# Протестант шэнэшлэл
Протестант шэнэшлэл гү, али Реформаци (лата: reformatio — «заһаха, һайжаруулха, шэнэшлэхэ» гэһэн удхатай) гээшэ баруун болон түб Европын хэмжээндэ XVI—XVII зуунай үедэ Библиин һургаалые дахажа католик христосой шажаниие һайжаруулха, шэнэшлэхэ талаар гараһан олониитые хамарһан шажан болон олониитын хүдэлөөн юм.
1517 ондо Бүхы Гэгээнтэнүүдэй һайндэрэй үдэшэдэ Мартин Лютер Саксониин Виттенбергын сүмын үүдэндэ индульгенци ба Католик сүмын коррупци тухай «95 сэдэбүүдээ» тунхаглаба. Протестант шэнэшлэлэй идеологууд өөрынгөө шүүмжэлэлдэ Католик сүмын шаталалые ба санбаартадые буруушаажа, католик Нангин уламжалалые мэлзэжэ, газар баялигые эзэлхэ сүмын эрхые үгыдхэбэ. Арюун Римэй эзэнтэ гүрэндэ католик эзэн хаанай ба гүнүүдэй ба протестант гүнүүдэй хоорондо удаан тэмсээн эхилбэ. Тэрэ тэмсээнэй үрэ дүндэ 1555 оной Аугсбургын шажанай энхэ тайбан, Германиин децентрализаци шангадхаһан 1618—1648 оной Гушан жэлэй дайн болобо.
Протестант шэнэшлэлэй гол урасхалнууд: бюргерэй шэнэшлэл (Лютер, Жан Кальвин, Ульрих Цвингли); католик сүмэдэ эсргүүсэһэн ба тэгшэ эрхэ түлөө тэмсэһэн арадай шэнэшлэл (Томас Мюнцер, анабаптистууд); сүмын газарые эзэмдэхэ, засагаа бэхилхэ зорилготой хаашуулай шэнэшлэл.
Протестант шэнэшлэлэй үзэл сурталай туг доро Германиин 1524—1526 оной Таряашадай дайн, Нидерландын хубисхал ба Англиин хубисхал үнгэрбэ. Протестант шэнэшлэлэй үрэ дүндэ протестантизм бии болобо.

Протестант шэнэшлэл
[[File:95 Thesen Erste Seite.jpg|thumb|Лютерэй «95 сэдэбүүдэй» түрүүшын хуудаһан]]
'''Протестант шэнэшлэл''' гү, али '''Реформаци''' ({{lang-la|reformatio}} — «заһаха, һайжаруулха, шэнэшлэхэ» гэһэн удхатай) гээшэ [[Баруун Европо|баруун]] болон [[Түб Европо|түб Европын]] хэмжээндэ XVI—XVII зуунай үедэ [[Библи]]ин һургаалые дахажа [[Католик сүмэ|католик]] [[Христосой шажан|христосой шажаниие]] һайжаруулха, шэнэшлэхэ талаар гараһан олониитые хамарһан шажан болон олониитын хүдэлөөн юм<ref>Реформация // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / Юрэнхы редактор А. М. Прохоров. — 3-дахи хэблэл. — [[Москва]]: Советская энциклопедия, 1969—1978.</ref>.

1517 ондо [[Бүхы Гэгээнтэнүүдэй һайндэр]]эй үдэшэдэ [[Мартин Лютер]] [[Саксони]]ин [[Виттенберг]]ын сүмын үүдэндэ индульгенци ба Католик сүмын коррупци тухай «95 сэдэбүүдээ» тунхаглаба. Протестант шэнэшлэлэй идеологууд өөрынгөө шүүмжэлэлдэ Католик сүмын шаталалые ба санбаартадые буруушаажа, католик Нангин уламжалалые мэлзэжэ, газар баялигые эзэлхэ сүмын эрхые үгыдхэбэ. [[Арюун Римэй эзэнтэ гүрэн]]дэ католик эзэн хаанай ба гүнүүдэй ба протестант гүнүүдэй хоорондо удаан тэмсээн эхилбэ. Тэрэ тэмсээнэй үрэ дүндэ 1555 оной [[Аугсбургын энхэ тайбан|Аугсбургын шажанай энхэ тайбан]], Германиин децентрализаци шангадхаһан 1618—1648 оной [[Гушан жэлэй дайн]] болобо.

Протестант шэнэшлэлэй гол урасхалнууд: бюргерэй шэнэшлэл ([[Мартин Лютер|Лютер]], [[Жан Кальвин]], [[Ульрих Цвингли]]); католик сүмэдэ эсргүүсэһэн ба тэгшэ эрхэ түлөө тэмсэһэн арадай шэнэшлэл ([[Томас Мюнцер]], [[анабаптизм|анабаптистууд]]); сүмын газарые эзэмдэхэ, засагаа бэхилхэ зорилготой хаашуулай шэнэшлэл.

Протестант шэнэшлэлэй үзэл сурталай туг доро [[Германиин таряашадай дайн|Германиин 1524—1526 оной Таряашадай дайн]], [[Нидерландын хубисхал]] ба [[Англиин хубисхал]] үнгэрбэ. Протестант шэнэшлэлэй үрэ дүндэ протестантизм бии болобо.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Европын түүхэ]]
[[Категори:Христосой шажан]]

{{1000 үгүүлэл}}