# Германиин эзэнтэ гүрэн
Германиин эзэнтэ гүрэн (герман: Deutsches Kaiserreich, албан ёһоор Германи гүрэн герман: Deutsches Reich) гээшэ 1871 онһоо 1918 оной 1 һарын 18 хүрэтэр байһан эзэнтэ гүрэн юм.
Германиин эзэнтэ гүрэнэй үндэһэлэгшэд Отто фон Бисмарк ба Һоһенцоллерн I Вильһельм. Заримда тус уласые «Хоёрдугаар райх» гэнэ («Нэгэдүгээр» ба «Гурбадугаар райх» үзэхэ). Германиин эзэнтэ гүрэн 1918 ондо Ноябриин хубисхалай үрэ дүндэ үгы болобо.
Германиин эзэнтэ гүрэнэй нютаг дэбисхэр соо мүнөө үеын Германи, Франци (Эльзас ба Лотаринги), Польшо (Силези болон Пруссиин хуби), Орос (Пруссиин нүгөө хуби), Литва (Мемель) болон Бельги (Мальмеди, Вем, Ойпен) байрлана.

## Захиргаанай хубаари
Германиин эзэнтэ гүрэн зургаан хаанта уласуудһаа, гурбан сүлөөтэ хотонуудһаа, табан ехэ гүнтэ уласуудһаа болон гүнлигүүлдһөө бүридэһэн. Тус можонууд Холбооной уласууд гэгдэнэ (Bundesstaaten):
- Хаанта уласууд:
  -  Прусси
  -  Саксони
  -  Бавари
  -  Вюртемберг
- Сүлөөтэ хотонууд:
  -  Һамбург
  -  Любек
  -  Бремен
- Ехэ гүнтэ улас:
  -  Баден
  -  Һессен ба Райн
  -  Мекленбург-Шверин
  -  Мекленбург-Стрелиц
  -  Ольденбург
  -  Саксен-Ваймар-Айзенах (1877 онһоо Саксони ехэ гүнтэ улас).
- Гүнтэ уласууд:
  -  Анһальт
  -  Брауншвайг
  -  Саксен-Альтенбург
  -  Саксен-Кобург-Гота
  -  Саксен-Майнинген
  -  Саксен-Лауэнбург
- Гүнлигүүд:
  -  Вальдек
  -  Липпе
  -  Дүү обогой Рёйсс
  -  Аха обогой Рёйсс
  -  Шаумбург-Липпе
  -  Шварцбург-Зондерсхаузен
  -  Шварцбург-Рудольштадт

| Можо улас                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          | Можо уласай хэлбэри                                                             | Ниислэл                                                                                                                                                                                                                            | 1910 ондо нютаг дэбисхэр, км²                                                                                                               | 1910 ондо хүн зон                                                                                                                                                                                                 |
| -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Прусси                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             | Хаанта улас                                                                     | Берлин                                                                                                                                                                                                                             | 348.780                                                                                                                                     | 40.165.219                                                                                                                                                                                                        |
| Бавари Вюртемберг Саксони Badenia Мекленбург-Шверин Һессен Ольденбург Саксен-Ваймар-Айзенах Мекленбург-Стерлиц Брауншвайг гүнтэ улас Саксен-Майнинген Анһальт Саксен-Кобург-Гота Саксен-Альтенбург Липпе гүнлиг Вальдек Шварцбург-Рудольштат Шварцбург-Зондерсхаузен Дүү обогой Рёйсс Шаумбург-Липпе Аха обогой Рёйсс Һамбург Һанзын хото Любек Һанзын хото Бремен Һанзын хото Эльзас ба Лотаринги | Хаанта улас Хаанта улас Ехэ гүнтэ улас Гүнтэ улас Гүнлиг Сүлөөтэ хото Райхсланд | Мюнхен Штуттгарт Дрезден Карлсруэ Шверин Дармштадт Ольденбург Ваймар Нойстрелиц Брауншвайг Майнинген Дессау Кобург/Гота Альтенбург Детмольд Арольсен Рудольштадт Зондерсхаузен Гера Бюкенбург Грайц Һамбург Любек Бремен Страсбург | 75.870 19.507 14.993 15.070 13.127 7.688 6.429 3.610 2.929 3.672 2.468 2.299 1.977 1.324 1.215 1.121 941 862 827 340 316 414 298 256 14.522 | 6.887.291 2.437.574 4.806.661 2.142.833 639.958 1.282.051 483.042 417.149 106.442 494.339 278.762 331.128 257.177 216.128 150.937 61.707 100.702 89.917 152.752 46.652 72.769 1.014.664 116.599 299.526 1.874.014 |
| Германиин эзэнтэ гүрэн                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             | Эзэнтэ гүрэн                                                                    | Берлин                                                                                                                                                                                                                             | 540.858                                                                                                                                     | 64.925.993                                                                                                                                                                                                        |


