# Гуанчжоу
Гуанчжоу (Кантон, хилбар Хитад: 广州; уламж Хитад: 廣州; пиньинь: Guǎngzhōu), Хитад Уласай хото, Сицзян мүрэнэй зүүн һалаа болохо Чжуцзян (Субад) мүрэнэй адагта, Урда-Хитад тэнгисһээ 110 км зайда байрладаг уһанай боомто. Гуандун можын засаг захиргаанай түб мүн. Арбан сая үлүү хүн зонтой, энэ тоодо ехэнхи хуби хитадууд (хань); үсөөнхи үндэһэтэнэй түлөөлэгшэд баһа амидардаг (хуэй, манжанууд).
Гуанчжоу хадаа Урда Хитадай эгээн шухала эдэй засагай түб, бүхы Хитадай эгээн шухала тээбэриин улзабаринуудай болон үйлэдбэриин түбүүдэй нэгэн. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Эртын сагһаа хойшо Гуанчжоу хото шухала гадаада наймаанай боомтоор ажаллаба (1842 ондо баруунхи наймаанда нээһэн). Уһанай боомтын жэлэй ашаанай эрьесэ 15 сая тонно үлүү.
Нэхэмэлэй (джут), рами, хүбэнгэй, торгоной, хүнэһэнэй (саахарай, жэмэсэй консервын гэхэ мэтэ), химиин, резинын, арһан-гуталай, целлюлозо-саарһанай, хэблэлэй, барилгын (цемент, хирпиис, вааран дээбэр) үйлэдбэрилгэ; машина бүтээлгэ (хүнды машина, онгосо, сахилгаанай машина, нэхэмэл болон хүнэһэнэй үйлэдбэридэ зорюулһан тоног түхеэрэмжэ), түмэрлиг. Уламжалалта уралигай дархалалга (будаһан болон хахархай эмаль, будагтай бүтээлнүүд, заанай һоёогоор хэһэн һиилэлгэ, дэбюурнүүд, шүхэрнүүд). Гуанчжоу хотын захадань — тропигой ороной таряалга (сэсэрлиг ажахын болон агнуури); загаһа барилга болон хэмэл загаһа ажахы.
Сунь Ятсен нэрэмжэтэ ехэ һургуули. Түүхын музей гэхэ мэтэ. Ботаникын сэсэрлиг.

## Түүхын бэшэлгэ
Гуанчжоу хото МЭҮ 3 зуун жэлэй оршомдо бии болонхой. Дунда зуунай үедэ томо наймаанай уһанай боомто байгаа, тус хотодо далайн торгоной зам эхилээ. 1516 ондо Гуанчжоудо португалшууд нэбтэржэ, 1684 ондо өөрынгөө Зүүн Энэдхэгэй хампааниин факториие байгуулба. 18 зуун жэлһээ хойшо харин зонтой гадаада наймаанай гансахан боомто болоһон, эндэ Гунхан хитад наймааша корпораци ажаллаба. 
1840—42 оной нэгэдүгээр опиумой дайнай үедэ — англиин эзэрхэг империалис засагта арадай эсэргүүсэлэй түб болоһон байна. 1842 оной Нанжингай хэрээнэй еһоор табан ондо боомтотой хамта Гуанчжоу харин наймаанда нэгдэһэн байгаа. Хоердугаар опиумой дайнай һүүлдэ Гуанчжоудо Шамянь аралда хари гүрэнэй (англи-франциин) концесси бии бололбо. 
1890-ээд онуудта Гуанчжоудо буржуа-арадшалһан хубисхалта хүдэлөөн бии болобо; эндэ Сунь Ятсен өөрынгөө ажаллалгые эхилһэн байна, тэрэнэй Синчжунхой нэрэтэй байгуулга 1895 оной 10 һарада зэбсэгтэй улас түрын гаралгые хэһэн байгаа. 
Синьхай хубисхалай үмэнэ Гуанчжоудо Тунмэнхой нам ударидаһан хоер буһалгаанууд болоо (1910 оной 2 һара болон 1911 оной һара). 1920 ондо Гуанчжоу ажалшадай болон профсоюзой хүдэлгөөнэй томохон становится түб болоод байгаа. 1923—26 ондо Гуанчжоу — Хитадай үндэһэтэнэй хубисхалай хүсэнгэй түб болоо. Эндэ үндэһэтэнэй хубисхалай засагай газар, үндэһэтэнэй хубисхалай армиин ударидалга, Хуанпу һургуули байгаа. 
Чан Кайши ганса нюуртай ударидагша болоһоной һүүлдэ 1927 оной Гуанчжоугой буһалгаан болобо. 1938—45 ондо япон сэрэгүүдэй эзэмдэһэн.

