text: # Chĭng-dièu
  Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。
  Chĭng-dièu (清朝), hĕ̤k-ciā hô̤ lā̤ Muāng-chĭng (滿清), Dâi-chĭng (大清, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: ᡩᠠᡳᠴᡳᠩ
  ᡤᡠᡵᡠᠨ) gâe̤ng Chĭng-guók (清國), sê Dṳ̆ng-guók có̤i-hâiu siŏh-ciáh hŭng-gióng Uòng-dièu (封建王朝). Muāng-chĭng gì huòng-dá̤ dŭ sê Muāng-ciŭ-nè̤ng (hiêng-câi hô̤ lā̤ Muāng-cŭk-nè̤ng), sáng “Ái-sĭng Gáuk-lò̤” (愛新覺羅,  Muāng-ciŭ-ngṳ̄: ᠠᡳ᠌ᠰᡳᠨ
  ᡤᡳᠣᡵᠣ).
  Muāng-chĭng huóng-dá̤ gì cū-cūng sê Gióng-ciŭ Nṳ̄-cĭng (建州女真) gì siū-liāng. Nū-ī-hăk-cà̤ gì nông-bâ, ĭ-gŭng gâe̤ng ngiê-gŭng dŭ găk Mìng-dièu páh Nṳ̄-cĭng-nè̤ng puáng-lâung gì sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng tài-sī, gáu-muōi Nū-ī-hăk-cà̤ cêu cióh cuòi kī-bĭng, cê-chĭng Hâiu-gĭng huòng-dá̤, huăng-dó̤i Mìng-dièu. Mìng-dièu puái bĭng tié-lāu kó̤ páh, dŭ mâ̤ iàng. Muāng-ciŭ-nè̤ng lièng-hăk Mùng-gū, chă-nék-giāng páh gáu Báe̤k-gĭng-siàng. Gái hô̤ ô Uòng Cùng-huáng (袁崇煥), Sŏng Sìng-cūng (孫承宗) gáuk-nè̤ng gì bō̤-hô, ciā siàng cá mò̤ ké̤ṳk ĭ páh giâ lì.
  Gáu Huòng Tái-gĭk chiū lā̤, ngék-siū iā sâ̤ Háng-nè̤ng lì có̤ ĭ gì buô-hâ. Muāng-chĭng muōng biéng muōng giòng-duâi, páh iàng Dièu-siēng, páh giâ Mùng-gū, 1636 nièng, ciŏng guók-hô̤ gāi siàng Dâi-chĭng. 
  Hī sèng-âu Săng-hāi-guăng (山海關) sê Mìng-dièu gâe̤ng Muāng-ciŭ (滿洲, hiêng-câi hô̤ lā̤ “Dĕ̤ng-báe̤k”) gì biĕng-gái. Mìng-dièu puái Ngù Săng-gié (吳三桂) kó̤ siū guăng. Ciā Ngù Săng-gié sê siŏh ciáh chók-miàng gì ciŏng-gŭng, Muāng-ciŭ-nè̤ng dŭ iā giăng ĭ. 
  1644 nièng, Lī Cê̤ṳ-sìng (李自成) cô̤-huāng chuàng-ôi (造反篡位), Ngù Săng-gié gì nông-bâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng bŏng-gá, ĭ sá̤-bò̤ (細婆) Dìng Uòng-uòng (陳圓圓) iâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng gì buô-hâ Làu Cŭng-mīng (劉宗敏) dŏk kó̤. Ngù Săng-gié iā sêu-ké, cêu bóng Muāng-chĭng buô-dôi diē guăng, ciŏng Lī Cê̤ṳ-sìng miĕk lâi. Cī siŏh nièng, Muāng-chĭng ciŏng siū-dŭ buăng gáu Báe̤k-gĭng.
  Muāng-chĭng diē guăng ī-hâiu diòng 10 ciáh huòng-dá̤ (muôi diē guăng gì sèng-âu gó ô 2 ciáh). 1911 nièng huák-sĕng̤ Sĭng-hâi Gáik-mêng (辛亥革命), Muāng-chĭng ké̤ṳk Sŏng Dṳ̆ng-săng gì Dṳ̆ng-huà Mìng-guók tŭi-huăng.
  