## Эзэн хаашуул
Германиин эзэнтэ гүрэндэ Германиин эзэн хаан мүн Пруссиин хаан байһан юм. 1867 онһоо 1918 он хүрэтэр, Һоһенцоллерн обог удамай гурбан хашуул байгааː
- I Вильһельм 1871 - 1888
- III Фридрих, 1888
- II Вильһельм, 1888 - 1918


Германиин эзэнтэ гүрэн
{{Түүхын улас
 |буряад_нэрэ                 = Германиин эзэнтэ гүрэн
 |уугуул_нэрэ             = Deutsches Reich
 |статус                   = [[Эзэнтэ гүрэн]]
 |дуулал                     = ''[[Heil dir im Siegerkranz]]''<br /><small>Илагшын титимтэй ши мандтугай!</small><br /><center> </center>
 |туг                     = Flag of the German Empire.svg{{!}}border
 |тугай_бэшэлгэ           = [[Германиин туг|Туг]]
 |һүлдэ                     = Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = [[Германиин һүлдэ|Богони һүлдэ]]
 |газарай_зураг                    = German Empire 1914.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = Германи 1914 ондо
 |type_before              = 
 |p1=Хойто Германиин холбоо
 |flag_p1=Flag of the German Empire.svg
 |p3 = Бавари хаанта улас
 |flag_p2 = Flag of Bavaria (striped).svg
 |p3 = Вюртемберг хаанта улас
 |flag_p3 = Flagge Königreich Württemberg.svg
 |p4 = Баден ехэ гүнтэ улас
 |flag_p4 = Flagge Großherzogtum Baden (1871-1891).svg
 |p5 = Һессе ехэ гүнтэ улас
 |flag_p5 = Flagge Großherzogtum Hessen ohne Wappen.svg
 |байгуулга               = 1871
 |усадхалга            = 1918
 <!-- |type_after               = если этот параметр присутствует в шаблоне,
то необходимо указать примерно следующее: «Государства после распада…»,
иначе удалите его, автоматически будет указано: «Преемники».-->
 |s1 = Ваймарай бүгэдэ найрамдаха улас
 |s2 = Польшо
 |s4 = Заарланд
 |s5 = Данциг сүлөөтэ хото
 |s6 = Литва
 |s7 = Чехословаки
 |flag_s1 = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg
 |flag_s2 = Flag of Poland.svg
 |flag_s4 = Flag of Saar 1920-1935.svg
 |flag_s5 = Flag of the Free City of Danzig.svg
 |flag_s6 = Flag of Lithuania 1918-1940.svg
 |flag_s7 = Flag of the Czech Republic.svg
 |уряа                    = ''Gott mit uns''<br/><small>"Бурхан бидэнтэй хамта байна"</small>
 |ниислэл                  = [[Берлин]]
 |хэлэн                     = [[Герман хэлэн|герман]]
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   = марка
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |газар_нютаг                  = 540 857,54 км² (1910)<ref name="gem1900">{{cite web |title=German Empire: administrative subdivision and municipalities, 1900 to 1910 |url=http://www.gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?gem1900_2.htm |language=German |accessdate=25 April 2007 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072855/http://www.gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?gem1900_2.htm%20 }}</ref>
 |хүн_ама                = 64 925 993 (1910)<ref name="gem1900"/>
 |обог_удам                 = [[Һоһенцоллерн обог]]
 |тэргүүнэй_тушаал=[[Эзэн хаан]]
 |тэргүүн1=[[I Вильһельм (Германиин эзэн хаан)|I Вильһельм]]
 |тэргүүн_үе1=1871–1888
 |тэргүүн2=[[III Фридрих (Германиин эзэн хаан)|III Фридрих]]
 |тэргүүн_үе2=1888
 |тэргүүн3=[[III Фридрих (Германиин эзэн хаан)|II Вильһельм]]
 |тэргүүн_үе3=1888–1918
 |шажан                  = ''1890''<ref>Whitaker's Almanak, 1897, by Joseph Whitaker; p. 548</ref> 62,8% [[Католик сүмэ|католик]]; 35,8% [[Католик сүмэ|Римэй католик]]; 1,1% [[иудаизм]]
}}
'''Германиин эзэнтэ гүрэн''' ({{lang-de|Deutsches Kaiserreich}}, албан ёһоор '''Германи гүрэн''' <small>{{lang-de|Deutsches Reich}}</small>) гээшэ [[1871 он]]һоо [[1918 он]]ой [[1 һарын 18]] хүрэтэр байһан [[эзэнтэ гүрэн]] юм.

