text: # Ó̤-ciŭ
  Ó̤-ciŭ (澳洲, Ĭng-ngṳ̄: Australia), iâ hô̤ lā̤ Ó̤-dâi-lé-ā (澳大利亞) ciòng miàng sê „Ó̤-ciŭ Lièng-băng“ (The Commomwealth of Australia), sê Dâi-iòng-ciŭ dék duâi gì guók-gă. Ĭ gì guók-tū bău-guák Ó̤-ciŭ dâi-lṳ̆k, Tasmania dō̤ gâe̤ng hô-gê̤ṳng gì dō̤-sê̤ṳ. Ó̤-ciŭ sê sié-gái gá bó gì guók-gă, sĕng-uăk cūi-cūng cĭng gèng. Siū-dŭ Canberra, dék duâi gì siàng-chê sê Sydney. Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng sê Ĭng-ngṳ̄.
  Ĭng-ngṳ̄ "Australia" ciā miàng sê téng Lá-dĭng-ngṳ̄ "Australis" lì gì, é-sé̤ṳ sê "nàng-huŏng".
  
  ## Dê-lī
  Ó̤-ciŭ Lièng-băng găh dê-giù nàng-biĕng, Tái-bìng-iòng să̤-nàng gì hāi miêng siông. Guók-tū miêng-cék ô 768 uâng 2 chiĕng 300 bìng-huŏng gŭng-lī, găh sié-gái gà̤-dēng bà̤ dâ̤ 6 miàng, diŏh Dâi-iòng-ciŭ bà̤ tàu-miàng. Ó̤-ciŭ guók-tū dék ciō-iéu gì lâng déng sê Ó̤-ciŭ Dâi-lṳ̆k gâe̤ng Tasmania Dō̤. 
  Ó̤-ciŭ dâi-lṳ̆k găh dê-giù gì nàng biĕng, sê sié-gái dék nâung gì dâi-lṳ̆k. Dâi-lṳ̆k dê-hìng bìng-gĭng hāi-băk găh 350 mī cō̤-êu. Chiĕu guó 1000 mī gì tù-dê gá̤-mò̤ iéng diŏh gōng dâi-lṳ̆k gì 1%, 87% gì tù-dê găh 500 mī â-dā̤, sê sié-gái bìng-gĭng hāi-băk dék ā̤ gì dâi-luk, iâ sê dê-miêng kī-náh dék huāng gì dâi-lṳ̆k. Ô-ciŭ dâi-lṳ̆k gì dê-hìng â̤ buŏng-có̤ dĕ̤ng-buô săng-kṳ̆, dṳ̆ng-buô bàng-nguòng, să̤-buô gà̤-iòng. Dék gà̤ gì ôi-dó̤i sê Ó̤-ciŭ Alps (Australian Alps) gì Kosciusko Săng (Mt. Kosciusko), ô 2,228 mī, iâ sê Ó̤-ciŭ gōng guók dék gà̤ gì ôi-dó̤i.
  Dâi-lṳ̆k gì să̤-miêng gâe̤ng nàng-miêng dŭ sê Éng-dô-iòng, dĕ̤ng-nàng miêng sê Tasman Hāi (Tasman Sea), dĕ̤ng miêng sê Tái-bìng-iòng, dĕ̤ng-báe̤k miêng sê Tăng-hù Hāi (Coral Sea), báe̤k miêng sê Arafura Hāi (Arafura Sea) gâe̤ng Timor Hāi (Timor Sea). 
  Tasmania Dō̤ găh Ó̤-ciŭ dâi-lṳ̆k gì dĕ̤ng-nàng miêng Tái-bìng-iòng hāi gà̤-dēng. Dō̤ gà̤-dēng bàng-nguòng cĭng ciēu, nâ ô hāi-gièng gâe̤ng kă̤-kiák ô bàng-nguòng, diông gì dê-huŏng dŭ sê săng.
  