Гуанчжоу
{{Нютаг
|албан_нэрэ = Гуанчжоу хото
|ямар_янзын_нутаг       = дэд-можын зэргэтэй хото
|анхаарах_нэр           = 廣州市
|image_flag             = 
|flag_size              = 
|image_seal             =
|seal_size              = 
|image_map              =Location of Guangzhou within Guangdong (China).png
|map_caption            = Хитад уластахи Гуанчжоу хото
|image_skyline          = Sun Yat-sen Memorial Hall view.JPG
|image_caption          = [[Сунь Ятсен]] дурасхалай газар
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = {{flagcountry|PRC}}
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    = Можо
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   = [[Гуандун можо]]
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = Можын хото
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = '''Гуанчжоу хото'''
|нутгийн_төв               = 
|газар_нютаг            = 7434,4 км²
|газарай_байса            = 
|хүн_ама           = 
|хүн_ама_тоол            = 12 832 900 сая хүн (2012)<ref name="gzannals2012">{{cite web
|url=http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/chaxun/njsj.jsp
|trans-title=Statistical Yearbook 2012
|script-title=zh:统计年鉴2012
|publisher=Statistics Bureau of Guangzhou
|language=Chinese
|date=September 2012
|accessdate=2013-07-09
|title=Archive copy
|archivedate=2009-12-14
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091214182656/http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/chaxun/njsj.jsp
}}</ref>
|хүн_ама_тоос            = 
|хүн_ама_бүүгэнэрэл       = 
|нягтрал            = 1883 хүн/км²
|арад_түмэн              = 
|сугаараа               =
|даргые_юу_гэхэ          =
|даргын_нэрэ             =
|сагай_бүһэ             = Хитадай саг
|utc_offset             = +8
|автомашин_дугаар       =
|website                = [http://guangzhou.gov.cn guangzhou.gov.cn] (хитадаар)
|тэмдэглэл              =  
}}
'''Гуанчжоу''' ('''Кантон''', {{zh-stp|s=广州|t=廣州|p=Guǎngzhōu}}), [[Хитад Улас]]ай хото, [[Сицзян мүрэн]]эй зүүн һалаа болохо [[Чжуцзян мүрэн|Чжуцзян (Субад) мүрэнэй]] адагта, [[Урда-Хитад тэнгис]]һээ 110 км зайда байрладаг уһанай боомто. [[Гуандун можо|Гуандун можын]] засаг захиргаанай түб мүн. Арбан сая үлүү хүн зонтой, энэ тоодо ехэнхи хуби [[хитадууд]] (хань); үсөөнхи үндэһэтэнэй түлөөлэгшэд баһа амидардаг ([[хуэй]], [[манжанууд]]).

Гуанчжоу хадаа Урда Хитадай эгээн шухала эдэй засагай түб, бүхы Хитадай эгээн шухала тээбэриин улзабаринуудай болон үйлэдбэриин түбүүдэй нэгэн. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Эртын сагһаа хойшо Гуанчжоу хото шухала гадаада наймаанай боомтоор ажаллаба (1842 ондо баруунхи наймаанда нээһэн). Уһанай боомтын жэлэй ашаанай эрьесэ 15 сая тонно үлүү.

