# Монгол хэлэнэй Халха-Буряад-Хальмаг тобшо толи бэшэг
Монгол-Буряад-Хальмаг тобшо толь бэшэг энэ Монгол хэлэнэй Монгол улас дахин Халха, ОХУ-д хэрэглэгдэжэ бай Буряад, Хальмаг аялгуудын бэшэглэлийн зэрэгсүүлэн харисуулhан жагсаалт юм.
Монголшууд Түвэй Азийн харилсан ялгаатай оронуудад тархан суурьшиж, нэгэн бус олон тусгаар улас дотор багтан байгаа тул үсэг бэшэгэйн систем буюу сагаан толгой зарим үг үсгээр ялгаатай дуудагдан, бэшэгдэх болсон ушраас хоорондоо ойлголсоогүй байх ябдал гаргахгүй тулд түгээмэл хэрэглэгддэг үгсийг харьсуулан жишиж байүзүүлэв. Энэ нь Монгол хэлээр хэлэлцэгсэд хил хязгаараар хязгаарлагдсанаш хоорондоо ойлголсох, үндэстэний хэлэ, соёлоо хадгалан хөгжүүлэхэд дэмжлэг болох зорилготой юм.
- Монгол улсад албан ёһоор хэрэглэгдэжэ бай Халха Монгол кирилл бэшгээр бэшэгдсэн үгсийг нэгдүгээр баганад,
- Оросой холбоото улас (ОХУ)-ын Бүгд найрамдах Буряад Улсад албан ёһоор хэрэглэгдэжэ бай Буряад кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг хоёрдугаар баганад,
- ОХУ-ын Бүгд найрамдах Халимаг Улсад албан ёһоор хэрэглэгдэжэ бай Хальмаг кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг гуравдугаар баганад
- Эргэлзээтэй утгыг тайлахын тулд ОХУ-д албан ёһоор хэрэглэгдэдэг Ород хэлэнийг Ород кирилл бичигт хөрвүүлсэнийг тавдугаар баганад тус тус харууллаа.


## Түгээмэл хэрэглэгддэг хэлц хэллэгүүд
| Категори                      | Монгол                                     | Буряад                          | Хальмаг |                   | Ород |
| Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд | сайн байна уу!                             | сайн байна!                     |         | здравствуй!       |      |
| Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд | сайн уу!                                   | сайн! мэндэ!                    | менд!   | привет!           |      |
| Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд | амар мэнд сайн сууж байна уу!              | хэр байнабта?                   |         | как поживаете?    |      |
| Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд | чамайг хэн гэдэг вэ?                       | ши хэн гэжэ нэрэтэйбши?         |         | как тебя зовут?   |      |
| Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд | чиний нэр хэн бэ?                          | шинии нэрэ (нэрэшни) хэн бэ?    |         | Как твое имя?     |      |
| Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд | чи хэдэн настай вэ?                        | ши хэдытэйбши??                 |         | сколько тебе лет? |      |
| Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд | чи хэдэн оных вэ?                          | ши хэды онойбши?                |         | какого ты года?   |      |
| Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд | чи хаанаахынх вэ?, чи хаанаас ирсэн юм бэ? | ши хаанахибши?, ши хаанатибши?? |         | ты откуда родом?  |      |
| Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд | чи хаана сурдаг вэ?                        | ши хаана һуранабши?             |         | где ты учишься?   |      |
|                               | чи надад таалагддаг                        | би шамдаа дуратайб              |         | ты мне нравишься  |      |


## Түгээмэл хэрэглэгддэг үгс
| Категори                    | Халх Монгол                         | Буряад Монгол                     | Халимаг Монгол                                    |              | Ород |
| Биеийн төлөөний үг          | би                                  | би                                | би, бив                                           | я            |      |
| Биеийн төлөөний үг          | чи                                  | ши                                | чи                                                | ты           |      |
| Биеийн төлөөний үг          | тэр                                 | тэрэ                              | тер                                               | он           |      |
| Биеийн төлөөний үг          | бид, бидэн                          | бидэ, маанар, маанад              | бидн, мадн, маанр, ма                             | мы           |      |
| Биеийн төлөөний үг          | та                                  | та                                | та, тадн, тан                                     | вы           |      |
| Биеийн төлөөний үг          | та нар                              | та, таанар, таанад                | таанр                                             | вы           |      |
| Биеийн төлөөний үг          | та нар                              | та                                | таанр                                             | вы           |      |
| Биеийн төлөөний үг          | тэд, тэд нар, эд нар                | тэдэ                              | тедн, эдн                                         | они          |      |
| заах төлөөний үг, байрлалга | баруун                              | баруун                            | барун                                             | правый       |      |
| заах төлөөний үг, байрлалга | зүүн                                | зүүн                              | зүн                                               | левый        |      |
| заах төлөөний үг, байрлалга | энэ                                 | энэ                               | эн                                                | этот         |      |
| заах төлөөний үг, байрлалга | тэр                                 | тэрэ                              | нөгә, одак, саак, аана                            | тот          |      |
| заах төлөөний үг, байрлалга | энд, үүнд                           | эндэ                              | энд, үүнд                                         | здесь        |      |
| заах төлөөний үг, байрлалга | тэнд                                | тэндэ                             | тенд                                              | там          |      |
| заах төлөөний үг, байрлалга | ойр, дөт, хажууд                    | ойро, дүтэ                        | өөр, дөт, шиидр, өөрхн, хаҗудк                    | близкий      |      |
| заах төлөөний үг, байрлалга | алс, холын                          | холо, холын                       | хол, холын, ууҗм, шилҗлһн                         | далекий      |      |
| Тооны нэр                   | нэг                                 | нэгэн                             | негн                                              | один         |      |
| Тооны нэр                   | хоёр                                | хоёр                              | хойр                                              | два          |      |
| Тооны нэр                   | гурав, гурван                       | гурбан                            | һурвн                                             | три          |      |
| Тооны нэр                   | дөрөв, дөрвөн                       | дүрбэн                            | дөрвн                                             | четыре       |      |
| Тооны нэр                   | тав, таван                          | табан                             | тавн                                              | пять         |      |
| Хүн                         | хүн                                 | хүн                               | күн, күмн                                         | человек      |      |
| Хүн                         | нэр                                 | нэрэ                              | нерн                                              | имя          |      |
| Хүн                         | аав, эцэг                           | эсэгэ, аба, баабай                | эцк, бааҗа, дәәдә, аак                            | отец         |      |
| Хүн                         | эх, ээж                             | эхэ, эжы                          | эк, аак                                           | мать         |      |
| Хүн                         | эр, эрэгтэй, залуу                  | эрэ хүн, эрэгтэй, үбгэн           | залу, эр                                          | мужчина      |      |
| Хүн                         | эм, эмэгтэй, хүүхэн, бүсгүй         | эхэнэр, һамган, иизии, үхин       | күүкд күн, эм, баавһа, гергн                      | женщина      |      |
| Хүн                         | нөхөр                               | нүхэр, үбгэн                      | нөкр, залу                                        | муж          |      |
| Хүн                         | эхнэр, гэргий, авгай                | һамган                            | гергн, баавһа                                     | жена         |      |
| Хүн                         | хүүхэд, үр                          | үхибүүн, үтибүүн                  | күүкд, үрн, балчр, нилх, исәлә, гоога, көкүл, баһ | ребёнок      |      |
| Хүн                         | хүү, хөвгүүн                        | хүбүүн                            | көвүн                                             | мальчик      |      |
| Хүн                         | охин                                | басаган, хүүхэн                   | күүкн                                             | девочка      |      |