  ## Ké-hâiu
  Cūng-lì gōng, Ó̤-ciŭ gì ké-hâiu â̤ buŏng có̤ dṳ̆ng-să̤ buông găng-só̤ kṳ̆ gâe̤ng dĕ̤ng buô gâe̤ng báe̤k buô hāi-gièng dŏ̤ huô kṳ. 
  Gâe̤ng dê-giù báe̤k biĕng mâ̤ dè̤ng-iông, Ó̤-ciŭ gì tiĕng chéng găh 6~11 nguŏk, tiĕng iĕk găh 12 nguŏk gáu â-nièng 2 nguŏk. Tiĕng chéng sèng-hâiu, báe̤k buô gâe̤ng dṳ̆ng buô gáung huô cĭng ciēu. Tiĕng chéng gì bìng-gĭng ŭng-dô sê: báe̤k buô 24 dô, nàng buô 10 dô. Téng 12 nguŏk kī, tiĕng cêu kiū iĕk lāu, nàng buô ŭng-dô kiū sĭng, ké-hâiu găng-só̤ báe̤k buô hāi-gièng iâ kiū dâung-huô. Tiĕng iĕk gì bìng-gĭng ŭng-dô sê 1 nguŏk, ŭng-dô sê nàng buô 18 dô, báe̤k buô 29 dô, nô̤i-dê ŭng-dô â̤ dăk gáu 30 dô ī-gè̤ng.
  Ó̤-ciŭ dâi-lṳ̆k sê sié-gái gáung huô dék ciēu gi, gōng nièng bìng-gĭng gáung huô nâ ô 470 hò̤-mī. Gáung huô kṳ̆-mĭk mâ̤ bìng-hèng, dâi-lṳ̆k dĕ̤ng-buô hāi-gièng, să̤-nàng hāi-gièng gáe̤k Tasmania Dō̤ dâung huô dék sâ̤, â̤ dăk gáu 2000 hò̤-mī, dĕk-biék sê Tasmania Dō̤ sā̤ buô săng-kṳ̆ dâung huô dék sâ̤ â̤ dăk gáu 3600 hò̤-mī. Ó̤-ciŭ dâi-lṳ̆k să̤ buô gâe̤ng dṳ̆ng buô nô̤i-dê cĭng ciēu dâung huô, dék âng gì Bá̤ek Eyre Hù (North Eyre) gōng nièng gó mâ̤ dâung 125 hò̤-mī.
  
  ## Hèng-céng kṳ̆-mĭk
  Ó̤-ciŭ gōng guók buŏng có̤ 2 ciáh dê-huŏng, 6 ciáh ciŭ. Gê̤ṳng Mī-guók dè̤ng-iông, dŏ̤-só ciŭ gâe̤ng dê-huŏng gì gái-siáng áng dê-lī gà̤-dēng gì gĭng-ūi lì uăk, ng sāi áng dê-sié gì săng-mĕk hèng-hióng hĕ̤k ò̤-kă̤ làu-hióng lì uăk.
  Dê-huong
  1 Ó̤-ciŭ Siū-dŭ Dĕk-kṳ̆ (ACT, Australian Capital Territory)
  Ciŭ-hū siék diŏh Canberra
  2 Báe̤k Liāng-tū (Northern Territory)
  Ciŭ-hū siék diŏh Darwin
  Ciŭ
  1 Sĭng Nàng Wales
  Ciŭ-hū siék diŏh Sydney
  2 Queensland
  Ciŭ-hū siék diŏh Brisbane
  3 Nàng Ó̤-ciŭ
  Ciŭ-hū siék diŏh Adelaide
  4 Victoria
  Ciŭ-hū siék diŏh Melbourne
  5 Să̤ Ó̤-ciŭ (Western Australia)
  Ciŭ-hū siék diŏh Perth
  6 Tasmania
  Ciŭ-hū siék diŏh Hobart
  
  ## Nè̤ng-só gâe̤ng cŭng-gáu
  Ó̤-ciŭ gōng guók nè̤ng-só mâ̤ guó lâng-chiĕng-uâng, dŏ̤-só sê téng Ĕu-ciŭ lì gì iè-mìng. Tiĕng-ciō-gáu gâe̤ng Ià-sŭ-gáu sê ciō-liù cŭng-gáu.
  
  ### Nè̤ng-só
  Ó̤-ciŭ gōng guók nè̤ng-só nâ ô 1,805 uâng. Téng Ĕu-ciŭ Ĭng-guók dēng guók-gă lì gì iè-mìng iéng ciòng-buô nè̤ng-só gì 95%, buōng-iòng gì Ó̤-ciŭ nè̤ng nâ ô 26 uâng, iéng 1.5%. Téng Dṳ̆ng-guók lì gì iè-mìng ô 40 uâng, bók-guó cī-lâng-buŏng Dṳ̆ng-guók nè̤ng tié-láu iè-mìng, nè̤ng-só gū-gié gó â̤ dōng-gèng gó̤. 
  Ó̤-ciŭ guók-tū kuák ìng-kēu ciēu, bìng-gĭng siŏh bìng-huŏng chiĕng-mī nâ ô 2 ciáh nè̤ng. Nè̤ng dêu gì hìng-sié cĭng mâ̤ bìng-hèng, 90% gì nè̤ng dêu găh hāi-gièng, dĕk-biék sê dĕ̤ng-nàng buô, nô̤i-dê cĭng ciēu nè̤ng dêu, ô gì gó mò̤ nè̤ng dêu. Bók-guó Ó̤-ciŭ sê sié-gái siàng-chê-huá tiàng-dô siŏng-dŏng gèng gì guók-gă cĭ-ék, 70% gì nè̤ng dêu găh siàng-chê, Sydney gâe̤ng Melbuorn gì nè̤ng-só cêu iéng gōng guók nè̤ng-só gì 30%.
  