  ## Muāng-chĭng gì huòng-dá̤
  |    | chiông | nièng-hô̤                        | miêu-hô̤        | ié-hô̤                 | miàng-cê             | câi-ôi      |
  | 1  |        | Tiĕng-mêng 天命                 | Tái-cū 太祖    | Gŏ̤-huòng-dá̤ 高皇帝    | Nū-ī-hăk-cà̤ 努爾哈齊 | 1616 - 1626 |
  | 2  |        | Tiĕng-chŭng 天聰 Cùng-dáik 崇德 | Tái-cŭng 太宗  | Ùng-huòng-dá̤ 文皇帝   | Huòng Tái-gĭk 皇太極 | 1626 - 1643 |
  | 3  |        | Sông-dê 順治                    | Sié-cū 世祖    | Ciŏng-huòng-dá̤ 章皇帝 | Hók-lìng 福臨        | 1643-1661   |
  | 4  |        | Kŏng-hĭ 康熙                    | Séng-cū 聖祖   | Ìng-huòng-dá̤ 仁皇帝   | Hièng-iék 玄燁       | 1661 - 1722 |
  | 5  |        | Ṳ̆ng-céng 雍正                   | Sié-cŭng 世宗  | Hièng-huòng-dá̤ 憲皇帝 | Êng-cĭng 胤禛        | 1722 - 1735 |
  | 6  |        | Gièng-lṳ̀ng 乾隆                 | Gŏ̤-cŭng 高宗   | Sùng-huòng-dá̤ 純皇帝  | Hùng-lĭk 弘曆        | 1735 - 1795 |
  | 7  |        | Gă-kéng 嘉慶                    | Ìng-cŭng 仁宗  | Iô-huòng-dá̤ 睿皇帝    | Īng-iēng 顒琰        | 1796 - 1820 |
  | 8  |        | Dô̤-guŏng 道光                   | Sŏng-cŭng 宣宗 | Sìng-huòng-dá̤ 成皇帝  | Mìng-nìng 旻寧       | 1820 - 1850 |
  | 9  |        | Hièng-hŭng 咸豐                 | Ùng-cŭng 文宗  | Hièng-huòng-dá̤ 憲皇帝 | Ĭk-cê̤ṳ 奕詝          | 1850 - 1861 |
  | 10 |        | Dùng-dê 同治                    | Mŭk-cŭng 穆宗  | Ngiê-huòng-dá̤ 毅皇帝  | Cái-sùng 載淳        | 1861 - 1875 |
  | 11 |        | Guŏng-sê̤ṳ 光緒                  | Dáik-cŭng 德宗 | Gīng-huòng-dá̤ 景皇帝  | Cái-tièng 載湉       | 1875 - 1908 |
  | 12 |        | Sŏng-tūng 宣統                  | mò̤             | mò̤                    | Puō-ngì 溥儀         | 1908 - 1912 |
  
  | commons:Tàu-hiĕk | Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng Chĭng-dièu ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng. |
  
  | Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           |
  | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
  | Sṳ̄-sèng \| Hâ \| Siŏng \| Ciŭ (Să̤-ciŭ, Dĕ̤ng-ciŭ, Chŭng-chiŭ, Ciéng-guók) \| Cìng \| Háng (Să̤-háng, Sĭng, Dĕ̤ng-háng) \| Săng-guók (Cò̤-ngôi, Sṳ̆k-háng, Dĕ̤ng-ngù) \| Céng (Să̤-céng, Dĕ̤ng-céng) \| Ngū-hù Sĕk-lĕ̤k-guók (Sìng-háng, Sèng-diêu, Hâiu-diêu, Sèng-liòng, Sèng-iĕng, Sèng-cìng, Hâiu-iĕng, Hâiu-cìng, Să̤-cìng, Hâiu-liòng, Nàng-liòng, Să̤-liòng, Báe̤k-liòng, Nàng-iĕng, Báe̤k-iĕng, Hâ) \| Nàng-báe̤k-dièu (Nàng-dièu: Làu-sóng, Nàng-cà̤, Nàng-liòng, Nàng-dìng; Báe̤k-dièu: Báe̤k-ngôi, Să̤-ngôi, Dĕ̤ng-ngôi, Báe̤k-ciŭ, Báe̤k-cà̤) \| Sùi \| Dòng \| Ngū-dâi Sĕk-guók (Ngū-dâi: Hâiu-liòng, Hâiu-dòng, Hâiu-céng, Hâiu-háng, Hâiu-ciŭ; Sĕk-guók: Ngù-uŏk, Mìng, Gĭng-nàng, Mā-chū, Iòng-ngù, Nàng-dòng, Nàng-háng, Báe̤k-háng, Sèng-sṳ̆k, Hâiu-sṳ̆k) \| Sóng (Báe̤k-sóng, Nàng-sóng) \| Lièu \| Gĭng \| Să̤-hâ \| Nguòng \| Mìng (Nàng-mìng) \| Chĭng \| Dṳ̆ng-huà Mìng-guók \| Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók |
  
  
title: Chĭng-dièu
wikitext: {{twinLAT|清朝}}
  {{Infobox former country
  |conventional_long_name = Dâi-chĭng-guók
  |native_name = {{MongolUnicode|ᡩᠠᡳᠴᡳᠩ<br>ᡤᡠᡵᡠᠨ}}<br>{{lang|zh-hant|大清國}}
  | p1 = Hâiu-gĭng
  | flag_p1 =
  | p2 = Dâi-sông
  | flag_p2 =
  | p3 = Nàng-mìng
  | flag_p3 =
  | p4  = Dzungar Hāng-guók 
  | flag_p4 =
  | year_start = 1636
  | year_end = 1912
  | s1 = Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (1912 nièng–1949 nièng){{!}}Dṳ̆ng-huà Mìng-guók
  | flag_s1 = Flag of China (1912–1928).svg
  | s2 = Mùng-gū (1911–1924){{!}}Mùng-gū
  | flag_s2 = Flag of Mongolia (1911-1921).svg
  | s3 = Să̤-câung (1912–1951){{!}}Să̤-câung
  | flag_s3 = Flag of Tibet.svg
  | s4 = Uryankhay Gê̤ṳng-huò-guók
  | flag_s4 = Flag of Uriankhai (1918-1921).svg
  | s5 = Dài-uăng Mìng-ciō-guók
  | flag_s5 = Simplified Yellow Tiger Flag.svg
  
