# Нью-Йорк (можо улас)
Нью-Йорк (англи: New York) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Дунда Атлантикын можо уласууд болон Зүүн Хойто бүһэдэ оршохо АНУ-ай нэгэн можо улас болон хүн зоноор АНУ-ай можо уласууд дунда гурбада ородог. Тус можо уласынь урда талаараа Нью-Джерси, Пенсильвани, зүүн талаараа Коннектикут, Массачусеттс, Вермонт можо уласуудтай хилэлдэг. Энэ можо далайгаар Лонг-Айлендһаа зүүн тиишэ Род-Айленд можо уластай хилэлдэгһээ гадна баруун хойто зүгтэ Канадын Квебек, Онтарио можонуудтай хилэлдэг. Нью-Йоркые Нью-Йорк хотоһоо илгахын тулада байнга Нью-Йорк можо улас гэжэ хэлэдэг.
Нью-Йорк можо уласшье Америкын Нэгэдэһэн Уласай хамагай томо хото болохо Нью-Йорк хотонь АНУ руу сагаашалха үүдэн боложо байһан түүхэ болон санхүү, соёл, тээбэри, үйлэдбэрилэлэй түбэй байр һууряараа алдартай юм. Можо улас болон хото хоюулаа XVII зуунда амидаржа байһан, хожом Англи болон Шотландын II ба VII Джеймс болоһон Йоркын гүн Джеймс Стюартын нэрээр нэрлэгдэбэ.
Нью-Йоркдо XVII зуунай эхеэр голландшууд болон францишууд анха нүүдэллэн ерэхэ үедэ энэ бүһэ нютагта Алгонкин, Ирокез, Ленапе аймагай унаган америкынхид һуудаг бэлэй. 1609 ондо анха Генри Хадсоной нээһэн тус бүһэ нютагта голландшууд 1614 ондо одоогой Олбани хотын ойролсоо Форт Оранж гэхэ бэхилэлтэ бариһан болон 1624 ондо Олбани ба Манхэттэниие хоюуланиинь колонизацилһан. Тус бүһэ нютаг хожом 1664 ондо Ехэ Британиин Хаанта Уласта нэгэдхэгдэһэн. Энэ Нью-Йорк можо гэхэ Британиин колониин хилэ хизгаар мүнөөнэй Нью-Йорк можо уласай хилэ хизгаартай юрэнхыдөө адли. Америкын хубисхалта дайнай бүхэ тулалдаанай гурбанай нэгэ оршомынь Нью-Йоркто болоһон. Нью-Йорк 1776 оной долодугаар һарын 9-нд тусгаар тогтониһон можо улас боложо, өөрын үндэһэн хуулиие 1777 ондо баталһан. Тус можо улас 1788 оной долодугаар һарын 26-нда АНУ-ай Үндэһэн хуулиие соёрхон баталжа, АНУ-ай 11-дэхи можо улас болоһон. АНУ-ай Худалдаанай департаментын мэдээлһэнээр Нью-Йоркынь гадаа туристнарай зошолдог гол газар болон туризмаар Флорида, Калифорни хоёрые арадаа орхино.

Нью-Йорк (можо улас)
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Нью-Йорк можо улас
 |уугуул_нэрэ             = State of New York
 |статус                   = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Flag of New York.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Далбаа
 |һүлдэ                     = Seal of New York.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Уласай тамга
 |газарай_зураг                    = Map_of_USA_NY.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[АНУ]]-да Нью-Йоркын байра
 |уряа                    =  ''Excelsior''<br/><small>''Дээшэ''</small>
 |ниислэл                  = [[Олбани (Нью-Йорк)|Олбани]]<ref name=metrocompare>[http://www.census.gov/compendia/smadb/SMADBmetro.html State Data from the State and Metropolitan Area Data Book: 2006]. United States Census Bureau. Last accessed [[2007-10-16]].</ref> 
 |хэлэн                     = үгы байна (''де-факто'' [[Англи хэлэн|англи]])
 |тэргүүнэй_тушаал1     = Амбан захирагша
 |тэргүүн1  = Эндрю Куомо
 |тэргүүнэй_тушаал2     = Дэд захирагша
 |тэргүүн2  = Роберт Даффи
 |газар_нютаг                  = 141 300 км²
 |уһанай_хуби                  = 19 016 км² (13,46 %)
 |хүн_ама                = {{increase}} 19 465 197 (2011)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref>
 |дополнительный_параметр  = Можо улас болоһон үдэр
 |содержимое_параметра     = 1788 оной 6 һарын 26 (11-дэхи)
}}
'''Нью-Йорк''' ({{lang-en|New York}}) — [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай Дунда Атлантикын можо уласууд болон Зүүн Хойто бүһэдэ оршохо АНУ-ай нэгэн можо улас болон хүн зоноор АНУ-ай можо уласууд дунда гурбада ородог. Тус можо уласынь урда талаараа [[Нью-Джерси]], [[Пенсильвани]], зүүн талаараа [[Коннектикут]], [[Массачусеттс]], [[Вермонт]] можо уласуудтай хилэлдэг. Энэ можо далайгаар [[Лонг-Айленд|Лонг-Айлендһаа]] зүүн тиишэ [[Род-Айленд]] можо уластай хилэлдэгһээ гадна баруун хойто зүгтэ [[Канада|Канадын]] [[Квебек]], [[Онтарио]] можонуудтай хилэлдэг. Нью-Йоркые [[Нью-Йорк хото|Нью-Йорк хотоһоо]] илгахын тулада байнга '''Нью-Йорк можо улас''' гэжэ хэлэдэг.

