# Александр Пушкин
Александр Сергеевич Пушкин (1799 оной 6 һарын 6 [хуушанаар 1799 оной 5 һарын 26] – 1837 оной 2 һарын 10 [хуушанаар 1837 оной 1 һарын 29]), ород романтик зохёолшо, ород эгээн агуу ирагуу найрагша гэжэ тоологдодог, ородой оршон үеын уран зохёолые үндэһэлэгшэ юм.

## Намтар
Пушкинай баабай һорболжото газарай эзэн, изгууртан, эжыень үбгэн Абрам Петрович Ганнибал Ехэ Пётр хаанда бэлэг боложо ошоһон эфиоп үндэһэтэн богоол байгаа.
Тэрэ Москвада түрэжэ, Санкт-Петербургын оршомой Царское Село (мүнөөгэй Пушкин хото) тосхондо байрлаха эзэн хаанай лицейн һурагша байхадаа уншалгын шалгалта дээрэ өөрынгөө зохёоһон «Царское Селогой дурасамжа» гэһэн шүлэгөө уншаһанаар нэрэ алдар түгэжэ, 1820 ондо түрүүшын найраглал болохо «Руслан Людмила хоёрые» бэшэбэ.
Пушкин аажамаар улас түрын үнгэ аястай шүлэг зохёол бэшэхэ болоһон тула засагай газарһаа тэрэниие 1820 ондо Кишинёв руу сүлөө. 1823 он хүрэтэр тэндэ байхадаа Кавказ, Крымэй хахад аралаар аялжа, «Кавказай олзо хүн», «Бахчисарайн сорьёлон» найраглалнуудаа бэшэһэниинь үндэр сэгнэгдэжэ болоһон юм. 1823 ондо Одесса руу нүүһэншье һаа, дахин засагай газартай һүргэлдэжэ, 1824 ондо эсэгэ эхынгээ амидаржа бай Хойто Оросой Псков можын Михайловское тосхон руу сүлэгдэбэ. 1826 ондо I Николай хаанай хүлисэлдэ багтажа Петербургта бусажа ерэһэн байна. Гэбэшье 1825 ондо гараһан декабристуудай нюуса хэлсээнэй дараа бии болоһон улас түрын нүхэсэл байдалай дээрэһээ Хойто Оросто байха үедээ бэшэһэн «Борис Годунов» зэргэ шүлэг найраглалнуудаа хэблүүлхэ зүбшөөрэл абажа шадалгүй, засагай газарай хараа хиналтан доро амидаржа байба.
1831 ондо Наталья Гончарова гэһэн басагатай гэрлэжэ, уламаар хаанаһаа изагууртанай хэргэм хүртэжэ, хаанай ордондо орохо эрхэтэй болоһоншье һаа, Пушкин тэрэниие үзэсхэлэн түгэс эхэнэрыень хаанай ордондо оруулхын тулада хэһэн алхам гэһэн доромжолол мэтээр хүлеэн абаа һэн. 1837 оной 1 һарын 27-до тэрэ эхнэртэнь һанаархагша француз хүн Жорж Шарль Дантес нэрэтэй дуэль хэжэ, уг тулаанда абаһан шархаяа даалгүй хоёр хоногой һүүлдэ амисхалаа хуряаба. Дууһаа айһан хаанта засаг ойро дүтынхиниие оролсуулһан хүдөөлэлгыень нюуса байдалаар зохёон байгуулжа, Михайловское тосхоной хажууда оршохо Успенскийн соборой хүдөөлэлгын газарта хүдөөлүүлһэн байна.

## Бүтээлнүүд
Пушкинай бүтээлнүүдтэ Вольтерэй хошогнол, Байрон, Шекспирэй уянгалиг шэнжэ шанарай нүлөө ажаглагдадаг.
Тэрэнэй бүтээлнүүдэй заримые Оросой хүгжэмэй зохёолшод дуури болгоһон байдаг. Михаил Глинкагай «Руслан Людмила хоёр» (1842 он), Пётр Чайковскийн «Евгений Онегин» (1879), «Елбэрэй хатан» (1890), Модест Мусоргскийн «Борис Годунов» (1874), Николай Римский-Корсаковын «Салтан хаанай онтохон» (1900), «Алтан тахяанай онтохон» (1909) зэргые дуридажа болоно.
- «Руслан Людмила хоёр» (шүлэг 1820)
- «Кавказай олзо хүн» (шүлэг 1822)
- «Бахчисарайн сорьёлон» (шүлэг 1824)
- «Цыганууд» (1827)
- «Полтава» (1829)
- «Бишыхан эмгэнэл» (1830)
- «Борис Годунов» (1831)
- «Салтан хаанай онтохон» (1831)
- «Алтан тахяанай онтохон» (1834)
- «Алтан загаһанай онтохон» (1835)
- «Евгений Онегин» (дуули 1825—1832)
- «Зэд моритой хүшөө» (шүлэг 1833)
- «Елбэрэй хатан» (1833)
- «Пугачёвой түүхэ» (1834)
- «Капитанай басаган» (1836)


