# Делавэр
Делавэр (англи: Delaware) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Дундада Атлантын бүһэдэ Атлантын далайн эрьедэ байрладаг АНУ-ай нэгэ можо улас. Тус можо уласай нэрэ Британиин тайжа, Вирджиниин түрүүшын колониин захирагша Томас Вэст, 3-р барон Де Ла Варрай нэрээр мүнөөнэй Хэнлопен хошууниие анха нэрлэһэнһээ үүдэлтэй.

## Танисуулга
Делавэрынь Делмарва хахад аралай зүүн хэһэгтэ, Делавэр булан, Чесапик булангай хоорондо оршохо болон нютаг дэбисхэрээр Род-Айлендын лэ урда һүүлһээ хоёрто ородог. 2007 оной тоосоогоор Делавэрэй хүн зон уласдаа 45-да орожо байһан бол, хүн зоной нягташалаар 6-да орожо байба. Хүн зоной 60 үлүү хубинь Нью-Касл тойрогто амидардаг. Делавэрынь гурбан тойрогто хубаагдана. Тухайлбал: Нью-Касл, Кент, Сассекс,, Урда хоёр тойрогынь хүдөө ажахын тойрогууд бол, хойто хэһэгынь тус можо уласые эрхэтэнэй эрдэмтэд, инженерэй ажаллаха хүсэндэ эзэлхэ хуби болон 1000 хүндэ ногдохо компани, хуби хүндэ олгогдоһон патентын тоогоор хоёрто ороходо нэмэри болоһон. Можо уласай эдэй засаг, үйлэдбэриин хүгжэлэй түүхэнь дэлхэйн хамагай томо химиин үйлэдбэринүүдэй нэгэ болохо Дюпоной гэр бүлын нүлөөлэлтэй ойро холбоотой.
Анха XVI зуунда европошууд эрьэень нээхэһээ үмэнэ, Делавэртэ унаган америкынхидай хэд хэдэн бүлэг оршон һуужа байһанай дотор хойто зүгтэ Линапе, урда зүгтэ Нантикоке омогойхид нютаглажа байба. Анха 1631 ондо мүнөөдэрэй Левес хотын ойролсоо оршохо Зваанендэ дахи голланд худалдаашад энэ нютагые колонизацилһан. Делавэрынь Америкын хубисхалта дайнда оролсоһон түрүүшын 13 можо уласай нэгэ болон 1787 оной арбанхоёрдугаар һарын 7-ндо АНУ-ай Үндэһэн Хуулиие соёрхон баталһан түрүүшын можо улас болобо.

## Газарзүйн байра
| Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ | Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ | Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ |
| ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ |
| Баруун-хойто: Мэрилэнд         | Хойто: Пенсильвани             | Зүүн-хойто: Нью-Джерси         |
| Баруун: Мэрилэнд               |                                | Зүүн: Атлантын далай           |
| Баруун-урда Мэрилэнд           | Урда: Мэрилэнд                 | Зүүн-урда: Атлантын далай      |


