŭ, Mī-ciŭ, Nàng-hĭ, Hĭ-lĭ-pĭng gâe̤ng Dâi-iòng-ciŭ dék cuō-iéu gì cŭng-gáu.
  Gĭ-dók-gáu buōng-dā̤ sê Iù-tái-gáu gì ciĕ-puái, Gĭ-dók-gáu gì Gô-iók cêu sê Hĭ-báik-lài Séng-gĭng.
  Ĭng-ngṳ̄ gì sṳ̀ Christian sê téng Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ gì Χριστιανός lì gì, é-sé̤ṳ sê „sṳ̆k diŏh Gĭ-dók“.
  
  ## Séng-ngiōng
  Chŭi-iòng Gĭ-dók-gáu ô cĭng sâ̤ ciĕ-puái, dáng-sê sū-iū Gĭ-dók-dù dŭ cà̤-cà̤ siŏng-séng siŏh piĕ gáu-dèu, có̤-ùi ĭ-gáuk-nè̤ng séng-ngiōng gì dṳ̆ng-sĭng, bău-guák:
  
  ### Ià-sŭ Gĭ-dók
  Cuō dèu-mĕ̤k: Ià-sŭ
  Téng „Gĭ-dók-gáu“ ciā mìng-chĭng (名稱) cêu â̤ káng chók, Gĭ-dók sìng-hŏk cêu sê siŏng-séng Ià-sŭ sê Géu-cuō hĕ̤k-ciā Gĭ-dók. „Géu-cuō“ (Ĭng-ngṳ̄: Messiah) sê téng Hĭ-báik-lài-ngṳ̄ gì מָשִׁיחַ (māšiáħ) lì gì, é-sé̤ṳ sê "ciék-sêu máe̤k-iù-lā̤ gì nè̤ng" hĕ̤k-ciā sê "Guók-uòng". Ciā sṳ̀ gì Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ huăng-ĭk sê „Χριστός“ (Christos), cêu sê Ĭng-ngṳ̄ „Christ“ gì nguòng-tàu, céng siŏh buô huăng-ĭk siàng Háng-ngṳ̄ gì „基督“ (Gĭ-dók).
  Gĭ-dók-dù siŏng-séng Ià-sŭ sê sié-găng gì Géu-cuō. Dó̤i Ià-sŭ gì séng-ngiōng sê Gĭ-dók-gáu gâe̤ng Iù-tái-gáu dék duâi gì kṳ̆-biék cĭ-ék. Gĭ-dók sṳ̆-siōng gì hŏk-sĭng sê, tŭng-guó Ià-sŭ gì sī-uòng gâe̤ng bô-uăk, Siông-dá̤ siâ-miēng sié-găng-nè̤ng gì cô̤i, ìng-lôi ciáh dáik diŏh cīng-géu ī-gĭk īng-sĕng.
  
  ### Cīng-géu
  Cuō dèu-mĕ̤k: Cô̤i
  Cuō dèu-mĕ̤k: Cīng-géu
  Gĭ-dók-dù siŏng-séng, gīng-géu sê Siông-dá̤ sé̤ṳ ké̤ṳk ìng-găng gì ŏng-diēng. Gé̤ṳ-suók, Ià-sŭ sê Siông-dá̤ chă̤-kiēng lì ìng-găng gì Géu-cuō. Gĭ-dók-dù siŏng-séng, tŭng-guó dó̤i Ià-sŭ gì séng-ngiōng, nè̤ng gì cô̤i cêu â̤ ké̤ṳk siâ-miēng, nè̤ng gì lìng-hùng iâ īng-uōng dŭ mâ̤ sī.
  
  ### Săng-ôi-ék-tā̤
  Cuō dèu-mĕ̤k: Săng-ôi-ék-tā̤
  Săng-ôi-ék-tā̤ sê bī Gĭ-dók-gáu gì Siông-dá̤, cêu sê gōng, Séng-hô, Séng-cṳ̄ gâe̤ng Séng-sìng gì buōng-cék sê dùng-ék gì. Ciā sié-gái nâ ô siŏh ciáh Siông-dá̤: Séng-hô sê Siông-dá̤, Séng-cṳ̄ sê Siông-dá̤, Séng-lìng iâ sê Siông-dá̤.
  