  ### Cŭng-gáu
  Ó̤-ciŭ nè̤ng dŏ̤-só sê téng Ĕu-ciŭ guók-gă lì gì iè-mìng, gó-chṳ̄ Tiĕng-ciō-gáu gâe̤ng Ià-sŭ-gáu sê Ó̤-ciŭ gì ciō-liù cŭng-gáu. Ià-sŭ-gáu găh Ó̤-ciŭ sê dék duâi gì cŭng-gáu, gáu-iū dék sâ̤. Nguòng-lā̤ dék duâi gì gáu-huôi sê Séng-gŭng Cŭng (Anglican), bók-guó Tiĕng-ciō-gáu téng ’80 nièng-dâi kī gáu-iù só-liông chiĕu-guó Séng-gŭng Cŭng, biéng có̤ Ó̤-ciŭ dék duâi gì gáu-huôi. Dáng Ià-sŭ-gáu gáuk puái gáu-huôi gáu-iū kău kī gó̤, gó sê bī Tiĕng-ciō-gáu sâ̤.
  Dṳ̀ Ià-sŭ-gáu gâe̤ng Tiĕng-ciō-gáu nguôi, Ó̤-ciŭ gó ô Ĭ-sṳ̆-làng-gáu gâe̤ng Iù-tái-gáu. Huòi-gáu gì gáu-iū dŏ̤-só sê téng Nàng-ā lì gì, Ă-lá-báik guók-gă gì iè-mìng dăng-dō̤ hông Tiĕng-ciō-gáu, ng hông Ĭ-sṳ̆-làng-gáu. Iù-tái-gáu gì gáu-iū gĭ-buōng sê Iù-tái nè̤ng.
  
  ## Ging-cá̤
  Ó̤-ciŭ sê gĭng-cá̤ huák-dăk gì guók-gă, guók-mìng sĕng-uăk cūi-bìng siŏng-dŏng gèng. 
  Ó̤-ciŭ găh kiū kŭi-huák sì-hâiu, gĭng-cá̤ cêng-go̤ lŏ̤h-hâiu, hiā-sì-hâiu gì Ó̤-ciŭ nè̤ng ciō-iéu găh lā̤ có̤-chèng. Iè-mìng kiū sâ̤ ī-hâiu, dṳ̀ lā̤ có̤-chèng, gó ô nè̤ng tō̤-hāi. 18 sié-gī muăk, téng Să̤-băng-ngà īng diē mièng-iòng âiu, Ó̤-ciŭ nè̤ng kiū iōng iòng. Gáu 19 sié-gī 70 nièng-dâi iòng-mò̤ siàng có̤ Ó̤-ciŭ miàng dék tāu gì sāng-pīng. Găh 19 sié-gī 40 nièng-dâi, găh nè̤ng găh Ó̤-ciŭ iâ huák-hiêng dè̤ng-kuóng gâe̤ng gĭng-kuóng, 70 nièng-dâi cé̤ṳng-măh hòng-ngiĕk ô cĭng duâi gì huák-diēng. Cūng-kuāng, Ó̤-ciŭ ciâ la̤ „iòng-mò̤“, „măh“, „uòng-gĭng“ miàng tāu gōng sié-gái.
  Hiêng-sì-câi tō̤-gĭng gâe̤ng iòng-mò̤ lâng cṳ̄ng hòng-ngiĕk găh Ó̤-ciŭ gĭng-cá̤ diē-sié gó ièng cĭng dê̤ṳng-iéu gì dê-ôi, bók-guó Ó̤-ciŭ gì cié-cô̤ ngiĕk iâ ī-gĭng huák-diēng kī lì, gáung-tiék, huá-bùi gĭ-gái, gióng-dé̤ṳk-cài-lâiu, ké-chiă, hĭ-gĭng gì cié-cô̤ dŭ cêng gó̤ huák-dăk.
  
