# Ахын аймаг
Ахын аймаг (ород: Оки́нский райо́н; Буряад: Ахын аймаг, Akhyn aimag) — Буряад Уласай аймаг. Аймагай түб — Үрлэг тосхон. Талмай: 26 012 модо². Хүн зон: 5348.

## Газар зүй
Зүүн Саяанай хормойгоор үндэр газарта Ахын аймаг оршодог. Аймагай дэбисхэр дээгүүр Аха, Хути, Бүлэн, Уураг, Онот, Ерма, Ехэ-Уһан гэдэг голнууд урдадаг. Эдэ голнууд далайн нюрууһаа дээшэ 700-1600 м. газараар урдана. Эгээл үндэр сэгынь  3500 метртэ хүрэдэг Мүнхэ-Һарьдаг юм.
Ахын дайда шэрүүн уларилтай, уулануудайнь орой үбэл зунгүй саһан малгайгаа абадаггүй байха. Ойдо мододойнь ехэнхи хубиие шэнэһэн эзэлдэг - 60%, хуша үсөөн – 20%, 14% – нарһан. Голоороо холимог ойтой.

## Түүхэ
ХVIII зуун жэлэй эхин болотор эндэ һуурин, тосхонууд үгы шахуу байһан, зунай сагта һоёдууд болон буряадуудай ерэжэ, агнуури эрхилдэг газар байһан юм.
1727 онһоо энээн руу ородууд бии боложо захалһан. Тиихэдээ харуул хараха даабаритай үсөөн тоото ород хасагууд лэ ерэһэн байдаг.
Аймагай улад зон ехэнхидээл мал ажалтай. Агнуури хүгжэнги. Эндэ һарлаг үүлтэрэй мал олон, һарлагуудай байһан газарта хайнагууд элбэг байдаг. 1935 он болотор һоёдууд оро үсхэбэрилдэг байгаа, үсөөншье һаа мүнөөшье бии. 1940 он болотор Ахын аймаг Түнхэнэй аймагай харьяата байһан, «Һоёд хушуун» гээд нэрлэгдэдэг байһан юм.
Ахын аймаг ашагта малтамалнуудаар баян. 1846 ондо Алибер гэдэг француз Ботоголой һарьдагтахи Марийнска графидай уурхай худалдажа абаад, промышленна үйлэдбэри нээһэн байха юм. Мүнөөшье тиишэ хэгдэһэн харгынь эли байдаг. Һайн шанартай асбестхризотил элбэг, Аха, Хути голнуудаар алтан элбэг олзоборилогдодог байгаа.

## Хүдөө һуурин
| Һуурин газар                       | Засаг захиргаанай түб | Хүн зоной тоо | Талмай  |
| ---------------------------------- | --------------------- | ------------- | ------- |
| «Баруун-Гол» хүдөөгэй һуурин газар | Хүжэр                 | 785           | 272,97  |
| «Орлиг» хүдөөгэй һуурин газар      | Орлиг                 | 3117          | 479,08  |
| «Саяан» хүдөөгэй һуурин газар      | Саяан                 | 518           | 241,22  |
| «Һоёд» хүдөөгэй һуурин газар       | Сорог                 | 1050          | 1366,01 |
Ахын аймаг
{{Нютаг
|албан_нэрэ                    = Ахын аймаг
|type       = Буряад Уласай аймаг
|анхаарха_нэрэ           = {{lang-ru|Окинский район}}
|image_flag             = 
|flag_size              = 140px
|image_seal             = Coat_of_Okinsky_District.jpg
|seal_size              = 140px
|image_map              = Location Of Okinsky District (Buryatia).svg
|map_caption            = Буряад Уластахи Ахын аймаг
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = {{flagicon|RUS}} [[Оросой холбоото улас|ОХУ]]
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    = Уласай аймаг
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   = [[Файл:Flag of Buryatia.svg|22px]] [[Буряад Улас]]
|хоёрдугаар_зэргээй_нэгэжэ   = Аймаг
|хоёрдугаар_зэргээй_нютаг  = '''Ахын аймаг'''
|гурбадугаар_зэргээй_нэгэжэ  = 
|гурбадугаар_зэргээй_нютаг = 
|нютагай_түбые_юу_гэхэ     = 
|нютагай_түб               = 
|газар_нютаг            = 26 594,03<ref name='81_8006001'>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst81/DBInet.cgi?pl=8006001 Республика Бурятия. Общая площадь земель муниципального образования]</ref> км²
|газарай_байса            = 
|хүн_ама                 = 2017 ондо {{increase}} 5 470 хүн 
|хүн_ама_үмэнэхэ           = 
|хүн_ама_тоол            = 
|хүн_ама_тоос            = 
|хүн_ама_бүүгэнэрэл       = 
|нягтрал            = 0,21 хүн/км²
|арад_түмэн              = [[буряадууд]], [[һоёд]]
|сугаараа               = Ахынхид
|даргые_юу_гэхэ          = Аймагай толгойлогшо
|даргын_нэрэ             = Мадасов Матвей Валентинович 
|түүхын_он              = 
|түүхын_үйлэ             = 
|түүхын_он1             =
|түүхын_үйлэ1            = 
|түүхын_он2             = 
|түүхын_үйлэ2            = 
|байгуулагша            = 
|сагай_бүһэ             = MSK+5 (UTC+8)
|телефоной_код          = +7 30150
|шууданай_индекс      = 
|utc_offset             = +8
|автомашин_дугаар       = 03
|website                = [https://okarb.ru/ okarb.ru] (ородоор)
}}
'''Ахын аймаг''' ({{lang-ru|Оки́нский райо́н}}; {{lang-bua|Ахын аймаг}}, ''Akhyn aimag'') — [[Буряад Улас]]ай [[аймаг]]. Аймагай түб — [[Үрлэг]] тосхон. Талмай: {{модо²|{{fnОХУАйталмай}}}}<ref>{{ОХУАйталмайRef}}</ref>. Хүн зон: {{fnОХУАйхүнама}}<ref>{{ОХУАйхүнамаRef}}</ref>.