  ### Gĭng-ùng
  Cuō dèu-mĕ̤k: Séng-gĭng
  Gĭ-dók-gáu nêng-ùi Séng-gĭng (bău-guák Gô-iók gâe̤ng Sĭng-iók) sê guòng-ŭi gì, sê găk Séng-lìng gì īng-dô̤ â-dā̤ siā siàng gì, ciŏk-dó̤i mò̤ dâng-nguô. Sĭng-gáu gáu-dù siŏng-séng, Séng-gĭng gì gĭng-ùng bău-hàng sū-iū dó̤i sĭk-hiêng cīng-géu sū bék-iéu gì mĕk-sê.
  
  ## Gĭ-dók-gáu gì sĕng-uăk
  Gĭ-dók-dù siŏng-séng giĕng-dṳ̆k nè̤ng dŭ găi-dŏng cŏng-hèng Gĭ-dók gì gáu-ngiê lì sĕng-uăk. Dó̤i cêng sâ̤ nè̤ng lì gōng, cêu sê siū Sĕk Gái. Ià-sŭ gáu-ṳ̆k séng-dù gōng, dâ̤ ék duâi gâe̤ng dâ̤ nê duâi gì gái sê "diŏh cêng sĭng, cêng séng, cêng é, tiáng Cuō nṳ̄ gì Siông-dá̤", ī-gĭk "diŏh tiáng bĕk-nè̤ng chiông tiáng buōng-sĭng siŏh-iông" («Mā-tái Hók-ĭng» 22:37-40). Gì-tă hèng-ùi iâ bău-guák gì-dō̤ gâe̤ng tĕ̤k «Séng-gĭng».
  
  ### Gĭ-dók-gáu gì géng-bái
  
  #### Ái
  Gĭ-dók-gáu gì ái hô̤ lō̤ "agapē" (sê Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ gì αγάπη). Ciā sṳ̀ buōng-dā̤ sê Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ gì "ái", ké̤ṳk có̤i-chĕ̤ gì Gĭ-dók-dù dò̤ lì huăng-ĭk Gĭ-dók-gáu gì ái: cêu sê Siông-dá̤ dó̤i ìng-lôi gì ái, siŏh cṳ̄ng sìng-séng gì, mò̤ dèu-giông gì, hĭ-sĕng cê̤ṳ-ngō̤ gì, cuō-dông gì, hâ é-sék gì, ô sṳ̆-siōng gì ái. Ī-hâiu gì Gì-dŏk-gáu cáuk-gă cĭng sèu īng-ê̤ṳng "agapē" lì bī ìng-ái (charity), sêng-cé sê Siông-dá̤ buōng-sĭng.
  Găk Săng-siông gì Gáu-hóng («Mā-tái Hók-ĭng» dâ̤ 5 ciŏng), Ià-sŭ ô gōng:
  43 Nṳ̄ ô tiăng-giéng gōng, "Nè̤ng gâe̤ng nṳ̄ có̤ bèng-iù, cêu tiáng (agapē) ĭ, nè̤ng gâe̤ng nṳ̄ giék siù, cêu hièng ĭ." 44 Nâ Nguāi gâe̤ng nṳ̄ gōng: Nè̤ng gâe̤ng nṳ̄ giék siù, diŏh tiáng ĭ, nè̤ng có nṳ̄, diŏh tá̤ ĭ giù hók, nè̤ng hâung nṳ̄, diŏh hō̤-hō̤ káng-dâi ĭ, nè̤ng hâi nṳ̄, dṳ̆k nṳ̄, diŏh tá̤ ĭ gì-dō̤. 45 Ŏ̤h-ciŏng-uâng, cêu â̤ có̤ nṳ̄ Tiĕng-hô gì giāng, ĭng Tiĕng-hô chók ciā nĭk-tàu, ciéu hō̤ gì nè̤ng, iâ ciéu ng hō̤ gì nè̤ng, hâ ciā ṳ̄, ké̤ṳk ngiê gì nè̤ng. 46 Nṳ̄ nâ tiáng ciā tiáng nṳ̄ gì, ô miéh-nó̤h siōng-sé̤ṳ nĭ? Suói-lê ng iâ ô ciŏng-uâng mŏ̤? 47 Nṳ̄ dŭk-dŭk chiāng-ăng nṳ̄ hiăng-diê, ô miéh-nó̤h chók cé̤ṳng nĭ? É-băng-ìng ng iâ ô ciŏng-uâng mŏ̤? 48 Gó-chṳ̄ nṳ̄ diŏh sùng-ciòng, ŏ̤h nṳ̄ Tiĕng-hô sùng-ciòng siŏh-iông. 
  