  ## Gău-tŭng
  Ó̤-ciŭ gău-tŭng huák-dăk, gŭng-diô, tiék-diô, kŭng-ông, hāi-ông dŭ iā huák-dăk.
  Gōng guók gŭng-diô ô 100 uâng chiĕng-mī, siàng-chê gâe̤ng hiŏng-â dŭ ô cĭng hō̤ gì gŭng-diô lièng giék. Ó̤-ciŭ gì gŏ̤-sók gŭng-diô ô 30 uâng chiĕng-mī. Dĕ̤ng-nàng buô hāi-gièng siàng-chê cĭ-găng dŭ ô gŏ̤-sók gŭng-diô lièng-giék. Dâi-lṳ̆k dĕ̤ng-buô, dĕ̤ng-nàng buô, Tasmania Dō̤ gâe̤ng să̤-nàng buô Perth hô-gê̤ṳng ô cêng go̤ uòng-chīng gì gŏ̤-sók gung-diô uōng.
  Ó̤-ciŭ tiék-diô ô 4 uâng chiĕng-mī dòng, bók-guó tiék-diô dŏ̤-só diŏh dĕ̤ng buô gâe̤ng să̤-nàng buô gì hāi-gièng. Dĕ̤ng-nàng buô Great Dividing Săng-măh (Great Dividing Ra.) nàng-dâung gáu Melbuorn gâe̤ng Adelaide ô iā duâi gì tiék-diô uōng. Să̤-buô gì tiék-diô uōng ciō-iéu găh Perth hó-gê̤ṳng.
  
  ## Ngiê-dāu lièng-giék
  - Ó̤-ciŭ céng-hū uōng-câng
  - Ó̤-ciŭ lṳ̄-iù
  
  
title: Ó̤-ciŭ
wikitext: {{Infobox country
  |conventional_long_name = Ó̤-ciŭ Lièng-băng
  |native_name = {{lang|en|Commonwealth of Australia}}
  |common_name = Ó̤-ciŭ
       
  |image_flag      = Flag of Australia.svg
  |image_coat      = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg
  |flag_type = guók-gì
  |symbol_type = guók-hŭi
  
  |national_motto = 
  |national_anthem = [[Advance Australia Fair]]<br>"Hióng-sèng mī-lâ̤ gì Ó̤-ciŭ"<br><div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (instrumental).ogg]]</div> 
  |royal_anthem    = [[God Save the King]]<br>"Siông-dá̤ bō̤-êu guók-uòng"<br><div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]</div>
     
  |image_map = Australia (orthographic projection).svg
  |map_caption = 
  
  |capital = [[Canberra]] 
  |largest_city = [[Sydney]]
  
  |official_languages = ''mò̤''
  |national_languages = [[Ĭng-ngṳ̄]]
  |regional_languages = 
  
  |ethnic_groups = 
  |ethnic_groups_year = 
  |ethnic_groups_ref = 
  |religion = 
  |religion_year = 
  |religion_ref = 
  
  |government_type = [[Lièng-băng ciō-ngiê|lièng-băng]], [[ngiê-huôi-cié]], [[gŭng-ciō lĭk-hiēng-cié|gŭng-ciō lĭk-hiēng]] 
  |leader_title1 = guók-uòng
  |leader_name1 = [[Charles 3-sié]]
  |leader_title2 = cūng-dók
  |leader_name2   = [[David Hurley]]
  |leader_title3 = cūng-lī
  |leader_name3   = [[Anthony Albanese]]
  
  |legislature = Guók-huôi
  |upper_house = Chăng-ngiê-iêng
  |lower_house = Cé̤ṳng-ngiê-iêng
  |sovereignty_type = 
  |sovereignty_note = 
     
  |area_km2 = 7,692,024
  |area_rank = 6
  |area_footnote = 
  |percent_water = 1.79
      
  |population_estimate = {{increaseNeutral}} 23,401,892
  |population_estimate_rank = 53
  |population_estimate_year = 2021
  |population_census = 23,401,892
  |population_census_rank = 
  |population_census_year = 2016
  |population_density_km2 = 3.4
  |population_density_rank = 192
      
  |GDP_PPP = {{increase}} $1.427 uâng-é
  |GDP_PPP_rank = 19
  |GDP_PPP_year = 2021
  |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $55,492
  |GDP_PPP_per_capita_rank = 22
  
  |GDP_nominal = {{increase}} $1.611 uâng-é
  |GDP_nominal_rank = 13
  |GDP_nominal_year = 2021
  |GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $62,619
  |GDP_nominal_per_capita_rank = 9 
  