| Хүн                         | найз, нөхөр, анд                    | нүхэр                             | иньг, үр                                          | друг         |      |
| Өнгө                        | улаан                               | улаан                             | улан                                              | красный      |      |
| Өнгө                        | ногоон                              | ногоон                            | ноһан                                             | зелёный      |      |
| Өнгө                        | шар                                 | шара                              | шар                                               | жёлтый       |      |
| Өнгө                        | цагаан                              | сагаан                            | цаһан                                             | белый        |      |
| Өнгө                        | хар                                 | хара                              | хар                                               | чёрный       |      |
| Цаг хугацаа                 | шөнө                                | hүни                              | сө                                                | ночь         |      |
| Цаг хугацаа                 | өглөө                               | үглөө                             | өрүн                                              | утро         |      |
| Цаг хугацаа                 | өдөр                                | үдэр                              | өдр                                               | день         |      |
| Цаг хугацаа                 | маргааш                             | үглөөдэр, малгаар                 | манһдур                                           | завтра       |      |
| Цаг хугацаа                 | өчигдөр                             | үсгэлдэр, үстээр                  | өцклдур                                           | вчера        |      |
| Цаг хугацаа                 | долоо хоног                         | долоон хоног, гараг               | долан хонг                                        | неделя       |      |
| Цаг хугацаа                 | жил, он                             | жэл, он                           | җил, өөн, ө, он                                   | год          |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | нар, наран                          | наран                             | нарн, адьян                                       | солнце       |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | сар, саран                          | һара                              | сар                                               | луна         |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | од, одон                            | одон                              | одн                                               | звезда       |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | ус, усан                            | уhан                              | усн                                               | вода         |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | гол, мөрөн                          | гол, мүрэн                        | һол, мөрн һол                                     | река         |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | нуур                                | нуур                              | нур                                               | озеро        |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | тэнгис                              | далай                             | тенгс                                             | море         |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | давс                                | дабһан                            | давсн                                             | соль         |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | чулуу                               | шулуун                            | чолун                                             | камень       |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | элс                                 | элһэн                             | элсн, шора                                        | песок        |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | газар, шороо                        | газар, шорой                      | һазр, шора                                        | земля, почва |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | үүл                                 | үүлэн                             | үүлн, бахрагсн                                    | облако       |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | тэнгэр, огторгуй                    | тэнгэри, огторгой                 | теңгр, оһтрһу                                     | небо         |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | салхи                               | hалхин                            | салькн                                            | ветер        |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | цас                                 | саhан                             | цасн, архайг                                      | снег         |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | мөс                                 | мүльhэн                           | мөсн                                              | лёд          |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | гал                                 | гал                               | һал                                               | огонь        |      |
| Хүрээлэн буй орчин          | уул, хад                            | хада, уула                        | уул, хад                                          | гора         |      |
| Амьтан                      | мал, амьтан, адгуус                 | мал, амитан                       | мал, адусн, аһурсн, әмтн                          | животное     |      |
| Амьтан                      | загас                               | загаhан                           | заһсн, бершг                                      | рыба         |      |
| Амьтан                      | шувуу, жигүүртэн                    | шубуун                            | шовун, җивртн                                     | птица        |      |
| Амьтан                      | нохой                               | нохой                             | ноха                                              | собака       |      |
| Амьтан                      | могой                               | могой                             | моһа                                              | змея         |      |
| Амьтан                      | өт, хорхой                          | хорхой, үтэн                      | өтн, хорха                                        | червь        |      |
| Ургамал                     | мод                                 | модон                             | модн                                              | дерево       |      |
| Ургамал                     | ой мод,ой, шугуй                    | ой                                | ө, ө-модн, шуhу модн                              | лес          |      |
| Ургамал                     | мод, саваа                          | модон                             | модн, чичә                                        | палка        |      |
| Ургамал                     | жимс                                | жэмэс                             | земш, темсн, зер-земш                             | фрукт        |      |
| Ургамал                     | үр                                  | хүрэнгэ                           | экн                                               | семя         |      |
| Ургамал                     | навч                                | набшаһан                          | хамтхасн, намч, навч, бүчр, бәәр                  | лист         |      |
| Ургамал                     | үндэс                               | үндэһэн                           | уңг, үндсн, йозур, бетк                           | корень       |      |
| Ургамал                     | цэцэг                               | сэсэг                             | цецг                                              | цветок       |      |
| Ургамал                     | өвс, ногоо, ширэг                   | ногоон, үбһэн                     | ноһан, өвсн, нөөлүр, ширг                         | трава        |      |
| Мал аж ахуй                 | оосор, дээс, аргамжаа, бүч, уяа     | аргамжа, ооһор, уялта             | деесн, ооср, бүч, арһмҗ, зел, уя                  | верёвка      |      |
| Мал аж ахуй                 | арьс, шир                           | арhан                             | арсн                                              | кожа         |      |
| Мал аж ахуй                 | мах                                 | мяхан                             | махн, хасв, зовлһ                                 | мясо         |      |
