# Алабама
Алабама (албан ёһоор Алабама можо улас; англи: Alabama) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Урда бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас юм. Алабама хойто талаараа Теннесси, зүүн талаараа Джорджи, урда талаараа Флорида, баруун талаараа Миссиссипи можо уласуудтай тус тус хилэлдэг ба урда талаараа мүн Мексикын булангаар хүреэлэгдэһэн. Алабама хуурай газарай нютаг дэбисхэрээр 30-да ородог болоод дотоодо уһан замай хэмжээгээр хоёрто ородог. Тус можо улас 2006 он соо бараг 4.6 сая хүн зоноороо 23-та орожо байгаа.
Америкын эрхэтэнэй дайнһаа Дэлхэйн хоёрдугаар дайн хүрэтэр Алабама Урдын олон можо уласай нэгэн адли хүдөө ажахыһаа хамааралтай байһан ушарһаа эдэй засагай хүндэрэл бэрхэшээлтэй тулгаржа байба. 1960-аад он хүрэтэр можо уласай хуули тогтоохо байгуулгада сагаан арһата хүдөөгынхидэй һонирхол дабамгайлжа байһан болоод хотынхидай һонирхол бага түлөөлэлтэй байгаа. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараашын жэлнүүдтэ Алабама можо уласай эдэй засаг дан хүдөө ажахы дээрэ тулгуурилдаг байһанаа хүнды үйлэдбэри, ашагта малтамалай олборилолто, болбосорол, үндэр технологи зэргэ олон һалбаритай боложо хүгжэжэ, гол түлэб АНУ-ай Арми болон АНУ-ай Агаарай сэрэгэй хүсэнэй сэрэгэй баазанууд олоноор байгуулагдан, үргэжэн тэлһэнээр эдэй засагынь һэргэбэ. Мүнөөдэр тус можо улас агаар сансар, болбосорол, эрүүл мэндэ, банк, янза бүриин хүнды үйлэдбэри, энэнэй дотор автомашинай үйлэдбэрилэл, ашагта малтамалай олборлолт, ган үйлэдбэрилэлдэ маша ехэ хүрэнгэ оруулдаг.
Алабамае албан бусаар Yellowhammer State (Америкэ тоношуулай можо улас) гэжэ нэрлэдэг ба энэ шубуунь тус можо уласай бэлэгдэл шубуу юм. Алабамае мүн Heart of Dixie (Урдын зүрхэн) гэдэг. Тус можо уласай модониинь намагай нарһан болоод сэсэгынь Camellia japonica юм. Алабамын ниислэлынь Монтгомери ба хүн зон эгээн олонтой хотонь Бирмингем.

## Газар зүй
| Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ | Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ | Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ |
| ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ |
| Баруун-хойто: Миссисипи        | Хойто: Теннесси                | Зүүн-хойто: Джорджи            |
| Баруун: Миссисипи              |                                | Зүүн: Джорджи                  |
| Баруун-урда Миссисипи          | Урда: Флорида                  | Зүүн-урда: Флорида             |


## Нэмэлтэ уншаха материал
For a detailed bibliography, see the History of Alabama.
- Atkins, Leah Rawls, Wayne Flynt, William Warren Rogers, and David Ward. Alabama: The History of a Deep South State (1994)
- Flynt, Wayne. Alabama in the Twentieth Century (2004)
- Owen Thomas M. History of Alabama and Dictionary of Alabama Biography 4 vols. 1921.
- Jackson, Harvey H. Inside Alabama: A Personal History of My State (2004)
- Mohl, Raymond A. "Latinization in the Heart of Dixie: Hispanics in Late-twentieth-century Alabama" Alabama Review 2002 55(4): 243-274. ISSN 0002-4341
- Peirce, Neal R. The Deep South States of America: People, Politics, and Power in the Seven Deep South States (1974). Information on politics and economics 1960–72.
- Williams, Benjamin Buford. A Literary History of Alabama: The Nineteenth Century 1979.
- WPA. Guide to Alabama (1939)


