# Хитад
Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас (хилбар Хитад: 中华人民共和国; уламж Хитад: 中華人民共和國; пиньинь: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; хилбар Хитад: 中国; уламж Хитад: 中國; пиньинь: Zhōngguó) — Азиин (Еврази) түбиин дурна зүгтэ оршодог; 9.6 сая км2 газар нютагтайгаараа дэлхэйн улас оронуудһаа Росси ба Канада хоёрой арад Америктай зэргэсэжэ, 1.3 тэрбум хүнтэйгээрээ түрүүн байрада бэшэгдэдэг гээд юум юумээрээ хүшэрхэгжэһэн гүрэн мэтэ нүлөөтэй улас юм. Хүн зон — 1 370 536 875 хүн үлүү.
Түүхэ бурангы ниигэмэй үедэ өөр өөр нэрэтэй маша олон «хитад улас» ээлжэ дараалан халагдажа үнгэрһэн болоод яг одоогой газар нютаг бүхы Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас 1949 ондо байгуулагдажа, хэдэн жэл хүлеэһэнэй дараа 1971 ондо НҮБ-ын гэшүүн бүрин эрхэтэй улас боложо шадаба. Хитадууд энэ уласаа тобшоор 中国 гэжэ бэшэжэ [жунъгуо] гэжэ дуудадаг. Энэһээ тус уласай Үбэр Монгол орондо монголоор Монгол уласайхидһаа илгаатайгаар [дунда улас] гэжэ нэрлэжэ оршуулжа, «ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠦ ᠤᠯᠤᠰ» (думдаду улус) гэжэ бэшэжэ байгаа.

## Нэрэ
Хитад хэлээр уласай нэрэнь 中国 (Чжунго) «Дунда улас» гэһэн удхатай. Чжун («дунда») гэдэгынь Нанхяад үндэһэтэнэй өөрһэдөө соёл эргэншэлэй түб гэжэ үзэхэ эртын дэбэргэн уламжалалһаа эхэтэй. Манзын Чин уласай дараагаар байгуулагдаһан бүгэдэ найрамдаха уласые Монголшууд Дундада Эргэн Улас (ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠤ ᠢᠷᠭᠡᠨ ᠤᠯᠤᠰ) (1911—1945) гэһэн нэрлэдэг байба. Го («улас») гэдэгынь уласай олон үндэһэтэниие нэрлэхын тулада Сунь Ятсенэй һэргээн хэрэглэһэн хуушанай хэлэжэ болоно. Одоо сагта мүн Дундада улас гэхэ нэрэшэлые монголшуудаар хэрэглүүлхые ехэд хэшээдэг болоод үбэрмонголшуудай дунда тэгжэ ярижа бэшэдэг.
Хитад гү, али Хань үндэһэтэниие Монголшууд Нанхяад гэжэ нэрлэжэ байһаниие Монголой Нюуса Тобшоһоо хаража болоно. Хитад гэһэн нэрэшэлээр Монголшууд Дунда Зуунай үеын үбгэ монгол хэлэтэн Хитан үндэһэтэниие нэрыдэдэг байгаад хожомоо Хитан үндэһэтэн Нанхяадта уусаһанай дараа тэрэ зүгэй уласуудые монгол хэлэнээ Хитад гэжэ болоо. Мүнөөнэй Бээжэндэ ниислэлээ хэжэ байһан Зүршэдэй байгуулһан Алтан уласынь Нанхяаднарһаа хэлэн соёл өөр үндэһэтэн байгаа. Тодоруулбал зүршэд хэлэниинь Алтай изагуурай манжа тунгус хэлэнэй нэгэн һалбари хэлэн юм.

## Газарзүй
Хитадтай хилэ ниилэдэг уласууд: Монгол Улас, Ородой Холбооной Улас, Казахстан, Япон. Мүн харисангы бага уһаар Хитадай тэнгис, Япон тэнгис ойролсоо.
Үргэн уудам Хитад ороной 9,640,821 км2 талмайда байгаали олон янзаар бүрилдэн тогтобо. Баруун хилэ, хизгаарта Гималай, Каракорум, Памир, Тэнгэри Уула, Кунь-Лунь, Хүхэнуур–Түбэдэй үндэрлиг зэргэ уулархаг орон, баруун хойто хизгаараар Таклакаман, Гоби зэргэ сүлэ байдаг бол зүүн урда нютагаар Хүхэ мүрэн, Шара мүрэн гэжэ дэлхэйн хоёр томо мүрэнэй һаба газар байна. Дурна эрье, хэдэн хэдэн тэнгисээрээ Номгон далайда тулажа, нара зүб тойруулбал Вьетнам, Лаос, Бирма, Бутан, Энэдхэг, Балба, Пакистан, Афганистан, Таджикистан, Хиргис, Хасаг, Монгол, Росси, Хойто Солонгос гэһэн 14 уластай газараар хилэ залгадаг. Хитад улас өөрын хэһэг гэдэгһээ боложо Тайвань 1971 онһоо хойшо олон уластай эрхэ дутуу харилсажа байна. Мүн Энэдхэгэй харьяалжа бай уулын буйда хэдэн газар, Японой Сенкаку ольтирог, Вьетнамай газар нютагые өөрынхи гэжэ маргадаг. Тиимэһээ 1950 ондо Түбэдтэй, 1962 ондо Энэдхэгтэй, 1969 ондо СССР-тэй 1978 ондо Вьетнамтай, дайтаж байсан.
СССР-эй туршалгаар БНХАУ Хитадуудһаа үсөөн 55 нэрын арад түмэнд өөртөө заһаха эрхэтэй газар заажа үгэжэ тайтгаруулдаг хэдышье нэгэ үндэһэтэн дабамгайлһан уласай жэшээр нэгэдэмэл түрын байгууламжатай юм. Коммунис (эб хамта) улас түрын дэглэмтэй ушарһаа ганса намһаа бүхы түбшэнэй түрэ засагай ударидалгые томилжо байна. Харин эхиндээ социалис (ниигэм журамта) эдэй засагтай байжа байгаад 1978 онһоо аажамаар заха зээлиин эдэй засагта шэлжэжэ мүнөө ДНБ-ын хэмжээр дэлхэйдэ АНУ-ай дараа ородог болшохоод байна. Орон нютагаа 5 түвшэн, баһа зүг шэгэй орон гээд ойлгоходо түбэгтэй олон нэгэжэ болгон хубааһан байдагһаа нэгэдүгээр түбшэндэ 23 можо, өөртөө заһаха 5 орон, түбһөө захирдаг 4 хото, онсогой захиргаата 2 оронойе харьяалжа байна. 1,339,724,852 хүнһөө ниислэл Бээжэндэ 18 сая, түрүүн хото Шанхайда 23 саянь амидарадаг.

### Уула
Хитадай уула шэлэдэ Тэнгэри уула, Уишань уула, Яншань уула, Бэйшань уула, Наньлингай уула, Ехэ Хянганай дабаан, Тайханшань уула, Ушань уула, Фэншань уула, Алтайн уула, Линшань уула, Алашань уула, Паньшань уула болон Гималай зэргэ байдаг. Энэһээ гадна, Хитадай 5 хайрхан гэжэ байдаг. Энэнь тухайлбал зүүн хайрхан Тайшань уула, урда хайрхан Хен шань уула, баруун хайрхан Хуашань уула, хойто хайрхан Хэйшань уула, түб хайрхан Суншань уула болоно. Хитадай үндэрлигүүд дотор Хүхэнуур Түбэдэй үндэрлиг хамагһаа нэрэтэй. Далайн нюрууһаа дундажаар 4000 тухай метртэ үргэгдэһэн энэ үндэрлигэй талмай 2 сая 500 мянган хабтагай дүрбэлжэн километр болоод, Хитадай нютаг дэбисхэрэй бараг 1/4 хубиие эзэлдэг. Хүхэ Нуур Түбэдэй үндэрлигһээ гадна Үбэр Монголой үндэрлиг, Шара Хүрьһэтэ үндэрлиг, Юньнань-Гуйчжоугой үндэрлиг байдаг.

### Гол мүрэн
Хитад улас бол мүн гол мүрэн ехэтэй орон, Хитадай гол мүрэнүүдэй утые ниилүүлэн бодобол 430 мянган километртэ хүрэжэ, дэлхэйн бүмбэрсэгые арбаада ороожо хүрэдэг. Хитадай гол мүрэнүүд дотор Хүхэ мүрэн, Хатан гол хамагһаа нэрэтэй. Хүхэ мүрэн бол дэлхэйн 3-дахи томо мүрэн, ниитэ 6380 үлүү километр ута, Хүхэ мүрэнэй һаба газар эд уурһаар элбэг дэлбэг, уһанай хүсэнэй нөөсэнь Хитадай уһанай нөөсын 40%-е эзэлдэг болоод һаба газартань 20-оод сая гектар таряан талмай, 300 үлүү сая хүн зон һуурижан амидарадаг Хитадай хүдөө ажахын шухала нютаг болоно. Хитадай 2-дохи томо гол Хатан голой һаба газар бол Хитадай үндэһэтэнүүдэй үлгы юм. Хүхэнуур можын Баян хара уулнаас эхэ абаһан энэ голой ниитэ утань 5464 километр, Хүхэнуур, Сычуань, Ганьсу, Ниншя, Үбэр Монгол, Шаньши, Шэньши, Хэнань, Шаньдун зэргэ 9 можо өөртөө засаха аймагаар урдан үнгэржэ Бохай тэнгистэ шудхадаг. Хүхэ мүрэн, Хатан голһоо гадна Хитадта баһа дэлхэйн хамагай ута һубаг болохо Бээжэн-Ханьчжоугой һубаг байдаг. Бээжэн-Ханьчжоугой һубаг бол Хитадай эртын уһан ажахын абарга ехэ барилга болоно. Бүри эртэ манай тоололой 605-604 оной Суй Ян-ди хаанай үедэ татаһан юм. Энэ һубаг Лоуянгаар түб болгожо, хойшоо Бээжэн, үмэнэшүү Ханчжоу хүрэжэ, 1794 килoметр үргэлжэлдэг. Бээжэн, Тяньцзинь, Хэбэй, Шаньдун, Жянсү, Жэжян зэргэ можо хотоор урлан үнгэржэ, Хайхэ гол, Хуайхэ гол, Хүхэ мүрэн, Цяньтан мүрэнэй 5 ехэ гол мүрэнэй системые холбожо байдаг. Одоо энэ һубаг Хитадай урда нютагай уһые хойто нютагта татаха барилгын зүүн талын шугамай гол шугам болоод байна.

## Түүхэ

### Үмэнэхи үе
3000 тухай жэлэй түүхэтэй хитад үндэһэтэнэй түүхын туршада олон улас гүрэн оршон тогтоножо байгаа. Монголшууд 1279 ондо бүхы хитадые нэгэдхэн Юань улас байгуулан 1368 он хүрэтэр захиржа байба Мин улас 1644 ондо унажа, манжануудай эрхэшээлдэ орон Чин гүрэн гэгдэхэ болоһониинь Хитадай нютаг дээрэхи һүүлшын эзэнтэ улас байгаа. Мүн энэ Чин гүрэниинь Хара тамхиин дайнда (1840—1842) Англида илагдаһанаар Хитадай эргүүдые баруунайхид эзэмшэжэ эхилһэн болоод тэрэндэ эсэргүү тэмсэл улас ороной үнсэгэ булан бүридэ боложо байгаа. Эсэстэнь 1911 оной сагаагша гахай жэлэй хубисхал Манзын Чин гүрэниие мүхөөжэ, 1912 ондо Хитад Уласые тунхаглаба. Гэбэшье сэрэгэй эрхэтэнүүдэй хоорондын зүршэл болон Түбэд зэргэ уласые эзэлэн түримхэйлхэ бодолгонь хүсэтэй эсэргүүсэлтэй тулгарһан гэхэ мэтэ шалтаанай уламһаа нэгэдэһэн засаг үгы болобо. Ийнхүү олон жил үргэлжилсэн иргэний дайны эцэст Хитадай Коммунист Нам ялж, 1949 онд БНХАУ байгуулагдсан түүхтэй.

### Оршон үе саг
БНХАУ-ын түүхые тухайн үедэ ударидажа байһан хүнэйнь нэрээр Мао Зэдуний үе (1949—1978) болон Дэнь Сяопинай үе (1978—) гэжэ 2 хубаахань бии.
Мао Зэдунай үедэ БНХАУ социалис системэдэ хамрагдан, Ехэ Дэбхэрэлтын бодолгые хэрэгжүүлжэ ерэһэн болобош амжалтада хүрээгүй юм. Энэнэй уламһаа Соёлой хубисхал гаража, «хубисхалта эсэргүү» гэгдэһэн хүнүүдэй олоноорынь хороожо, улас орон даяар айдас хүйдэс ноёлһон жэлнүүд ерэһэн юм. Мао Зэдун наһа барахатай зэргэсэн энэ хубисхалшье намжажа, Мао Хуа Гуофенг залгамжалһан болобош удалгүй түрын эрхэ Дэнь Сяопиньда шэлжэбэ.
Дэнь Сяопиниин үедэ БНХАУ Коммунис Нам гэжэ ганса намай системэеэ хадагалжа үлэһэн болобошье эдэй засагаа заха зээлиин системэдэ шэлжүүлхэ алахамууд хэгдэжэ, БНХАУ оршон үетэй хүл ниилүүлэн алхаха болоо. Энэ хугасаанда хүндэ хүнгэн үйлэдбэринүүд хүгжэн, «Дэлхэйн үйлэдбэри» гэжэ нэрлээгдэхэ болотороо эдэй засагынь олошоруулһан юм. Гэбэшье улас түрын хубида сүлөөгүй байдал үргэлжэлһээр байгаа болон 1989 оной Тяньаньмэнь талмайн алалга болон 2005 оной Һалан тусгаарлахада эсэргүү хуули зэргэнь БНХАУ-ай «Нэгэ Хитад, Нэгэ Улас» бодолгын элирэл юм.