  |Gini = 32.5
  |Gini_change  = decrease 
  |Gini_rank = 16
  |Gini_year = 2018
  |Gini_ref = 
     
  |HDI = 0.944
  |HDI_change = increase 
  |HDI_rank = 8
  |HDI_year = 2019
  |HDI_ref = 
             
  |currency = [[Ó̤-ciŭ dollar]] ($)
  |currency_code = AUD
      
  |time_zone = 
  |utc_offset = +8; +9.5; +10 
  |time_zone_DST = 
  |utc_offset_DST = +8; +9.5; +10; +10.5; +11
  |DST_note = 
   
  |date_format = dd/mm/yyyy<br>yyyy-mm-dd
  |electricity = 
  |drives_on = cō̤
  |cctld = [[.au]]
  |iso3166code = AU
  |calling_code = +61
  
  }}
  '''Ó̤-ciŭ''' (澳洲, {{lang-en|Australia}}), iâ hô̤ lā̤ '''Ó̤-dâi-lé-ā''' (澳大利亞) ciòng miàng sê „''Ó̤-ciŭ Lièng-băng''“ (''The Commomwealth of Australia''), sê [[Dâi-iòng-ciŭ]] dék duâi gì [[guók-gă]]. Ĭ gì guók-tū bău-guák Ó̤-ciŭ [[dâi-lṳ̆k]], Tasmania dō̤ gâe̤ng hô-gê̤ṳng gì [[dō̤-sê̤ṳ]]. Ó̤-ciŭ sê sié-gái gá bó gì guók-gă, sĕng-uăk cūi-cūng cĭng gèng. Siū-dŭ [[Canberra]], dék duâi gì [[siàng-chê]] sê [[Sydney]]. [[Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng]] sê [[Ĭng-ngṳ̄]].
  
  Ĭng-ngṳ̄ "'''Australia'''" ciā miàng sê téng [[Lá-dĭng-ngṳ̄]] "'''Australis'''" lì gì, é-sé̤ṳ sê "nàng-huŏng".
  
  == Dê-lī ==
  [[File:Topography of australia.jpg|left|300px|thumbnail|Ó̤-ciŭ dê-hìng]]
  Ó̤-ciŭ Lièng-băng găh [[dê-giù]] nàng-biĕng, [[Tái-bìng-iòng]] să̤-nàng gì hāi miêng siông. Guók-tū miêng-cék ô 768 uâng 2 chiĕng 300 bìng-huŏng gŭng-lī, găh sié-gái gà̤-dēng bà̤ dâ̤ 6 miàng, diŏh [[Dâi-iòng-ciŭ]] bà̤ tàu-miàng. Ó̤-ciŭ guók-tū dék ciō-iéu gì lâng déng sê Ó̤-ciŭ Dâi-lṳ̆k gâe̤ng Tasmania Dō̤. 
  
  Ó̤-ciŭ dâi-lṳ̆k găh dê-giù gì nàng biĕng, sê sié-gái dék nâung gì dâi-lṳ̆k. Dâi-lṳ̆k dê-hìng bìng-gĭng [[hāi-băk]] găh 350 mī cō̤-êu. Chiĕu guó 1000 mī gì tù-dê gá̤-mò̤ iéng diŏh gōng dâi-lṳ̆k gì 1%, 87% gì tù-dê găh 500 mī â-dā̤, sê sié-gái bìng-gĭng hāi-băk dék ā̤ gì dâi-luk, iâ sê dê-miêng kī-náh dék huāng gì dâi-lṳ̆k. Ô-ciŭ dâi-lṳ̆k gì dê-hìng â̤ buŏng-có̤ dĕ̤ng-buô săng-kṳ̆, dṳ̆ng-buô bàng-nguòng, să̤-buô gà̤-iòng. Dék gà̤ gì ôi-dó̤i sê Ó̤-ciŭ Alps (Australian Alps) gì [[Kosciusko Săng]] (Mt. Kosciusko), ô 2,228 mī, iâ sê Ó̤-ciŭ gōng guók dék gà̤ gì ôi-dó̤i.
  [[File:Port_Arthur_Seeseite.jpg|right|thumbnail|300px|Tasmania Dō̤ gì [[Port Arthur]]]]
  
  Dâi-lṳ̆k gì să̤-miêng gâe̤ng nàng-miêng dŭ sê [[Éng-dô-iòng]], dĕ̤ng-nàng miêng sê [[Tasman Hāi]] (Tasman Sea), dĕ̤ng miêng sê [[Tái-bìng-iòng]], dĕ̤ng-báe̤k miêng sê [[Tăng-hù Hāi]] (Coral Sea), báe̤k miêng sê [[Arafura Hāi]] (Arafura Sea) gâe̤ng [[Timor Hāi]] (Timor Sea). 
  