  ### Gĭ-dók-gáu gì cáik-nĭk
  - Gáung-lìng-cáik
  - Séng-dáng-cáik
  - Cuō-hiēng-cáik
  - Dâi-că̤-cáik
  - Bô-uăk-cáik
  - Sĕng-tiĕng-cáik
  - Ngū-sùng-cáik
  - Săng-ék-cáik
  
  
  ## Lĭk-sṳ̄
  Gŭng-nguòng 1 sié-gī, Gĭ-dók-gáu găk Ià-lô-sák-lēng huák-nguòng, dŏng-sì ĭng-nguòng sê Iù-tái-gáu gì siŏh ciéh ciĕ-puái. Gĭ-dók-gáu séng-ngiōng gì dṳ̆ng-sĭng sê séng Gĭ-dók, gó-chṳ̄ gâe̤ng Iù-tái Lŭk-huák dŭ hié lâi. Tuák-liê Iù-tái-gáu hâiu, Gĭ-dók-gáu găk iā dōi gì sì-găng diē-sié hióng gó̤-lòng ciéh Lò̤-mā Dá̤-guók iòng-duòng.
  Có̤i chĕ̤, Gĭ-dók-gáu ké̤ṳk Lò̤-mā guăng-huŏng gì géng cī, páe̤k-hâi Gĭ-dók-dù gì ông-dông tié-láu gáu gŭng-nguòng 4 sié-gī chĕ̤ ciáh láe̤k. Lò̤-mā Huòng-dá̤ Kŏng-sê̤ṳ-tāng-tĭng Ék-sié (Constantine I) gŭi-séng Gĭ-dók, biĕu-cé Gĭ-dók-gáu siàng có̤ Lò̤-mā Dá̤-guók gì Guók-gáu.
  Dṳ̆ng-sié-gī sèng-hâiu, Gĭ-dók-gáu gì huák-diēng iā mâ̤ găk. 5 sié-gī, Lò̤-mā Dá̤-guók ké̤ṳk Ĕu-ciŭ báe̤k-sié gì màng-cŭk ciéng-liāng, Gĭ-dók-gáu ké̤ṳk páe̤k gĭng-lĭk dṳ̀ng-giông. 7 sié-gī, puâng lā̤ Ĭ-sṳ̆-làng-gáu gì hĭng kī gâe̤ng Ā-lá-báik-nè̤ng gì ĭk-chĭng, Gĭ-dók-gáu páh-mò̤ ĭ găk Dṳ̆ng-dĕ̤ng (bău-guák Séng-siàng Ià-lô-sák-lēng) gâe̤ng Báe̤k-hĭ gì dê-buàng. 1054 nièng, Gáu-huôi liék có̤ Dĕ̤ng Să̤ lâng puái hŭng-ciĕ: Dĕ̤ng biĕng gì hô̤ lō̤ Dĕ̤ng-céng-gáu, gōng Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄, ī Kŏng-sê̤ṳ-tāng-tĭng-bō̤ có̤ dṳ̆ng-sĭng, Să̤ biĕng gì hô̤ lō̤ Tiĕng-cuō-gáu, gōng Lá-dĭng-ngṳ̄, ī Lò̤-mā có̤ dṳ̆ng-sĭng. 1095 - 1204 nièng, ôi lāu dŏk duōng Séng-dê, Gĭ-dók-gáu dó̤i Ā-lá-báik sié-gái huák-dông Sĕk-cê-gŭng Dĕ̤ng-cĭng. 1453 nièng, Ó̤-sṳ̆-mâng Dá̤-guók gŭng puái Bái-câng-tìng Dá̤-guók, Gĭ-dók-gáu sêu diŏh Ĭ-sṳ̆-làng-gáu cêng duâi gì ŭi-hiĕk.
  Puâng lā̤ Ĕu-ciŭ gì Ā-lá-báik sié-lĭk ké̤ṳk dṳ̆k kó̤, ī-gĭk Ùng-ngiê Hók-hĭng sṳ̆-siōng gì gāi-huóng, Gĭ-dók-gáu găk Să̤-ĕu kăi-sṳ̄ hók-hĭng. 16 sié-gī, Mā-dĭng Lô-dáik (Martin Luther), Iók-hâng Kā-ī-ùng (John Calvin) dēng nè̤ng dái-liāng Ĕu-ciŭ kŭi-diēng siŏh diòng é-ngiê chĭng-uōng gì Cŭng-gáu Gāi-gáik, ng-nié sāng-sĕng Sĭng-gáu, sêng-cé lièng duòng-tūng gì Tiĕng-cuō-gáu dŭ dáik diŏh huăng-sĭng.
  Gê̤ṳng-dâi Dê-lī Duâi-huák-hiêng gâe̤ng Ĕu-ciŭ Mī-guók gì sĭk-mìng-cuō-ngiê gáing-gáing gâe̤ng Gĭ-dók-gáu iòng-duòng gáu sié-gái gáuk dó̤i. Gĭng-dáng-nĭk gì Gĭ-dók-gáu ī-gĭng sê cuòng giù dék duâi gì cŭng-gáu.
  