## Ниигэм

### Хүн зон зүй
Хитад улас дэлхэйдэ эгээн олон хүнтэй. Эгээн ойро 2010 оной тоололгоор БНХАУ 1,370,536,875 оршон һуугшатай байба. 16,6 хубинь 15 хүрэтэрхи наһанай хүүгэд, 70,1 хуби 15-60 наһатан, 13,3% нь 60-аас дээш ахмад наһатан юм. Хүн зоной жэлэй үрэжэл 0.46% байна. Дундажаар 73,18 наһалдаг.
Хэтэ үрэжэлые 1979 оной «Нэгэ хүүгэдэй бодолго»-оор болюулһан. Ядаралай хуби бууража, амижаргаанай нюруу дээшэлһэниинь һайн болобошье хүүгэд нюуха, наймаалха гэхэ мэтэ муу үрэ дагабари баһа байгаа. Түрэжэ бай хүүгэдэй эрэ эмын харисаа 105/100 боложо гажаһан болоод 2010 ондо бүри 118/100 байгаа. 2013 онһоо эхэнэр нүхэрэй али нэгэниинь айлай ганса хүүгэд бол хоёр хүүгэдтэй байхые зүбшөөржэ зөөлрүүлһэн.
Хитадайхин хотожожо байгаа. 1990 ондо хотын хүн зон 20% байһан бол 2007 ондо 46% хотынхин болоһон. Хитадта саяһаа олон хүнтэй 160 оршом хот байгааһаа Шанхай, Бээжэн, Тяньцзинь, Гуанчжоу, Шэньжэнь, Чунцин, Ухань долоонь асанхи хүнтэй болшохоһон. Араһаань Дунгуань, Чэндү, Хонконг, Нанжан, Мүгдэн, Ханьчжоу гээд олон хот нэхэжэ ябаа. Ажал бэдэржэ хүдөөһөө хото бараадһан 220 сая хүн бии.
Хитад үндэһэтэнэй түрэлхи, Хитад уласай газар нютагай 45,6% эзэлһэн Дотор газарта хүн зоной 93.9% оршон һуудаг. Бээжэн-Шанхайн хүрээнэй Хитадай ехэ тала, Хонконг-Гуаньчжоу хабын урда нютагта бүри шэгүү һууришилтай. Түбэдэй ӨЗО-до эгээн һиирэг, 2,2 хүн/км2 байгаа.

### Арад түмэн
БНХАУ арад эргэдээ хэлэн, яһан үндэһыень харгалзан 56 нэрээр хураан бүридхэдэг. Тус уласай үндэһэн хүн ам Хитад түрэлхи хэлтэй Хитад үндэһэтэн нийт хүн зоной 91.51 хубиие бүридүүлжэ, ТӨЗО ШУӨЗО хоёрһоо бусад можо, орондо хэдынээ диилэнхи олоной хубитай болоо. 70 хубинь умарад (Бээжэн багтааһан), үлдсэн нь ү (Шанхайн), юэ (Хонконгийн кантон г.м), минь зэргэ аялгуутан гэхэ болобош Хитад бэшэгэй нэгэ дүрэмтэй.
Уласай үсөөн тоото арад түмэн 8,49% хубиие эзэлжэ байгааһаа 2010 оной тоололгоор 16,9 сая жуан, 10,5 сая хотон, 10,3 сая манжа, 10,0 сая уйгар, 9,4 сая мяо, 8,7 сая и гэжэ ябаһаар 3 мянган лоба, татараар гүйсэнэ. Хитадууд күнзы, бомбо (дао), будда гэһэн «гурбан шажан ном»-ые эртынһээ эдеэшүүлжэ абаһан. Хотон Хитадуудынь лалын шүтэлгэтэй. БНХАУ эхиндээ шажан хориглоһоншье 1980-аад онһоо хиналтатай жааханаар сүлөөлбэ.
Олон яһатанай ехэнхинь урдын тай-кадай изагуурай хэлэтэй байдаг. Бүгэдэл өөрын гэһэн хубсаһан гоёл, зан заншалаараа илгарха болобошье Хитад үндэһэтэнэй хүсэтэй нэбтэрэлтээр Хитад хэлэтэй болоод түрэлхи хэлээ гээсхээжэ байна. Түбэд-бирма бүлэгэй хэлэтэй-шарын шажаниие үүсхэгшэ түбэд, түрэг бүлэгэй хэлэн-ислам шүтэлгэтэй уйгур, хасаг, монгол бүлэгэй хэлэн-шарын шажанай уламжалалта монгол зэргэ хизгаарай арад түмэн Хитад хэлэн һурахын хамтаар өөрын түрэлхи хэлэн бэшэгээ боломжоороо хадагалжа үлэһэн.
- наһа, эрэ эмэ субарга
- Бээжэнгэй олимпын нээлтэдэ 56 арадай хубсаһатай багашуул
- Буддын хиид
- Шанхай хото
- 1956 онһоо хялбари ханзын
 Хитад бэшэгтэй болоһон


## Улас түрэ
Хитад Улас хүнэй ​​эрхые (Интернетдэ сүлөөтэй нэбтэрэлгэ, хэблэлэй эрхэ сүлөө, суулганай эрхэ сүлөө, хүүгэдтэй болохо эрхэ сүлөө, ниигэм байгуулха эрхэ сүлөө, шажан шүтэлгын эрхэ сүлөө) зүршэхэ, захиргаадалтын уласуудай нэгэн юм.
Хуули баталха байгуулгань Бүхы Арадай Түлөөлэгшэдэй Хурал, гүйсэдхэхэ засаглалай дээдэ байгуулгань Түрын зүблэл болоно. Хамагай дээдэ шүүхэ газар Арадай Дээдэ Шүүхэ юм.
Гэбэш түрын дээдэ эрхэ мэдэл "Нам"да түблэрхэ болоод ХКН-ын тэргүүлэгшэд улас орониие ударидадаг гэхэд болоно.
1997 ондо Ехэ Британиһаа бусаажа абаһан Хонконг болон 1999 ондо Португалһаа бусаажа абаһан Макао «Нэгэ улас, хоёр системэ» гэжэ нэрлээгдэхысэ үргэн хэмжээтэй өөртөө засаха эрхэтэй.
2013 оной байдалаар БНХАУ-ай Засагай газар ба намай түрүүн албан тушаалнуудай хубаарилалта:
| Эрэмбэ | Албан тушаал                                                                                           | Хүн         |
| ------ | ------------------------------------------------------------------------------------------------------ | ----------- |
| 1      | БНХАУ-ай Юрэнхылэгшэ Хитадай Коммунис Намай Юрэнхы нарин бэшэгэй дарга Сэрэгэй Түб Зүблэлэй Түрүүлэгшэ | Си Цзиньпин |
| 2 / 3  | БНХАУ-ай Түрын Зүблэлэй Юрэнхы Сайд                                                                    | Ли Кэцян    |
| 2 / 3  | Бүхэхитад Арадай Ехэ Хуралай Байнгын Хорооной Түрүүлэгшэ                                               | Чжан Дэцзян |
| 4      | БНХАУ-ай Арадай Улас Түрын Зүблэлдэхэ Бага Хурал Бүхэхитад Хорооной Түрүүлэгшэ                         | Юй Чжэншэн  |


### Хитад Коммунис Нам
БНХАУ-ай Үндэһэн хуулида тусхагдаһан Хитадай Коммунис Намаар (ХКН) захиржа байна.
Хитадай Коммунис Нам 76 сая үлүү гэшүүнтэй, дэлхэйн улас түрын эгээн томо байгуулга. 2009 ондо БНХАУ байгуулагдаһанай нэгэн жаран болоходо ХКН-ай 4-дэхи үеын ударидагшад эрхэ баряад ябажа байгаашье үнгэрһэн хугасаада Хитадай улас түрын системэдэ намай лидерынь өөрын залгамжалагшые тодоруулха талаар баталгаажаһан тогтоһон арга зам гэжэ байһангүй. Мао Зэдуниие наһа бараһанай дараа тэрэнэй залгамжалагшадые түлхин Дэн Сяопин эрхэ мэдэлые гартаа адхаха болоһон. Харин Дэн Сяопин өөрынгөө залгамжалагша гэгдэжэ байһан хоёр хүниие орхин Цзян Цзэминьдэ түрын эрхээ шэлжүүлһэнэй зэргэсээ үе алгаһан Ху Цзиньтаое тогтоожо үгэһэн байдаг.

### Засаг захиргаанай хуубари
Хитад улас мүнөөдэр можо, аймаг, хошуун, сум, гасаанай гэһэн 5 зэргэ дэбэй хорин нэгэжээр газар нютгаа шаталан хубаажа байна. I дэсын 33 нютагһаа 22-нь можо, 5-нь автономито орон (ӨЗО), 4-нь түбдэ захирагдаха хото, 2-нь онсогой захиргаата орон (ОЗО) гэһэн зүйлэй нютаг болоно. Хоёр ОЗО (Хонконг, Макао) автономито ехэ эрхэтэй. Тайваниие өөрынхи гэжэ зүдхэдэг.
| №                                        | Нютагай нэрэ | Нютагай нэрэ | Хитадаар | Талмай (км²) | Хүн зон (2010) | Нютагай түб |
| ---------------------------------------- | ------------ | ------------ | -------- | ------------ | -------------- | ----------- |
| — можо (省) —                            |              |              |          |              |                |             |
| 1                                        | Аньхуй       | ᠠᠨᠾᠦ᠋ᠢ        | 安徽     | 139,700      | 59,500,510     | Хэфэй       |
| 2                                        | Ганьсу       | ᠭᠠᠨᠰᠤ        | 甘肃     | 454,300      | 25,575,254     | Ланьчжоу    |
| 3                                        | Гирин        | ᠭᠢᠷᠢᠨ        | 吉林     | 187,400      | 27,462,297     | Чанчунь     |
| 4                                        | Гуандун      | ᠭᠤᠸᠠᠩᠳᠦ᠋ᠩ     | 广东     | 180,000      | 104,303,132    | Гуанчжоу    |
| 5                                        | Гуйжоу       | ᠭᠦᠢᠵᠸᠦ       | 贵州     | 176,000      | 34,746,468     | Гуйян       |
| 6                                        | Чжэцзян      | ᠵᠸᠵᠢᠶᠠᠩ      | 浙江     | 102,000      | 54,426,891     | Ханчжоу     |
| 7                                        | Цзянсу       | ᠵᠢᠶᠠᠩᠰᠦ      | 江苏     | 102,600      | 78,659,903     | Нанжин      |
| 8                                        | Цзянси       | ᠵᠢᠶᠠᠩᠰᠢ      | 江西     | 167,000      | 44,567,475     | Наньчан     |
| 9                                        | Ляонин       | ᠯᠢᠶᠤᠤᠨᠢᠩ     | 辽宁     | 145,900      | 43,746,323     | Мүгдэн      |
| 10                                       | Сычуань      | ᠰᠸᠴᠤᠸᠠᠨ      | 四川     | 485,000      | 80,418,200     | Чэнду       |
| 11                                       | Фуцзянь      | ᠹᠦᠵᠢᠶᠠᠨ      | 福建     | 121,300      | 36,894,216     | Фучжоу      |
| 12                                       | Хайнань      | ᠬᠠᠶᠢᠨᠠᠨ      | 海南     | 34,000       | 8,671,518      | Хайкоу      |
| 13                                       | Хара-Мүрэн   | ᠬᠠᠷᠠᠮᠦ᠋ᠷᠡᠨ    | 黑龙江   | 454,000      | 38,312,224     | Харбин      |
| 14                                       | Хэбэй        | ᠾᠸᠪᠸᠢ        | 河北     | 187,700      | 71,854,202     | Шицзячжуан  |
| 15                                       | Хэнань       | ᠾᠸᠨᠠᠨ        | 河南     | 167,000      | 94,023,567     | Чжэнчжоу    |
| 16                                       | Хүхэ-Нуур    | ᠬᠥᠬᠡᠨᠠᠭᠤᠷ    | 青海     | 721,200      | 5,626,722      | Синин       |
| 17                                       | Хубэй        | ᠬᠤᠪᠸᠢ        | 湖北     | 185,900      | 57,237,740     | Ухань       |
| 18                                       | Хунань       | ᠬᠤᠨᠠᠨ        | 湖南     | 210,000      | 65,683,722     | Чанша       |
| 19                                       | Шаньдун      | ᠱᠠᠩᠳᠦ᠋ᠩ       | 山东     | 153,800      | 95,793,065     | Цзинань     |
| 20                                       | Шаньси       | ᠱᠠᠨ ᠰᠢ       | 山西     | 156,300      | 35,712,111     | Тайюань     |
| 21                                       | Шэньси       | ᠱᠠᠨᠰᠢ        | 陕西     | 205,600      | 37,327,378     | Сиань       |
| 22                                       | Юньнань      | ᠶᠦᠨᠨᠠᠨ       | 云南     | 394,000      | 45,966,239     | Куньмин     |
| — автономито орон (自治区) —             |              |              |          |              |                |             |
| 23                                       | Гуанши       | ᠭᠤᠸᠠᠩᠰᠢ      | 广西     | 236,000      | 46,026,629     | Наньнин     |
| 24                                       | Ниншя        | ᠨᠢᠩᠰᠢᠶᠠ      | 宁夏     | 66,400       | 6,301,350      | Иньчуань    |
| 25                                       | Үбэр-Монгол  | ᠥᠪᠦᠷ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ  | 內蒙古   | 1,183,000    | 24,706,321     | Хүхэ хото   |
| 26                                       | Түбэд        | ᠲᠦᠪᠡᠳ        | 西藏     | 1,228,400    | 3,002,166      | Һаса        |
| 27                                       | Синьцзян     | ᠰᠢᠩᠵᠢᠶᠠᠩ     | 新疆     | 1,660,400    | 21,813,334     | Үрэмшэ      |
| — онсогой захиргаата орон (特别行政区) — |              |              |          |              |                |             |
| 28                                       | Макао        |              | 澳门     | 29           | 552,300        | Макао       |
| 29                                       | Хонконг      |              | 香港     | 1,104        | 7,061,200      | Хонконг     |
| — түбдэ захирагдаха хот (直辖市) —       |              |              |          |              |                |             |
| 30                                       | Бээжэн       | ᠪᠡᠭᠡᠵᠢᠩ      | 北京     | 16,800       | 19,612,368     | Бээжэн      |
| 31                                       | Тяньцзинь    | ᠲᠢᠶᠠᠨᠵᠢᠨ     | 天津     | 11,305       | 12,938,224     | Тяньцзинь   |
| 32                                       | Чунцин       |              | 重庆     | 82,300       | 28,846,170     | Чунцин      |
| 33                                       | Шанхай       | ᠱᠠᠩᠬᠠᠢ       | 上海     | 6,341        | 23,019,148     | Шанхай      |