Алабама
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Алабама можо улас
 |уугуул_нэрэ             = State of Alabama
 |статус                   = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Flag of Alabama.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Далбаа
 |һүлдэ                     = Seal of Alabama.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Уласай тамга
 |газарай_зураг                    = Map_of_USA_AL.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[АНУ]]-да Алабамын байра
 |уряа                    = ''Audemus jura nostra defendere''<br/><small>''"Эрхыемнай хамгаалха зүрхэлнэбди"''</small>
 |ниислэл                  = [[Монтгомери (Алабама)|Монтгомери]]
 |ехэ_хотонууд                  = [[Бирмингем (Алабама)|Бирмингем]]
 |хэлэн                     = [[Англи хэлэн|Англи]]
 |тэргүүнэй_тушаал1     = Амбан захирагша
 |тэргүүн1  = Роберт Бентли
 |тэргүүнэй_тушаал2     = Дэд захирагша
 |тэргүүн2  = Кей Айви
 |газар_нютаг                  = 135 765 км² 
 |уһанай_хуби                  = 3,20 %
 |хүн_ама                = 4 833 722 (2013)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref>
 |дополнительный_параметр  = Можо улас болоһон үдэр
 |содержимое_параметра     = 1819 оной 12 һарын 14 (22-дохи)
}}
'''Алабама''' (албан ёһоор '''Алабама можо улас'''; {{lang-en|Alabama}}) — [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай Урда бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас юм. Алабама хойто талаараа [[Теннесси]], зүүн талаараа [[Джорджи]], урда талаараа [[Флорида]], баруун талаараа [[Миссиссипи]] можо уласуудтай тус тус хилэлдэг ба урда талаараа мүн [[Мексикын булан]]гаар хүреэлэгдэһэн. Алабама хуурай газарай нютаг дэбисхэрээр 30-да ородог болоод дотоодо уһан замай хэмжээгээр хоёрто ородог. Тус можо улас 2006 он соо бараг 4.6 сая хүн зоноороо 23-та орожо байгаа.<ref>{{cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/01000.html |title=Alabama Quick Facts |accessdate=2007-09-08 |work=State and County Quick Facts |publisher=U.S. Census Bureau |archivedate=2012-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226182304/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/01000.html }}</ref>

[[Америкын эрхэтэнэй дайн]]һаа [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн]] хүрэтэр Алабама Урдын олон можо уласай нэгэн адли хүдөө ажахыһаа хамааралтай байһан ушарһаа эдэй засагай хүндэрэл бэрхэшээлтэй тулгаржа байба. 1960-аад он хүрэтэр можо уласай хуули тогтоохо байгуулгада сагаан арһата хүдөөгынхидэй һонирхол дабамгайлжа байһан болоод хотынхидай һонирхол бага түлөөлэлтэй байгаа.<ref name = "pjhwpa">{{Cite web |title=George Mason University, United States Election Project: Alabama Redistricting Summary, accessed March 10, 2008 |url=http://elections.gmu.edu/Redistricting/AL.htm |accessdate=November 19, 2014 |archivedate=June 24, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624024455/http://elections.gmu.edu/Redistricting/AL.htm }}</ref> Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараашын жэлнүүдтэ Алабама можо уласай эдэй засаг дан [[хүдөө ажахы]] дээрэ тулгуурилдаг байһанаа [[хүнды үйлэдбэри]], ашагта малтамалай олборилолто, [[болбосорол]], үндэр технологи зэргэ олон һалбаритай боложо хүгжэжэ, гол түлэб АНУ-ай Арми болон АНУ-ай Агаарай сэрэгэй хүсэнэй сэрэгэй баазанууд олоноор байгуулагдан, үргэжэн тэлһэнээр эдэй засагынь һэргэбэ. Мүнөөдэр тус можо улас агаар сансар, болбосорол, эрүүл мэндэ, банк, янза бүриин хүнды үйлэдбэри, энэнэй дотор автомашинай үйлэдбэрилэл, ашагта малтамалай олборлолт, ган үйлэдбэрилэлдэ маша ехэ хүрэнгэ оруулдаг.

Алабамае албан бусаар ''Yellowhammer State'' (Америкэ тоношуулай можо улас) гэжэ нэрлэдэг ба энэ шубуунь тус можо уласай бэлэгдэл шубуу юм. Алабамае мүн ''Heart of Dixie'' (Урдын зүрхэн) гэдэг. Тус можо уласай модониинь намагай [[нарһан]] болоод сэсэгынь ''Camellia japonica'' юм. Алабамын ниислэлынь [[Монтгомери (Алабама)|Монтгомери]] ба хүн зон эгээн олонтой хотонь [[Бирмингем (Алабама)|Бирмингем]].

