# Киев
Киев (украин: Київ), Украина уласай ниислэл болон эгээн ехэ хото, Киевэй можын засаг захиргаанай түб. Днепр мүрэнэй эрье дээрэ Украина уласай хойто хэһэгтэ оршодог боомто. Түмэр замай узуулбари. 2 901 мянган ажаһуугшадтай (2015). Машина бүтээлгын түб (энэ тоодо станок, тээбэриин машина, нарин багажа хэрэгсэл бүтээлгэ), сахилгаанай техникын ба радиоэлектроникын ажаүйлэдбэри; хүнгэн (торгон, трикотаж, хубсаһан, гутал), полиграфикын, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри; барилгын материалай үйлэдбэрилгэ. 1960 ондо Киевтэ метрополитен баригдаһан. Украинын Эрдэм Ухаанай Академи, 18 дээдэ һургуули (энэ тоодо Тарас Шевченкын нэрэмжэтэ Киевэй үндэһэнэй ехэ һургуули, П.И.Чайковскийн  нэрэмжэтэ Киевэй үндэһэнэй консерватори), 15 театрнууд (энэ тоодо Украинын үндэһэнэй опера), 30 оршом музейнүүд (энэ тоодо Т. Г. Шевченкын нэрэмжэтэ уран зохеолой ба уран зурагай, түүхын, Украинын уран һайхан уралигай, ород уралигай, баруун ба зүүн уралигай, арадай уран барилгын ба ажабайдалай, Киевэй түүхын, археологиин, арадай гоёл шэмэглэлэй, удха зохеолой ба уралигай архив-музей, анагааха ухаанай түүхын г.м.), «Олимпийский» стадион. 
V зуунда полянуудай түб һууринаар байгуулагданхай. 860 онһоо ород бэшэгүүдтэ мэдэгдэһэн. IX—XII зуунай эхиндэ Киевэй Русиин ниислэл хото. 1240 ондо Ехэ Монгол Уласай эзэмдэжэ усадхагдаһан. 1362 онһоо Литва ба Польшын нэгэ хэһэг. 1654 онһоо хойшо Ород эзэнтэ гүрэнэй нэгэ хэһэг. 
Софиин собор сүмэ (XI зуун; XVII—XIX зуунай колокольни самхаг), Алтан хаалга (XI зуун), Выдубецкын хиид (XI зуун), Берестовдохи Спасай церковь сүмэ (XI һүүл — XII зуунай эхин), Кириллын церковь сүмэ (XII зуун), Киев-Печерэй лавра сүмэ (XI—XVIII зуун), Андрейн церковь сүмэ (XVIII зуун, В. В. Растрелли уран баригша), Владимирай собор сүмэ (XIX зуун). 1947-54 ондо хотын Хрещатик нэрэтэй түб гудамжын ансамбль баригдаһан, фашис Германиин эзэмдэлгын үедэ усадхагдаһан. 60-80-аад онуудта шэнэ байшанууд (Русановка, Оболонь г.м.) баригдаһан. Бабин Ярта дурасхал (1976 он, М. Г. ба Б. Н. Лысенко, В. В. Сухенко, А. П. Вытрык уран барималшад), «Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай Украинын түүхын музей» дурасхалай согсо (1981, В. З. Бородай уран барималша).

## Түүхэ
Украинын домогой ёһоор Кий, Щек, Хорив, Либидь гэһэн аха дүүнэр дүрбэн Киев хотые үндэһэлһэн гэдэг болон томо аха Кийн нэрэһээ хотын нэрэ уг гарбалтай. V зуунда байгуулагдаһан тус хото Зүүн Славян улас түрэ, соёлой түб, Киевэй Русиин ниислэл болон хүгжэжэ байһан болон 1240 ондо монголшуудай добтолгооной уламһаа бүрин усадхагдаһанаар нүлөөгөө алдаба. Хожом Ехэ Литвагай гүнлиг, Речь Посполитой, Орос гүрэнэй харьяада орожо байба. XIX зуунда Орос орондо үрнэһэн ажаүйлэдбэриин хубисхалай нүлөөгөөр хото дахин эршэмтэй хүгжэбэ . 1934 онһоо Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Украина Уласай ниислэл болоһон тус хото Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай уламһаа үлэмжэ усадхагдаһаншье хурдасатай һэргээжэ, Зүблэлтэ Холбооной Москва, Ленинградай һүүлдэ орохо томо хото боложо шадаба. 1991 ондо ЗХУ задархада бэеэ дааһан Украина уласай ниислэл болоһон бэлэй.