### Хотонууд
Хитадай ниислэл хото — 17 550 000 хүн зонтой Бээжэн юм. Ондоо ехэ хотонууд: Шанхай (хүн зон — 18 450 000 хүн), Чунцин, Тяньцзинь, Гуанчжоу.
| Эрэмбэ | Буряад нэрэ/ Ханьюй Пиньинь/ Хялбарижуулһан/ Уламжалалта | Хүн зон    | Он жэл | Зураг | Харьяалал | Бүһэ нютаг   |  |
| ------ | -------------------------------------------------------- | ---------- | ------ | ----- | --------- | ------------ |  |
| 1      | Чунцин Chóngqìng (simp: 重庆, trad: 重慶)                | 28,846,170 | 2010   |       | Хитад     | Урда Баруун  |  |
| 2      | Шанхай Shànghǎi (simp: 上海, trad: 上海)                 | 23,019,148 | 2010   |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 3      | Бээжэн Běijīng (simp: 北京, trad: 北京)                  | 19,612,368 | 2010   |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 4      | Чэнду Chéngdū (simp: 成都, trad: 成都)                   | 14,047,625 | 2010   |       | Хитад     | Урда Баруун  |  |
| 5      | Тяньцзинь Tiānjīn (simp: 天津, trad: 天津)               | 12,938,224 | 2010   |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 6      | Гуанчжоу Guǎngzhōu (simp: 广州, trad: 廣州)              | 12,700,800 | 2010   |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 7      | Харбин Hā'ěrbīn (simp: 哈尔滨, trad: 哈爾濱)             | 10,635,971 | 2010   |       | Хитад     | Хойто Зүүн   |  |
| 8      | Шэньчжэнь Shēnzhèn (simp: 深圳, trad: 深圳)              | 10,357,938 | 2010   |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 9      | Ухань Wǔhàn (simp: 武汉, trad: 武漢)                     | 9,785,392  | 2010   |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 10     | Ханьчжоу Hángzhōu (simp: 杭州, trad: 杭州)               | 8,700,400  | 2010   |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 11     | Шиань Xī'ān (simp: 西安, trad: 西安)                     | 8,467,837  | 2010   |       | Хитад     | Хойто Баруун |  |
| 12     | Мүгдэн Shěnyáng (simp: 沈阳, trad: 瀋陽)                 | 8,106,171  | 2010   |       | Хитад     | Хойто Зүүн   |  |
| 13     | Нанжан Nánjīng (simp: 南京, trad: 南京)                  | 8,004,680  | 2010   |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 14     | Чаньчунь Chángchūn (simp: 长春, trad: 長春)              | 7,459,005  | 2010   |       | Хитад     | Хойто Зүүн   |  |
| 15     | Шанцю Shāngqiū (simp: 商丘, trad: 商丘)                  | 7,362,472  | 2010   |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 16     | Хонконг Xiānggǎng (simp: 香港, trad: 香港)               | 7,103,000  | 2011   |       | Хонконг   | Урда Түб     |  |
| 17     | Цзинань Jǐnán (simp: 济南, trad: 濟南)                   | 6,814,000  | 2010   |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 18     | Далянь Dàlián (simp: 大连, trad: 大連)                   | 6,170,000  | 2009   |       | Хитад     | Хойто Зүүн   |  |
| 19     | Тайюань Tàiyuán (simp: 太原, trad: 太原)                 | 4,201,591  | 2010   |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 20     | Кунминь Kūnmíng (simp: 昆明, trad: 昆明)                 | 2,971,000  |        |       | Хитад     | Урда Баруун  |  |
| 21     | Уси Wúxī (simp: 无锡, trad: 無錫)                        | 2,359,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 22     | Шицзячжуан Shíjiāzhuāng (simp: 石家庄, trad: 石家莊)     | 2,280,000  |        |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 23     | Чжэнчжоу Zhèngzhōu (simp: 郑州, trad: 鄭州)              | 2,280,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 24     | Наньнин Nánníng (simp: 南宁, trad: 南寧)                 | 2,272,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 25     | Наньчан Nánchāng (simp: 南昌, trad: 南昌)                | 2,229,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 26     | Чанша Chángshā (simp: 长沙, trad: 長沙)                  | 2,187,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 27     | Циндао Qīngdǎo (simp: 青岛, trad: 青島)                  | 2,160,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 28     | Ланьчжоу Lánzhōu (simp: 兰州, trad: 蘭州)                | 2,072,000  |        |       | Хитад     | Хойто Баруун |  |
| 29     | Сучжоу Sūzhōu (simp: 苏州, trad: 蘇州)                   | 2,063,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 30     | Хэйфэй Héféi (simp: 合肥, trad: 合肥)                    | 1,984,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 31     | Наньчун Nánchōng (simp: 南充, trad: 南充)                | 1,913,000  |        |       | Хитад     | Урда Баруун  |  |
| 32     | Сямэнь Xiàmén (simp: 厦门, trad: 廈門)                   | 1,896,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 33     | Фучжоу Fúzhōu (simp: 福州, trad: 福州)                   | 1,860,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 34     | Гирин Jílín Shì (simp: 吉林市, trad: 吉林市)             | 1,823,725  |        |       | Хитад     | Хойто Зүүн   |  |
| 35     | Наньян Nányáng (simp: 南阳, trad: 南陽)                  | 1,797,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 36     | Үрэмшэ Wūlǔmùqí (simp: 乌鲁木齐, trad: 烏魯木齊)         | 1,757,000  |        |       | Хитад     | Хойто Баруун |  |
| 37     | Фошань Fóshān (simp: 佛山, trad: 佛山)                   | 1,739,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 38     | Гуйян Guìyáng (simp: 贵阳, trad: 貴陽)                   | 1,643,000  |        |       | Хитад     | Урда Баруун  |  |
| 39     | Бэньси Běnxī (simp: 本溪, trad: 本溪)                    | 1,600,000  | 2011   |       | Хитад     | Хойто Зүүн   |  |
| 40     | Нинбо Níngbō (simp: 宁波, trad: 寧波)                    | 1,594,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 41     | Вэйфан Wéifāng (simp: 潍坊, trad: 濰坊)                  | 1,536,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 42     | Датон Dàtóng (simp: 大同, trad: 大同)                    | 1,492,000  |        |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 43     | Аншань Ānshān (simp: 鞍山, trad: 鞍山)                   | 1,474,000  |        |       | Хитад     | Хойто Зүүн   |  |
| 43     | Бугата Bāotóu (simp: 包头, trad: 包頭)                   | 1,442,000  |        |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 45     | Нэйцзян Nèijiāng (simp: 内江, trad: 内江)                | 1,406,000  |        |       | Хитад     | Урда Баруун  |  |
| 46     | Фушунь Fǔshùn (simp: 抚顺, trad: 撫順)                   | 1,402,000  |        |       | Хитад     | Хойто Зүүн   |  |
| 47     | Сучжоу Xúzhōu (simp: 徐州, trad: 徐州)                   | 1,400,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 48     | Яньтай Yāntái (simp: 烟台, trad: 煙臺)                   | 1,328,000  |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 49     | Иян Yìyáng (simp: 益阳, trad: 益陽)                      | 1,296,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 50     | Чандэ Chángdé (simp: 常德, trad: 常德)                   | 1,284,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 51     | Таншань Tángshān (simp: 唐山, trad: 唐山)                | 1,279,226  |        |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 52     | Лоян Luòyáng (simp: 洛阳, trad: 洛陽)                    | 1,265,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 53     | Мяньян Miányáng (simp: 绵阳, trad: 綿陽)                 | 1,189,000  |        |       | Хитад     | Урда Баруун  |  |
| 54     | Хүхэ хото Hūhéhàotè (simp: 呼和浩特, trad: 呼和浩特)     | 1,144,000  |        |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 55     | Шаньтоу Shàntóu (simp: 汕头, trad: 汕頭)                 | 1,110,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 59     | Цзинчжоу Jīngzhōu (simp: 荆州, trad: 荆州)               | 1,104,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 60     | Баодин Bǎodìng (simp: 保定, trad: 保定)                  | 1,060,000  |        |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 61     | Аньян Ānyáng (simp: 安阳, trad: 安陽)                    | 1,058,000  |        |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 62     | Лючжоу Liǔzhōu (simp: 柳州, trad: 柳州)                  | 1,017,000  |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 63     | Luzhou Lúzhōu (simp: 泸州, trad: 瀘州)                   | 961,000    |        |       | Хитад     | Урда Баруун  |  |
| 64     | Ханьдань Hándān (simp: 邯郸 trad: 邯鄲)                  | 951,000    |        |       | Хитад     | Хойто        |  |
| 65     | Цюаньчжоу Quánzhōu (simp: 泉州, trad: 泉州)              | 948,000    |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 66     | Хэнян Héngyáng (simp: 衡阳, trad: 衡陽)                  | 904,000    |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 67     | Синин Xīníng (simp: 西宁, trad: 西寧)                    | 871,000    |        |       | Хитад     | Хойто Баруун |  |
| 68     | Хэнань Huáinán (simp: 淮南, trad: 淮南)                  | 863,135    |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 69     | Инчуань Yínchuān (simp: 银川, trad: 銀川)                | 861,000    |        |       | Хитад     | Хойто Баруун |  |
| 70     | Чанчжоу Chángzhōu (simp: 常州, trad: 常州)               | 827,131    |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 71     | Хайнань Huái'ān (simp: 淮安 trad: 淮安)                  | 725,381    |        |       | Хитад     | Зүүн         |  |
| 72     | Ичан Yíchāng (simp: 宜昌, trad: 宜昌)                    | 634,568    |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 73     | Сянян Xiāngyáng (simp: 襄阳, trad: 襄陽)                 | 633,173    |        |       | Хитад     | Урда Түб     |  |
| 74     | Макао Àomén (simp: 澳门, trad: 澳門)                     | 542,400    |        |       | Макао     | Урда Түб     |  |