  Tasmania Dō̤ găh Ó̤-ciŭ dâi-lṳ̆k gì dĕ̤ng-nàng miêng Tái-bìng-iòng hāi gà̤-dēng. Dō̤ gà̤-dēng bàng-nguòng cĭng ciēu, nâ ô hāi-gièng gâe̤ng kă̤-kiák ô bàng-nguòng, diông gì dê-huŏng dŭ sê săng.
  
  == Ké-hâiu ==
  Cūng-lì gōng, Ó̤-ciŭ gì ké-hâiu â̤ buŏng có̤ dṳ̆ng-să̤ buông găng-só̤ kṳ̆ gâe̤ng dĕ̤ng buô gâe̤ng báe̤k buô hāi-gièng dŏ̤ huô kṳ. 
  
  Gâe̤ng dê-giù báe̤k biĕng mâ̤ dè̤ng-iông, Ó̤-ciŭ gì tiĕng chéng găh 6~11 nguŏk, tiĕng iĕk găh 12 nguŏk gáu â-nièng 2 nguŏk. Tiĕng chéng sèng-hâiu, báe̤k buô gâe̤ng dṳ̆ng buô gáung huô cĭng ciēu. Tiĕng chéng gì bìng-gĭng ŭng-dô sê: báe̤k buô 24 dô, nàng buô 10 dô. Téng 12 nguŏk kī, tiĕng cêu kiū iĕk lāu, nàng buô ŭng-dô kiū sĭng, ké-hâiu găng-só̤ báe̤k buô hāi-gièng iâ kiū dâung-huô. Tiĕng iĕk gì bìng-gĭng ŭng-dô sê 1 nguŏk, ŭng-dô sê nàng buô 18 dô, báe̤k buô 29 dô, nô̤i-dê ŭng-dô â̤ dăk gáu 30 dô ī-gè̤ng.
  
  Ó̤-ciŭ dâi-lṳ̆k sê sié-gái gáung huô dék ciēu gi, gōng nièng bìng-gĭng gáung huô nâ ô 470 hò̤-mī. Gáung huô kṳ̆-mĭk mâ̤ bìng-hèng, dâi-lṳ̆k dĕ̤ng-buô hāi-gièng, să̤-nàng hāi-gièng gáe̤k Tasmania Dō̤ dâung huô dék sâ̤, â̤ dăk gáu 2000 hò̤-mī, dĕk-biék sê Tasmania Dō̤ sā̤ buô săng-kṳ̆ dâung huô dék sâ̤ â̤ dăk gáu 3600 hò̤-mī. Ó̤-ciŭ dâi-lṳ̆k să̤ buô gâe̤ng dṳ̆ng buô nô̤i-dê cĭng ciēu dâung huô, dék âng gì Bá̤ek Eyre Hù (North Eyre) gōng nièng gó mâ̤ dâung 125 hò̤-mī.
  
  == Hèng-céng kṳ̆-mĭk ==
  Ó̤-ciŭ gōng guók buŏng có̤ 2 ciáh dê-huŏng, 6 ciáh ciŭ. Gê̤ṳng [[Mī-guók]] dè̤ng-iông, dŏ̤-só ciŭ gâe̤ng dê-huŏng gì gái-siáng áng dê-lī gà̤-dēng gì gĭng-ūi lì uăk, ng sāi áng dê-sié gì săng-mĕk hèng-hióng hĕ̤k ò̤-kă̤ làu-hióng lì uăk.
  [[File:Bundesstaaten_Australiens.png|right|thumbnail|300px|Ó̤-ciŭ hèng-céng kṳ̆-mĭk dù]]
  Dê-huong
  :1 [[Ó̤-ciŭ Siū-dŭ Dĕk-kṳ̆]] (ACT, Australian Capital Territory)
  ::Ciŭ-hū siék diŏh [[Canberra]] 
  :2 [[Báe̤k Liāng-tū]] (Northern Territory)
  ::Ciŭ-hū siék diŏh [[Darwin]]
  