| Мал аж ахуй                 | цус                                 | шуhан                             | цусн                                              | кровь        |      |
| Мал аж ахуй                 | яс                                  | яһан                              | ясн                                               | кость        |      |
| Мал аж ахуй                 | өөх, тос                            | тоhон, өөхэн                      | өөкн, хорһн                                       | жир          |      |
| Мал аж ахуй                 | өндөг                               | үндэгэн                           | өндгн                                             | яйцо         |      |
| Мал аж ахуй                 | сүүл                                | һүүл                              | сүл                                               | хвост        |      |
| Эд эрхтэн                   | үс, гэзэг                           | үhэн                              | үсн                                               | волос        |      |
| Эд эрхтэн                   | толгой, тархи                       | толгой, тархи                     | толһа, тарха                                      | голова       |      |
| Эд эрхтэн                   | чих                                 | шэхэн                             | чикн                                              | ухо          |      |
| Эд эрхтэн                   | нүд, нүдэн                          | нюдэн                             | нүдн                                              | глаз         |      |
| Эд эрхтэн                   | хамар                               | хамар                             | хамр                                              | нос          |      |
| Эд эрхтэн                   | ам                                  | аман                              | амн                                               | рот          |      |
| Эд эрхтэн                   | шүд                                 | шүдэн                             | шүдн                                              | зуб          |      |
| Эд эрхтэн                   | хэл                                 | хэлэн                             | келн                                              | язык         |      |
| Эд эрхтэн                   | хумс                                | хюмһан                            | хумсн                                             | ноготь       |      |
| Эд эрхтэн                   | хөл                                 | хүл                               | көл                                               | нога         |      |
| Эд эрхтэн                   | өвдөг                               | үбдэг                             | өвдг                                              | колено       |      |
| Эд эрхтэн                   | гар, мутар                          | гар                               | һар, мотр                                         | рука         |      |
| Эд эрхтэн                   | гэдэс                               | гэдэhэн                           | гесн                                              | живот, кишки |      |
| Эд эрхтэн                   | хүзүү                               | хүзүүн                            | күзүн                                             | шея          |      |
| Эд эрхтэн                   | нуруу                               | нюрган                            | нурһн                                             | спина        |      |
| Эд эрхтэн                   | цээж, өрц                           | сээжэ                             | чееҗ, өрч                                         | грудь        |      |
| Эд эрхтэн                   | зүрх                                | зүрхэн                            | зүркн                                             | сердце       |      |
| Эд эрхтэн                   | элэг                                | эльгэн                            | элкн                                              | печень       |      |
| Тэмдэг нэр                  | урт                                 | ута                               | ут                                                | длинный      |      |
| Тэмдэг нэр                  | хүнд                                | хүндэ                             | күнд                                              | тяжёлый      |      |
| Тэмдэг нэр                  | бүх, бүгд, даяар, хамаг, цугаар     | бүхы, бүгэдэ, хамаг               | цуһар, бүгд, хамг, хугтан, ху, даян, бүтн         | всё          |      |
| Тэмдэг нэр                  | том, их, нүсэр                      | томо, ехэ                         | том, ик, нүср                                     | большой      |      |
| Тэмдэг нэр                  | их, олон                            | олон                              | олн, кесг, дала, ик, икәр                         | много        |      |
| Тэмдэг нэр                  | цөөхөн, цөөн, хэдэн, хэдхэн         | хэдэн, нэгэ хэды                  | цөөкн, цөн, невчкн]                               | несколько    |      |
| Тэмдэг нэр                  | бага                                | бага, жаа, үсөөн                  | баһ, бичкн, невчкн, баахнар                       | мало         |      |
| Тэмдэг нэр                  | бяцхан, жижиг, өчүүхэн, жаахан      | бишыхан, божо, жэжэ, бага, жаахан | бичкн, җиҗг, җаахн, баһцр, маштг, үчүкн           | маленький    |      |
| Тэмдэг нэр                  | нарийн, нимгэн                      | нарин, нимгэн                     | нәрн, нәрхн, нимгн                                | тонкий       |      |
| Тэмдэг нэр                  | хүйтэн                              | хүйтэн                            | киитн, көргәсн                                    | холодный     |      |
| Тэмдэг нэр                  | шинэ                                | шэнэ                              | шин                                               | новый        |      |
| Тэмдэг нэр                  | хөгшин, хуучин, настай, ахмад       | хүгшэн, наһатай, ахамад, хуушан   | көгшн, наста, хуучн                               | старый       |      |
| Тэмдэг нэр                  | сайн                                | һайн, һайхан                      | сән, сәәтә, һәәвһә                                | хороший      |      |
| Тэмдэг нэр                  | муу                                 | муу                               | му, аанахай                                       | плохой       |      |
| Тэмдэг нэр                  | шулуун, цэх, шууд                   | сэхэ, тэгшэ                       | һо, чик, шуд, шудрһ                               | прямой       |      |
| Тэмдэг нэр                  | бөөрөнхий, дугуй, дугариг           | түхэреэн, монсогор                | төгрг, моһлцг, [[дуһу                             | круглый      |      |
| Тэмдэг нэр                  | хурц, шовх, үзүүртэй                | хурса, үзүүртэй                   | хурц, үзүртә, иртә                                | острый       |      |
| Тэмдэг нэр                  | мохоо                               | мохоо                             | мука, мока, молһр                                 | тупой        |      |
| Тэмдэг нэр                  | ангасан, цангасан, хатсан, хуурай   | хуурай, хатаһан                   | хагсу, хатсн, хүүрә, өгрхә                        | сухой        |      |
| Тэмдэг нэр                  | зөв                                 | зүб                               | чик, зөвинәр                                      | правильный   |      |
| Асуулт                      | хэн, хэн бэ                         | хэн, хэн бэ                       | кен, кемб, кемби                                  | кто          |      |
| Асуулт                      | хэзээ, хэдийд                       | хэзээ                             | кезә                                              | когда        |      |
| Асуулт                      | юу, юу юм бэ                        | юун, юу, юм бэ                    | юн, юмб, юмби                                     | что          |      |
| Асуулт                      | хаана, аль, хаа                     | хаана, алим                       | хама, альд, әлд, ха                               | где          |      |
| Асуулт                      | хэр, яаж, яагаад                    | хэр, ямар, ягаад                  | яһҗ, яһад                                         | как          |      |
| Үйл үг                      | уух, ундаалах                       | ууха, ундалха                     | уух, ундлх, эдлх                                  | пить         |      |
| Үйл үг                      | идэх, зооглох                       | эдеэлхэ                           | идх, эдлх, зооглх, уух                            | есть         |      |
| Үйл үг                      | хөхөх                               | хүхэхэ                            | көкх                                              | сосать       |      |