  | image_flag = Flag of the Qing Dynasty (1889-1912).svg
  | flag_type   = guók-gì (1889–1912)
  | image_coat  = Seal of Qing dynasty.svg
  | symbol_type = huòng-dá̤ gì éng
  | anthem = {{lang|zh-hant|鞏金甌}}<br />"[[Gṳ̄ng gĭng-ĕu]]"<br />(1911–1912)<br /><center>[[File:Gǒng Jīn'ōu.ogg]]</center>
  | image_map = Qing Empire circa 1820 EN.svg
  | capital = [[Sīng-iòng|Mukden]] (Sīng-iòng)<br /><small>(1636–1644)</small><br />[[Báe̤k-gĭng|Sông-tiĕng]] (Báe̤k-gĭng)<br /><small>(1644–1912)</small>
  | stat_area1 = 13,150,000
  | stat_year1 = 1760
  | stat_area2 = 14,700,000
  | stat_year2 = 1790
  | time_zone = 
  |official_languages = [[Muāng-ciŭ-ngṳ̄]]
  |common_languages = [[Muāng-ciŭ-ngṳ̄]], [[Háng-ngṳ̄]], [[Mùng-gū-ngṳ̄]], [[Câung-ngṳ̄]], [[Mì-ngù-ī-ngṳ̄]]
  | stat_pop3 = 140,000,000
  | stat_year3 = 1740
  | stat_pop4 = 268,238,000
  | stat_year4 = 1776
  | stat_pop5 = 301,000,000
  | stat_year5 = 1790
  |government_type   = gŭng-ciō-cié
  | title_leader = huòng-dá̤
  | year_leader1 = 1611–1661
  | leader1 = [[Sông-dê Huòng-dá̤|Sông-dê]]
  | year_leader2 = 1661–1722
  | leader2 = [[Kŏng-hĭ Huòng-dá̤|Kŏng-hĭ]]
  | year_leader3 = 1735–1795
  | leader3 = [[Gièng-lṳ̀ng Huòng-dá̤|Gièng-lṳ̀ng]]
  | year_leader4 = 1908–1912
  | leader4 = [[Puō-ngì|Sŏng-tūng]]
  | currency = [[liōng]]
  | event_start = gāi guók-hô̤ Dâi-chĭng
  | date_event1 = 1644
  | event1 = ciéng-liāng [[Báe̤k-gĭng]]
  | date_event2 = 1683
  | event2 = miĕk [[Dài-uăng Uòng-guók|Dài-uăng]]
  | date_event3 = 1840
  | event3 = [[Ă-piéng Ciéng-cĕng]]
  | event_end = [[Puō-ngì|Sŏng-tūng]] tó̤i-ôi
  |today  = {{collapsible list |title=Liĕk-biēu|{{flag|Dṳ̆ng-guók}}<br>{{flag|Mùng-gū}}<br>{{flag|Dài-uăng}}<br>{{flag|Ngò̤-lò̤-sṳ̆}}<br>{{flag|Éng-dô}}<br>{{flag|Pakistan}}<br>{{flag|Miēng-diêng}}<br>{{flag|Kazakhstan}}<br>{{flag|Kyrgyzstan}}<br>{{flag|Tajikistan}} }}
  }}
  '''Chĭng-dièu''' (清朝), hĕ̤k-ciā hô̤ lā̤ '''Muāng-chĭng''' (滿清), '''Dâi-chĭng''' (大清, [[Muāng-ciŭ-ngṳ̄]]: {{MongolUnicode|ᡩᠠᡳᠴᡳᠩ<br>ᡤᡠᡵᡠᠨ}}) gâe̤ng '''Chĭng-guók''' (清國), sê [[Dṳ̆ng-guók]] có̤i-hâiu siŏh-ciáh [[hŭng-gióng]] [[Uòng-dièu]] (封建王朝). Muāng-chĭng gì [[huòng-dá̤]] dŭ sê Muāng-ciŭ-nè̤ng (hiêng-câi hô̤ lā̤ [[Muāng-cŭk-nè̤ng]]), sáng “Ái-sĭng Gáuk-lò̤” (愛新覺羅,  [[Muāng-ciŭ-ngṳ̄]]: {{MongolUnicode|ᠠᡳ᠌ᠰᡳᠨ<br>ᡤᡳᠣᡵᠣ}}).
  
  Muāng-chĭng huóng-dá̤ gì cū-cūng sê [[Gióng-ciŭ Nṳ̄-cĭng]] (建州女真) gì siū-liāng. Nū-ī-hăk-cà̤ gì nông-bâ, ĭ-gŭng gâe̤ng ngiê-gŭng dŭ găk [[Mìng-dièu]] páh Nṳ̄-cĭng-nè̤ng puáng-lâung gì sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng tài-sī, gáu-muōi [[Nū-ī-hăk-cà̤]] cêu cióh cuòi kī-bĭng, cê-chĭng Hâiu-gĭng huòng-dá̤, huăng-dó̤i Mìng-dièu. Mìng-dièu puái bĭng tié-lāu kó̤ páh, dŭ mâ̤ iàng. Muāng-ciŭ-nè̤ng lièng-hăk [[Mùng-gū]], chă-nék-giāng páh gáu Báe̤k-gĭng-siàng. Gái hô̤ ô [[Uòng Cùng-huáng]] (袁崇煥), [[Sŏng Sìng-cūng]] (孫承宗) gáuk-nè̤ng gì bō̤-hô, ciā siàng cá mò̤ ké̤ṳk ĭ páh giâ lì.
  
