# Хүсэн
Хүсэн (франц., англи: Force үгэһээ {\displaystyle {\vec {F}}} тэмдэглэгдэһэн) бодос зүйдэ масса бүхы бэе хурдадхад нүлөөлдэг. Түлхихэ, үргэхэ, татаха зэрэгээр хүсэн үйлэшэлжэ болоно. Бэеын хурдадхалиинь түүндэ үйлэшэлжэ бай бүхы хүсэнэй вектор ниилбэриһээ шууд хамаардаг (үүные тэнсүү үйлэшэлэгшэ хүсэн гү, али дүгнэгшэ хүсэн гэдэг). Томо хэмжээтэй бэесые эргэлдэхэ, деформацида орохо эсэбэл түүн дээрэхи даралта ехэдэхэ зэрэгйэ шалтагааниинь хүсэн байжа болоно. Эргэлдэхэ үзэгдэлые хүсэнэй моментоор тодорхойлдог бол харин деформаци болон даралтые хүсэнэй үүдхэһэн хүсэлигээр тодорхойлжо болоно.
Бэедэ үйлэшэлжэ бай тэнсүү үйлэшэлэгшэ хүсэниинь математикын хубида тухайн бэеын импульсын моментын хугасааһаа хамаарһан өөрэлэлтэтэй тэнсүү байдаг. Импульсын моментынь вектор хэмжэгдэхүүн (шэглэл болон хэмжээ бүхы) ушар хүсэниинь мүн вектор хэмжэгдэхүүн юм.

Хүсэн
{{Хэмжэгдэхүүн
| name = Хүсэн
| image = [[File:Force examples.svg|150px]]
| caption = Хүсэниинь татаха гү, али түлхихэ үйлэшэлэл юм.
| symbols = <math>\vec F</math>
| formula = <math>\vec{F} = m \vec{a}</math>
| unit = [[ньютон (нэгэжэ)|ньютон]]
}}
{{Һунгадаг механика}}
'''Хүсэн''' ([[Франци хэлэн|франц.]], {{lang-en|Force}} үгэһээ <math>\vec{F}</math> тэмдэглэгдэһэн) [[бодос зүй]]дэ [[масса]] бүхы бэе [[хурдадхал|хурдадхад]] нүлөөлдэг. Түлхихэ, үргэхэ, [[татаха хүсэн|татаха]] зэрэгээр хүсэн үйлэшэлжэ болоно. Бэеын хурдадхалиинь түүндэ үйлэшэлжэ бай бүхы хүсэнэй [[Вектор ниилбэри|вектор ниилбэриһээ]] шууд хамаардаг (үүные [[тэнсүү үйлэшэлэгшэ хүсэн]] гү, али дүгнэгшэ хүсэн гэдэг). Томо хэмжээтэй бэесые [[Эргэлдэхэ хүдэлөөн|эргэлдэхэ]], [[Деформаци|деформацида]] орохо эсэбэл түүн дээрэхи [[даралта]] ехэдэхэ зэрэгйэ шалтагааниинь хүсэн байжа болоно. Эргэлдэхэ үзэгдэлые [[хүсэнэй момент|хүсэнэй моментоор]] тодорхойлдог бол харин деформаци болон даралтые хүсэнэй үүдхэһэн [[Хүсэлиг|хүсэлигээр]] тодорхойлжо болоно.<ref name="texts">e.g. {{cite book | author = Feynman, R. P., Leighton, R. B., Sands, M. | title = Lectures on Physics, Vol 1 |publisher = Addison-Wesley| year=1963}}; {{cite book | author = Kleppner, D., Kolenkow, R. J. | title = An introduction to mechanics | publisher = McGraw-Hill | date = 1973}}; {{cite book | author = Young, H.D., Freedman, R.A. | title = Sears & Zemansky's University Physics | publisher=Pearson Addison-Wesley | year = 2004}}.</ref> 

Бэедэ үйлэшэлжэ бай тэнсүү үйлэшэлэгшэ хүсэниинь [[тооной ухаан|математикын]] хубида тухайн бэеын [[Импульсын момент|импульсын моментын]] [[Хугасаа|хугасааһаа]] хамаарһан [[Харисаа|өөрэлэлтэтэй]] тэнсүү байдаг.<ref> See for example pages 9-1 and 9-2 of Feynman, Leighton and Sands (1963).</ref> [[Импульсын момент]]ынь [[вектор]] хэмжэгдэхүүн (шэглэл болон хэмжээ бүхы) ушар хүсэниинь мүн вектор хэмжэгдэхүүн юм.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
* [http://pohl.home.cern.ch/pohl/pgb_04.pdf La dynamique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051215033202/http://pohl.home.cern.ch/pohl/pgb_04.pdf |date=2005-12-15 }}, Martin Pohl ([[CERN]])

[[Категори:Механика]]

{{1000 үгүүлэл}}