Германиин эзэнтэ гүрэнэй үндэһэлэгшэд [[Отто фон Бисмарк]] ба [[Һоһенцоллерн обог|Һоһенцоллерн]] [[I Вильһельм]]. Заримда тус уласые ''«Хоёрдугаар райх»'' гэнэ (''«[[Арюун Римэй эзэнтэ гүрэн|Нэгэдүгээр]]»'' ба ''«[[Нацис Германи|Гурбадугаар]] райх»'' үзэхэ). Германиин эзэнтэ гүрэн 1918 ондо [[Ноябриин хубисхал]]ай үрэ дүндэ үгы болобо.

Германиин эзэнтэ гүрэнэй нютаг дэбисхэр соо мүнөө үеын [[Германи]], [[Франци]] ([[Эльзас]] ба [[Лотаринги]]), [[Польшо]] ([[Силези]] болон [[Прусси]]ин хуби), [[Орос]] (Пруссиин нүгөө хуби), [[Литва]] ([[Мемель]]) болон [[Бельги]] (''Мальмеди'', ''[[Вем]]'', ''[[Ойпен]]'') байрлана.

== Захиргаанай хубаари ==

Германиин эзэнтэ гүрэн зургаан хаанта уласуудһаа, гурбан сүлөөтэ хотонуудһаа, табан ехэ гүнтэ уласуудһаа болон гүнлигүүлдһөө бүридэһэн. Тус можонууд Холбооной уласууд гэгдэнэ (''Bundesstaaten''):
* Хаанта уласууд:
** [[Файл:Flag of Prussia 1892-1918.svg|25px]] [[Прусси хаанта улас|Прусси]]
** [[Файл:Flagge Königreich Sachsen (1815-1918).svg|25px]] [[Саксони хаанта улас|Саксони]]
** [[Файл:Flag of Bavaria (striped).svg|25px]] [[Бавари хаанта улас|Бавари]]
** [[Файл:Flagge Königreich Württemberg.svg|25px]] [[Вюртемберг хаанта улас|Вюртемберг]]
* Сүлөөтэ хотонууд:
** [[Файл:Flag of Hamburg.svg|25px]] [[Һамбург]]
** [[Файл:Flag of the Free City of Lübeck.svg|25px]] [[Любек]]
** [[Файл:Flag of Bremen.svg|25px]] [[Бремен можо газар|Бремен]]
* Ехэ гүнтэ улас:
** [[Файл:Flagge Großherzogtum Baden (1871-1891).svg|25px]] [[Баден ехэ гүнтэ улас|Баден]]
** [[Файл:Flagge Großherzogtum Hessen ohne Wappen.svg|25px]] [[Һессен ба Райн]]
** [[Файл:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px]] [[Мекленбург-Шверин]]
** [[Файл:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px]] [[Мекленбург-Стрелиц]]
** [[Файл:Flag of Oldenburg (Scandinavian Cross).svg|25px]] [[Ольденбург улас|Ольденбург]]
** [[Файл:Flagge Großherzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach (1813-1897).svg|25px]] [[Саксен-Ваймар-Айзенах]] (1877 онһоо Саксони ехэ гүнтэ улас).
* Гүнтэ уласууд:
** [[Файл:Flagge Herzogtum Anhalt.svg|25px]] [[Анһальт гүнтэ улас|Анһальт]]
** [[Файл:Flagge Herzogtum Braunschweig.svg|25px]] [[Брауншвайг гүнтэ улас|Брауншвайг]]
** [[Файл:Flag of Saxe-Altenburg (1893-1918).svg|25px]] [[Саксен-Альтенбург]]
** [[Файл:Flagge Herzogtum Sachsen-Coburg-Gotha (1911-1920).svg|25px]] [[Саксен-Кобург-Гота]]
** [[Файл:Flagge Herzogtum Sachsen-Meiningen.svg|25px]] [[Саксен-Майнинген]]
** [[Файл:Flag of Lauenburg.svg|25px]] [[Саксен-Лауэнбург]]
* Гүнлигүүд:
** [[Файл:Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg|25px]] [[Вальдек]]
** [[Файл:Flagge Fürstentum Lippe.svg|25px]] [[Липпе-Детмольд|Липпе]]
** [[Файл:Flagge Fürstentum Reuß jüngere Linie.svg|25px]] [[Дүү обогой Рёйсс]]
** [[Файл:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|25px]] [[Аха обогой Рёйсс]]
** [[Файл:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|25px]] [[Шаумбург-Липпе]]
** [[Файл:Flagge Fürstentümer Schwarzburg.svg|25px]] [[Шварцбург-Зондерсхаузен]]
** [[Файл:Flagge Fürstentümer Schwarzburg.svg|25px]] [[Шварцбург-Рудольштадт]]