== Газар зүй ==
<center>
{| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center"
!colspan="3"|Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ
|-
| width="35%" | ''Баруун-хойто:''<br />[[File:Flag of Mississippi.svg |20px]] [[Миссисипи]]
| width="30%" | ''Хойто:''<br />[[File:Flag of Tennessee.svg|20px]] [[Теннесси]]
| width="35%" | ''Зүүн-хойто:''<br />[[File:Flag of the State of Georgia.svg|20px]] [[Джорджи]]
|-
| width="35%" | ''Баруун:''<br />[[File:Flag of Mississippi.svg |20px]] [[Миссисипи]]
| width="30%" | [[Файл:Brosen windrose.svg|50px]]
| width="35%" | ''Зүүн:''<br />[[File:Flag of the State of Georgia.svg |20px]] [[Джорджи]]
|-
| width="35%" | ''Баруун-урда''<br />[[File:Flag of Mississippi.svg|20px]] [[Миссисипи]]
| width="30%" | ''Урда:''<br />[[File:Flag of Florida.svg|20px]] [[Флорида]]
| width="35%" | ''Зүүн-урда:''<br />[[File:Flag of Florida.svg|20px]] [[Флорида]]
|}</center>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Нэмэлтэ уншаха материал ==
:''For a detailed bibliography, see the [[History of Alabama]].''
* Atkins, Leah Rawls, Wayne Flynt, William Warren Rogers, and David Ward. ''Alabama: The History of a Deep South State'' (1994)
* Flynt, Wayne. ''Alabama in the Twentieth Century'' (2004)
* Owen Thomas M. ''History of Alabama and Dictionary of Alabama Biography'' 4 vols. 1921.
* Jackson, Harvey H. ''Inside Alabama: A Personal History of My State'' (2004)
* Mohl, Raymond A. "Latinization in the Heart of Dixie: Hispanics in Late-twentieth-century Alabama" ''Alabama Review'' 2002 55(4): 243-274. ISSN 0002-4341
* Peirce, Neal R. ''The Deep South States of America: People, Politics, and Power in the Seven Deep South States'' (1974). Information on politics and economics 1960–72.
* Williams, Benjamin Buford. ''A Literary History of Alabama: The Nineteenth Century'' 1979.
* WPA. ''Guide to Alabama'' (1939)

== Холбооһон ==
* [http://alabama.gov/ Alabama.gov] – Official website.
* [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Alabama Alabama State Databases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208234246/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Alabama |date=2011-02-08 }} - Annotated list of searchable databases produced by Alabama state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* [http://www.alarc.org/ Alabama Association of Regional Councils]
* [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=AL Energy Data & Statistics for Alabama- From the U.S. Department of Energy]
* [http://www.touralabama.org/ TourAlabama.org] – Alabama Department of Tourism and Travel
* [http://www.archives.state.al.us/aaa.html All About Alabama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170906181733/http://www.archives.state.al.us/aaa.html |date=2017-09-06 }}, at the Alabama Department of Archives and History site
* [http://www.alabamamosaic.org/ AlabamaMosaic]{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, a digital repository of materials on Alabama's history, culture, places, and people
* [http://www.legislature.state.al.us/CodeofAlabama/1975/coatoc.htm Code of Alabama 1975] – at the Alabama Legislature site
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=AL USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Alabama]
* [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/01000.html Alabama QuickFacts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226182304/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/01000.html |date=2012-02-26 }} from the U.S. Census Bureau
* [http://www.ers.usda.gov/statefacts/al.htm Alabama State Fact Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626081425/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/al.HTM |date=2012-06-26 }} from the U.S. Department of Agriculture
* [http://www.Alapark.com Alabama State Parks]
* [http://nps.seeamerica.org/pmgr?state=AL National Parks of Alabama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531050309/http://nps.seeamerica.org/pmgr?state=AL |date=2008-05-31 }}
* [http://www.encyclopediaofalabama.org/ Encyclopedia of Alabama]

{{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}}

[[Категори:Алабама| ]]
[[Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас]]