Хитад
{{redirect3|Хитад|Хитад}}
{{Улас
|буряад_нэрэ         = '''Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас'''<br />[[Файл:БНХАУ мб.png]]
|уугуул_нэрэ  =  '''中华人民共和国'''
|богони_нэрэ = Хитад
|һүлдын_зураг                    = National Emblem of the People's Republic of China.svg
|тугай_зураг                     = Flag of the People's Republic of China.svg
|түрын_уряа           = 
|түрын_дуулал        =  {{lang-zho|义勇军进行曲}}<br />«Журамта сэрэгэй марш»<br /><center>[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center>
<!-- |Аудио=-->
|засаглалай_хэлбэри       = [[Бүгэдэ найрамдаха улас]]
|газарай_зураг                   = CHN orthographic.svg
|албан_ёһоной_хэлэн                    = [[Хитад хэлэн]]
|үндэһэ_язгуур                  =91,65% — [[Хитад үндэһэтэн]]<br>&nbsp;&nbsp;8,35 % — бусад арад түмэн 
|тогтносон_үйл_явдал1                = 1911 12 һара 29 үдэр
|Сүвэрэнитэт = Суверенитет
|ниислэл_хото            = [[Бээжэн]]
|тэргүүнэй_класс1          = Уласай дарга
|тэргүүнэй_класс2          = [[БНХАУ-ын Түрын Зүблэл|ТЗ-эй дарга]]
|тэргүүнэй_класс3         = АТИХ-ын дарга
|тэргүүнэй_нэрэ1                = [[Си Цзиньпинь]]
|тэргүүнэй_нэрэ2                = [[Ли Кэчянь]]
|тэргүүнэй_нэрэ3                = Ю Жэншэн
|хуули_тогтоогшо               =Бүхэхитадай Арадай<br>Түлөөлэгшэдэй Ехэ Хурал
|түүхэн_утга                   = Түүхэ
|түүхэн_огноо1                 ={{МЭҮ|221}}
|түүхэн_үйл1                   =Хитадай нэгэдэһэн [[Цинь улас]]
|түүхэн_огноо2                 =[[1912]]- 1 һара 1
|түүхэн_үйл2                   =[[Дундад Иргэн улас|ДИУ]] байгуулагдаба
|түүхэн_огноо3                 =[[1949]]-10 һара 1
|түүхэн_үйл3                   =БНХАУ тунхаглагдаһан
|газар_нютаг_км2             = 9,640,821
|уһанай_процент            = 2,8 %
|хүн_амай_тоосоо              = 1,339,724,852 хүн<ref name="Census2010">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722244.htm |title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of People's Republic of China on Major Figures of the 2010 Population Census |publisher=Stats.gov.cn |accessdate=1 November 2011}}</ref>
|хүн_ам_тооцоолсон_он = 2010
|хүн_амай_нягтрал_нэгжэ_км2 = 139.6
|ДНБ_ХАЧ                       =$11.299 их наяд<ref name="imf2" />
|ДНБ_ХАЧ_он                    =2011
|ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ                =2
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд              =$8,382<ref name=imf2/>
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ       =91
|ДНБ_нэрлэсэн                  =$7.298 их наяд<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=42&pr.y=14&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=924&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=China |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2012-04-18}}</ref>
|ДНБ_нэрлэсэн_он               =2011 
|ДНБ_нэрлэһэн_эрэмбэ          =2 
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд         =$5,413<ref name=imf2/>
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ  =90 
|ХТББИ                         =41.5<ref name="Ref_">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html АНУ-ай Тагнуулын төв газрын мэдээсэл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513124910/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |date=2009-05-13 }} [Gini rankings]</ref>
|Илтгэлцүүр_он                 =2007
|Илтгэлцүүр_ангилал            =
|Илтгэлцүүр_эрэмбэ             =
|ХХИ                           ={{increase}} 0.687<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2011|year=2011|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2011}}</ref>
|ХХИ_он                        =2011
|ХХИ_ангилал                   =<span style="color:#fc0;">дундажа</span>
|ХХИ_эрэмбэ                    =101
|мүнгэн_тэмдэгтэ                   = [[БНХАУ-ай юань]] (¥)
|мүнгэн_тэмдэгтэ_код    = CNY
|интернет_домэйн                   = [[.cn]], хоёр [[ханзы]]гаар [[.中国]], [[.中國]]
|телефоной_код            = +86
|сагай_бүһэ               = +8
|зүүлтэ                   = 
}}
'''Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас''' ({{zh-stp|s=中华人民共和国|t=中華人民共和國|p=Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó}}; {{zh-stp|s=中国|t=中國|p=Zhōngguó}}) — [[Ази]]ин ([[Еврази]]) [[түби газар|түбиин]] дурна зүгтэ оршодог; 9.6 сая км<sup>2</sup> газар нютагтайгаараа дэлхэйн улас оронуудһаа [[Росси]] ба [[Канада]] хоёрой арад Америктай зэргэсэжэ, 1.3 [[тэрбум]] хүнтэйгээрээ түрүүн байрада бэшэгдэдэг гээд юум юумээрээ хүшэрхэгжэһэн гүрэн мэтэ нүлөөтэй улас юм.<ref name="Census2010"/><ref name="imf2"/><ref name="Ref_"/> Хүн зон — 1 370 536 875 хүн үлүү.<ref name="HDI"/>

Түүхэ [[бурангы ниигэм]]эй үедэ өөр өөр нэрэтэй маша олон «[[хитад улас]]» ээлжэ дараалан халагдажа үнгэрһэн болоод яг одоогой газар нютаг бүхы Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас 1949 ондо байгуулагдажа, хэдэн жэл хүлеэһэнэй дараа 1971 ондо [[Нэгэдэһэн Үндэһэнэй Байгуулга|НҮБ]]-ын гэшүүн [[бүрин эрхэтэ улас|бүрин эрхэтэй улас]] боложо шадаба. [[Хитадууд]] энэ уласаа тобшоор 中国 гэжэ бэшэжэ [жун<sup>ъ</sup>гуо] гэжэ дуудадаг. Энэһээ тус уласай [[Үбэр Монгол]] орондо [[монголоор]] Монгол уласайхидһаа илгаатайгаар [дунда улас] гэжэ нэрлэжэ оршуулжа, «{{mongolUnicode|ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠦ ᠤᠯᠤᠰ|h}}» (думдаду улус) гэжэ бэшэжэ байгаа.

== Нэрэ ==
[[File:Fourmont-Zhongguo-Guanhua.png|thumb|left|1742 ондо хэблэһэн «Чжунго гуанхуа» нэрэтэй ном]]
Хитад хэлээр уласай нэрэнь 中国 (''Чжунго'') «Дунда улас» гэһэн удхатай. ''Чжун'' («дунда») гэдэгынь Нанхяад үндэһэтэнэй өөрһэдөө соёл эргэншэлэй түб гэжэ үзэхэ эртын дэбэргэн уламжалалһаа эхэтэй. Манзын Чин уласай дараагаар байгуулагдаһан бүгэдэ найрамдаха уласые Монголшууд [[Дундада Эргэн Улас]] ({{mongolUnicode|ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠤ ᠢᠷᠭᠡᠨ ᠤᠯᠤᠰ|h}}) (1911—1945) гэһэн нэрлэдэг байба. ''Го'' («улас») гэдэгынь уласай олон үндэһэтэниие нэрлэхын тулада [[Сунь Ятсен]]эй һэргээн хэрэглэһэн хуушанай хэлэжэ болоно. Одоо сагта мүн Дундада улас гэхэ нэрэшэлые монголшуудаар хэрэглүүлхые ехэд хэшээдэг болоод үбэрмонголшуудай дунда тэгжэ ярижа бэшэдэг.

Хитад гү, али Хань үндэһэтэниие Монголшууд [[Нанхяад]] гэжэ нэрлэжэ байһаниие [[Монголой Нюуса Тобшо]]һоо хаража болоно. Хитад гэһэн нэрэшэлээр Монголшууд [[Дунда Зуун]]ай үеын үбгэ монгол хэлэтэн [[Хитан]] үндэһэтэниие нэрыдэдэг байгаад хожомоо Хитан үндэһэтэн [[Нанхяад]]та уусаһанай дараа тэрэ зүгэй уласуудые [[монгол хэлэн]]ээ [[Хитад]] гэжэ болоо. Мүнөөнэй [[Бээжэн]]дэ [[ниислэл]]ээ хэжэ байһан [[Зүршэд]]эй байгуулһан [[Алтан улас]]ынь [[Нанхяад]]нарһаа [[хэлэн]] [[соёл]] өөр [[үндэһэтэн]] байгаа. Тодоруулбал [[зүршэд хэлэн]]иинь [[Алтай изагуур]]ай [[манжа]] [[тунгус]] [[хэлэн]]эй нэгэн һалбари хэлэн юм.

== Газарзүй ==
{{Multiple image
 | align = left
 | direction = vertical
 | width = 180
 | image1 = China 100.78713E 35.63718N.jpg
 | caption1 = [[Огторгойн орон зай|Сансарһаа]] абаһан зураг
 | image2 = Longji terrace - 03.JPG
 | caption2 = Гуансиин [[сагаан будаа]]най терасса
 | image3 = 漓江山水.jpg
 | caption3 = Гуансиин Ли гол
}}
Хитадтай хилэ ниилэдэг уласууд: [[Монгол Улас]], [[Ородой Холбооной Улас]], [[Казахстан]], [[Япон]]. Мүн харисангы бага уһаар [[Хитадай тэнгис]], [[Япон тэнгис]] ойролсоо.

Үргэн уудам Хитад ороной 9,640,821 км<sup>2</sup> талмайда байгаали олон янзаар бүрилдэн тогтобо. Баруун хилэ, хизгаарта [[Гималай]], [[Каракорум]], [[Памир]], [[Тэнгэри Уула]], [[Кунь-Лунь]], [[Хүхэнуур–Түбэдэй үндэрлиг]] зэргэ уулархаг орон, баруун хойто хизгаараар [[Таклакаман]], [[Гоби]] зэргэ сүлэ байдаг бол зүүн урда нютагаар [[Хүхэ мүрэн]], [[Шара мүрэн]] гэжэ дэлхэйн хоёр томо мүрэнэй һаба газар байна. Дурна эрье, хэдэн хэдэн тэнгисээрээ [[Номгон далай]]да тулажа, нара зүб тойруулбал [[Вьетнам]], [[Лаос]], [[Бирма]], [[Бутан]], [[Энэдхэг]], [[Балба]], [[Пакистан]], [[Афганистан]], [[Таджикистан]], [[Кыргызстан|Хиргис]], [[Казахстан|Хасаг]], [[Монгол Улас|Монгол]], [[Ородой Холбооной Улас|Росси]], [[Хойто Солонгос]] гэһэн 14 уластай газараар хилэ залгадаг. Хитад улас өөрын хэһэг гэдэгһээ боложо [[Тайвань]] 1971 онһоо хойшо олон уластай эрхэ дутуу харилсажа байна. Мүн Энэдхэгэй харьяалжа бай уулын буйда хэдэн газар, [[Япон]]ой [[Сенкаку ольтирог]], [[Вьетнам]]ай газар нютагые өөрынхи гэжэ маргадаг. Тиимэһээ 1950 ондо Түбэдтэй, 1962 ондо Энэдхэгтэй, 1969 ондо [[СССР]]-тэй 1978 ондо Вьетнамтай, дайтаж байсан.

[[СССР]]-эй туршалгаар БНХАУ Хитадуудһаа үсөөн [[Хитадай арад түмэн|55 нэрын арад түмэнд]] [[өөртөө заһаха эрхэ]]тэй газар заажа үгэжэ тайтгаруулдаг хэдышье нэгэ [[үндэһэтэн]] дабамгайлһан уласай жэшээр [[нэгэдэмэл улас|нэгэдэмэл]] [[түрын байгууламжа]]тай юм. [[Коммунизм|Коммунис]] (эб хамта) улас түрын дэглэмтэй ушарһаа [[Хитадай коммунис нам|ганса намһаа]] бүхы түбшэнэй түрэ засагай ударидалгые томилжо байна. Харин эхиндээ [[Социализм|социалис]] (ниигэм журамта) эдэй засагтай байжа байгаад 1978 онһоо аажамаар [[заха зээлиин эдэй засаг]]та шэлжэжэ мүнөө [[Дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүн|ДНБ]]-ын хэмжээр дэлхэйдэ [[Америкын Нэгэдэһэн Улас|АНУ]]-ай дараа ородог болшохоод байна. Орон нютагаа 5 түвшэн, баһа зүг шэгэй орон гээд ойлгоходо түбэгтэй олон нэгэжэ болгон хубааһан байдагһаа нэгэдүгээр түбшэндэ 23 [[можо]], [[Өөртөө заһаха орон|өөртөө заһаха 5 орон]], [[хото|түбһөө захирдаг 4 хото]], [[орон|онсогой захиргаата 2 оронойе]] харьяалжа байна. 1,339,724,852 хүнһөө ниислэл [[Бээжэн]]дэ 18 сая, түрүүн хото [[Шанхай]]да 23 саянь амидарадаг.

=== Уула ===
[[File:West Tian Shan mountains.jpg|thumb|Тэнгэри уула]]
Хитадай уула шэлэдэ [[Тэнгэри уула]], [[Уишань уула]], [[Яншань уула]], [[Бэйшань уула]], [[Наньлингай уула]], [[Ехэ Хянганай дабаан]], [[Тайханшань уула]], [[Ушань уула]], [[Фэншань уула]], [[Алтайн уула]], [[Линшань уула]], [[Алашань уула]], [[Паньшань уула]] болон [[Гималай]] зэргэ байдаг. Энэһээ гадна, Хитадай 5 хайрхан гэжэ байдаг. Энэнь тухайлбал зүүн хайрхан Тайшань уула, урда хайрхан Хен шань уула, баруун хайрхан [[Хуашань уула]], хойто хайрхан [[Хэйшань уула]], түб хайрхан [[Суншань уула]] болоно. Хитадай үндэрлигүүд дотор [[Хүхэнуур Түбэдэй үндэрлиг]] хамагһаа нэрэтэй. Далайн нюрууһаа дундажаар 4000 тухай метртэ үргэгдэһэн энэ үндэрлигэй талмай 2 сая 500 мянган хабтагай дүрбэлжэн километр болоод, Хитадай нютаг дэбисхэрэй бараг 1/4 хубиие эзэлдэг. Хүхэ Нуур Түбэдэй үндэрлигһээ гадна [[Үбэр Монголой үндэрлиг]], [[Шара Хүрьһэтэ үндэрлиг]], [[Юньнань-Гуйчжоугой үндэрлиг]] байдаг.