title: Gĭ-dók-gáu
wikitext: :'''''Gĭ-dók-gáu''' găk [[Háng-ngṳ̄]] diē-sié kō̤-nèng sê bī guōng-ngiê gì, bău-guák sū-iū ciĕ-puái gì Gĭ-dók-gáu, iâ kō̤-nèng sê bī hiĕk-ngiê gì [[Ià-sŭ-gáu]] (Sĭng-gáu). Buōng ùng gōng gì sê guōng-ngiê gì Gĭ-dók-gáu.''
  
  [[File:Latin cross (bold).svg|thumb|upright|[[Sĕk-cê-gá]] sê Gĭ-dók-gáu gì dâi-biēu hù-hô̤.|right]]
  '''Gĭ-dók-gáu''' (基督教) sê siŏh cṳ̄ng [[ék-sìng-gáu]], ī [[Ià-sŭ|Nā-sák-lĕk-nè̤ng Ià-sŭ]] gì sĕng-uăk gâe̤ng gōng-gáu ùi dṳ̆ng-sĭng. Hóng Gĭ-dók-gáu gì nè̤ng siŏng-séng Ià-sŭ sê Siông-dá̤ gì Giāng (Séng-cṳ̄), iâ sê «[[Gô-iók]]» diē-sié gì Géu-cuō, ĭ-că̤ iâ nêng-ùi «[[Sĭng-iók]]» gé-cái gì gū-sê̤ṳ sê Ià-sŭ ê̤ṳ-giéng gì [[Hók-ĭng]]. Gĭ-dók-gáu sê sié-gái dék duâi gì [[cŭng-gáu]], iâ sê [[Ĕu-ciŭ]], [[Mī-ciŭ]], [[Nàng-hĭ]], [[Hĭ-lĭ-pĭng]] gâe̤ng [[Dâi-iòng-ciŭ]] dék cuō-iéu gì cŭng-gáu.
  
  Gĭ-dók-gáu buōng-dā̤ sê [[Iù-tái-gáu]] gì ciĕ-puái, Gĭ-dók-gáu gì Gô-iók cêu sê [[Hĭ-báik-lài Séng-gĭng]].
  