## Ном зохёол
- Благой Д. Д. Творческий путь Пушкина (1813-1826). — М.: Издательство Академии наук СССР, 1950.
- Благой Д. Д. Творческий путь Пушкина (1826-1830). — М.: Советский писатель, 1967.
- Благой Д. Д. Стихотворения Пушкина // Собрание сочинений А. С. Пушкина в десяти томах. — М.: Икар, 1959. — Т. 1.
- Васькин А. А. Я не люблю московской жизни, или Что осталось от пушкинской Москвы. — М., 2010. — 320 с.

|  | «Александр Пушкин» үгүүлэл хадаа Википедидэ заатагүй байха 1000 эгээн шухала үгүүлэлнүүдэй нэгэн юм. Энэниие дэлгэрэнгы болгожо туһалалсажа хайрлыт! |


Александр Пушкин
{{Алдартай хүн
|нэрэ = Александр Сергеевич Пушкин
|уугуул_нэрэ = Александръ Сергеевичъ Пушкинъ
|зураг = Portrait of Alexander Pushkin (Orest Kiprensky, 1827).PNG
|image_caption = Кипренскийн зураһан хүрэг
|ажал_үйлэ = [[уран зохёол]]шо, [[шүлэг]]шэ
|түрэһэн_үдэр = 
|түрэһэн_газар = [[Москва]]
|иргэн = [[File:Flag of Russian Empire.svg|20px]] [[Оросой эзэнтэ гүрэн]]
|наһа_бараһан_үдэр = 
|наһа_бараһан_газар = [[Санкт-Петербург]]
|ажал_хэһэн_саг  = [[романтизм]]
|нүхэр = 
|һургалта = 
|хүүгэд =
|шагнал = 
|гар    = [[File:Pushkin Signature.svg|150px]]
}}
'''Александр Сергеевич Пушкин''' ([[1799]] оной [[6 һарын 6]] <sub>[хуушанаар [[1799]] оной [[5 һарын 26]]]</sub> – [[1837 он]]ой [[2 һарын 10]] <sub>[хуушанаар [[1837]] оной [[1 һарын 29]]]</sub>), [[Ород хэлэн|ород]] [[Романтизм|романтик]] зохёолшо, ород эгээн агуу ирагуу найрагша гэжэ тоологдодог, ородой оршон үеын уран зохёолые үндэһэлэгшэ юм<ref>{{книга|автор=Томашевский Б.|часть=Вопросы языка в творчестве Пушкина|заглавие=Пушкин: Исследования и материалы|ответственный=АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом)|место=М.; Л.|издательство=Изд-во АН СССР|год=1956|том=1|страницы=126—184}}</ref>.

== Намтар ==
[[Файл:Pushkin Alexander self portret, 1829.jpg|мини|справа|Өөрын хүрэг, 1829]]
Пушкинай баабай һорболжото газарай эзэн, изгууртан, эжыень үбгэн [[Абрам Ганнибал|Абрам Петрович Ганнибал]] [[I Пётр|Ехэ Пётр хаанда]] бэлэг боложо ошоһон [[эфиоп]] үндэһэтэн [[богоол]] байгаа.

Тэрэ [[Москва]]да түрэжэ, [[Санкт-Петербург]]ын оршомой [[Царское Село]] (мүнөөгэй '''Пушкин хото''') тосхондо байрлаха эзэн хаанай лицейн һурагша байхадаа уншалгын шалгалта дээрэ өөрынгөө зохёоһон «Царское Селогой дурасамжа» гэһэн шүлэгөө уншаһанаар нэрэ алдар түгэжэ, 1820 ондо түрүүшын [[найраглал]] болохо «[[Руслан Людмила хоёр]]ые» бэшэбэ.

Пушкин аажамаар улас түрын үнгэ аястай шүлэг зохёол бэшэхэ болоһон тула засагай газарһаа тэрэниие 1820 ондо [[Кишинёв]] руу сүлөө. 1823 он хүрэтэр тэндэ байхадаа [[Кавказ]], [[Крымэй хахад арал]]аар аялжа, «[[Кавказай олзо хүн]]», «[[Бахчисарайн сорьёлон]]» найраглалнуудаа бэшэһэниинь үндэр сэгнэгдэжэ болоһон юм. [[1823]] ондо [[Одесса]] руу нүүһэншье һаа, дахин засагай газартай һүргэлдэжэ, 1824 ондо эсэгэ эхынгээ амидаржа бай Хойто Оросой [[Псков]] можын Михайловское тосхон руу сүлэгдэбэ. 1826 ондо [[I Николай]] хаанай хүлисэлдэ багтажа Петербургта бусажа ерэһэн байна. Гэбэшье 1825 ондо гараһан [[декабристууд]]ай нюуса хэлсээнэй дараа бии болоһон улас түрын нүхэсэл байдалай дээрэһээ Хойто Оросто байха үедээ бэшэһэн «[[Борис Годунов]]» зэргэ шүлэг найраглалнуудаа хэблүүлхэ зүбшөөрэл абажа шадалгүй, засагай газарай хараа хиналтан доро амидаржа байба.