== Газар зүй ==
[[Зүүн Саяан]]ай хормойгоор үндэр газарта Ахын аймаг оршодог. Аймагай дэбисхэр дээгүүр [[Аха гол|Аха]], [[Хути гол|Хути]], [[Бүлэн гол|Бүлэн]], [[Уураг гол|Уураг]], [[Онот гол|Онот]], [[Ерма гол|Ерма]], [[Ехэ-Уһан гол|Ехэ-Уһан]] гэдэг голнууд урдадаг. Эдэ голнууд далайн нюрууһаа дээшэ 700-1600 м. газараар урдана. Эгээл үндэр сэгынь  3500 метртэ хүрэдэг [[Мүнхэ-Һарьдаг]] юм.

Ахын дайда шэрүүн уларилтай, уулануудайнь орой үбэл зунгүй саһан малгайгаа абадаггүй байха. Ойдо мододойнь ехэнхи хубиие шэнэһэн эзэлдэг - 60%, хуша үсөөн – 20%, 14% – нарһан. Голоороо холимог ойтой.

== Түүхэ ==
[[ХVIII зуун]] жэлэй эхин болотор эндэ һуурин, тосхонууд үгы шахуу байһан, зунай сагта һоёдууд болон буряадуудай ерэжэ, агнуури эрхилдэг газар байһан юм.

1727 онһоо энээн руу ородууд бии боложо захалһан. Тиихэдээ харуул хараха даабаритай үсөөн тоото ород хасагууд лэ ерэһэн байдаг.

Аймагай улад зон ехэнхидээл мал ажалтай. Агнуури хүгжэнги. Эндэ һарлаг үүлтэрэй мал олон, һарлагуудай байһан газарта хайнагууд элбэг байдаг. 1935 он болотор һоёдууд оро үсхэбэрилдэг байгаа, үсөөншье һаа мүнөөшье бии. 1940 он болотор Ахын аймаг [[Түнхэнэй аймаг]]ай харьяата байһан, «[[Һоёд]] хушуун» гээд нэрлэгдэдэг байһан юм.

Ахын аймаг ашагта малтамалнуудаар баян. 1846 ондо Алибер гэдэг француз Ботоголой һарьдагтахи Марийнска графидай уурхай худалдажа абаад, промышленна үйлэдбэри нээһэн байха юм. Мүнөөшье тиишэ хэгдэһэн харгынь эли байдаг. Һайн шанартай асбестхризотил элбэг, Аха, Хути голнуудаар алтан элбэг олзоборилогдодог байгаа.

== Хүдөө һуурин ==
{| class="wikitable
|-
! Һуурин газар
! Засаг захиргаанай түб
! Хүн зоной тоо
! Талмай
|-
|[[«Баруун-Гол» хүдөөгэй һуурин газар]]
| [[Хүжэр (Ахын аймаг)|Хүжэр]]
| 785
| 272,97<ref name='81_8006001' />
|-
|[[«Орлиг» хүдөөгэй һуурин газар]] 
| [[Орлиг]] 
| 3117 
| 479,08<ref name='81_8006001' />
|-
|[[«Саяан» хүдөөгэй һуурин газар]] 
| [[Саяан һуурин|Саяан]] 
| 518
| 241,22<ref name='81_8006001' />
|-
|[[«Һоёд» хүдөөгэй һуурин газар]] 
| [[Сорог]]
| 1050 
| 1366,01<ref name='81_8006001' />
|}

== Ажаглалата ==
<references/>

== Холбооһон ==
* {{egov-buryatia.ru аймаг}}
* {{ИпРБ}}
* {{Ук}}
* {{ТпБ}}

{{Буряад Улас}}

<!-- Categories -->
[[Категори:Ахын аймаг| ]]