# I Константин
I Константин, Ехэ Константин, Флавий Валерий (лата: Flavius Valerius Constantinus Magnus, 285 оршом, Наиссус,— 337, Анкирон), 306—337 оной хоорондо Римэй эзэнтэ гүрэнэй эзэн хаан. Констанций Хлорой хүбүүн. Абые наһа бараһанай дараа тэрэниие британиин легионой августаар үргэмжэлһэн (306 он), Галлида хааншалаа. 311 ондо (Галерий цезариин үхэлэй һүүлдэ) дүрбэн августнарай (Лициний, Максенций, Максимиан Дайя ба Константин) хоорондо эрхэ мэдэлэй түлөө тэмсэл эхилээ һэн. Константин Римдэ Мульвийн хүүргын байлдаанда Максенцийе илагдаба; 313 ондо Максимиан Дайя үхэһэн; 313 ондо Медиоланда хэһэн Лициний ба Константин хоорондо сэрэгэй эбсэл тогтоомол бэшэ байгаа; 324 ондо Константин Лицинийе илагдаба. 325 ондо (Лицинийн саазалагдаһанай һүүлдэ) Константин нэгэ гараараа хааншалба. Улас түрын багажые түблэрүүлжэ, арадай массын эсэргүүсэлые даража, ниигэмэй журамые тогтоборижуулха тэгүүлбэ. Энэ сагта III зуунда һөөргэ хүсэнэй (энэ тоодо христосой шажан) дурадхагдаһан ниигэмэй программа гажуудаһан хэлбэреэр ашаглаба. Эзэн хаанай засаг бүгэдын тэгшэ байдалай, эрхэ сүлөөгэй, шударга ёһоной хамгаалагшаар тунхаглагдаашье һаа, үнэндөө Константин өөрынгөө хууляар богоолшолгын журамые хамгаалаад, ангиие амидарха оршонтой ба ажал мэргэжэлтэй холбоогдоһон. Ниислэл хотые Константинополь руу нүүһэншье һаа (330 ондо), тэрэ хото ба энэнэй байгуулганууд хуушан Рим ниислэлые дахаба. Харин Константин христосой шажанай церковиие дэмжэжэ церковьтэ хэдэн дабуу эрхые олгоһоншье, бөө мүргэлые (энэ тоодо Флавий обогой шүтэлгэ) хамгаалаа. Константинай засагай газар хэдэн амжалтада хүрэхэ шадаба: хотын байдал һайжаруулаа, мүнгэн зоос тогтоборижуулаа, варварнуудай добтолго урдаһаань сохёо (332 ондо готуудые илалта). Церковиин уламжалалай ёһон Константиниие апостолтой тэгшэ гэжэ тэрэнэй үедэ Рим христианствые мүрдэлгэ зогсожо сахюусалгые эхилээ гэдэгые уяжа байнашье һаа, Константинай үмэнэхид (Галерий, Максенций, Лициний) энэ замда хүртэбэ. Зүбхэн үхэлэйнгээ урда Константин арийн шажанай ёһоор хэрээснэг болобо. Бөө мүргэлтэн байхадаа, Константин эдэбхитэйгээр христосой шажанай церковиин хэрэгтэ оросолдоо, теологиин үгэ буляалдааниие хүтэлбэрилээ, 325 оной Никеягэй хуралтайе түрүүлжэ христосой шажанай церковиин талада донатистуудта эсэргүү элидхэбэ.

## Ном зохёол
- Vogt J., Constantin der Grosse and sein Jahrhundert. 2 Aufl., Münch., [1960];
- Mac Mullen R., Constantine, L., 1970;
- Krawczuk A., Konstantyn Wielki, Warsz., 1970.

|  | «I Константин» үгүүлэл хадаа Википедидэ заатагүй байха 1000 эгээн шухала үгүүлэлнүүдэй нэгэн юм. Энэниие дэлгэрэнгы болгожо туһалалсажа хайрлыт! |