## Зурагууд
- Украинын гүрэнэй түүхын музей
- Киев-Печерэй лавра сүмэ
- Тарас Шевченкын нэрэмжэтэ Киевэй үндэһэнэй ехэ һургуули


Киев
{{Нютаг
|нэрэ                    = Киев хото
|ямар_янзын_нутаг       = онсогой байрын хото
|албан_нэрэ           = Онсогой байрын Киев хото<br>[[Украина хэлэн|укр.]] Київ → [[Буряад хэлэн|бур.]] Кыйв
|image_flag             = Flag of Kyiv Kurovskyi.svg
|flag_size              = 150px
|image_seal             = COA of Kyiv Kurovskyi.svg
|seal_size              = 70px
|image_skyline          = Kiew Zentrum.jpg
|image_caption          = Киев хотын түб
|latd=50 |latm=27 |lats=00 |latNS=N
|longd=30 |longm=31 |longs=24 |longEW=E
|pushpin_map = Украина
|pushpin_label = Киев
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize = 280
|pushpin_map_caption = Украинадахи Киев хото
|улас_эсбэл               = Улас орон
|али_улас_эсбэл               = {{flagicon|Ukraine}} [[Украина]]
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    = Уласай хото
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   =  '''Киев'''
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = Хороо (10)
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = Нэрэ бүхы 10 хороо
|гуравдугаар_зэргийн_нэгж  = 
|гуравдугаар_зэргийн_нутаг = 
|дөрөвдүгээр_зэргийн_нэгж  = 
|дөрөвдүгээр_зэргийн_нутаг = 
|нутгийн_төвийг_юу_гэх     = 
|нутгийн_төв               = 
|газар_нютаг            = 839 км²
|газарай_байса            = д.т.д. 179 м
|хүн_ама                 = 2010 ондо 2,797,553 хүн
|хүн_ам_өмнөх           = 
|хүн_ам_тоол            = 
|хүн_ам_тооц            = 
|хүн_ам_бөөгнөрөл       = 
|нягт_сийрэг            = 
|арад_түмэн              = 82.2% - [[Украиншууд|украина]], 21.4% - [[Ородууд|ород]]
|сугаараа               = Киевэйхид
|даргые_юу_гэхэ          = Хотын дарга
|даргын_нэрэ             = Виталий Кличко
|түүхэн_он              = 5-р зуун
|түүхэн_үйлэ             = Анх нэр дурдагдсан
|түүхэн_он1             = 
|түүхэн_үйл1            = 
|сагай_бүһэ             = Дурнада Европын саг
|utc_offset             = +2
|телефоной_код          = +380 44
|шууданай_индекс      = 01000 — 06999
|автомашин_дугаар       = AA / 11, 28
|website                = [http://kmv.gov.ua/ kmv.gov.ua] (украинаар)
|тэмдэглэл              = 
}}
'''Киев''' ({{lang-uk|Київ}}), [[Украина]] уласай ниислэл болон эгээн ехэ хото, [[Киевэй можо|Киевэй можын]] засаг захиргаанай түб. [[Днепр мүрэн]]эй эрье дээрэ Украина уласай хойто хэһэгтэ оршодог боомто. Түмэр замай узуулбари. 2 901 мянган ажаһуугшадтай (2015). Машина бүтээлгын түб (энэ тоодо станок, тээбэриин машина, нарин багажа хэрэгсэл бүтээлгэ), сахилгаанай техникын ба радиоэлектроникын ажаүйлэдбэри; хүнгэн (торгон, трикотаж, хубсаһан, гутал), полиграфикын, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри; барилгын материалай үйлэдбэрилгэ. 1960 ондо Киевтэ метрополитен баригдаһан. Украинын Эрдэм Ухаанай Академи, 18 дээдэ һургуули (энэ тоодо [[Тарас Шевченкын нэрэмжэтэ Киевэй үндэһэнэй ехэ һургуули]], [[П.И.Чайковскийн  нэрэмжэтэ Киевэй үндэһэнэй консерватори]]), 15 театрнууд (энэ тоодо [[Тарас Шевченкын нэрэмжэтэ Украинын үндэһэнэй опера|Украинын үндэһэнэй опера]]), 30 оршом музейнүүд (энэ тоодо Т. Г. Шевченкын нэрэмжэтэ уран зохеолой ба уран зурагай, түүхын, Украинын уран һайхан уралигай, ород уралигай, баруун ба зүүн уралигай, арадай уран барилгын ба ажабайдалай, Киевэй түүхын, археологиин, арадай гоёл шэмэглэлэй, удха зохеолой ба уралигай архив-музей, анагааха ухаанай түүхын г.м.), «Олимпийский» стадион. 