=== Гол мүрэн ===
{{Multiple image
 | align = right
 | direction = vertical
 | width = 250
 | image1 = 九曲黄河第一湾1.JPG
 | caption1 = [[Сычуань]] можодо [[Хатан гол]]
 | image2 = Dusk on the Yangtze River.jpg
 | caption2 = [[Хүхэ мүрэн]]
}}
Хитад улас бол мүн гол мүрэн ехэтэй орон, Хитадай гол мүрэнүүдэй утые ниилүүлэн бодобол 430 мянган километртэ хүрэжэ, дэлхэйн бүмбэрсэгые арбаада ороожо хүрэдэг. Хитадай гол мүрэнүүд дотор [[Хүхэ мүрэн]], [[Хатан гол]] хамагһаа нэрэтэй. Хүхэ мүрэн бол дэлхэйн 3-дахи томо мүрэн, ниитэ 6380 үлүү километр ута, [[Хүхэ мүрэн|Хүхэ мүрэнэй һаба газар]] эд уурһаар элбэг дэлбэг, уһанай хүсэнэй нөөсэнь Хитадай уһанай нөөсын 40%-е эзэлдэг болоод һаба газартань 20-оод сая гектар таряан талмай, 300 үлүү сая хүн зон һуурижан амидарадаг Хитадай [[хүдөө ажахы]]н шухала нютаг болоно. Хитадай 2-дохи томо гол [[Хатан гол]]ой һаба газар бол Хитадай үндэһэтэнүүдэй үлгы юм. Хүхэнуур можын [[Баян хара уула|Баян хара уулнаас]] эхэ абаһан энэ голой ниитэ утань 5464 километр, Хүхэнуур, [[Сычуань]], [[Ганьсу]], [[Ниншя]], [[Үбэр Монгол]], [[Шаньши]], [[Шэньши]], [[Хэнань]], [[Шаньдун]] зэргэ 9 можо өөртөө засаха аймагаар урдан үнгэржэ [[Бохайн тэнгис|Бохай тэнгистэ]] шудхадаг. Хүхэ мүрэн, Хатан голһоо гадна Хитадта баһа дэлхэйн хамагай ута һубаг болохо [[Агуу һубаг|Бээжэн-Ханьчжоугой һубаг]] байдаг. Бээжэн-Ханьчжоугой һубаг бол Хитадай эртын уһан ажахын абарга ехэ барилга болоно. Бүри эртэ манай тоололой 605-604 оной [[Суй Ян-ди хаан]]ай үедэ татаһан юм. Энэ һубаг Лоуянгаар түб болгожо, хойшоо Бээжэн, үмэнэшүү Ханчжоу хүрэжэ, 1794 килoметр үргэлжэлдэг. [[Бээжэн]], [[Тяньцзинь]], [[Хэбэй]], [[Шаньдун]], [[Жянсү]], [[Жэжян]] зэргэ можо хотоор урлан үнгэржэ, [[Хайхэ гол]], [[Хуайхэ гол]], [[Хүхэ мүрэн]], [[Цяньтан мүрэн]]эй 5 ехэ гол мүрэнэй системые холбожо байдаг. Одоо энэ һубаг Хитадай урда нютагай уһые хойто нютагта татаха барилгын зүүн талын шугамай гол шугам болоод байна.

== Түүхэ ==
{{main|Хитадай түүхэ}}
[[Файл:Territories of Dynasties in China (ru).gif|left|250px|thumb|Хитад ороной түүхын түрэ улас (хитад нюдээр). [[Ехэ Монгол улас|Монгол]] [[Манзын Чин гүрэн|Манжа]] хоёр Хитадта ноёлһоноор Хитад улас [[Сагаан хэрэм]], [[Дотор газар]]һаа гаража тэлэбэ.]]
[[Файл:Mao proclaiming the establishment of the PRC in 1949.jpg|thumb|left|250px|[[Мао Зэдун]] 1949 ондо БНХАУ-ые тунхаглаһан.]]

=== Үмэнэхи үе ===
3000 тухай жэлэй түүхэтэй [[хитад үндэһэтэн]]эй түүхын туршада олон улас гүрэн оршон тогтоножо байгаа. Монголшууд 1279 ондо бүхы хитадые нэгэдхэн [[Юань улас]] байгуулан 1368 он хүрэтэр захиржа байба [[Мин улас]] [[1644 он]]до унажа, [[манза|манжануудай]] эрхэшээлдэ орон [[Манзын Чин гүрэн|Чин]] гүрэн гэгдэхэ болоһониинь Хитадай нютаг дээрэхи һүүлшын эзэнтэ улас байгаа. Мүн энэ Чин гүрэниинь [[Хара тамхиин дайн]]да ([[1840]]—[[1842]]) [[Англи]]да илагдаһанаар Хитадай эргүүдые баруунайхид эзэмшэжэ эхилһэн болоод тэрэндэ эсэргүү тэмсэл улас ороной үнсэгэ булан бүридэ боложо байгаа. Эсэстэнь [[1911 он]]ой [[сагаагша гахай жэлэй хубисхал]] Манзын Чин гүрэниие мүхөөжэ, [[1912]] ондо Хитад Уласые тунхаглаба. Гэбэшье сэрэгэй эрхэтэнүүдэй хоорондын зүршэл болон [[Түбэд]] зэргэ уласые эзэлэн түримхэйлхэ бодолгонь хүсэтэй эсэргүүсэлтэй тулгарһан гэхэ мэтэ шалтаанай уламһаа нэгэдэһэн засаг үгы болобо.<ref>[http://savetibet.ru/img/2010/tibet-book-mong.pdf Кузьмин С. Л. Нууц Түвд орон. Тусгаар тогтнол ба эзэгнэлийн түүх. 2011. Улаанбаатар]</ref> Ийнхүү олон жил үргэлжилсэн иргэний дайны эцэст [[Хитадай Коммунист Нам]] ялж, [[1949]] онд БНХАУ байгуулагдсан түүхтэй.

=== Оршон үе саг ===
БНХАУ-ын түүхые тухайн үедэ ударидажа байһан хүнэйнь нэрээр '''Мао Зэдуний үе''' ([[1949]]—[[1978]]) болон '''Дэнь Сяопинай үе''' ([[1978]]—) гэжэ 2 хубаахань бии.

[[Мао Зэдун]]ай үедэ БНХАУ социалис системэдэ хамрагдан, [[Ехэ Дэбхэрэлтын Бодолго|Ехэ Дэбхэрэлтын бодолгые]] хэрэгжүүлжэ ерэһэн болобош амжалтада хүрээгүй юм. Энэнэй уламһаа [[Соёлой хубисхал]] гаража, «хубисхалта эсэргүү» гэгдэһэн хүнүүдэй олоноорынь хороожо, улас орон даяар айдас хүйдэс ноёлһон жэлнүүд ерэһэн юм. Мао Зэдун наһа барахатай зэргэсэн энэ хубисхалшье намжажа, Мао [[Хуа Гуофенг]] залгамжалһан болобош удалгүй түрын эрхэ [[Дэнь Сяопинь]]да шэлжэбэ.

Дэнь Сяопиниин үедэ БНХАУ Коммунис Нам гэжэ ганса намай системэеэ хадагалжа үлэһэн болобошье эдэй засагаа заха зээлиин системэдэ шэлжүүлхэ алахамууд хэгдэжэ, БНХАУ оршон үетэй хүл ниилүүлэн алхаха болоо. Энэ хугасаанда хүндэ хүнгэн үйлэдбэринүүд хүгжэн, «Дэлхэйн үйлэдбэри» гэжэ нэрлээгдэхэ болотороо эдэй засагынь олошоруулһан юм. Гэбэшье улас түрын хубида сүлөөгүй байдал үргэлжэлһээр байгаа болон [[1989 оной Тяньаньмэнь талмайн алалга]] болон [[2005 он]]ой [[Һалан тусгаарлахада эсэргүү хуули]] зэргэнь БНХАУ-ай «Нэгэ Хитад, Нэгэ Улас» бодолгын элирэл юм.

== Ниигэм ==
[[Файл:PRC Population Density.svg|thumb|Можо, ороной хүн зоной нягта һиирэг]]
=== Хүн зон зүй ===
{| class="toccolours" cellpadding="1" cellspacing="0" celhttp://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Islamabad&action=edit&section=  style="float:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:85%;"
|-
! colspan="3"  style="background:#ace1af; text-align:center;"| Хитадай хүн зоной тоо (1953-2010)<ref>[http://www.stats.gov.cn/tjgb/rkpcgb/index.htm БНХАУ-ын хүн зоной зургаан удаагийн тоолллого]</ref>
|-
! style="text-align:center;"| Он !! style="text-align:center;"| Хүн зоной тоо || style="text-align:center;"| %±
|-
| colspan=3|
----
|- style="text-align:center;"
|| 1953 || style="text-align:center;"|582,603,417 || style="text-align:center;"| —
|- style="text-align:center;"
|| 1964 || style="text-align:center;"| 694,581,759 || style="text-align:center;"| 19.2%
|- style="text-align:center;"
|| 1982 || style="text-align:center;"| 1,008,175,288 || style="text-align:center;"| 45.1%
|- style="text-align:center;"
|| 1990 || style="text-align:center;"| 1,133,682,501 || style="text-align:center;"| 12.4%
|- style="text-align:center;"
|| 2000 || style="text-align:center;"| 1,265,830,000 || style="text-align:center;"| 11.7%
|- style="text-align:center;"
|| 2010 || style="text-align:center;"| 1,339,724,852|| style="text-align:center;"| 5.8%
|-
| colspan=3|
----
|}
[[Файл:China linguistic map.jpg|thumb|Арад түмэн, хэлэн-угсаанай газарай зураг]]

Хитад улас дэлхэйдэ [[улас оронууд хүн зоной тоогоор|эгээн олон хүнтэй]]. Эгээн ойро 2010 оной тоололгоор БНХАУ 1,370,536,875 оршон һуугшатай байба. 16,6 хубинь 15 хүрэтэрхи наһанай хүүгэд, 70,1 хуби 15-60 наһатан, 13,3% нь 60-аас дээш ахмад наһатан юм. Хүн зоной жэлэй үрэжэл 0.46% байна.<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/China#cite_note-342]</ref> Дундажаар 73,18 наһалдаг.

Хэтэ үрэжэлые 1979 оной «[[Нэгэ хүүгэдэй бодолго]]»-оор болюулһан. Ядаралай хуби бууража, амижаргаанай нюруу дээшэлһэниинь һайн болобошье хүүгэд нюуха, наймаалха гэхэ мэтэ муу үрэ дагабари баһа байгаа. Түрэжэ бай хүүгэдэй [[эрэ эмын харисаа]] 105/100 боложо гажаһан болоод 2010 ондо бүри 118/100 байгаа.<ref>[http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/09/24/the-odds-that-you-will-give-birth-to-a-boy-or-girl-depend-on-where-in-the-world-you-live/ "The odds that you will give birth to a boy or girl depend on where in the world you live".]</ref> 2013 онһоо эхэнэр нүхэрэй али нэгэниинь айлай ганса хүүгэд бол хоёр хүүгэдтэй байхые зүбшөөржэ зөөлрүүлһэн.<ref>[http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/12/28/china-one-child-policy/4230785/ "China formalizes easing of one-child policy"]</ref>

Хитадайхин хотожожо байгаа. 1990 ондо хотын хүн зон 20% байһан бол 2007 ондо 46% хотынхин болоһон.<ref>[http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Preparing%20for%20Chinas%20urban%20billion/MGI_Preparing_for_Chinas_Urban_Billion_full_report.ashx "Preparing for China's urban billion"]</ref> Хитадта саяһаа олон хүнтэй 160 оршом хот байгааһаа [[Шанхай]], [[Бээжэн]], [[Тяньцзинь]], [[Гуанчжоу]], [[Шэньжэнь]], [[Чунцин]], [[Ухань]] долоонь асанхи хүнтэй болшохоһон.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/8278325/Chinas-mega-city-the-countrys-existing-mega-cities.html "China's mega city: the country's existing mega cities".]</ref> Араһаань [[Дунгуань]], [[Чэндү]], [[Хонконг]], [[Нанжан]], [[Мүгдэн]], [[Ханьчжоу]] гээд олон хот нэхэжэ ябаа. Ажал бэдэржэ хүдөөһөө хото бараадһан 220 сая хүн бии.<ref>[http://www.ibtimes.com/china-now-has-more-260-million-migrant-workers-whose-average-monthly-salary-2290-yuan-37409-1281559 "China Now Has More Than 260 Million Migrant Workers Whose Average Monthly Salary Is 2,290 Yuan ($374.09)"]</ref>

Хитад үндэһэтэнэй түрэлхи, Хитад уласай газар нютагай 45,6% эзэлһэн [[Дотор газар]]та хүн зоной 93.9% оршон һуудаг. Бээжэн-Шанхайн хүрээнэй [[Хитадай ехэ тала]], Хонконг-Гуаньчжоу хабын урда нютагта бүри шэгүү һууришилтай. [[Түбэдэй өөртөө засах орон|Түбэдэй ӨЗО]]-до эгээн һиирэг, 2,2 хүн/км<sup>2</sup> байгаа.