| Үйл үг                      | нулимах                             | нёлбохо                           | нульмх                                            | плевать      |      |
| Үйл үг                      | үлээх                               | үлеэхэ                            | үләх, сүүгх                                       | дуть         |      |
| Үйл үг                      | амьсгалах                           | амилха, амисхалха                 | әмсхлх, әмсхлгдх, кииһән авх                      | дышать       |      |
| Үйл үг                      | инээх, хөхрөх                       | энеэхэ                            | инәх, һочкнх                                      | смеяться     |      |
| Үйл үг                      | харах, үзэх                         | хараха                            | үзх, харх, һәәхх, шухих                           | видеть       |      |
| Үйл үг                      | сонсох, дуулах                      | дуулаха, шагнаха                  | соңсх                                             | слышать      |      |
| Үйл үг                      | мэдэх                               | мэдэхэ                            | медх, медҗәх                                      | знать        |      |
| Үйл үг                      | бодох, сэтгэх, санах                | бодохо, шэбшэхэ                   | санх, бодх, седклх                                | думать       |      |
| Үйл үг                      | үнэрлэх, шиншлэх                    | үнэрдэхэ                          | үнрчлх, шиңшх                                     | нюхать       |      |
| Үйл үг                      | айх, сүрдэх                         | айха                              | әәх, сүрдх                                        | бояться      |      |
| Үйл үг                      | унтах, нойрсох                      | унтаха                            | унтх, нөөрсх                                      | спать        |      |
| Үйл үг                      | суух, амьдрах                       | байха, ажаһууха, амидарха         | бәәх, җирһх, бәәршх                               | жить         |      |
| Үйл үг                      | үхэх, нас барах, өнгөрөх, амь тавих | үхэхэ, наһа бараха, амяа табиха   | үкх, өңгрх                                        | умирать      |      |
| Үйл үг                      | алах                                | алаха                             | алх                                               | убивать      |      |
| Үйл үг                      | агнах, гөрөөлөх, ангуучлах          | агнаха, ангуушалха                | аңнх, аңһучлх, гөрәлх,                            | охотиться    |      |
| Үйл үг                      | цохих, нудрах                       | сохихо, сотихо                    | цокх, чичх, нудрмдх                               | ударить      |      |
| Үйл үг                      | хуваах, задлах                      | хубааха                           | хувах, хойра кех, зедлх                           | разделить    |      |
| Үйл үг                      | малтах                              | малтаха                           | малтх                                             | копать       |      |
| Үйл үг                      | хөвөх                               | тамарха                           | усчх, өөмх, көвх                                  | плавать      |      |
| Үйл үг                      | нисэх                               | ниидэхэ                           | нисх                                              | летать       |      |
| Үйл үг                      | явах, одох                          | ябаха                             | йовх, одх, очх                                    | ходить       |      |
| Үйл үг                      | ирэх, наашлах                       | ерэхэ                             | ирх, аашх                                         | приходить    |      |
| Үйл үг                      | суух                                | һууха                             | суух                                              | сидеть       |      |
| Үйл үг                      | зогсох                              | байха, зогсохо                    | зогсх                                             | стоять       |      |
| Үйл үг                      | эргүүлэх                            | эрьелдүүлхэ                       | дуһрулх, эргүлх                                   | вертеть      |      |
| Үйл үг                      | өгөх                                | үгэхэ                             | өгх                                               | давать       |      |
| Үйл үг                      | барих                               | бариха                            | бәрх                                              | держать      |      |
| Үйл үг                      | шахах, хавчих, атгах                | шахаха, хабшаха                   | шахх, атхх, хавчх                                 | сжимать      |      |
| Үйл үг                      | татах, чирэх, зүтгэх                | татаха, зүдхэхэ                   | татх, чирх                                        | тянуть       |      |
| Үйл үг                      | шидэх, чулуудах, хаях               | шэдэхэ, хаяха                     | хайх, шивх                                        | бросать      |      |
| Үйл үг                      | оёх, шидэх                          | оёхо                              | уйх, шидх                                         | шить         |      |
| Үйл үг                      | хэлэх, гэх                          | хэлэхэ, гэхэ                      | келх, гих                                         | сказать      |      |
| Үйл үг                      | дуулах                              | дуулаха                           | дуулх                                             | петь         |      |
| Үйл үг                      | наадах, тоглох                      | наадаха                           | наадх, цокх, татх                                 | играть       |      |
| Үйл үг                      | шатах, ноцох, дүрэлзэх              | дүрэхэ, шатаха                    | шатх, дүрвкх                                      | гореть       |      |
| Үйл үг                      | сэлэх, хөвөх                        | тамарха                           | усчх, өөмх, көвх                                  | плыть        |      |
| Бусад                       | битгий, бүү                         | бү, бэшэ                          | бичә, бичкә, биш, уга, угаһар, бү                 | не           |      |
| Бусад                       | бус, биш, ондоо                     | бэшэ, буса, ондоо                 | талдан, оңдан, биш, нөгә                          | другой       |      |
| Бусад                       | ба, болон                           | ба, болон                         | болн, чигн, ба                                    | и            |      |
| Бусад                       | бол, хэрвээ, болвол                 | хэрбээ... hаа, бол                | болхла, кемр, кемрҗән                             | если         |      |
| Нөхцөл                      | дээр                                | дээрэ                             | деер                                              | на (чём-то)  |      |
| Нөхцөл                      | -д/-т                               | соо, -да/-дэ/-до, -та/-тэ/-то     | -д/-т, дотр                                       | в (чём-то)   |      |
| Нөхцөл                      | -тай/-тэй/-той                      | -тай/-тэй/-той                    | -та/-тә, -ла/-лә                                  | с (чем-то)   |      |


Монгол хэлэнэй Халха-Буряад-Хальмаг тобшо толи бэшэг
'''Монгол-Буряад-Хальмаг тобшо толь бэшэг''' энэ [[Монгол хэлэн]]эй Монгол улас дахин Халха, ОХУ-д хэрэглэгдэжэ бай [[Буряад хэлэн|Буряад]], [[Хальмаг хэлэн|Хальмаг]] аялгуудын бэшэглэлийн зэрэгсүүлэн харисуулhан жагсаалт юм.

[[Монголшууд]] Түвэй Азийн харилсан ялгаатай оронуудад тархан суурьшиж, нэгэн бус олон тусгаар улас дотор багтан байгаа тул үсэг бэшэгэйн систем буюу сагаан толгой зарим үг үсгээр ялгаатай дуудагдан, бэшэгдэх болсон ушраас хоорондоо ойлголсоогүй байх ябдал гаргахгүй тулд түгээмэл хэрэглэгддэг үгсийг харьсуулан жишиж байүзүүлэв. Энэ нь Монгол хэлээр хэлэлцэгсэд хил хязгаараар хязгаарлагдсанаш хоорондоо ойлголсох, үндэстэний хэлэ, соёлоо хадгалан хөгжүүлэхэд дэмжлэг болох зорилготой юм.
 
* Монгол улсад албан ёһоор хэрэглэгдэжэ бай Халха Монгол кирилл бэшгээр бэшэгдсэн үгсийг нэгдүгээр баганад, 
* [[Оросой холбоото улас]] (ОХУ)-ын Бүгд найрамдах Буряад Улсад албан ёһоор хэрэглэгдэжэ бай [[Буряад хэлэн|Буряад кирилл бичгээр]] бичигдсэн үгсийг хоёрдугаар баганад,
* ОХУ-ын Бүгд найрамдах Халимаг Улсад албан ёһоор хэрэглэгдэжэ бай [[Хальмаг хэлэн|Хальмаг кирилл бичгээр]] бичигдсэн үгсийг гуравдугаар баганад
* Эргэлзээтэй утгыг тайлахын тулд ОХУ-д албан ёһоор хэрэглэгдэдэг [[Ород хэлэн]]ийг Ород кирилл бичигт хөрвүүлсэнийг тавдугаар баганад тус тус харууллаа.