{| class="wikitable" 
|+ '''1871–1918 оной хоорондо хубаари'''<ref>[http://gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?gem1900_2.htm [[1900]] оной индекс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223043549/http://gemeindeverzeichnis.de/gem1900/gem1900.htm?gem1900_2.htm |date=2015-02-23 }}.</ref>
|+
!bgcolor="#B3B7FF"|Можо улас 
!bgcolor="#B3B7FF"|Можо уласай хэлбэри
!bgcolor="#B3B7FF"|Ниислэл
!bgcolor="#B3B7FF"|[[1910 он]]до<br /> нютаг дэбисхэр, км²
!bgcolor="#B3B7FF"|1910 ондо<br />хүн зон
|-
|valign="top"|[[Прусси хаанта улас|Прусси]] 
|[[Хаанта улас]]
|[[Берлин]]
|valign="top" align="right" |348.780
|valign="top" align="right" |40.165.219
|-
|valign="top"|[[Бавари хаанта улас|Бавари]]<br />[[Вюртемберг хаанта улас|Вюртемберг]]<br />[[Саксони хаанта улас|Саксони]]<br />[[ехэ гүнтэ улас Badeniae|Badenia]]<br />[[Мекленбург-Шверин]]<br />[[Һессен ехэ гүнтэ улас|Һессен]]<br />[[Ольденбург ехэ гүнтэ улас|Ольденбург]]<br />[[Саксен-Ваймар-Айзенах]]<br />[[Мекленбург-Стерлиц]]<br />[[Брауншвайг гүнтэ улас]]<br />[[Саксен-Майнинген]]<br />[[Анһальт]]<br />[[Саксен-Кобург-Гота]]<br />[[Саксен-Альтенбург]]<br />[[Липпе гүнлиг]]<br />[[Вальдек]]<br />[[Шварцбург-Рудольштат]]<br />[[Шварцбург-Зондерсхаузен]]<br />[[Дүү обогой Рёйсс]]<br />[[Шаумбург-Липпе]]<br />[[Аха обогой Рёйсс]]<br />[[Һамбург|Һамбург Һанзын хото]]<br />[[Любек|Любек Һанзын хото]]<br />[[Бремен|Бремен Һанзын хото]]<br />[[Эльзас ба Лотаринги]]
|valign="top"|Хаанта улас <br />Хаанта улас<br />Хаанта улас<br />[[Ехэ гүнтэ улас]]<br />Ехэ гүнтэ улас<br />Ехэ гүнтэ улас<br />Ехэ гүнтэ улас<br />Ехэ гүнтэ улас<br />Ехэ гүнтэ улас<br />[[Гүнтэ улас]]<br />Гүнтэ улас<br />Гүнтэ улас<br />Гүнтэ улас<br />Гүнтэ улас<br />[[Гүнлиг]]<br />Гүнлиг<br />Гүнлиг<br />Гүнлиг<br />Гүнлиг<br />Гүнлиг<br />Гүнлиг<br />[[Сүлөөтэ хото]]<br />Сүлөөтэ хото<br />Сүлөөтэ хото<br />[[Райхсланд]]