=== Арад түмэн ===
{{main|Хитадай арад түмэн}}

БНХАУ арад эргэдээ хэлэн, яһан үндэһыень харгалзан [[Хитадай арад түмэн|56 нэрээр хураан]] бүридхэдэг. Тус уласай үндэһэн хүн ам [[Хитад хэл|Хитад]] түрэлхи хэлтэй [[Хитад үндэһэтэн]] нийт хүн зоной 91.51 хубиие бүридүүлжэ, ТӨЗО ШУӨЗО хоёрһоо бусад можо, орондо хэдынээ диилэнхи олоной хубитай болоо. 70 хубинь [[Хитад хэл|умарад]] (Бээжэн багтааһан),<ref>[http://www.nytimes.com/2013/09/06/world/asia/china-400-million-cannot-speak-mandarin.html?_r=0 "China: 400 Million Cannot Speak Mandarin"]</ref> үлдсэн нь [[ү хэл|ү]] (Шанхайн), [[Хитад хэл|юэ]] (Хонконгийн [[кантон]] г.м), [[Хитад хэлэн|минь]] зэргэ аялгуутан гэхэ болобош [[Хитад хэлэн|Хитад бэшэгэй]] нэгэ дүрэмтэй.

Уласай үсөөн тоото арад түмэн 8,49% хубиие эзэлжэ байгааһаа 2010 оной тоололгоор 16,9 сая [[жуан үндэһэтэн|жуан]], 10,5 сая [[хотон үндэһэтэн|хотон]], 10,3 сая [[манза үндэһэтэн|манжа]], 10,0 сая [[уйгур үндэһэтэн|уйгар]], 9,4 сая [[мяо үндэһэтэн|мяо]], 8,7 сая [[и үндэһэтэн|и]] гэжэ ябаһаар 3 мянган [[лоба омог|лоба]], [[татар үндэһэтэн|татараар]] гүйсэнэ.<ref>[http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722244.htm "Communiqué of the National Bureau of Statistics of People's Republic of China on Major Figures of the 2010 Population Census (No. 1)"]</ref> Хитадууд [[күнзын һургаал|күнзы]], [[бомбын шажан|бомбо]] (дао), [[буддын шажан|будда]] гэһэн «гурбан шажан ном»-ые эртынһээ эдеэшүүлжэ абаһан.<ref>[http://books.google.com/books?id=GuINLKnJp0AC&pg=PA11#v=onepage&q&f=false Chinese Religion: A Contextual Approach]</ref> [[Хотон үндэһэтэн|Хотон Хитадуудынь]] [[лалын шажан|лалын]] шүтэлгэтэй. БНХАУ эхиндээ шажан хориглоһоншье 1980-аад онһоо хиналтатай жааханаар сүлөөлбэ.

Олон яһатанай ехэнхинь урдын [[тай-кадай]] изагуурай хэлэтэй байдаг. Бүгэдэл өөрын гэһэн хубсаһан гоёл, зан заншалаараа илгарха болобошье Хитад үндэһэтэнэй хүсэтэй нэбтэрэлтээр [[Хитад хэлэн|Хитад хэлэтэй]] болоод түрэлхи хэлээ гээсхээжэ байна. Түбэд-бирма бүлэгэй хэлэтэй-[[шарын шажан]]иие үүсхэгшэ [[түбэд үндэһэтэн|түбэд]], түрэг бүлэгэй хэлэн-[[ислам]] шүтэлгэтэй [[уйгур үндэһэтэн|уйгур]], [[хасаг үндэһэтэн|хасаг]], монгол бүлэгэй хэлэн-шарын шажанай уламжалалта [[монгол үндэһэтэн|монгол]] зэргэ хизгаарай арад түмэн Хитад хэлэн һурахын хамтаар өөрын түрэлхи хэлэн бэшэгээ боломжоороо хадагалжа үлэһэн.

<gallery widths="160px" heights="100px">
Chinapop.svg|lang=mn|наһа, эрэ эмэ субарга
2008 Summer Olympics Opening Ceremony 6.jpg|[[Бээжэнгэй олимп]]ын нээлтэдэ 56 арадай хубсаһатай багашуул
Chinese temple1.JPG|Буддын хиид
Shanghaiviewpic1.jpg|Шанхай хото
Zhongnanhai-south-gates-3440.jpg|1956 онһоо хялбари ханзын<br> Хитад бэшэгтэй болоһон
</gallery>

== Улас түрэ ==
[[File:ForbiddenCity MaoZedongPortrait (pixinn.net).jpg|thumb|[[Мао Зэдун]]ай зурагтай [[Тяньаньмэнь талмай]]]]
Хитад Улас [[хүнэй эрхэ|хүнэй ​​эрхые]] (Интернетдэ сүлөөтэй нэбтэрэлгэ, хэблэлэй эрхэ сүлөө, суулганай эрхэ сүлөө, хүүгэдтэй болохо эрхэ сүлөө, ниигэм байгуулха эрхэ сүлөө, шажан шүтэлгын эрхэ сүлөө) зүршэхэ, захиргаадалтын уласуудай нэгэн юм.

Хуули баталха байгуулгань [[Бүхы Арадай Түлөөлэгшэдэй Хурал]], гүйсэдхэхэ засаглалай дээдэ байгуулгань [[Түрын зүблэл]] болоно. Хамагай дээдэ шүүхэ газар Арадай Дээдэ Шүүхэ юм.
Гэбэш түрын дээдэ эрхэ мэдэл "Нам"да түблэрхэ болоод ХКН-ын тэргүүлэгшэд улас орониие ударидадаг гэхэд болоно.

[[1997 он]]до [[Ехэ Британи]]һаа бусаажа абаһан [[Хонконг]] болон [[1999 он]]до [[Португал]]һаа бусаажа абаһан [[Макао]] «Нэгэ улас, хоёр системэ» гэжэ нэрлээгдэхысэ үргэн хэмжээтэй өөртөө засаха эрхэтэй.

2013 оной байдалаар БНХАУ-ай Засагай газар ба намай түрүүн албан тушаалнуудай хубаарилалта:
{|class="wikitable"
!Эрэмбэ
!Албан тушаал
!Хүн
|----
|1
|[[БНХАУ-ай Юрэнхылэгшэ]]<br />[[Хитадай Коммунис Намай Юрэнхы нарин бэшэгэй дарга]]<br />[[Сэрэгэй Түб Зүблэл]]эй Түрүүлэгшэ
|[[Си Цзиньпин]]
|----
|rowspan="2"|2 / 3
|[[БНХАУ-ай Түрын Зүблэл]]эй Юрэнхы Сайд
|[[Ли Кэцян]]
|----
|[[Бүхэхитад Арадай Ехэ Хурал]]ай Байнгын Хорооной Түрүүлэгшэ
|[[Чжан Дэцзян]]
|----
|4
|[[БНХАУ-ай Арадай Улас Түрын Зүблэлдэхэ Бага Хурал]] Бүхэхитад Хорооной Түрүүлэгшэ
|[[Юй Чжэншэн]]
|----
|}

=== Хитад Коммунис Нам ===
[[БНХАУ-ай Үндэһэн хуули]]да тусхагдаһан Хитадай Коммунис Намаар (ХКН) захиржа байна.

Хитадай Коммунис Нам 76 сая үлүү гэшүүнтэй, дэлхэйн улас түрын эгээн томо байгуулга. 2009 ондо БНХАУ байгуулагдаһанай нэгэн жаран болоходо ХКН-ай 4-дэхи үеын ударидагшад эрхэ баряад ябажа байгаашье үнгэрһэн хугасаада Хитадай улас түрын системэдэ намай лидерынь өөрын залгамжалагшые тодоруулха талаар баталгаажаһан тогтоһон арга зам гэжэ байһангүй. [[Мао Зэдун]]иие наһа бараһанай дараа тэрэнэй залгамжалагшадые түлхин [[Дэн Сяопин]] эрхэ мэдэлые гартаа адхаха болоһон. Харин Дэн Сяопин өөрынгөө залгамжалагша гэгдэжэ байһан хоёр хүниие орхин [[Цзян Цзэминь]]дэ түрын эрхээ шэлжүүлһэнэй зэргэсээ үе алгаһан [[Ху Цзиньтао]]е тогтоожо үгэһэн байдаг.

=== Засаг захиргаанай хуубари ===
Хитад улас мүнөөдэр [[Хитадай засаг захиргаанай хубаари|можо, аймаг, хошуун, сум, гасаанай]] гэһэн 5 зэргэ дэбэй хорин [[засаг захиргаанай нэгэжэ|нэгэжээр]] газар нютгаа шаталан хубаажа байна. I дэсын 33 нютагһаа 22-нь [[можо]], 5-нь [[автономито орон]] (ӨЗО), 4-нь [[түбдэ захирагдаха хото]], 2-нь [[онсогой захиргаата орон]] (ОЗО) гэһэн зүйлэй нютаг болоно. Хоёр ОЗО ([[Хонконг]], [[Макао]]) автономито ехэ эрхэтэй. [[Тайвань|Тайваниие]] өөрынхи гэжэ зүдхэдэг.

<div class="thumb tright"><div class="thumbinner image" style="width:502px;"><div id=imgborder style="width:500px; text-align:left; background-color:white; border:none; padding:0; position:relative; font-size:100%">
{{Image label|x=100|y=150|text=[[Шинжян - Уйгурай автономито орон|Шиньжян]]}}
{{Image label|x=330|y=125|text=[[Үбэр Монголой өөртөө засаха орон|Үбэр-Монгол]]}}
{{Image label|x=410|y=70|text=[[Хара-Мүрэн можо|Хара-Мүрэн]]}}
{{Image label|x=410|y=110|text=[[Гирин]]}}
{{Image label|x=390|y=140|text=[[Ляонин]]}}
{{Image label|x=110|y=240|text=[[Түбэдэй автономито орон|Түбэд]]}}
{{Image label|x=180|y=210|text=[[Хүхэ-Нуур]]}}
{{Image label|x=250|y=210|text=[[Ганьсү]]}}
{{Image label|x=260|y=190|text=[[Ниншя - Хотонгой автономито орон|Ниншя]]}}
{{Image label|x=290|y=220|text=[[Шэньси]]}}
{{Image label|x=320|y=200|text=[[Шаньси]]}}
{{Image label|x=345|y=150|text=[[Хэбэй]]}}
{{Image label|x=355|y=160|text=[[Бээжэн]]}}
{{Image label|x=365|y=170|text=[[Тяньцзинь]]}}
{{Image label|x=370|y=200|text=[[Шаньдун]]}}
{{Image label|x=330|y=230|text=[[Хэнань]]}}
{{Image label|x=230|y=260|text=[[Сычуань]]}}
{{Image label|x=280|y=280|text=[[Чунцин]]}}
{{Image label|x=330|y=260|text=[[Хүбэй]]}}
{{Image label|x=370|y=250|text=[[Аньхуй]]}}
{{Image label|x=400|y=230|text=[[Жянсү]]}}
{{Image label|x=220|y=330|text=[[Юньнань]]}}
{{Image label|x=280|y=310|text=[[Гуйжоу]]}}
{{Image label|x=320|y=300|text=[[Хүнань]]}}
{{Image label|x=355|y=285|text=[[Жянши]]}}
{{Image label|x=400|y=270|text=[[Жөжян]]}}
{{Image label|x=420|y=250|text=[[Шанхай]]}}
{{Image label|x=295|y=340|text=[[Гуанши - Жуангийн автономито орон|Гуанши]]}}
{{Image label|x=345|y=335|text=[[Гуандун]]}}
{{Image label|x=380|y=310|text=[[Фүжянь]]}}
{{Image label|x=355|y=360|text=[[Макао]]}}
{{Image label|x=365|y=350|text=[[Хонконг]]}}
{{Image label|x=310|y=380|text=[[Хайнань]]}}
{{Image label|x=420|y=330|text=<span style="color:gray;">''Тайвань''</span>}}
<imagemap>Файл:Map of PRC without province names.svg|500px|Mapa mudo del nivel provincial de China
rect 0 0 05 5 [[China]]
desc bottom-left</imagemap>
</div imgborder>БНХАУ-ын I дэсийн 33 нютаг, өөрийн гэж мэтгэдэг 1 газрыг харууласан газрын зураг</div thumbinner></div thumb tright>

{{Multiple image
 | align=right
 | direction=horizontal
 | width=
 | footer    = Сагаан, улаан дарһан.
 | image1    = Regions of China.svg
 | caption1= Зүг шэгэй зургаан орон
 | width1    = 210
 | caption2= I дэсэй дүрбэн зүйл нэгэжые үнгөөр илгаһаниинь
 | image2    = China provinces.png
 | width2    = 280
}}