1831 ондо [[Наталья Пушкина|Наталья Гончарова]] гэһэн басагатай гэрлэжэ, уламаар хаанаһаа изагууртанай хэргэм хүртэжэ, хаанай ордондо орохо эрхэтэй болоһоншье һаа, Пушкин тэрэниие үзэсхэлэн түгэс эхэнэрыень хаанай ордондо оруулхын тулада хэһэн алхам гэһэн доромжолол мэтээр хүлеэн абаа һэн. 1837 оной 1 һарын 27-до тэрэ эхнэртэнь һанаархагша [[францишууд|француз]] хүн [[Жорж Шарль Дантес]] нэрэтэй [[дуэль]] хэжэ, уг тулаанда абаһан шархаяа даалгүй хоёр хоногой һүүлдэ амисхалаа хуряаба. Дууһаа айһан хаанта засаг ойро дүтынхиниие оролсуулһан хүдөөлэлгыень нюуса байдалаар зохёон байгуулжа, Михайловское тосхоной хажууда оршохо Успенскийн соборой хүдөөлэлгын газарта хүдөөлүүлһэн байна.

== Бүтээлнүүд ==
[[Файл:Alexander Puschkin.jpg|right|thumb|180px|Александр Пушкин]]
Пушкинай бүтээлнүүдтэ [[Вольтер]]эй хошогнол, [[Джордж Гордон Байрон|Байрон]], [[Уильям Шекспир|Шекспирэй]] уянгалиг шэнжэ шанарай нүлөө ажаглагдадаг.

Тэрэнэй бүтээлнүүдэй заримые Оросой хүгжэмэй зохёолшод [[дуури]] болгоһон байдаг. [[Михаил Глинка]]гай «[[Руслан Людмила хоёр]]» (1842 он), [[Пётр Чайковский]]н «[[Евгений Онегин]]» (1879), «[[Елбэрэй хатан]]» (1890), [[Модест Мусоргский]]н «[[Борис Годунов]]» (1874), [[Николай Римский-Корсаков]]ын «Салтан хаанай онтохон» (1900), «[[Алтан тахяанай онтохон]]» (1909) зэргые дуридажа болоно.

* «[[Руслан Людмила хоёр]]» (шүлэг [[1820]])
* «[[Кавказай олзо хүн]]» (шүлэг [[1822]])
* «[[Бахчисарайн сорьёлон]]» (шүлэг [[1824]])
* «[[Цыганууд]]» ([[1827]])
* «[[Полтава]]» ([[1829]])
* «[[Бишыхан эмгэнэл]]» ([[1830]])
* «[[Борис Годунов]]» ([[1831]])
* «[[Салтан хаанай онтохон]]» ([[1831]])
* «[[Алтан тахяанай онтохон]]» ([[1834]])
* «[[Алтан загаһанай онтохон]]» ([[1835]])
* «[[Евгений Онегин]]» (дуули [[1825]]—[[1832]])
* «[[Зэд моритой хүшөө]]» (шүлэг [[1833]])
* «[[Елбэрэй хатан]]» ([[1833]])
* «[[Пугачёвой түүхэ]]» ([[1834]])
* «[[Капитанай басаган]]» ([[1836]])

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Ном зохёол ==
* {{книга |автор= [[Дмитрий Дмитриевич Благой|Благой Д. Д.]] |часть= |заглавие=Творческий путь Пушкина (1813-1826)|том= |ссылка= |место= М. |издательство= Издательство Академии наук СССР|год= 1950|страницы= |ref=Благой}}
* {{книга |автор= [[Дмитрий Дмитриевич Благой|Благой Д. Д.]] |часть= |заглавие=Творческий путь Пушкина (1826-1830)|том= |ссылка= |место= М. |издательство= Советский писатель|год= 1967|страницы= |ref=Благой}}
* {{книга |автор= [[Дмитрий Дмитриевич Благой|Благой Д. Д.]] |часть= Стихотворения Пушкина|заглавие= Собрание сочинений А. С. Пушкина в десяти томах|том= 1|ссылка= |место= М. |издательство= Икар|год= 1959|страницы= |ref=Благой}}
* ''[[Александр Анатольевич Васькин|Васькин А. А.]]'' Я не люблю московской жизни, или Что осталось от пушкинской Москвы. — М., 2010. — 320 с.

{{DEFAULTSORT:Пушкин, Александр}}
[[Категори:Ородой зохёолшод]]
[[Категори:Ород ирагуу найрагшад]]

{{1000 үгүүлэл}}