__TOC__
== Түгээмэл хэрэглэгддэг хэлц хэллэгүүд ==

{|class="wikitable" style="font-size: 85%"
!align="center" width="80"|Категори
!align="center" width="80"|[[Монгол хэлэн|Монгол]]
!align="center" width="80"|[[Буряад хэлэн|Буряад]]
!align="center" width="80"|[[Халимаг хэлэн|Хальмаг]]
| align="center" width="10" rowspan="220" |
!align="center" width="80"|[[Ород хэлэн|Ород]]
|-
|align="center" rowspan=9|Эзэн биеийн асуух өгүүлбэрүүд
|align="center" |сайн байна уу!
|align="center" |сайн байна!
|align="center" |
|align="center" |здравствуй!
|-
|align="center" |сайн уу!
|align="center" |сайн! мэндэ!
|align="center" |менд!
|align="center" |привет!
|-
|align="center" |амар мэнд сайн сууж байна уу!
|align="center" |хэр байнабта?
|align="center" |
|align="center" |как поживаете?
|-
|align="center" |чамайг хэн гэдэг вэ?
|align="center" |ши хэн гэжэ нэрэтэйбши?
|align="center" |
|align="center" |как тебя зовут?
|-
|align="center" |чиний нэр хэн бэ?
|align="center" |шинии нэрэ (нэрэшни) хэн бэ?
|align="center" |
|align="center" |Как твое имя?
|-
|align="center" |чи хэдэн настай вэ?
|align="center" |ши хэдытэйбши??
|align="center" |
|align="center" |сколько тебе лет?
|-
|align="center" |чи хэдэн оных вэ?
|align="center" |ши хэды онойбши?
|align="center" |
|align="center" |какого ты года?
|-
|align="center" |чи хаанаахынх вэ?, чи хаанаас ирсэн юм бэ?
|align="center" |ши хаанахибши?, ши хаанатибши??
|align="center" |
|align="center" |ты откуда родом?
|-
|align="center" |чи хаана сурдаг вэ?
|align="center" |ши хаана һуранабши?
|align="center" |
|align="center" |где ты учишься?
|-
|
|align="center" |чи надад таалагддаг
|align="center" |би шамдаа дуратайб
|
|align="center" |ты мне нравишься
|}

== Түгээмэл хэрэглэгддэг үгс == 
{|class="wikitable" style="font-size: 85%"
!align="center" width="70"|Категори
!align="center" width="70"|[[Монгол хэлэн|Халх Монгол]]
!align="center" width="70"|[[Буряад хэлэн|Буряад Монгол]]
!align="center" width="70"|[[Халимаг хэлэн|Халимаг Монгол]]
| align="center" width="10" rowspan="220" |
!align="center" width="70"|[[Ород хэлэн|Ород]]
|-
|align="center" rowspan=8|Биеийн төлөөний үг
|align="center" |би
|align="center" |би
|align="center" |би, бив
|align="center" |я
|-
|align="center" |чи
|align="center" |ши
|align="center" |чи
|align="center" |ты
|-
|align="center" |тэр
|align="center" |тэрэ
|align="center" |тер
|align="center" |он
|-
|align="center" |бид, бидэн
|align="center" |бидэ, маанар, маанад
|align="center" |бидн, мадн, маанр, ма
|align="center" |мы
|-
|align="center" |та
|align="center" |та
|align="center" |та, тадн, тан
|align="center" |вы
|-
|align="center" |та нар
|align="center" |та, таанар, таанад
|align="center" |таанр
|align="center" |вы
|-
|align="center" |та нар
|align="center" |та 
|align="center" |таанр
|align="center" |вы
|-
|align="center" |тэд, тэд нар, эд нар
|align="center" |тэдэ
|align="center" |тедн, эдн
|align="center" |они
|-
|align="center" rowspan=8|заах төлөөний үг, байрлалга
|align="center" |баруун
|align="center" |баруун
|align="center" |барун
|align="center" |правый
|-
|align="center" |зүүн
|align="center" |зүүн
|align="center" |зүн
|align="center" |левый
|-
|align="center" |энэ
|align="center" |энэ
|align="center" |эн
|align="center" |этот
|-
|align="center" |тэр
|align="center" |тэрэ
|align="center" |нөгә, одак, саак, аана
|align="center" |тот
|-
|align="center" |энд, үүнд
|align="center" |эндэ
|align="center" |энд, үүнд
|align="center" |здесь
|-
|align="center" |тэнд
|align="center" |тэндэ
|align="center" |тенд
|align="center" |там
|-
|align="center" |ойр, дөт, хажууд
|align="center" |ойро, дүтэ
|align="center" |өөр, дөт, шиидр, өөрхн, хаҗудк
|align="center" |близкий
|-
|align="center" |алс, холын
|align="center" |холо, холын
|align="center" |хол, холын, ууҗм, шилҗлһн
|align="center" |далекий
|-
|align="center" rowspan=5|Тооны нэр
|align="center" |нэг
|align="center" |нэгэн
|align="center" |негн
|align="center" |один
|-
|align="center" |хоёр
|align="center" |хоёр
|align="center" |хойр
|align="center" |два
|-
|align="center" |гурав, гурван
|align="center" |гурбан
|align="center" |һурвн
|align="center" |три
|-
|align="center" |дөрөв, дөрвөн
|align="center" |дүрбэн
|align="center" |дөрвн
|align="center" |четыре
|-
|align="center" |тав, таван
|align="center" |табан
|align="center" |тавн
|align="center" |пять
|-
|align="center" rowspan=12|Хүн
|align="center" |хүн
|align="center" |хүн
|align="center" |күн, күмн
|align="center" |человек
|-
|align="center" |нэр
|align="center" |нэрэ
|align="center" |нерн
|align="center" |имя
|-
|align="center" |аав, эцэг
|align="center" |эсэгэ, аба, баабай