  [[Ĭng-ngṳ̄]] gì sṳ̀ ''Christian'' sê téng [[Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄|Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄]] gì ''Χριστιανός'' lì gì, é-sé̤ṳ sê „sṳ̆k diŏh Gĭ-dók“.
  
  == Séng-ngiōng ==
  Chŭi-iòng Gĭ-dók-gáu ô cĭng sâ̤ ciĕ-puái, dáng-sê sū-iū [[Gĭ-dók-dù]] dŭ cà̤-cà̤ siŏng-séng siŏh piĕ gáu-dèu, có̤-ùi ĭ-gáuk-nè̤ng séng-ngiōng gì dṳ̆ng-sĭng, bău-guák:
  
  === Ià-sŭ Gĭ-dók ===
  ''Cuō dèu-mĕ̤k: [[Ià-sŭ]]''
  
  Téng „Gĭ-dók-gáu“ ciā mìng-chĭng (名稱) cêu â̤ káng chók, Gĭ-dók sìng-hŏk cêu sê siŏng-séng [[Ià-sŭ]] sê ''Géu-cuō'' hĕ̤k-ciā ''Gĭ-dók''. „Géu-cuō“ ([[Ĭng-ngṳ̄]]: ''Messiah'') sê téng [[Hĭ-báik-lài-ngṳ̄]] gì ''מָשִׁיחַ'' (''māšiáħ'') lì gì, é-sé̤ṳ sê "''ciék-sêu máe̤k-iù-lā̤ gì nè̤ng''" hĕ̤k-ciā sê "''Guók-uòng''". Ciā sṳ̀ gì [[Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄|Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄]] huăng-ĭk sê „''Χριστός''“ (''Christos''), cêu sê Ĭng-ngṳ̄ „''Christ''“ gì nguòng-tàu, céng siŏh buô huăng-ĭk siàng [[Háng-ngṳ̄]] gì „基督“ (Gĭ-dók).
  
  Gĭ-dók-dù siŏng-séng Ià-sŭ sê sié-găng gì Géu-cuō. Dó̤i Ià-sŭ gì séng-ngiōng sê Gĭ-dók-gáu gâe̤ng [[Iù-tái-gáu]] dék duâi gì kṳ̆-biék cĭ-ék. Gĭ-dók sṳ̆-siōng gì hŏk-sĭng sê, tŭng-guó Ià-sŭ gì sī-uòng gâe̤ng bô-uăk, Siông-dá̤ siâ-miēng sié-găng-nè̤ng gì [[cô̤i]], ìng-lôi ciáh dáik diŏh cīng-géu ī-gĭk īng-sĕng.
  
  === Cīng-géu ===
  ''Cuō dèu-mĕ̤k: [[Cô̤i]]''<br />''Cuō dèu-mĕ̤k: [[Cīng-géu]]''
  
  Gĭ-dók-dù siŏng-séng, [[gīng-géu]] sê [[Siông-dá̤]] sé̤ṳ ké̤ṳk ìng-găng gì ŏng-diēng. Gé̤ṳ-suók, Ià-sŭ sê Siông-dá̤ chă̤-kiēng lì ìng-găng gì Géu-cuō. Gĭ-dók-dù siŏng-séng, tŭng-guó dó̤i Ià-sŭ gì séng-ngiōng, nè̤ng gì [[cô̤i]] cêu â̤ ké̤ṳk siâ-miēng, nè̤ng gì [[lìng-hùng]] iâ īng-uōng dŭ mâ̤ sī.
  
  === Săng-ôi-ék-tā̤ ===
  [[文件:Shield Trinity (zh-cn).svg|thumb|200px|Săng-ôi-ék-tā̤ gì hù-hô̤ ([[Pū-tŭng-uâ]]), gà̤-dēng ùng-cê sê: Séng-hô ng-sê Séng-cṳ̄, Séng-cṳ̄ ng-sê Séng-sìng, Séng-sìng ng-sê Séng-hô (ngiê-sāu); Séng-hô sê Siông-dá̤, Séng-cṳ̄ sê Siông-dá̤, Séng-sìng sê Siông-dá̤ (diē-sié).|right]]
  ''Cuō dèu-mĕ̤k: [[Săng-ôi-ék-tā̤]]''
  