Делавэр
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Делавэр можо улас
 |уугуул_нэрэ             = State of Delaware
 |статус                   = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Flag of Delaware.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Далбаа
 |һүлдэ                     = Seal of Delaware.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Уласай тамга
 |газарай_зураг                    = Map_of_USA_DE.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[АНУ]]-да Делавэрэй байра
 |уряа                    = ''Liberty and Independence''<br/><small>''Эрхэ сүлөө ба бэе даанги байдал''</small>
 |ниислэл                  = [[Довер (Делавэр)|Довер]]
 |хэлэн                     = үгы байна (''де-факто'' [[Англи хэлэн|англи]])<ref>[http://legis.delaware.gov/LIS/LIS144.NSF/vwLegislation/SB+129?Opendocument SB 129], if passed (assigned 2007-06-13 to Senate Education Committee), would designate English as the official state language.</ref> 
 |тэргүүнэй_тушаал1     = Амбан захирагша
 |тэргүүн1  = Джек Маркелл
 |тэргүүнэй_тушаал2     = Дэд захирагша
 |тэргүүн2  = Мэтью Денн
 |газар_нютаг                  = 6445 км²
 |уһанай_хуби                  = 1396 км² (21,7 %)
 |хүн_ама                = 907 135 (2011)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref>
 |дополнительный_параметр  = Можо улас болоһон үдэр
 |содержимое_параметра     = 1787 оной 12 һарын 7 (1-дэхи)
}}
'''Делавэр''' ({{lang-en|Delaware}}) — [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай Дундада Атлантын бүһэдэ [[Атлантын далай]]н эрьедэ байрладаг АНУ-ай нэгэ можо улас.<ref name="WhichRegion">While the [http://www.census.gov/geo/www/reg_div.txt U.S. Census Bureau] designates Delaware as one of the [[South Atlantic States]], many consider it to be a part of the [[Mid-Atlantic States]] and/or [[Northeastern United States]]. Examples include other U.S. government agencies (such as the [http://memory.loc.gov/ammem/gmdhtml/rrhtml/regdef.html Library of Congress], [http://walrus.wr.usgs.gov/infobank/gazette/html/regions/mat.html Geological Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090630013801/http://walrus.wr.usgs.gov/infobank/gazette/html/regions/mat.html |date=2009-06-30 }}, [http://www.epa.gov/region03/index.htm Environmental Protection Agency], [http://www.nps.gov/nero/nero.htm National Park Service], and [http://www.eia.doe.gov/pub/oil_gas/natural_gas/analysis_publications/ngpipeline/northeast.html Department of Energy]), and public service organizations (such as [http://www.delawareaa.org/thenortheastregion.html Alcoholics Anonymous] and [http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer?pagename=Amtrak/Page/Browse_Routes_Page&c=Page&cid=1081256321410&ssid=134 Amtrak]). [http://www.google.com/Top/Regional/North_America/United_States/Delaware/ Google's] categorization scheme includes it in both the Mid-Atlantic and Northeastern regions.</ref> Тус можо уласай нэрэ Британиин тайжа, [[Вирджини]]ин түрүүшын колониин захирагша Томас Вэст, 3-р барон Де Ла Варрай нэрээр мүнөөнэй Хэнлопен хошууниие анха нэрлэһэнһээ үүдэлтэй.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Delaware |title=Delaware |accessdate=2007-02-24 |publisher=Online Etymology Dictionary}}</ref>

== Танисуулга ==
Делавэрынь Делмарва хахад аралай зүүн хэһэгтэ, Делавэр булан, Чесапик булангай хоорондо оршохо болон нютаг дэбисхэрээр [[Род-Айленд]]ын лэ урда һүүлһээ хоёрто ородог. 2007 оной тоосоогоор Делавэрэй хүн зон уласдаа 45-да орожо байһан бол, хүн зоной нягташалаар 6-да орожо байба. Хүн зоной 60 үлүү хубинь Нью-Касл тойрогто амидардаг<ref name="Census">http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/voting/011400.html</ref>. Делавэрынь гурбан тойрогто хубаагдана. Тухайлбал: Нью-Касл, Кент, Сассекс,, Урда хоёр тойрогынь хүдөө ажахын тойрогууд бол, хойто хэһэгынь тус можо уласые эрхэтэнэй эрдэмтэд, инженерэй ажаллаха хүсэндэ эзэлхэ хуби болон 1000 хүндэ ногдохо компани, хуби хүндэ олгогдоһон патентын тоогоор хоёрто ороходо нэмэри болоһон.<ref>{{cite web |url=http://www.neweconomyindex.org/states/2002/delaware.html |title=The State New Economy Index |year=2002 |publisher=The Progressive Policy Institute (PPI) |accessdate=2014-11-27 |archivedate=2010-08-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100829000018/http://www.neweconomyindex.org/states/2002/delaware.html }}</ref> Можо уласай эдэй засаг, үйлэдбэриин хүгжэлэй түүхэнь дэлхэйн хамагай томо химиин үйлэдбэринүүдэй нэгэ болохо Дюпоной гэр бүлын нүлөөлэлтэй ойро холбоотой.<ref>{{cite web |url=http://www.delawareliving.com/history.html |title=Delaware Living History |accessdate=2014-11-27 |archivedate=2009-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090508145209/http://delawareliving.com/history.html }}</ref>