|align="center" |эцк, бааҗа, дәәдә, аак
|align="center" |отец
|-
|align="center" |эх, ээж
|align="center" |эхэ, эжы
|align="center" |эк, аак
|align="center" |мать
|-
|align="center" |эр, эрэгтэй, залуу
|align="center" |эрэ хүн, эрэгтэй, үбгэн
|align="center" |залу, эр
|align="center" |мужчина
|-
|align="center" |эм, эмэгтэй, хүүхэн, бүсгүй
|align="center" |эхэнэр, һамган, иизии, үхин
|align="center" |күүкд күн, эм, баавһа, гергн
|align="center" |женщина
|-
|align="center" |нөхөр
|align="center" |нүхэр, үбгэн
|align="center" |нөкр, залу
|align="center" |муж
|-
|align="center" |эхнэр, гэргий, авгай
|align="center" |һамган
|align="center" |гергн, баавһа
|align="center" |жена
|-
|align="center" |хүүхэд, үр
|align="center" |үхибүүн, үтибүүн
|align="center" |күүкд, үрн, балчр, нилх,<br> исәлә, гоога, көкүл, баһ
|align="center" |ребёнок
|-
|align="center" |хүү, хөвгүүн
|align="center" |хүбүүн
|align="center" |көвүн
|align="center" |мальчик
|-
|align="center" |охин
|align="center" |басаган, хүүхэн
|align="center" |күүкн
|align="center" |девочка
|-
|align="center" |найз, нөхөр, анд
|align="center" |нүхэр
|align="center" |иньг, үр
|align="center" |друг
|-
|align="center" rowspan=5|Өнгө
|align="center" |улаан
|align="center" |улаан
|align="center" |улан
|align="center" |красный
|-
|align="center" |ногоон
|align="center" |ногоон
|align="center" |ноһан
|align="center" |зелёный
|-
|align="center" |шар
|align="center" |шара
|align="center" |шар
|align="center" |жёлтый
|-
|align="center" |цагаан
|align="center" |сагаан
|align="center" |цаһан
|align="center" |белый
|-
|align="center" |хар
|align="center" |хара
|align="center" |хар
|align="center" |чёрный
|-
|align="center" rowspan=7|Цаг хугацаа
|align="center" |шөнө
|align="center" |hүни
|align="center" |сө
|align="center" |ночь
|-
|align="center" |өглөө
|align="center" |үглөө
|align="center" |өрүн
|align="center" |утро
|-
|align="center" |өдөр
|align="center" |үдэр
|align="center" |өдр
|align="center" |день
|-
|align="center" |маргааш
|align="center" |үглөөдэр, малгаар
|align="center" |манһдур
|align="center" |завтра
|-
|align="center" |өчигдөр
|align="center" |үсгэлдэр, үстээр
|align="center" |өцклдур
|align="center" |вчера
|-
|align="center" |долоо хоног
|align="center" |долоон хоног, гараг
|align="center" |долан хонг
|align="center" |неделя
|-
|align="center" |жил, он
|align="center" |жэл, он
|align="center" |җил, өөн, ө, он
|align="center" |год
|-
|align="center" rowspan=18|Хүрээлэн буй орчин
|align="center" |нар, наран
|align="center" |наран
|align="center" |нарн, адьян
|align="center" |солнце
|-
|align="center" |сар, саран
|align="center" |һара
|align="center" |сар
|align="center" |луна
|-
|align="center" |од, одон
|align="center" |одон
|align="center" |одн
|align="center" |звезда
|-
|align="center" |ус, усан
|align="center" |уhан
|align="center" |усн
|align="center" |вода
|-
|align="center" |гол, мөрөн
|align="center" |гол, мүрэн
|align="center" |һол, мөрн һол
|align="center" |река
|-
|align="center" |нуур
|align="center" |нуур
|align="center" |нур
|align="center" |озеро
|-
|align="center" |тэнгис
|align="center" |далай
|align="center" |тенгс
|align="center" |море
|-
|align="center" |давс
|align="center" |дабһан
|align="center" |давсн
|align="center" |соль
|-
|align="center" |чулуу
|align="center" |шулуун
|align="center" |чолун
|align="center" |камень
|-
|align="center" |элс
|align="center" |элһэн
|align="center" |элсн, шора
|align="center" |песок
|-
|align="center" |газар, шороо
|align="center" |газар, шорой
|align="center" |һазр, шора
|align="center" |земля, почва
|-
|align="center" |үүл
|align="center" |үүлэн
|align="center" |үүлн, бахрагсн
|align="center" |облако
|-
|align="center" |тэнгэр, огторгуй
|align="center" |тэнгэри, огторгой
|align="center" |теңгр, оһтрһу
|align="center" |небо
|-
|align="center" |салхи
|align="center" |hалхин
|align="center" |салькн
|align="center" |ветер
|-
|align="center" |цас
|align="center" |саhан
|align="center" |цасн, архайг
|align="center" |снег
|-
|align="center" |мөс
|align="center" |мүльhэн
|align="center" |мөсн
|align="center" |лёд
|-
|align="center" |гал
|align="center" |гал
|align="center" |һал
|align="center" |огонь
|-
|align="center" |уул, хад
|align="center" |хада, уула
|align="center" |уул, хад
|align="center" |гора
|-
|align="center" rowspan=6|Амьтан
|c=mng| мал, амьтан, адгуус
|c=bua| мал, амитан
|c=xal| мал, адусн, аһурсн, әмтн
|c=ru| животное
|-
|c=mng| загас
|c=bua| загаhан
|c=xal| заһсн, бершг
|c=ru| рыба
|-
|c=mng| шувуу, жигүүртэн
|c=bua| шубуун
|c=xal| шовун, җивртн
|c=ru| птица
|-
|c=mng| нохой
|c=bua| нохой
|c=xal| ноха
|c=ru| собака
|-
|c=mng| могой
|c=bua| могой