  Ciŭ
  :1 [[Sĭng Nàng Wales]]
  ::Ciŭ-hū siék diŏh [[Sydney]]
  :2 [[Queensland]]
  ::Ciŭ-hū siék diŏh [[Brisbane]]
  :3 [[Nàng Ó̤-ciŭ]]
  ::Ciŭ-hū siék diŏh [[Adelaide]]
  :4 [[Victoria (Ó̤-ciŭ)|Victoria]]
  ::Ciŭ-hū siék diŏh [[Melbourne]]
  :5 [[Să̤ Ó̤-ciŭ]] (Western Australia)
  ::Ciŭ-hū siék diŏh [[Perth]]
  :6 [[Tasmania]]
  ::Ciŭ-hū siék diŏh [[Hobart]]
  
  == Nè̤ng-só gâe̤ng cŭng-gáu ==
  Ó̤-ciŭ gōng guók nè̤ng-só mâ̤ guó lâng-chiĕng-uâng, dŏ̤-só sê téng [[Ĕu-ciŭ]] lì gì iè-mìng. [[Tiĕng-ciō-gáu]] gâe̤ng [[Ià-sŭ-gáu]] sê ciō-liù [[cŭng-gáu]].
  
  === Nè̤ng-só ===
  Ó̤-ciŭ gōng guók nè̤ng-só nâ ô 1,805 uâng. Téng Ĕu-ciŭ [[Ĭng-guók]] dēng guók-gă lì gì iè-mìng iéng ciòng-buô nè̤ng-só gì 95%, buōng-iòng gì Ó̤-ciŭ nè̤ng nâ ô 26 uâng, iéng 1.5%. Téng [[Dṳ̆ng-guók]] lì gì iè-mìng ô 40 uâng, bók-guó cī-lâng-buŏng Dṳ̆ng-guók nè̤ng tié-láu iè-mìng, nè̤ng-só gū-gié gó â̤ dōng-gèng gó̤. 
  
  [[File:Sydney Harbour Bridge from the air.JPG|left|300px|thumbnail|[[Sydney]], Ó̤-ciŭ dék duâi gì dŭ-chê]]
  Ó̤-ciŭ guók-tū kuák [[ìng-kēu]] ciēu, bìng-gĭng siŏh bìng-huŏng chiĕng-mī nâ ô 2 ciáh nè̤ng. Nè̤ng dêu gì hìng-sié cĭng mâ̤ bìng-hèng, 90% gì nè̤ng dêu găh hāi-gièng, dĕk-biék sê dĕ̤ng-nàng buô, nô̤i-dê cĭng ciēu nè̤ng dêu, ô gì gó mò̤ nè̤ng dêu. Bók-guó Ó̤-ciŭ sê sié-gái siàng-chê-huá tiàng-dô siŏng-dŏng gèng gì guók-gă cĭ-ék, 70% gì nè̤ng dêu găh siàng-chê, [[Sydney]] gâe̤ng [[Melbuorn]] gì nè̤ng-só cêu iéng gōng guók nè̤ng-só gì 30%.
  
  === Cŭng-gáu ===
  Ó̤-ciŭ nè̤ng dŏ̤-só sê téng Ĕu-ciŭ guók-gă lì gì iè-mìng, gó-chṳ̄ [[Tiĕng-ciō-gáu]] gâe̤ng [[Ià-sŭ-gáu]] sê Ó̤-ciŭ gì ciō-liù cŭng-gáu. Ià-sŭ-gáu găh Ó̤-ciŭ sê dék duâi gì cŭng-gáu, gáu-iū dék sâ̤. Nguòng-lā̤ dék duâi gì [[gáu-huôi]] sê Séng-gŭng Cŭng (Anglican), bók-guó Tiĕng-ciō-gáu téng ’80 nièng-dâi kī gáu-iù só-liông chiĕu-guó Séng-gŭng Cŭng, biéng có̤ Ó̤-ciŭ dék duâi gì gáu-huôi. Dáng Ià-sŭ-gáu gáuk puái gáu-huôi gáu-iū kău kī gó̤, gó sê bī Tiĕng-ciō-gáu sâ̤.
  
  Dṳ̀ Ià-sŭ-gáu gâe̤ng Tiĕng-ciō-gáu nguôi, Ó̤-ciŭ gó ô [[Ĭ-sṳ̆-làng-gáu]] gâe̤ng [[Iù-tái-gáu]]. Huòi-gáu gì gáu-iū dŏ̤-só sê téng [[Ā-ciŭ|Nàng-ā]] lì gì, [[Ă-lá-báik]] guók-gă gì iè-mìng dăng-dō̤ hông Tiĕng-ciō-gáu, ng hông Ĭ-sṳ̆-làng-gáu. Iù-tái-gáu gì gáu-iū gĭ-buōng sê [[Iù-tái]] nè̤ng.
  