{| class="wikitable"  style="font-size:90%;" align=center
! №
! colspan="2" | Нютагай нэрэ
! Хитадаар
! Талмай (км²)
! Хүн зон (2010)
! Нютагай түб
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=7 align=center|— '''[[БНХАУ-ай засаг захиргаанай хубаари|можо]]''' (省)  — 
|----------
|1 || [[Аньхуй]] || {{mongolUnicode|ᠠᠨᠾᠦ᠋ᠢ|h}} || 安徽 || 139,700  || 59,500,510 || [[Хэфэй]]
|----------
|2 || [[Ганьсу]] || {{mongolUnicode|ᠭᠠᠨᠰᠤ|h}} || 甘肃 || 454,300 || 25,575,254 || [[Ланьчжоу]]
|----------
|3 || [[Гирин]] || {{mongolUnicode|ᠭᠢᠷᠢᠨ|h}} || 吉林 || 187,400 || 27,462,297 || [[Чанчунь]]
|----------
|4 || [[Гуандун]] || {{mongolUnicode|ᠭᠤᠸᠠᠩᠳᠦ᠋ᠩ|h}} || 广东 || 180,000 || 104,303,132 || [[Гуанчжоу]]
|----------
|5 || [[Гуйжоу]] || {{mongolUnicode|ᠭᠦᠢᠵᠸᠦ|h}} || 贵州 || 176,000 || 34,746,468 || [[Гуйян]]
|----------
|6 || [[Чжэцзян]]  || {{mongolUnicode|ᠵᠸᠵᠢᠶᠠᠩ|h}} || 浙江 || 102,000 || 54,426,891 || [[Ханчжоу]]
|----------
|7 || [[Цзянсу]]  || {{mongolUnicode|ᠵᠢᠶᠠᠩᠰᠦ|h}} || 江苏 || 102,600 || 78,659,903 || [[Нанжин]]
|----------
|8 || [[Цзянси]] || {{mongolUnicode|ᠵᠢᠶᠠᠩᠰᠢ|h}} || 江西 || 167,000 || 44,567,475 || [[Наньчан]]
|----------
|9 || [[Ляонин]] || {{mongolUnicode|ᠯᠢᠶᠤᠤᠨᠢᠩ|h}}  || 辽宁 || 145,900 || 43,746,323 || [[Мүгдэн]]
|----------
|10 || [[Сычуань]]  || {{mongolUnicode|ᠰᠸᠴᠤᠸᠠᠨ|h}} || 四川 || 485,000 || 80,418,200 || [[Чэнду]]
|----------
|11 || [[Фуцзянь]] || {{mongolUnicode|ᠹᠦᠵᠢᠶᠠᠨ|h}} || 福建 || 121,300 || 36,894,216 || [[Фучжоу]]
|----------
|12 || [[Хайнань]] || {{mongolUnicode|ᠬᠠᠶᠢᠨᠠᠨ|h}} || 海南 || 34,000 || 8,671,518 || [[Хайкоу]]
|----------
|13 || [[Хара-Мүрэн можо|Хара-Мүрэн]] || {{mongolUnicode|ᠬᠠᠷᠠᠮᠦ᠋ᠷᠡᠨ|h}} || 黑龙江 || 454,000 || 38,312,224 || [[Харбин]]
|----------
|14 || [[Хэбэй]] || {{mongolUnicode|ᠾᠸᠪᠸᠢ|h}} || 河北 || 187,700 || 71,854,202 || [[Шицзячжуан]]
|----------
|15 || [[Хэнань]] || {{mongolUnicode|ᠾᠸᠨᠠᠨ|h}} || 河南 || 167,000 || 94,023,567 || [[Чжэнчжоу]]
|----------
|16 || [[Хүхэ-Нуур]] || {{mongolUnicode|ᠬᠥᠬᠡᠨᠠᠭᠤᠷ|h}} || 青海 || 721,200 || 5,626,722 || [[Синин]]
|----------
|17 || [[Хубэй]] || {{mongolUnicode|ᠬᠤᠪᠸᠢ|h}} || 湖北 || 185,900 || 57,237,740 || [[Ухань]]
|----------
|18 || [[Хунань]] ||  {{mongolUnicode|ᠬᠤᠨᠠᠨ|h}} || 湖南 || 210,000 || 65,683,722 || [[Чанша]]
|----------
|19 || [[Шаньдун]] || {{mongolUnicode|ᠱᠠᠩᠳᠦ᠋ᠩ|h}} || 山东 || 153,800 || 95,793,065 || [[Цзинань]]
|----------
|20 || [[Шаньси]] || {{mongolUnicode|ᠱᠠᠨ ᠰᠢ|h}} || 山西 || 156,300 || 35,712,111 || [[Тайюань]]
|----------
|21 || [[Шэньси]] || {{mongolUnicode|ᠱᠠᠨᠰᠢ|h}} || 陕西 || 205,600 || 37,327,378 || [[Сиань]]
|----------
|22 || [[Юньнань]] || {{mongolUnicode|ᠶᠦᠨᠨᠠᠨ|h}} || 云南 || 394,000 || 45,966,239 || [[Куньмин]]
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=7 align=center|— '''[[БНХАУ-ын засаг захиргааны хуваарь|автономито орон]]''' (自治区)  — 
|----------
|23 || [[Гуанси - Чжуангай автономито орон|Гуанши]] || {{mongolUnicode|ᠭᠤᠸᠠᠩᠰᠢ|h}} || 广西 || 236,000  || 46,026,629 || [[Наньнин]]
|----------
|24 || [[Нинся - Хотонгой автономито орон|Ниншя]] || {{mongolUnicode|ᠨᠢᠩᠰᠢᠶᠠ|h}} || 宁夏 || 66,400  || 6,301,350 || [[Иньчуань]]
|----------
|25 || [[Үбэр Монголой өөртөө засаха орон|Үбэр-Монгол]]|| {{mongolUnicode|ᠥᠪᠦᠷ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ|h}} || 內蒙古 || 1,183,000  || 24,706,321 || [[Хүхэ хото]]
|----------
|26 || [[Түбэдэй автономито орон|Түбэд]] || {{mongolUnicode|ᠲᠦᠪᠡᠳ|h}} || 西藏 || 1,228,400  || 3,002,166 || [[Һаса]]
|----------
|27 || [[Синьцзян - Уйгурай автономито орон|Синьцзян]] || {{mongolUnicode|ᠰᠢᠩᠵᠢᠶᠠᠩ|h}} || 新疆 || 1,660,400 || 21,813,334 || [[Үрэмшэ]]
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=7 align=center|— '''[[БНХАУ-ай засаг захиргаанай хубаари|онсогой захиргаата орон]]''' (特别行政区)  — 
|----------
|28 || [[Макао]] || || 澳门 || 29  || 552,300 || ''Макао''
|----------
|29 || [[Хонконг]] || || 香港 || 1,104  || 7,061,200 || ''Хонконг''
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=7 align=center|— '''[[БНХАУ-ай засаг захиргаанай хубаари|түбдэ захирагдаха хот]]''' (直辖市)  — 
|----------
|30 || [[Бээжэн]] || {{mongolUnicode|ᠪᠡᠭᠡᠵᠢᠩ|h}} || 北京 || 16,800  || 19,612,368 || ''Бээжэн''
|----------
|31 || [[Тяньцзинь]]  || {{mongolUnicode|ᠲᠢᠶᠠᠨᠵᠢᠨ|h}} || 天津 || 11,305 || 12,938,224 || ''Тяньцзинь''
|----------
|32 || [[Чунцин]] ||  || 重庆 || 82,300  || 28,846,170 || ''Чунцин''
|----------
|33 || [[Шанхай]] || {{mongolUnicode|ᠱᠠᠩᠬᠠᠢ|h}} || 上海 || 6,341  || 23,019,148 || ''Шанхай''
|}

=== Хотонууд ===
Хитадай [[ниислэл хото]] — 17 550 000 хүн зонтой [[Бээжэн]] юм. Ондоо ехэ хотонууд: [[Шанхай]] (хүн зон — 18 450 000 хүн), [[Чунцин]], [[Тяньцзинь]], [[Гуанчжоу]].