  '''Săng-ôi-ék-tā̤''' sê bī Gĭ-dók-gáu gì [[Siông-dá̤]], cêu sê gōng, '''Séng-hô''', '''Séng-cṳ̄''' gâe̤ng '''Séng-sìng''' gì buōng-cék sê dùng-ék gì. Ciā sié-gái nâ ô siŏh ciáh Siông-dá̤: Séng-hô sê Siông-dá̤, Séng-cṳ̄ sê Siông-dá̤, Séng-lìng iâ sê Siông-dá̤.
  
  === Gĭng-ùng ===
  Cuō dèu-mĕ̤k: ''[[Séng-gĭng]]''
  
  Gĭ-dók-gáu nêng-ùi [[Séng-gĭng]] (bău-guák [[Gô-iók]] gâe̤ng [[Sĭng-iók]]) sê guòng-ŭi gì, sê găk Séng-lìng gì īng-dô̤ â-dā̤ siā siàng gì, ciŏk-dó̤i mò̤ dâng-nguô. [[Sĭng-gáu]] gáu-dù siŏng-séng, Séng-gĭng gì gĭng-ùng bău-hàng sū-iū dó̤i sĭk-hiêng cīng-géu sū bék-iéu gì mĕk-sê.
  
  == Gĭ-dók-gáu gì sĕng-uăk ==
  Gĭ-dók-dù siŏng-séng giĕng-dṳ̆k nè̤ng dŭ găi-dŏng cŏng-hèng Gĭ-dók gì gáu-ngiê lì sĕng-uăk. Dó̤i cêng sâ̤ nè̤ng lì gōng, cêu sê siū [[Sĕk Gái]]. [[Ià-sŭ]] gáu-ṳ̆k séng-dù gōng, dâ̤ ék duâi gâe̤ng dâ̤ nê duâi gì gái sê "diŏh cêng sĭng, cêng séng, cêng é, tiáng Cuō nṳ̄ gì Siông-dá̤", ī-gĭk "diŏh tiáng bĕk-nè̤ng chiông tiáng buōng-sĭng siŏh-iông" («[[Mā-tái Hók-ĭng]]» 22:37-40). Gì-tă hèng-ùi iâ bău-guák [[gì-dō̤]] gâe̤ng tĕ̤k «Séng-gĭng».
  
  === Gĭ-dók-gáu gì géng-bái ===
  
  ==== Gì-dō̤ ====
  
  ==== Tĕ̤k/Buôi Séng-gĭng ====
  
  ==== Ái ====
  [[File:Bloch-SermonOnTheMount.jpg|thumb|300px|Săng-siông gì gá-hóng|right]]
  Gĭ-dók-gáu gì [[ái]] hô̤ lō̤ "'''''agapē'''''" (sê [[Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄|Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄]] gì ''αγάπη''). Ciā sṳ̀ buōng-dā̤ sê Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ gì "ái", ké̤ṳk có̤i-chĕ̤ gì Gĭ-dók-dù dò̤ lì huăng-ĭk Gĭ-dók-gáu gì ái: cêu sê [[Ià-huò-huà|Siông-dá̤]] dó̤i [[ìng-lôi]] gì ái, siŏh cṳ̄ng sìng-séng gì, mò̤ dèu-giông gì, hĭ-sĕng cê̤ṳ-ngō̤ gì, cuō-dông gì, hâ é-sék gì, ô sṳ̆-siōng gì ái. Ī-hâiu gì Gì-dŏk-gáu cáuk-gă cĭng sèu īng-ê̤ṳng "''agapē''" lì bī [[ìng-ái]] (''charity''), sêng-cé sê Siông-dá̤ buōng-sĭng.
  