  Gáu [[Huòng Tái-gĭk]] chiū lā̤, ngék-siū iā sâ̤ Háng-nè̤ng lì có̤ ĭ gì buô-hâ. Muāng-chĭng muōng biéng muōng giòng-duâi, páh iàng [[Dièu-siēng]], páh giâ Mùng-gū, 1636 nièng, ciŏng guók-hô̤ gāi siàng '''Dâi-chĭng'''. 
  
  Hī sèng-âu [[Săng-hāi-guăng]] (山海關) sê [[Mìng-dièu]] gâe̤ng [[Muāng-ciŭ]] (滿洲, hiêng-câi hô̤ lā̤ “[[Dĕ̤ng-báe̤k]]”) gì biĕng-gái. Mìng-dièu puái [[Ngù Săng-gié]] (吳三桂) kó̤ siū guăng. Ciā Ngù Săng-gié sê siŏh ciáh chók-miàng gì ciŏng-gŭng, Muāng-ciŭ-nè̤ng dŭ iā giăng ĭ. 
  
  1644 nièng, [[Lī Cê̤ṳ-sìng]] (李自成) cô̤-huāng chuàng-ôi (造反篡位), Ngù Săng-gié gì nông-bâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng bŏng-gá, ĭ sá̤-bò̤ (細婆) [[Dìng Uòng-uòng]] (陳圓圓) iâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng gì buô-hâ [[Làu Cŭng-mīng]] (劉宗敏) dŏk kó̤. Ngù Săng-gié iā sêu-ké, cêu bóng Muāng-chĭng buô-dôi diē guăng, ciŏng Lī Cê̤ṳ-sìng miĕk lâi. Cī siŏh nièng, Muāng-chĭng ciŏng siū-dŭ buăng gáu [[Báe̤k-gĭng]].
  
  Muāng-chĭng diē guăng ī-hâiu diòng 10 ciáh huòng-dá̤ (muôi diē guăng gì sèng-âu gó ô 2 ciáh). 1911 nièng huák-sĕng̤ [[Sĭng-hâi Gáik-mêng]] (辛亥革命), Muāng-chĭng ké̤ṳk [[Sŏng Dṳ̆ng-săng]] gì [[Dṳ̆ng-huà Mìng-guók]] tŭi-huăng.
  