Анха [[XVI зуун]]да европошууд эрьэень нээхэһээ үмэнэ, Делавэртэ [[унаган америкынхид]]ай хэд хэдэн бүлэг оршон һуужа байһанай дотор хойто зүгтэ Линапе, урда зүгтэ Нантикоке омогойхид нютаглажа байба. Анха 1631 ондо мүнөөдэрэй Левес хотын ойролсоо оршохо Зваанендэ дахи голланд худалдаашад энэ нютагые колонизацилһан.<ref>{{cite web |url=http://portal.delaware.gov/facts/history/delhist.shtml |title=State of Delaware (A brief history) |accessdate=2014-11-27 |archivedate=2012-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402082930/http://portal.delaware.gov/facts/history/delhist.shtml }}</ref> Делавэрынь [[Америкын хубисхалта дайн]]да оролсоһон түрүүшын 13 можо уласай нэгэ болон 1787 оной арбанхоёрдугаар һарын 7-ндо [[АНУ-ай Үндэһэн Хуули]]ие соёрхон баталһан түрүүшын можо улас болобо.

== Газарзүйн байра ==
{| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center"
!colspan="3"|Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ
|-
| width="35%" | ''Баруун-хойто:''<br />[[File:Flag of Maryland.svg|20px]] [[Мэрилэнд]]
| width="30%" | ''Хойто:''<br />[[File:Flag of Pennsylvania.svg|20px]] [[Пенсильвани]]
| width="35%" | ''Зүүн-хойто:''<br />[[File:Flag of New Jersey.svg|20px]] [[Нью-Джерси]]
|-
| width="35%" | ''Баруун:''<br />[[File:Flag of Maryland.svg|20px]] [[Мэрилэнд]]
| width="30%" | [[Файл:Brosen windrose.svg|50px]]
| width="35%" | ''Зүүн:''<br />[[Атлантын далай]]
|-
| width="35%" | ''Баруун-урда''<br />[[File:Flag of Maryland.svg|20px]] [[Мэрилэнд]]
| width="30%" | ''Урда:''<br />[[File:Flag of Maryland.svg|20px]] [[Мэрилэнд]]
| width="35%" | ''Зүүн-урда:''<br />[[Атлантын далай]]
|}</center>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
{{commonscat|Delaware}}
* [http://www.delaware.gov/ State of Delaware homepage]
* [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Delaware Delaware State Databases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221005/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Delaware |date=2008-05-15 }} - Annotated list of searchable databases produced by Delaware state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* [http://www.visitdelaware.com/ Delaware Tourism homepage]
* [http://datamil.delaware.gov/ Delaware Map Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514074757/http://datamil.delaware.gov/ |date=2008-05-14 }}
* [http://www.stateplanning.delaware.gov/ Delaware Population Projections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106182554/http://stateplanning.delaware.gov/ |date=2010-01-06 }}
* [http://www.kalmarnyckel.org The Kalmar Nyckel Foundation & Tall Ship Kalmar Nyckel.]
* {{cite wikisource|The Emancipation Proclamation|Abraham Lincoln}}
* [http://www.access.gpo.gov/congress/senate/constitution/amdt13.html U.S. Senate site with the full U.S. Constitution and the Thirteenth Amendment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060515075141/http://www.access.gpo.gov/congress/senate/constitution/amdt13.html |date=2006-05-15 }} "Slavery and Involuntary Servitude"
* [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=DE Energy & Environmental Data for Delaware]
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=DE USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Delaware]
* [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/10000.html U.S. Census Bureau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222010344/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/10000.html |date=2014-02-22 }}
* [http://www.usnewspapers.org/state/delaware Delaware Newspapers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070220023114/http://www.usnewspapers.org/state/delaware/ |date=2007-02-20 }}
* [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/DE.htm Delaware State Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016193753/http://ers.usda.gov/StateFacts/DE.htm |date=2011-10-16 }}
* [History topics timeline of Delaware 1737–1837][http://www.usastatesdates.com/delaware.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118131429/http://www.usastatesdates.com/delaware.htm |date=2012-01-18 }}
* [http://www.delamed.org/ Delaware Academy of Medicine]
* [http://www.healthyde.org/ HealthyDE.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219132847/http://www.healthyde.org/ |date=2014-12-19 }}

{{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}}

[[Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас]]
[[Категори:Делавэр| ]]