Нэхэмэлэй (джут), рами, хүбэнгэй, торгоной, хүнэһэнэй (саахарай, жэмэсэй консервын гэхэ мэтэ), химиин, резинын, арһан-гуталай, целлюлозо-саарһанай, хэблэлэй, барилгын (цемент, хирпиис, вааран дээбэр) үйлэдбэрилгэ; машина бүтээлгэ (хүнды машина, онгосо, сахилгаанай машина, нэхэмэл болон хүнэһэнэй үйлэдбэридэ зорюулһан тоног түхеэрэмжэ), түмэрлиг. Уламжалалта уралигай дархалалга (будаһан болон хахархай эмаль, будагтай бүтээлнүүд, заанай һоёогоор хэһэн һиилэлгэ, дэбюурнүүд, шүхэрнүүд). Гуанчжоу хотын захадань — тропигой ороной таряалга (сэсэрлиг ажахын болон агнуури); загаһа барилга болон хэмэл загаһа ажахы.

[[Сунь Ятсен]] нэрэмжэтэ ехэ һургуули. Түүхын музей гэхэ мэтэ. Ботаникын сэсэрлиг.

== Түүхын бэшэлгэ ==
[[Файл:Canton street scene, 1919.jpg|thumb|left|Кантонгой үйлсэ, 1919 он]]
Гуанчжоу хото {{МЭҮ}} 3 зуун жэлэй оршомдо бии болонхой. [[Дунда зуун]]ай үедэ томо наймаанай уһанай боомто байгаа, тус хотодо далайн [[торгоной зам]] эхилээ. 1516 ондо Гуанчжоудо португалшууд нэбтэржэ, 1684 ондо өөрынгөө Зүүн Энэдхэгэй хампааниин факториие байгуулба. 18 зуун жэлһээ хойшо харин зонтой гадаада наймаанай гансахан боомто болоһон, эндэ Гунхан хитад наймааша корпораци ажаллаба. 
1840—42 оной [[нэгэдүгээр опиумой дайн]]ай үедэ — англиин эзэрхэг империалис засагта арадай эсэргүүсэлэй түб болоһон байна. [[1842 оной Нанжингай хэрээ]]нэй еһоор табан ондо боомтотой хамта Гуанчжоу харин наймаанда нэгдэһэн байгаа. [[Хоердугаар опиумой дайн]]ай һүүлдэ Гуанчжоудо Шамянь аралда хари гүрэнэй (англи-франциин) концесси бии бололбо. 
1890-ээд онуудта Гуанчжоудо буржуа-арадшалһан хубисхалта хүдэлөөн бии болобо; эндэ Сунь Ятсен өөрынгөө ажаллалгые эхилһэн байна, тэрэнэй [[Синчжунхой]] нэрэтэй байгуулга 1895 оной 10 һарада зэбсэгтэй улас түрын гаралгые хэһэн байгаа. 
[[Синьхай хубисхал]]ай үмэнэ Гуанчжоудо [[Тунмэнхой]] нам ударидаһан хоер буһалгаанууд болоо (1910 оной 2 һара болон 1911 оной һара). 1920 ондо Гуанчжоу ажалшадай болон профсоюзой хүдэлгөөнэй томохон становится түб болоод байгаа. 1923—26 ондо Гуанчжоу — Хитадай үндэһэтэнэй хубисхалай хүсэнгэй түб болоо. Эндэ үндэһэтэнэй хубисхалай засагай газар, үндэһэтэнэй хубисхалай армиин ударидалга, Хуанпу һургуули байгаа. 
Чан Кайши ганса нюуртай ударидагша болоһоной һүүлдэ 1927 оной Гуанчжоугой буһалгаан болобо. 1938—45 ондо япон сэрэгүүдэй эзэмдэһэн.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{Хитадай хотонууд}}

[[Категори:Хитадай хотонууд]]