|c=xal| моһа
|c=ru| змея
|-
|c=mng| өт, хорхой
|c=bua| хорхой, үтэн
|c=xal| өтн, хорха
|c=ru| червь
|-
|align="center" rowspan=9|Ургамал
|c=mng| мод
|c=bua| модон
|c=xal| модн
|c=ru| дерево
|-
|c=mng| ой мод,ой, шугуй
|c=bua| ой
|c=xal| ө, ө-модн, шуhу модн
|c=ru| лес
|-
|c=mng| мод, саваа
|c=bua| модон
|c=xal| модн, чичә
|c=ru| палка
|-
|c=mng| жимс
|c=bua| жэмэс
|c=xal| земш, темсн, зер-земш
|c=ru| фрукт
|-
|c=mng| үр
|c=bua| хүрэнгэ
|c=xal| экн
|c=ru| семя
|-
|c=mng| навч
|c=bua| набшаһан
|c=xal| хамтхасн, намч, навч, бүчр, бәәр
|c=ru| лист
|-
|c=mng| үндэс
|c=bua| үндэһэн
|c=xal| уңг, үндсн, йозур, бетк
|c=ru| корень
|-
|c=mng| цэцэг
|c=bua| сэсэг
|c=xal| цецг
|c=ru| цветок
|-
|c=mng| өвс, ногоо, ширэг
|c=bua| ногоон, үбһэн
|c=xal| ноһан, өвсн, нөөлүр, ширг
|c=ru| трава
|-
|align="center" rowspan=8|Мал аж ахуй
|c=mng| оосор, дээс, аргамжаа, бүч, уяа
|c=bua| аргамжа, ооһор, уялта
|c=xal| деесн, ооср, бүч, арһмҗ,<br> зел, уя
|c=ru| верёвка
|-
|c=mng| арьс, шир
|c=bua| арhан
|c=xal| арсн
|c=ru| кожа
|-
|c=mng| мах
|c=bua| мяхан
|c=xal| махн, хасв, зовлһ
|c=ru| мясо
|-
|c=mng| цус
|c=bua| шуhан
|c=xal| цусн
|c=ru| кровь
|-
|c=mng| яс
|c=bua| яһан
|c=xal| ясн
|c=ru| кость
|-
|c=mng| өөх, тос
|c=bua| тоhон, өөхэн
|c=xal| өөкн, хорһн
|c=ru| жир
|-
|c=mng| өндөг
|c=bua| үндэгэн
|c=xal| өндгн
|c=ru| яйцо
|-
|c=mng| сүүл
|c=bua| һүүл
|c=xal| сүл
|c=ru| хвост
|-
|align="center" rowspan=18|Эд эрхтэн
|c=mng| үс, гэзэг
|c=bua| үhэн
|c=xal| үсн
|c=ru| волос
|-
|c=mng| толгой, тархи
|c=bua| толгой, тархи
|c=xal| толһа, тарха
|c=ru| голова
|-
|c=mng| чих
|c=bua| шэхэн
|c=xal| чикн
|c=ru| ухо
|-
|c=mng| нүд, нүдэн
|c=bua| нюдэн
|c=xal| нүдн
|c=ru| глаз
|-
|c=mng| хамар
|c=bua| хамар
|c=xal| хамр
|c=ru| нос
|-
|c=mng| ам
|c=bua| аман
|c=xal| амн
|c=ru| рот
|-
|c=mng| шүд
|c=bua| шүдэн
|c=xal| шүдн
|c=ru| зуб
|-
|c=mng| хэл
|c=bua| хэлэн
|c=xal| келн
|c=ru| язык
|-
|c=mng| хумс
|c=bua| хюмһан
|c=xal| хумсн
|c=ru| ноготь
|-
|c=mng| хөл
|c=bua| хүл
|c=xal| көл
|c=ru| нога
|-
|c=mng| өвдөг
|c=bua| үбдэг
|c=xal| өвдг
|c=ru| колено
|-
|c=mng| гар, мутар
|c=bua| гар
|c=xal| һар, мотр
|c=ru| рука
|-
|c=mng| гэдэс
|c=bua| гэдэhэн
|c=xal| гесн
|c=ru| живот, кишки
|-
|c=mng| хүзүү
|c=bua| хүзүүн
|c=xal| күзүн
|c=ru| шея
|-
|c=mng| нуруу
|c=bua| нюрган
|c=xal| нурһн
|c=ru| спина
|-
|c=mng| цээж, өрц
|c=bua| сээжэ
|c=xal| чееҗ, өрч
|c=ru| грудь
|-
|c=mng| зүрх
|c=bua| зүрхэн
|c=xal| зүркн
|c=ru| сердце
|-
|c=mng| элэг
|c=bua| эльгэн
|c=xal| элкн
|c=ru| печень
|-

|align="center" rowspan=20|Тэмдэг нэр
|c=mng| урт
|c=bua| ута
|c=xal| ут
|c=ru| длинный
|-
|c=mng| хүнд
|c=bua| хүндэ
|c=xal| күнд
|c=ru| тяжёлый
|-
|c=mng| бүх, бүгд, даяар, хамаг, цугаар
|c=bua| бүхы, бүгэдэ, хамаг
|c=xal| цуһар, бүгд, хамг, хугтан, ху, даян, бүтн
|c=ru| всё
|- 
|c=mng| том, их, нүсэр
|c=bua| томо, ехэ
|c=xal| том, ик, нүср
|c=ru| большой
|-
|c=mng| их, олон
|c=bua| олон
|c=xal| олн, кесг, дала, ик, икәр
|c=ru| много
|-
|c=mng| цөөхөн, цөөн, хэдэн, хэдхэн
|c=bua| хэдэн, нэгэ хэды
|c=xal| цөөкн, цөн, невчкн]
|c=ru| несколько
|-
|c=mng| бага
|c=bua| бага, жаа, үсөөн
|c=xal| баһ, бичкн, невчкн, баахнар
|c=ru| мало
|-
|c=mng| бяцхан, жижиг, өчүүхэн, жаахан
|c=bua| бишыхан, божо, жэжэ, бага, жаахан
|c=xal| бичкн, җиҗг, җаахн, баһцр, маштг, үчүкн
|c=ru| маленький
|-
|c=mng| нарийн, нимгэн
|c=bua| нарин, нимгэн
|c=xal| нәрн, нәрхн, нимгн
|c=ru| тонкий
|-
|c=mng| хүйтэн
|c=bua| хүйтэн
|c=xal| киитн, көргәсн
|c=ru| холодный
|-
|c=mng| шинэ
|c=bua| шэнэ
|c=xal| шин
|c=ru| новый
|-
|c=mng| хөгшин, хуучин, настай, ахмад
|c=bua| хүгшэн, наһатай, ахамад, хуушан
|c=xal| көгшн, наста, хуучн
|c=ru| старый
|-
|c=mng| сайн
|c=bua| һайн, һайхан
|c=xal| сән, сәәтә, һәәвһә
|c=ru| хороший
|-
|c=mng| муу
|c=bua| муу
|c=xal| му, аанахай
|c=ru| плохой
|-
|c=mng| шулуун, цэх, шууд
|c=bua| сэхэ, тэгшэ
|c=xal| һо, чик, шуд, шудрһ
|c=ru| прямой
|-
|c=mng| бөөрөнхий, дугуй, дугариг
|c=bua| түхэреэн, монсогор
|c=xal| төгрг, моһлцг, [[дуһу
|c=ru| круглый
|-
|c=mng| хурц, шовх, үзүүртэй
|c=bua| хурса, үзүүртэй
|c=xal| хурц, үзүртә, иртә
|c=ru| острый
|-
|c=mng| мохоо
|c=bua| мохоо
|c=xal| мука, мока, молһр
|c=ru| тупой
|-
|c=mng| ангасан, цангасан, хатсан, хуурай
|c=bua| хуурай, хатаһан
|c=xal| хагсу, хатсн, хүүрә, өгрхә
|c=ru| сухой
|-
|c=mng| зөв
|c=bua| зүб
|c=xal| чик, зөвинәр
|c=ru| правильный
|-
|align="center" rowspan=5|Асуулт
|align="center" |хэн, хэн бэ
|align="center" |хэн, хэн бэ
|align="center" |кен, кемб, кемби
|align="center" |кто
|-
|align="center" |хэзээ, хэдийд
|align="center" |хэзээ
|align="center" |кезә
|align="center" |когда
|-
|align="center" |юу, юу юм бэ
|align="center" |юун, юу, юм бэ