V зуунда полянуудай түб һууринаар байгуулагданхай. 860 онһоо ород бэшэгүүдтэ мэдэгдэһэн. IX—XII зуунай эхиндэ [[Киевэй Русь|Киевэй Русиин]] ниислэл хото. 1240 ондо Ехэ Монгол Уласай эзэмдэжэ усадхагдаһан. 1362 онһоо [[Литва]] ба [[Польшо|Польшын]] нэгэ хэһэг. 1654 онһоо хойшо [[Ород эзэнтэ гүрэн]]эй нэгэ хэһэг. 

Софиин собор сүмэ (XI зуун; XVII—XIX зуунай колокольни самхаг), Алтан хаалга (XI зуун), Выдубецкын хиид (XI зуун), Берестовдохи Спасай церковь сүмэ (XI һүүл — XII зуунай эхин), Кириллын церковь сүмэ (XII зуун), Киев-Печерэй лавра сүмэ (XI—XVIII зуун), Андрейн церковь сүмэ (XVIII зуун, В. В. Растрелли уран баригша), Владимирай собор сүмэ (XIX зуун). 1947-54 ондо хотын Хрещатик нэрэтэй түб гудамжын ансамбль баригдаһан, фашис Германиин эзэмдэлгын үедэ усадхагдаһан. 60-80-аад онуудта шэнэ байшанууд (Русановка, Оболонь г.м.) баригдаһан. [[Бабин Яр]]та дурасхал (1976 он, М. Г. ба Б. Н. Лысенко, В. В. Сухенко, А. П. Вытрык уран барималшад), «Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай Украинын түүхын музей» дурасхалай согсо (1981, В. З. Бородай уран барималша).

== Түүхэ ==
[[File:Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg|thumb|1019—1026 баригдаһан Алтан хаалга]]
Украинын домогой ёһоор Кий, Щек, Хорив, Либидь гэһэн аха дүүнэр дүрбэн Киев хотые үндэһэлһэн гэдэг болон томо аха Кийн нэрэһээ хотын нэрэ уг гарбалтай. V зуунда байгуулагдаһан тус хото Зүүн Славян улас түрэ, соёлой түб, Киевэй Русиин ниислэл болон хүгжэжэ байһан болон 1240 ондо монголшуудай добтолгооной уламһаа бүрин усадхагдаһанаар нүлөөгөө алдаба. Хожом [[Ехэ Литвагай гүнлиг]], [[Речь Посполитой]], Орос гүрэнэй харьяада орожо байба. XIX зуунда Орос орондо үрнэһэн ажаүйлэдбэриин хубисхалай нүлөөгөөр хото дахин эршэмтэй хүгжэбэ . 1934 онһоо Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Украина Уласай ниислэл болоһон тус хото Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай уламһаа үлэмжэ усадхагдаһаншье хурдасатай һэргээжэ, Зүблэлтэ Холбооной [[Москва]], [[Ленинград]]ай һүүлдэ орохо томо хото боложо шадаба. 1991 ондо ЗХУ задархада бэеэ дааһан Украина уласай ниислэл болоһон бэлэй.

== Зурагууд ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
Розміщується Державний історичний музей України.JPG|Украинын гүрэнэй түүхын музей
2005-08-15 Pechersk Lavra seen from river Dnepr Kiev 311.JPG|Киев-Печерэй лавра сүмэ
Universität Kiew.jpg|Тарас Шевченкын нэрэмжэтэ Киевэй үндэһэнэй ехэ һургуули
</gallery>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Украина]]
[[Категори:Украинын хотонууд]]
[[Категори:Саятан хото]]
[[Категори:Европын ниислэлнүүд]]