|valign="top"|[[Мюнхен]]<br />[[Штуттгарт]]<br />[[Дрезден]]<br /> [[Карлсруэ]]<br />[[Шверин]]<br />[[Дармштадт]]<br />[[Ольденбург]] <br />[[Ваймар]]<br />[[Нойстрелиц]]<br />[[Брауншвайг]]<br />[[Майнинген]]<br />[[Дессау]]<br />[[Кобург]]/[[Гота]]<br />[[Альтенбург]]<br />[[Детмольд]]<br />[[Арольсен]]<br />[[Рудольштадт]]<br />[[Зондерсхаузен]]<br />[[Гера]]<br />[[Бюкенбург]]<br />[[Грайц]]<br />Һамбург <br />Любек <br />Бремен<br />[[Страсбург]]
|valign="top" align="right" |75.870<br />19.507<br />14.993<br />15.070<br />13.127<br />7.688<br />6.429<br />3.610<br />2.929<br />3.672<br />2.468<br />2.299<br />1.977<br />1.324<br />1.215<br />1.121<br />941<br />862<br />827<br />340<br />316<br />414<br />298<br />256<br />14.522
|valign="top" align="right" |6.887.291<br />2.437.574 <br />4.806.661<br />2.142.833<br />639.958<br />1.282.051<br />483.042<br />417.149<br />106.442<br />494.339<br />278.762<br />331.128<br />257.177<br />216.128<br />150.937<br />61.707<br />100.702<br />89.917<br />152.752<br />46.652<br />72.769<br />1.014.664<br />116.599<br />299.526<br />1.874.014 <br />
|-
|bgcolor="ffffec" valign="top"|''' Германиин эзэнтэ гүрэн'''
|bgcolor="ffffec" valign="top"|'''Эзэнтэ гүрэн'''
|bgcolor="ffffec" valign="top"|'''Берлин'''
|bgcolor="ffffec" valign="top" align="right" |'''540.858'''
|bgcolor="ffffec" valign="top" align="right" |'''64.925.993'''
|}

== Эзэн хаашуул ==
Германиин эзэнтэ гүрэндэ Германиин [[эзэн хаан]] мүн [[Прусси]]ин [[хаан]] байһан юм. [[1867 он]]һоо [[1918 он]] хүрэтэр, [[Һоһенцоллерн обог|Һоһенцоллерн обог удамай]] гурбан хашуул байгааː
* [[I Вильһельм (Германиин эзэн хаан)|I Вильһельм]] [[1871]] - [[1888]] 
* [[III Фридрих (Германиин эзэн хаан)|III Фридрих]], 1888 
* [[II Вильһельм (Германиин эзэн хаан)|II Вильһельм]], 1888 - [[1918]]

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Германиин түүхэ]]