I Константин
{{Хаан
|name           = Флавий Валерий Аврелий Константин <br /> Flavius Valerius Aurelius Constantinus
|title          = 57-дугаар [[Римэй эзэнтэ гүрэн|Римэй]] эзэн хаан
|image          =[[Файл:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|200px]]
|caption        =Византиин мозаика, [[Айя Софья]]
|reign          = 306—337
|coronation     =
|othertitles    =
|native_lang1     =[[Лата хэлэн|Лата]]
|native_lang1_name1= Flavius Valerius Aurelius Constantinus
|predecessor    =[[Констанций Хлор]] ба [[Галерий]]
|successor      = II [[Констанций]], [[Констант]] ба II [[Константин]]
|heir           =
|queen          =
|issue          =[[Македониин IV Александр|IV Александр]]
|royal house    =
|royal anthem   =
|father         =[[Констанций Хлор]]
|mother         =
|place of birth =Наиссус
|place of death =[[Никомеди]]
|place of burial=
}}
'''I Константин''', Ехэ Константин, Флавий Валерий ({{lang-la|Flavius Valerius Constantinus Magnus}}, 285 оршом, Наиссус,— 337, Анкирон), 306—337 оной хоорондо [[Римэй эзэнтэ гүрэн]]эй эзэн хаан. [[Констанций Хлор]]ой хүбүүн. Абые наһа бараһанай дараа тэрэниие британиин [[легион]]ой [[август]]аар үргэмжэлһэн (306 он), [[Галли]]да хааншалаа. 311 ондо (Галерий цезариин үхэлэй һүүлдэ) дүрбэн августнарай (Лициний, Максенций, Максимиан Дайя ба Константин) хоорондо эрхэ мэдэлэй түлөө тэмсэл эхилээ һэн. Константин [[Рим]]дэ Мульвийн хүүргын байлдаанда Максенцийе илагдаба; 313 ондо Максимиан Дайя үхэһэн; 313 ондо Медиоланда хэһэн Лициний ба Константин хоорондо сэрэгэй эбсэл тогтоомол бэшэ байгаа; 324 ондо Константин Лицинийе илагдаба. 325 ондо (Лицинийн саазалагдаһанай һүүлдэ) Константин нэгэ гараараа хааншалба. Улас түрын багажые түблэрүүлжэ, арадай массын эсэргүүсэлые даража, ниигэмэй журамые тогтоборижуулха тэгүүлбэ. Энэ сагта III зуунда һөөргэ хүсэнэй (энэ тоодо [[христосой шажан]]) дурадхагдаһан ниигэмэй программа гажуудаһан хэлбэреэр ашаглаба. Эзэн хаанай засаг бүгэдын тэгшэ байдалай, эрхэ сүлөөгэй, шударга ёһоной хамгаалагшаар тунхаглагдаашье һаа, үнэндөө Константин өөрынгөө хууляар богоолшолгын журамые хамгаалаад, ангиие амидарха оршонтой ба ажал мэргэжэлтэй холбоогдоһон. Ниислэл хотые Константинополь руу нүүһэншье һаа (330 ондо), тэрэ хото ба энэнэй байгуулганууд хуушан [[Рим]] ниислэлые дахаба. Харин Константин христосой шажанай церковиие дэмжэжэ церковьтэ хэдэн дабуу эрхые олгоһоншье, бөө мүргэлые (энэ тоодо Флавий обогой шүтэлгэ) хамгаалаа. Константинай засагай газар хэдэн амжалтада хүрэхэ шадаба: хотын байдал һайжаруулаа, мүнгэн зоос тогтоборижуулаа, варварнуудай добтолго урдаһаань сохёо (332 ондо готуудые илалта). Церковиин уламжалалай ёһон Константиниие апостолтой тэгшэ гэжэ тэрэнэй үедэ Рим христианствые мүрдэлгэ зогсожо сахюусалгые эхилээ гэдэгые уяжа байнашье һаа, Константинай үмэнэхид (Галерий, Максенций, Лициний) энэ замда хүртэбэ. Зүбхэн үхэлэйнгээ урда Константин [[арийн шажан]]ай ёһоор хэрээснэг болобо. Бөө мүргэлтэн байхадаа, Константин эдэбхитэйгээр христосой шажанай церковиин хэрэгтэ оросолдоо, теологиин үгэ буляалдааниие хүтэлбэрилээ, 325 оной [[Никеягэй хуралтай]]е түрүүлжэ христосой шажанай церковиин талада донатистуудта эсэргүү элидхэбэ.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Ном зохёол ==
* Vogt J., Constantin der Grosse and sein Jahrhundert. 2 Aufl., [[Мюнхен|Münch.]], [1960];
* Mac Mullen R., Constantine, [[Лондон|L.]], 1970; 
* Krawczuk A., Konstantyn Wielki, [[Варшава|Warsz.]], 1970.

[[Категори:Римэй эзэнтэ гүрэн]]

{{1000 үгүүлэл}}