  Găk [[Săng-siông gì Gái-hóng|Săng-siông gì Gáu-hóng]] («[[Mā-tái Hók-ĭng]]» dâ̤ 5 ciŏng), Ià-sŭ ô gōng:
  <blockquote>''<small style="color:#0000ff;">43</small> Nṳ̄ ô tiăng-giéng gōng, "Nè̤ng gâe̤ng nṳ̄ có̤ bèng-iù, cêu tiáng (''agapē'') ĭ, nè̤ng gâe̤ng nṳ̄ giék siù, cêu hièng ĭ." <small style="color:#0000ff;">44</small> Nâ Nguāi gâe̤ng nṳ̄ gōng: Nè̤ng gâe̤ng nṳ̄ giék siù, diŏh tiáng ĭ, nè̤ng có nṳ̄, diŏh tá̤ ĭ giù hók, nè̤ng hâung nṳ̄, diŏh hō̤-hō̤ káng-dâi ĭ, nè̤ng hâi nṳ̄, dṳ̆k nṳ̄, diŏh tá̤ ĭ gì-dō̤. <small style="color:#0000ff;">45</small> Ŏ̤h-ciŏng-uâng, cêu â̤ có̤ nṳ̄ Tiĕng-hô gì giāng, ĭng Tiĕng-hô chók ciā nĭk-tàu, ciéu hō̤ gì nè̤ng, iâ ciéu ng hō̤ gì nè̤ng, hâ ciā ṳ̄, ké̤ṳk ngiê gì nè̤ng. <small style="color:#0000ff;">46</small> Nṳ̄ nâ tiáng ciā tiáng nṳ̄ gì, ô miéh-nó̤h siōng-sé̤ṳ nĭ? Suói-lê ng iâ ô ciŏng-uâng mŏ̤? <small style="color:#0000ff;">47</small> Nṳ̄ dŭk-dŭk chiāng-ăng nṳ̄ hiăng-diê, ô miéh-nó̤h chók cé̤ṳng nĭ? É-băng-ìng ng iâ ô ciŏng-uâng mŏ̤? <small style="color:#0000ff;">48</small> Gó-chṳ̄ nṳ̄ diŏh sùng-ciòng, ŏ̤h nṳ̄ Tiĕng-hô sùng-ciòng siŏh-iông. </blockquote>
  
  ==== Gōng-dô̤ ====
  
  === Séng-lā̤ ===
  
  ==== Céng-lā̤ ====
  
  ==== Séng-chuăng ====
  
  === Gĭ-dók-gáu gì cáik-nĭk ===
  * [[Gáung-lìng-cáik]]
  * [[Séng-dáng-cáik]]
  * [[Cuō-hiēng-cáik]]
  * [[Dâi-că̤-cáik]]
  * [[Bô-uăk-cáik]]
  * [[Sĕng-tiĕng-cáik]]
  * [[Ngū-sùng-cáik]]
  * [[Săng-ék-cáik]]
  
  == Lĭk-sṳ̄ ==
  Gŭng-nguòng 1 sié-gī, Gĭ-dók-gáu găk [[Ià-lô-sák-lēng]] huák-nguòng, dŏng-sì ĭng-nguòng sê [[Iù-tái-gáu]] gì siŏh ciéh ciĕ-puái. Gĭ-dók-gáu séng-ngiōng gì dṳ̆ng-sĭng sê séng Gĭ-dók, gó-chṳ̄ gâe̤ng Iù-tái Lŭk-huák dŭ hié lâi. Tuák-liê Iù-tái-gáu hâiu, Gĭ-dók-gáu găk iā dōi gì sì-găng diē-sié hióng gó̤-lòng ciéh [[Lò̤-mā Dá̤-guók]] iòng-duòng.
  
  Có̤i chĕ̤, Gĭ-dók-gáu ké̤ṳk Lò̤-mā guăng-huŏng gì géng cī, páe̤k-hâi Gĭ-dók-dù gì ông-dông tié-láu gáu gŭng-nguòng 4 sié-gī chĕ̤ ciáh láe̤k. Lò̤-mā Huòng-dá̤ [[Kŏng-sê̤ṳ-tāng-tĭng Ék-sié]] (''Constantine I'') gŭi-séng Gĭ-dók, biĕu-cé Gĭ-dók-gáu siàng có̤ Lò̤-mā Dá̤-guók gì [[Guók-gáu]].
  