|align="center" |юн, юмб, юмби
|align="center" |что
|-
|align="center" |хаана, аль, хаа
|align="center" |хаана, алим
|align="center" | хама, альд, әлд, ха
|align="center" |где
|-
|align="center" |хэр, яаж, яагаад
|align="center" |хэр, ямар, ягаад
|align="center" |яһҗ, яһад
|align="center" |как
|-
|align="center" rowspan=39|Үйл үг
|c=mng| уух, ундаалах
|c=bua| ууха, ундалха
|c=xal| уух, ундлх, эдлх
|c=ru| пить
|-
|c=mng| идэх, зооглох
|c=bua| эдеэлхэ
|c=xal| идх, эдлх, зооглх, уух
|c=ru| есть
|-
|c=mng| хөхөх
|c=bua| хүхэхэ
|c=xal| көкх
|c=ru| сосать
|-
|c=mng| нулимах
|c=bua| нёлбохо
|c=xal| нульмх
|c=ru| плевать
|-
|c=mng| үлээх
|c=bua| үлеэхэ
|c=xal| үләх, сүүгх
|c=ru| дуть
|-
|c=mng| амьсгалах
|c=bua| амилха, амисхалха
|c=xal| әмсхлх, әмсхлгдх, кииһән авх
|c=ru| дышать
|-
|c=mng| инээх, хөхрөх
|c=bua| энеэхэ
|c=xal| инәх, һочкнх
|c=ru| смеяться
|-
|c=mng| харах, үзэх
|c=bua| хараха
|c=xal| үзх, харх, һәәхх, шухих
|c=ru| видеть
|-
|c=mng| сонсох, дуулах 
|c=bua| дуулаха, шагнаха
|c=xal| соңсх
|c=ru| слышать
|-
|c=mng| мэдэх
|c=bua| мэдэхэ
|c=xal| медх, медҗәх
|c=ru| знать
|-
|c=mng| бодох, сэтгэх, санах
|c=bua| бодохо, шэбшэхэ
|c=xal| санх, бодх, седклх
|c=ru| думать
|-
|c=mng| үнэрлэх, шиншлэх
|c=bua| үнэрдэхэ
|c=xal| үнрчлх, шиңшх
|c=ru| нюхать
|-
|c=mng| айх, сүрдэх
|c=bua| айха
|c=xal| әәх, сүрдх
|c=ru| бояться
|-
|c=mng| унтах, нойрсох
|c=bua| унтаха
|c=xal| унтх, нөөрсх
|c=ru| спать
|-
|c=mng| суух, амьдрах
|c=bua| байха, ажаһууха, амидарха
|c=xal| бәәх, җирһх, бәәршх
|c=ru| жить
|-
|c=mng| үхэх, нас барах, өнгөрөх, амь тавих
|c=bua| үхэхэ, наһа бараха, амяа табиха
|c=xal| үкх, өңгрх
|c=ru| умирать
|-
|c=mng| алах
|c=bua| алаха
|c=xal| алх
|c=ru| убивать
|-
|c=mng| агнах, гөрөөлөх, ангуучлах
|c=bua| агнаха, ангуушалха
|c=xal| аңнх, аңһучлх, гөрәлх,
|c=ru| охотиться
|-
|c=mng| цохих, нудрах
|c=bua| сохихо, сотихо
|c=xal| цокх, чичх, нудрмдх
|c=ru| ударить
|-
|c=mng| хуваах, задлах
|c=bua| хубааха
|c=xal| хувах, хойра кех, зедлх
|c=ru| разделить
|-
|c=mng| малтах
|c=bua| малтаха
|c=xal| малтх
|c=ru| копать
|-
|c=mng| хөвөх
|c=bua| тамарха
|c=xal| усчх, өөмх, көвх
|c=ru| плавать
|-
|c=mng| нисэх
|c=bua| ниидэхэ
|c=xal| нисх
|c=ru| летать
|-
|c=mng| явах, одох
|c=bua| ябаха
|c=xal| йовх, одх, очх
|c=ru| ходить
|-
|c=mng| ирэх, наашлах
|c=bua| ерэхэ
|c=xal| ирх, аашх
|c=ru| приходить
|-
|c=mng| суух
|c=bua| һууха
|c=xal| суух
|c=ru| сидеть
|-
|c=mng| зогсох
|c=bua| байха, зогсохо
|c=xal| зогсх
|c=ru| стоять
|-
|c=mng| эргүүлэх
|c=bua| эрьелдүүлхэ
|c=xal| дуһрулх, эргүлх
|c=ru| вертеть
|-
|c=mng| өгөх
|c=bua| үгэхэ
|c=xal| өгх
|c=ru| давать
|-
|c=mng| барих
|c=bua| бариха
|c=xal| бәрх
|c=ru| держать
|-
|c=mng| шахах, хавчих, атгах
|c=bua| шахаха, хабшаха
|c=xal| шахх, атхх, хавчх
|c=ru| сжимать
|-
|c=mng| татах, чирэх, зүтгэх
|c=bua| татаха, зүдхэхэ
|c=xal| татх, чирх
|c=ru| тянуть
|-
|c=mng| шидэх, чулуудах, хаях
|c=bua| шэдэхэ, хаяха
|c=xal| хайх, шивх
|c=ru| бросать
|-
|c=mng| оёх, шидэх
|c=bua| оёхо
|c=xal| уйх, шидх
|c=ru| шить
|-
|c=mng| хэлэх, гэх
|c=bua| хэлэхэ, гэхэ
|c=xal| келх, гих
|c=ru| сказать
|-
|c=mng| дуулах
|c=bua| дуулаха
|c=xal| дуулх
|c=ru| петь
|-
|c=mng| наадах, тоглох
|c=bua| наадаха
|c=xal| наадх, цокх, татх
|c=ru| играть
|-
|c=mng| шатах, ноцох, дүрэлзэх
|c=bua| дүрэхэ, шатаха
|c=xal| шатх, дүрвкх
|c=ru| гореть
|-
|c=mng| сэлэх, хөвөх
|c=bua| тамарха
|c=xal| усчх, өөмх, көвх
|c=ru| плыть
|-
|align="center" rowspan=4|Бусад
|c=mng| битгий, бүү
|c=bua| бү, бэшэ
|c=xal| бичә, бичкә, биш, уга,<br> угаһар, бү
|c=ru| не
|-
|c=mng| бус, биш, ондоо
|c=bua| бэшэ, буса, ондоо
|c=xal| талдан, оңдан, биш, нөгә
|c=ru| другой
|-
|c=mng| ба, болон
|c=bua| ба, болон
|c=xal| болн, чигн, ба
|c=ru| и
|-
|c=mng| бол, хэрвээ, болвол
|c=bua| хэрбээ... hаа, бол
|c=xal| болхла, кемр, кемрҗән
|c=ru| если
|-
|align="center" rowspan=3| Нөхцөл
|align="center"| дээр
|align="center"| дээрэ
|align="center"| деер
|align="center"| на (чём-то)
|-
|align="center"| -д/-т
|align="center"| соо, -да/-дэ/-до,<br>-та/-тэ/-то
|align="center"| -д/-т, дотр
|align="center"| в (чём-то)
|-
|c=mng| -тай/-тэй/-той
|c=bua| -тай/-тэй/-той
|c=xal| -та/-тә, -ла/-лә
|c=ru| с (чем-то)
|}

== Холбооһон ==
* [http://buryadxelen.com/articles/?article=73 Буряадхэлэн.ком сайтын мэдээсэл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201214545/http://buryadxelen.com/articles/?article=73 |date=2014-02-01 }}
* [http://elistacity.anihub.ru/viewtopic.php?id=87 Elista - Форум Калмыкии Хальмг келн мини Торскн келн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120629043043/http://elistacity.anihub.ru/viewtopic.php?id=87 |date=2012-06-29 }}

[[Категори:Буряад Улас]]
[[Категори:Хэлэнүүд]]