Нью-Йорк можо уласшье Америкын Нэгэдэһэн Уласай хамагай томо хото болохо Нью-Йорк хотонь АНУ руу [[Эллис арал|сагаашалха үүдэн]] боложо байһан түүхэ болон санхүү, соёл, тээбэри, үйлэдбэрилэлэй түбэй байр һууряараа алдартай юм. Можо улас болон хото хоюулаа XVII зуунда амидаржа байһан, хожом [[Англи]] болон [[Шотланд]]ын [[Англиин II Джеймс|II ба VII Джеймс]] болоһон [[Йорк]]ын гүн Джеймс Стюартын нэрээр нэрлэгдэбэ.

Нью-Йоркдо XVII зуунай эхеэр голландшууд болон францишууд анха нүүдэллэн ерэхэ үедэ энэ бүһэ нютагта [[Алгонкин]], [[Ирокез]], [[Ленапе]] аймагай [[унаган америкынхид]] һуудаг бэлэй. 1609 ондо анха [[Генри Хадсон]]ой нээһэн тус бүһэ нютагта голландшууд 1614 ондо одоогой [[Олбани (Нью-Йорк)|Олбани]] хотын ойролсоо [[Форт Оранж]] гэхэ бэхилэлтэ бариһан болон 1624 ондо Олбани ба [[Манхэттэн]]иие хоюуланиинь колонизацилһан. Тус бүһэ нютаг хожом 1664 ондо [[Ехэ Британиин Хаанта Улас]]та нэгэдхэгдэһэн. Энэ Нью-Йорк можо гэхэ Британиин колониин хилэ хизгаар мүнөөнэй Нью-Йорк можо уласай хилэ хизгаартай юрэнхыдөө адли. [[Америкын хубисхалта дайн]]ай бүхэ тулалдаанай гурбанай нэгэ оршомынь Нью-Йоркто болоһон. Нью-Йорк 1776 оной долодугаар һарын 9-нд тусгаар тогтониһон можо улас боложо, өөрын үндэһэн хуулиие 1777 ондо баталһан. Тус можо улас 1788 оной долодугаар һарын 26-нда АНУ-ай Үндэһэн хуулиие соёрхон баталжа, АНУ-ай 11-дэхи можо улас болоһон. АНУ-ай Худалдаанай департаментын мэдээлһэнээр Нью-Йоркынь гадаа туристнарай зошолдог гол газар болон туризмаар [[Флорида]], [[Калифорни]] хоёрые арадаа орхино.

== Холбооһон ==
*[http://www.nysparks.com/ New York State Office of Parks Recreation and Historic Preservation]
*[http://www.ny.gov/ State of New York Website]
*[http://www.ny.gov/governor/ New York Governor Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080313182001/http://www.ny.gov/governor/ |date=2008-03-13 }}
*[http://www.nyprofiles.com/ NYProfiles.com - Profiles of New Yorkers]
*[http://www.iloveny.com/ I Love New York - official New York State tourism website]
*[http://www.eany.org/reports/treadmill/table4_and_5.html Population of each county] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050830024727/http://www.eany.org/reports/treadmill/table4_and_5.html |date=2005-08-30 }}
*[http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NY Energy & Environmental Data for New York] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080923225145/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NY |date=2008-09-23 }}
*[http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=NY USGS real-time, geographic, and other scientific resources of New York]
*[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/36000.html US Census Bureau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516203314/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/36000.html |date=2015-05-16 }}
*[http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NY.htm New York State Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100321020243/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NY.htm |date=2010-03-21 }}
*[http://www.sp500.us/newspapers.php?s=NY New York Newspapers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105233424/http://www.sp500.us/newspapers.php?s=NY |date=2009-01-05 }}
*[http://www.newyork.com New York.com]

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}}

[[Категори:Нью-Йорк| ]]
[[Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас]]