{| class="sortable wikitable" width=100 %;
!Эрэмбэ
!Буряад нэрэ/<br />[[Пиньинь|Ханьюй Пиньинь]]/<br />[[Хитад хэлэн|Хялбарижуулһан]]/<br />[[Хитад хэлэн|Уламжалалта]]
!Хүн зон
!Он жэл
!Зураг
!Харьяалал
!Бүһэ нютаг
|-
| align=center | 1
| [[Чунцин]]<br />Chóngqìng<br />(simp: 重庆, trad: 重慶)
| {{sort|28846170|28,846,170}}
| 2010
| [[Файл:Chongqing Night Yuzhong.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#d16eff|Урда Баруун
|-
| align=center | 2
| [[Шанхай]]<br />Shànghǎi<br />(simp: 上海, trad: 上海)
| {{sort|23019148|23,019,148}}
| 2010
| [[Файл:Lujiazui Skyline from Bund.jpg|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|[[Зүүн Хитад|Зүүн]]
|-
| align=center | 3
| [[Бээжэн]]<br />Běijīng<br />(simp: 北京, trad: 北京)
| {{sort|19612368|19,612,368}}
| 2010
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|[[Хойто Хитад|Хойто]]
|-
| align=center | 4
| [[Чэнду]]<br />Chéngdū<br />(simp: 成都, trad: 成都)
| {{sort|14047625|14,047,625}}
| 2010
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#d16eff|[[Урда Баруун Хитад|Урда Баруун]]
|-
| align=center | 5
| [[Тяньцзинь]]<br />Tiānjīn<br />(simp: 天津, trad: 天津)
| {{sort|12938224|12,938,224}}
| 2010
| [[Файл:Tianjin Skyline 2009 Sep 11 by Nangua 1.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 6
| [[Гуанчжоу]]<br />Guǎngzhōu<br />(simp: 广州, trad: 廣州)
| {{sort|12700800|12,700,800}}
| 2010
| [[Файл:Guangzhou dusk 11-5-2008.png|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|[[Урда Түб Хитад|Урда Түб]]
|-
| align=center | 7
| [[Харбин]]<br />Hā'ěrbīn<br />(simp: 哈尔滨, trad: 哈爾濱)
| {{sort|10635971|10,635,971}}
| 2010
| [[Файл:Harbin nightly view by TroyParfitt.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#9696ff|Хойто Зүүн
|-
| align=center | 8
| [[Шэньчжэнь]]<br />Shēnzhèn<br />(simp: 深圳, trad: 深圳)
| {{sort|10357938|10,357,938}}
| 2010
| [[Файл:Shenzhen night street.JPG|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 9
| [[Ухань]]<br />Wǔhàn<br />(simp: 武汉, trad: 武漢)
| {{sort|09785392|9,785,392}}
| 2010
| [[Файл:Wuhan from Yellow Crane Tower.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 10
| [[Ханьчжоу]]<br />Hángzhōu<br />(simp: 杭州, trad: 杭州)
| {{sort|08700400|8,700,400}}
| 2010
| [[Файл:Haoshangle Corridor in 2004.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 11
| [[Шиань]]<br />Xī'ān<br />(simp: 西安, trad: 西安)
| {{sort|08467837|8,467,837}}
| 2010
| [[Файл:XiAn qujiang.jpg|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#ff9148|[[Хойто Баруун Хитад|Хойто Баруун]]
|-
| align=center | 12
| [[Мүгдэн]]<br />Shěnyáng<br />(simp: 沈阳, trad: 瀋陽)
| {{sort|08106171|8,106,171}}
| 2010
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#9696ff|[[Хойто Зүүн Хитад|Хойто Зүүн]]
|-
| align=center | 13
| [[Нанжан]]<br />Nánjīng<br />(simp: 南京, trad: 南京)
| {{sort|08004680|8,004,680}}
| 2010
| [[Файл:南京全景.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 14
| [[Чаньчунь]]<br />Chángchūn<br />(simp: 长春, trad: 長春)
| {{sort|07459005|7,459,005}}
| 2010
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#9696ff|Хойто Зүүн
|-
| align=center | 15
| [[Шанцю]]<br />Shāngqiū<br />(simp: 商丘, trad: 商丘)
| {{sort|07362472|7,362,472}}
| 2010
| [[Файл:ChinaHenanShangqiu.png|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 16
| [[Хонконг]]<br />Xiānggǎng<br />(simp: 香港, trad: 香港)
| {{sort|07103000|7,103,000}}
| 2011
| [[Файл:Hong Kong Night Skyline.jpg|200 px]]
| {{flagicon|Hong Kong}} Хонконг
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 17
| [[Цзинань]]<br />Jǐnán<br />(simp: 济南, trad: 濟南)
| {{sort|06814000|6,814,000}}
| 2010
| [[Файл:Jinanfromqianfoshan.jpg|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 18
| [[Далянь]]<br />Dàlián<br />(simp: 大连, trad: 大連)
| {{sort|06170000|6,170,000}}
| 2009
| [[Файл:Dalian birdview.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#9696ff|Хойто Зүүн
|-
| align=center | 19
| [[Тайюань]]<br />Tàiyuán<br />(simp: 太原, trad: 太原)
| {{sort|04201591|4,201,591}}
| 2010
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 20
| [[Кунминь]]<br />Kūnmíng<br />(simp: 昆明, trad: 昆明)
| {{sort|02971000|2,971,000}}
|
| [[Файл:Old kunming city01.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#d16eff|Урда Баруун
|-
| align=center | 21
| [[Уси]]<br />Wúxī<br />(simp: 无锡, trad: 無錫)
| {{sort|02359000|2,359,000}}
|
| [[Файл:Downtown wuxi.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 22
| [[Шицзячжуан]]<br />Shíjiāzhuāng<br />(simp: 石家庄, trad: 石家莊)
| {{sort|02280000|2,280,000}}
|
| [[Файл:Farviewshijiazhuang.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 23
| [[Чжэнчжоу]]<br />Zhèngzhōu<br />(simp: 郑州, trad: 鄭州)
| {{sort|02280000|2,280,000}}
|
| [[Файл:Zhengzhou east district at night.jpg|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 24
| [[Наньнин]]<br />Nánníng<br />(simp: 南宁, trad: 南寧)
| {{sort|02272000|2,272,000}}
|
| [[Файл:Nanning skyline 2008.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 25
| [[Наньчан]]<br />Nánchāng<br />(simp: 南昌, trad: 南昌)
| {{sort|02229000|2,229,000}}
|
| [[Файл:Nanchang Buildings.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 26
| [[Чанша]]<br />Chángshā<br />(simp: 长沙, trad: 長沙)
| {{sort|02187000|2,187,000}}
|
| [[Файл:The Huángxīng Lù Commercial Pedestrian Street in Changsha.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 27
| [[Циндао]]<br />Qīngdǎo<br />(simp: 青岛, trad: 青島)
| {{sort|02160000|2,160,000}}
|
| [[Файл:City View Of Qingdao 1.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 28
| [[Ланьчжоу]]<br />Lánzhōu<br />(simp: 兰州, trad: 蘭州)
| {{sort|02072000|2,072,000}}
|
| [[Файл:Lanzhou-036.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#ff9148|Хойто Баруун
|-
| align=center | 29
| [[Сучжоу]]<br />Sūzhōu<br />(simp: 苏州, trad: 蘇州)
| {{sort|02063000|2,063,000}}
|
| [[Файл:Suzhoupic11.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 30
| [[Хэйфэй]]<br />Héféi<br />(simp: 合肥, trad: 合肥)
| {{sort|01984000|1,984,000}}
|
| [[Файл:Hefeiskyline.jpg|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 31
| [[Наньчун]]<br />Nánchōng<br />(simp: 南充, trad: 南充)
| {{sort|01913000|1,913,000}}
|
| [[Файл:Location of Nanchong Prefecture within Sichuan (China).png|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#d16eff|Урда Баруун
|-
| align=center | 32
| [[Сямэнь]]<br />Xiàmén<br />(simp: 厦门, trad: 廈門)
| {{sort|01896000|1,896,000}}
|
| [[Файл:Xiamen.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 33
| [[Фучжоу]]<br />Fúzhōu<br />(simp: 福州, trad: 福州)
| {{sort|01860000|1,860,000}}
|
| [[Файл:FuzhouCity (1).jpg|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 34
| [[Гирин]]<br />Jílín Shì<br />(simp: 吉林市, trad: 吉林市)
| {{sort|01823725|1,823,725}}
|
| [[Файл:吉林大桥和世纪广场.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#9696ff|Хойто Зүүн
|-
| align=center | 35
| [[Наньян]]<br />Nányáng<br />(simp: 南阳, trad: 南陽)
| {{sort|01797000|1,797,000}}
|
| [[Файл:Luoyang city.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 36
| [[Үрэмшэ]]<br />Wūlǔmùqí<br />(simp: 乌鲁木齐, trad: 烏魯木齊)
| {{sort|01757000|1,757,000}}
|
| [[Файл:Urumqi partial panorama at dusk.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#ff9148|Хойто Баруун
|-
| align=center | 37
| [[Фошань]]<br />Fóshān<br />(simp: 佛山, trad: 佛山)
| {{sort|01739000|1,739,000}}
|
| [[Файл:Xiqiaoshan2.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 38
| [[Гуйян]]<br />Guìyáng<br />(simp: 贵阳, trad: 貴陽)
| {{sort|01643000|1,643,000}}
|
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#d16eff|Урда Баруун
|-
| align=center | 39
| [[Бэньси]]<br />Běnxī<br />(simp: 本溪, trad: 本溪)
| {{sort|01600000|1,600,000}}
| 2011
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#9696ff|Хойто Зүүн
|-
| align=center | 40
| [[Нинбо]]<br />Níngbō<br />(simp: 宁波, trad: 寧波)
| {{sort|01594000|1,594,000}}
|
| [[Файл:Ningbo Tianyi Square.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 41
| [[Вэйфан]]<br />Wéifāng<br />(simp: 潍坊, trad: 濰坊)
| {{sort|01536000|1,536,000}}
|
| [[Файл:Dongfengjie Bridge Weifang.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 42
| [[Датон]]<br />Dàtóng<br />(simp: 大同, trad: 大同)
| {{sort|01492000|1,492,000}}
|
| [[Файл:Datong Railway Station 20060416002654.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 43
| [[Аншань]]<br />Ānshān<br />(simp: 鞍山, trad: 鞍山)
| {{sort|01474000|1,474,000}}
|
| [[Файл:Mosarena.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#9696ff|Хойто Зүүн
|-
| align=center | 43
| [[Бугата хото|Бугата]]<br />Bāotóu<br />(simp: 包头, trad: 包頭)
| {{sort|01442000|1,442,000}}
|
| [[Файл:InnerMongoliaBuddhistTemple.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 45
| [[Нэйцзян]]<br />Nèijiāng<br />(simp: 内江, trad: 内江)
| {{sort|01406000|1,406,000}}
|
| [[Файл:Location of Neijiang Prefecture within Sichuan (China).png|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#d16eff|Урда Баруун
|-
| align=center | 46
| [[Фушунь]]<br />Fǔshùn<br />(simp: 抚顺, trad: 撫順)
| {{sort|01402000|1,402,000}}
|
| [[Файл:View of Fushun circa 1940.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#9696ff|Хойто Зүүн
|-
| align=center | 47
| [[Сучжоу]]<br />Xúzhōu<br />(simp: 徐州, trad: 徐州)
| {{sort|01400000|1,400,000}}
|
| [[Файл:歌风台 the Gefeng Tai Altar of Peixian Couty ,jiangsu .jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 48
| [[Яньтай]]<br />Yāntái<br />(simp: 烟台, trad: 煙臺)
| {{sort|01328000|1,328,000}}
|
| [[Файл:Yantai Coastal View.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 49
| [[Иян]]<br />Yìyáng<br />(simp: 益阳, trad: 益陽)
| {{sort|01296000|1,296,000}}
|
| [[Файл:Location of Yiyang Prefecture within Hunan (China).png|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 50
| [[Чандэ]]<br />Chángdé<br />(simp: 常德, trad: 常德)
| {{sort|01284000|1,284,000}}
|
| [[Файл:Changde battle.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 51
| [[Таншань]]<br />Tángshān<br />(simp: 唐山, trad: 唐山)
| {{sort|01279226|1,279,226}}
|
| [[Файл:Font at Tangshan, Hebei - Mobile World.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 52
| [[Лоян]]<br />Luòyáng<br />(simp: 洛阳, trad: 洛陽)
| {{sort|01265000|1,265,000}}
|
| [[Файл:Luoyang city.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 53
| [[Мяньян]]<br />Miányáng<br />(simp: 绵阳, trad: 綿陽)
| {{sort|01189000|1,189,000}}
|
| [[Файл:绵阳站夜景.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#d16eff|Урда Баруун
|-
| align=center | 54
| [[Хүхэ хото]]<br />Hūhéhàotè<br />(simp: 呼和浩特, trad: 呼和浩特)
| {{sort|01144000|1,144,000}}
|
| [[Файл:Hohhot Central Square.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 55
| [[Шаньтоу]]<br />Shàntóu<br />(simp: 汕头, trad: 汕頭)
| {{sort|01110000|1,110,000}}
|
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 59
| [[Цзинчжоу]]<br />Jīngzhōu<br />(simp: 荆州, trad: 荆州)
| {{sort|01104000|1,104,000}}
|
| [[Файл:Jingzhou Museum.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 60
| [[Баодин]]<br />Bǎodìng<br />(simp: 保定, trad: 保定)
| {{sort|01060000|1,060,000}}
|
| [[Файл:BaodingYuhuaRoad.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 61
| [[Аньян]]<br />Ānyáng<br />(simp: 安阳, trad: 安陽)
| {{sort|01058000|1,058,000}}
|
| [[Файл:Yinxu.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 62
| [[Лючжоу]]<br />Liǔzhōu<br />(simp: 柳州, trad: 柳州)
| {{sort|01017000|1,017,000}}
|
| [[Файл:Central Liuzhou.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 63
| [[Luzhou]]<br />Lúzhōu<br />(simp: 泸州, trad: 瀘州)
| {{sort|00961000|961,000}}
|
| [[Файл:LuzhouTuoRiver.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#d16eff|Урда Баруун
|-
| align=center | 64
| [[Ханьдань]]<br />Hándān<br />(simp: 邯郸 trad: 邯鄲)
| {{sort|00951000|951,000}}
|
| [[Файл:Handan2.jpg|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#79ff76|Хойто
|-
| align=center | 65
| [[Цюаньчжоу]]<br />Quánzhōu<br />(simp: 泉州, trad: 泉州)
| {{sort|00948000|948,000}}
|
| [[Файл:QuanzhouCityfromMtQingyuan.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 66
| [[Хэнян]]<br />Héngyáng<br />(simp: 衡阳, trad: 衡陽)
| {{sort|00904000|904,000}}
|
| [[Файл:Hengyang.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 67
| [[Синин]]<br />Xīníng<br />(simp: 西宁, trad: 西寧)
| {{sort|00871000|871,000}}
|
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#ff9148|Хойто Баруун
|-
| align=center | 68
| [[Хэнань]]<br />Huáinán<br />(simp: 淮南, trad: 淮南)
| {{sort|00863135|863,135}}
|
| [[Файл:Huainan June 2005 01.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 69
| [[Инчуань]]<br />Yínchuān<br />(simp: 银川, trad: 銀川)
| {{sort|00861000|861,000}}
|
| [[Файл:Yinchuan aerial.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#ff9148|Хойто Баруун
|-
| align=center | 70
| [[Чанчжоу]]<br />Chángzhōu<br />(simp: 常州, trad: 常州)
| {{sort|00827131|827,131}}
|
| [[Файл:20090919 Changzhou 5459.jpg|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 71
| [[Хайнань]]<br />Huái'ān<br />(simp: 淮安 trad: 淮安)
| {{sort|00725381|725,381}}
|
| [[Файл:镇淮楼.JPG|200px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#8bffe8|Зүүн
|-
| align=center | 72
| [[Ичан]]<br />Yíchāng<br />(simp: 宜昌, trad: 宜昌)
| {{sort|00634568|634,568}}
|
|
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 73
| [[Сянян]]<br />Xiāngyáng<br />(simp: 襄阳, trad: 襄陽)
| {{sort|00633173|633,173}}
|
| [[Файл:XiangFanLunaNewYear2007.JPG|200 px]]
| {{flagicon|PRC}} Хитад
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|-
| align=center | 74
| [[Макао]]<br />Àomén<br />(simp: 澳门, trad: 澳門)
| {{sort|00542400|542,400}}
|
| [[Файл:Macau viewed from Macau Museum - 20100923.jpg|200px]]
| {{flagicon|Macau}} Макао
| Bgcolor=#fffb91|Урда Түб
|
|}

== Мүн үзэхэ ==
* [[Ород хэлэн]]
* [[Ородууд]]
* [[Ородой Холбооной Уласай холбооной округууд]]
* [[Ородой Холбооной Уласай сүбъеэктэнүүд]]

== Зүүлтэ ==
<references/>
<references group="К"/>

== Холбооһон ==
{{commons|中国|Хитад Улас}}
* [http://ru.china-embassy.org/rus Посольство КНР в РФ]
* [http://www.russia.org.cn/rus Посольство России в Китае] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415010655/http://www.russia.org.cn/rus/ |date=2015-04-15 }}
* [http://russian.people.com.cn Жэньминь Жибао онлайн]
* [http://www.russian.xinhuanet.com/russian/index.htm Агентство Синьхуа]
* [http://russian.cri.cn Международное радио Китая]
* [http://russian.china.org.cn/russian/index.htm Китайский информационный Интернет-центр]
* [http://bigchina.ru/ Каталог сайтов о Китае]
* [[Верещагин, Александр Васильевич|Верещагин А. В.]], [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=60682 В Китае на сайте «Руниверс»]
* [http://bumali.com/09article12.shtml Бугрова М. С. Соединенное Королевство и КНР в XXI веке]
* [http://www.mifograd.ru/galery-east.html Искусство Китая. Галерея изображений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110413110802/http://www.mifograd.ru/galery-east.html |date=2011-04-13 }}
* [http://fir.nes.ru/~vpopov/EssaysChina.html Статьи Владимира Попова о Китае] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917092840/http://fir.nes.ru/~vpopov/EssaysChina.html |date=2011-09-17 }}

{{Аази}}

[[Категори:Ази]]
[[Категори:Хитад]]
[[Категори:Коммунис оронууд]]