  ==Muāng-chĭng gì huòng-dá̤==
  {| class="wikitable"
  | bgcolor="#ABCDEF" | 
  | bgcolor="#ABCDEF" | '''chiông'''
  | bgcolor="#ABCDEF" | '''nièng-hô̤'''
  | bgcolor="#ABCDEF" | '''miêu-hô̤'''
  | bgcolor="#ABCDEF" | '''ié-hô̤'''
  | bgcolor="#ABCDEF" | '''miàng-cê'''
  | bgcolor="#ABCDEF" | '''câi-ôi'''
  |-
  | 1
  |[[File:清_佚名_《清太祖天命皇帝朝服像》.jpg|80px]]
  | '''[[Tiĕng-mêng]]'''<br>天命
  | Tái-cū<br>太祖
  | Gŏ̤-huòng-dá̤<br>高皇帝
  | [[Nū-ī-hăk-cà̤]]<br>努爾哈齊
  | 1616 - 1626
  |-
  |2
  |[[File:清 佚名 《清太宗崇德皇帝朝服像》.jpg|80px]]
  | '''[[Tiĕng-chŭng]]'''<br>天聰<br>'''[[Cùng-dáik]]'''<br>崇德
  | Tái-cŭng<br>太宗
  | Ùng-huòng-dá̤<br>文皇帝
  | [[Huòng Tái-gĭk]]<br>皇太極
  | 1626 - 1643 
  |-
  |3
  |[[File:清 佚名 《清世祖顺治皇帝朝服像》.jpg|80px]]
  | '''[[Sông-dê]]'''<br>順治
  | Sié-cū<br>世祖
  | Ciŏng-huòng-dá̤<br>章皇帝
  | [[Sông-dê Huòng-dá̤|Hók-lìng]]<br>福臨
  | 1643-1661
  |-
  |4
  |[[File:清 佚名 《清圣祖康熙皇帝朝服像》.jpg|80px]]
  | '''[[Kŏng-hĭ]]'''<br>康熙
  | Séng-cū<br>聖祖
  | Ìng-huòng-dá̤<br>仁皇帝
  | [[Kŏng-hĭ Huòng-dá̤|Hièng-iék]]<br>玄燁
  | 1661 - 1722
  |-
  |5
  |[[File:Portrait of the Yongzheng Emperor in Court Dress.jpg|80px]]
  | '''[[Ṳ̆ng-céng]]'''<br>雍正
  | Sié-cŭng<br>世宗
  | Hièng-huòng-dá̤<br>憲皇帝
  | [[Ṳ̆ng-céng Huòng-dá̤|Êng-cĭng]]<br>胤禛
  | 1722 - 1735
  |-
  |6
  |[[File:乾隆皇帝老年肖像.jpg|80px]]
  | '''[[Gièng-lṳ̀ng]]'''<br>乾隆
  | Gŏ̤-cŭng<br>高宗
  | Sùng-huòng-dá̤<br>純皇帝
  | [[Gièng-lṳ̀ng Huòng-dá̤|Hùng-lĭk]]<br>弘曆
  | 1735 - 1795
  |-
  |7
  |[[File:清 佚名 《清仁宗嘉庆皇帝朝服像》.jpg|80px]]
  | '''[[Gă-kéng]]'''<br>嘉慶
  | Ìng-cŭng<br>仁宗
  | Iô-huòng-dá̤<br>睿皇帝
  | [[Gă-kéng Huòng-dá̤|Īng-iēng]]<br>顒琰
  | 1796 - 1820
  |-
  |8
  |[[File:003-The Imperial Portrait of a Chinese Emperor called "Daoguang".JPG|80px]]
  | '''[[Dô̤-guŏng]]'''<br>道光
  | Sŏng-cŭng<br>宣宗
  | Sìng-huòng-dá̤<br>成皇帝
  | [[Dô̤-guŏng Huòng-dá̤|Mìng-nìng]]<br>旻寧
  | 1820 - 1850
  |-
  |9
  |[[File:《咸丰皇帝朝服像》.jpg|80px]]
  | '''[[Hièng-hŭng]]'''<br>咸豐
  | Ùng-cŭng<br>文宗
  | Hièng-huòng-dá̤<br>憲皇帝
  | [[Hièng-hŭng Huòng-dá̤|Ĭk-cê̤ṳ]]<br>奕詝
  | 1850 - 1861
  |-
  |10
  |[[File:002-The Imperial Portrait of a Chinese Emperor called "Tongzhi".JPG|80px]]
  | '''[[Dùng-dê]]'''<br>同治
  | Mŭk-cŭng<br>穆宗
  | Ngiê-huòng-dá̤<br>毅皇帝
  | [[Dùng-dê Huòng-dá̤|Cái-sùng]]<br>載淳
  | 1861 - 1875
  |-
  |11
  |[[File:The Imperial Portrait of Emperor Guangxu2.jpg|80px]]
  | '''[[Guŏng-sê̤ṳ]]'''<br>光緒
  | Dáik-cŭng<br>德宗
  | Gīng-huòng-dá̤<br>景皇帝
  | [[Guŏng-sê̤ṳ Huòng-dá̤|Cái-tièng]]<br>載湉
  | 1875 - 1908
  |-
  |12
  |[[File:Xuantong.jpg|80px]]
  | '''[[Sŏng-tūng]]'''<br>宣統
  | ''mò̤''
  | ''mò̤''
  | [[Puō-ngì]]<br>溥儀
  | 1908  - 1912
  |-
  |}
  
  {{Wiki Gê̤ṳng-hiōng|Category:Qing dynasty|Chĭng-dièu}}
  
  {{Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄}}
  {{Authority control}}
  [[分類:Dṳ̆ng-guók]]
  [[分類:Gô-dā̤ gì guók-gă]]