  [[Dṳ̆ng-sié-gī]] sèng-hâiu, Gĭ-dók-gáu gì huák-diēng iā mâ̤ găk. 5 sié-gī, Lò̤-mā Dá̤-guók ké̤ṳk [[Ĕu-ciŭ]] báe̤k-sié gì màng-cŭk ciéng-liāng, Gĭ-dók-gáu ké̤ṳk páe̤k gĭng-lĭk dṳ̀ng-giông. 7 sié-gī, puâng lā̤ [[Ĭ-sṳ̆-làng-gáu]] gì hĭng kī gâe̤ng [[Ā-lá-báik]]-nè̤ng gì ĭk-chĭng, Gĭ-dók-gáu páh-mò̤ ĭ găk [[Dṳ̆ng-dĕ̤ng]] (bău-guák Séng-siàng [[Ià-lô-sák-lēng]]) gâe̤ng [[Báe̤k-hĭ]] gì dê-buàng. 1054 nièng, Gáu-huôi liék có̤ Dĕ̤ng Să̤ lâng puái hŭng-ciĕ: Dĕ̤ng biĕng gì hô̤ lō̤ [[Dĕ̤ng-céng-gáu]], gōng [[Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄]], ī [[Kŏng-sê̤ṳ-tāng-tĭng-bō̤]] có̤ dṳ̆ng-sĭng, Să̤ biĕng gì hô̤ lō̤ [[Tiĕng-cuō-gáu]], gōng [[Lá-dĭng-ngṳ̄]], ī [[Lò̤-mā]] có̤ dṳ̆ng-sĭng. 1095 - 1204 nièng, ôi lāu dŏk duōng Séng-dê, Gĭ-dók-gáu dó̤i Ā-lá-báik sié-gái huák-dông [[Sĕk-cê-gŭng Dĕ̤ng-cĭng]]. 1453 nièng, [[Ó̤-sṳ̆-mâng Dá̤-guók]] gŭng puái [[Bái-câng-tìng Dá̤-guók]], Gĭ-dók-gáu sêu diŏh Ĭ-sṳ̆-làng-gáu cêng duâi gì ŭi-hiĕk.
  
  Puâng lā̤ [[Ĕu-ciŭ]] gì Ā-lá-báik sié-lĭk ké̤ṳk dṳ̆k kó̤, ī-gĭk [[Ùng-ngiê Hók-hĭng]] [[sṳ̆-siōng]] gì gāi-huóng, Gĭ-dók-gáu găk [[Să̤-ĕu]] kăi-sṳ̄ hók-hĭng. 16 sié-gī, [[Mā-dĭng Lô-dáik]] (''Martin Luther''), [[Iók-hâng Kā-ī-ùng]] (''John Calvin'') dēng nè̤ng dái-liāng Ĕu-ciŭ kŭi-diēng siŏh diòng é-ngiê chĭng-uōng gì [[Cŭng-gáu Gāi-gáik]], ng-nié sāng-sĕng [[Sĭng-gáu]], sêng-cé lièng duòng-tūng gì [[Tiĕng-cuō-gáu]] dŭ dáik diŏh huăng-sĭng.
  
  Gê̤ṳng-dâi [[Dê-lī Duâi-huák-hiêng]] gâe̤ng [[Ĕu-ciŭ]] [[Mī-guók]] gì [[sĭk-mìng-cuō-ngiê]] gáing-gáing gâe̤ng Gĭ-dók-gáu iòng-duòng gáu sié-gái gáuk dó̤i. Gĭng-dáng-nĭk gì Gĭ-dók-gáu ī-gĭng sê cuòng giù dék duâi gì [[cŭng-gáu]].
  
  == Ciĕ-puái ==
  [[文件:Christian-lineage.png|thumb|450px|Gĭ-dók-gáu gì ciĕ-puái|right]]
  {{Commons|Christianity|Gĭ-dók-gáu}}
  {{Authority control}}
  {{Buáng-nàng-hâ}}
  
  [[分類:Gĭ-dók-gáu]]