  == Ging-cá̤ ==
  Ó̤-ciŭ sê [[gĭng-cá̤]] huák-dăk gì guók-gă, guók-mìng sĕng-uăk cūi-bìng siŏng-dŏng gèng. 
  
  [[File:BrisbaneByNight2004.jpg|[[Brisbane]] diŏh màng-buŏ|thumbnail|right]]
  Ó̤-ciŭ găh kiū kŭi-huák sì-hâiu, gĭng-cá̤ cêng-go̤ lŏ̤h-hâiu, hiā-sì-hâiu gì Ó̤-ciŭ nè̤ng ciō-iéu găh lā̤ có̤-chèng. Iè-mìng kiū sâ̤ ī-hâiu, dṳ̀ lā̤ có̤-chèng, gó ô nè̤ng tō̤-hāi. 18 sié-gī muăk, téng [[Să̤-băng-ngà]] īng diē [[mièng-iòng]] âiu, Ó̤-ciŭ nè̤ng kiū iōng iòng. Gáu 19 sié-gī 70 nièng-dâi iòng-mò̤ siàng có̤ Ó̤-ciŭ miàng dék tāu gì sāng-pīng. Găh 19 sié-gī 40 nièng-dâi, găh nè̤ng găh Ó̤-ciŭ iâ huák-hiêng [[dè̤ng]]-kuóng gâe̤ng [[gĭng]]-kuóng, 70 nièng-dâi cé̤ṳng-măh hòng-ngiĕk ô cĭng duâi gì huák-diēng. Cūng-kuāng, Ó̤-ciŭ ciâ la̤ „iòng-mò̤“, „măh“, „uòng-gĭng“ miàng tāu gōng sié-gái.
  
  Hiêng-sì-câi tō̤-gĭng gâe̤ng iòng-mò̤ lâng cṳ̄ng hòng-ngiĕk găh Ó̤-ciŭ gĭng-cá̤ diē-sié gó ièng cĭng dê̤ṳng-iéu gì dê-ôi, bók-guó Ó̤-ciŭ gì cié-cô̤ ngiĕk iâ ī-gĭng huák-diēng kī lì, [[gáung]]-[[tiék]], [[huá-bùi]] gĭ-gái, gióng-dé̤ṳk-cài-lâiu, ké-chiă, hĭ-gĭng gì cié-cô̤ dŭ cêng gó̤ huák-dăk.
  
  == Gău-tŭng ==
  Ó̤-ciŭ gău-tŭng huák-dăk, gŭng-diô, [[tiék-diô]], kŭng-ông, hāi-ông dŭ iā huák-dăk.
  
  Gōng guók gŭng-diô ô 100 uâng chiĕng-mī, siàng-chê gâe̤ng hiŏng-â dŭ ô cĭng hō̤ gì gŭng-diô lièng giék. Ó̤-ciŭ gì gŏ̤-sók gŭng-diô ô 30 uâng chiĕng-mī. Dĕ̤ng-nàng buô hāi-gièng siàng-chê cĭ-găng dŭ ô gŏ̤-sók gŭng-diô lièng-giék. Dâi-lṳ̆k dĕ̤ng-buô, dĕ̤ng-nàng buô, Tasmania Dō̤ gâe̤ng să̤-nàng buô [[Perth]] hô-gê̤ṳng ô cêng go̤ uòng-chīng gì gŏ̤-sók gung-diô uōng.
  
  Ó̤-ciŭ tiék-diô ô 4 uâng chiĕng-mī dòng, bók-guó tiék-diô dŏ̤-só diŏh dĕ̤ng buô gâe̤ng să̤-nàng buô gì hāi-gièng. Dĕ̤ng-nàng buô [[Great Dividing Săng-măh]] (Great Dividing Ra.) nàng-dâung gáu Melbuorn gâe̤ng [[Adelaide]] ô iā duâi gì tiék-diô uōng. Să̤-buô gì tiék-diô uōng ciō-iéu găh Perth hó-gê̤ṳng.
  
  == Ngiê-dāu lièng-giék ==
  * [http://www.gov.au/ Ó̤-ciŭ céng-hū uōng-câng]
  * [http://www.australia.com/ Ó̤-ciŭ lṳ̄-iù]
  {{Dâi-iòng-ciŭ}}
  {{authority control}}
  [[分類:Dâi-iòng-ciŭ guók-gă|Ö]]
  [[分類:Ó̤-ciŭ]]