# I Пётр
Агуу I Пётр (30.5.1672 — 28.1.1725) — Романовойнхи удамай 1682 онһоо Ородой хаан (1689 хааншалаа), 1721 онһоо — түрүүшын Бүхэроссиин эзэн хаан, Алексей Михайловичэй отхон хүбүүн. Тэрэ түрын захиргаанай шэнэшлэлые зохёоһон: Сенадые, коллегинуудые (зүблэл), дээдэ түрын хиналтын ба улас түрын мүрдэн байсааха эмхи зургааниие байгуулба; улас түрэ сүмые мэдэлдээ абаа; улас орониие шэнээр можодо хубаажархиһан; шэнэ ниислэл хото Санкт-Петербургые байгуулһан. Баруун Европынхи гүрэнүүдэй ажаүйлэдбэри, худалдаа, соёл уралигай талаар дүй дүршэлые хэрэглэгдэһэн, меркантилизмын эсэргүүсэн бодолго баримталаа (мануфактура, түмэрлигэй, хадын ба бусад үйлэдбэри, уһан онгосо хэхэ газар, онгосын зогсоохо док, һубагуудые байгуулба). I Пётр 1695—1696 оной Азовай аян дайн, 1700-21 оной Хойто дайн, 1711 оной Прутай аян дайн, 1722-23 оной Персиин аян дайнда армиие толгойлһон; Нотебургын бүһэлэлгэ (1702), Лесная голой байлдаан (1708), Полтавын байлдаанда (1709) сэрэгээ тушааба. Тэрэ флодой барилгые ба байнгын сэрэгые байгуулгые хинаба. Изагууртадай эдэй засагдахи ба улас түрэдэхи байдалые бэхэжүүлбэ. Пётрын тушааха һанаашалгаар маша олон һургуули, Шэнжэлхэй Ухаанай Академи нээбэ, «эргэн бэшэгые» хүлеэн абаба. Пётрын шэнэшлэлнүүдые хархис аргаар гүйсэдхэжэ, ехэ материаллиг болон хүнэй хүсэн шангадхаад арад ниитые дарлаа бэлэй ушар гамгүйгөөр дарагдаһан олон буһалгаан эсэргүүсэн бодолгонууд (1698 оной Стрелецүүдэй буһалгаан, 1705-06 оной Астраханиин буһалгаан, 1701-09 оной Булавинай буһалгаан) гараба. Тэрэ хүсэрхэг абсолютис улас гүрэниие байгуулһанай ашаар Баруун Европынхи гүрэнүүдһөө Ород гүрэнэй мэдэрэлтые хүрөө.
|  | «I Пётр» үгүүлэл хадаа Википедидэ заатагүй байха 1000 эгээн шухала үгүүлэлнүүдэй нэгэн юм. Энэниие дэлгэрэнгы болгожо туһалалсажа хайрлыт! |

1. 1 2  Nikiforov L. A. Peter I. Emperor of Russia
2. 1 2  Чувашская энциклопедия — Чувашское книжное издательство, 2006. — 2567 с. — ISBN 978-5-7670-1471-2


I Пётр
{{Хаан
|name            =I Пётр
|title           =[[Ородой эзэнтэ гүрэн|Ородой эзэн хаан]]
|image           =[[Файл:Peter der-Grosse 1838.jpg|250px]] 
|caption         =[[Поль Деларош]]ын зураһан зураг.
|reign           =[[1682]] оной [[4 һарын 28]] – [[1725]] оной [[1 һарын 28]] 
|coronation      =
|othertitles     =Бүхэроссиин хаан, ехэ гүн
|full name       =Пётр Алексеевич Романов
|successor       =[[I Екатерина]]
|queen           =[[Евдокия Лопухина]]<br />[[I Екатерина]]
|consort         =
|issue           =[[II Александр]]<br />[[Мария Николаевна|Мария]]<br />[[Ольга Николаевна|Ольга]]<br />[[Александра Николаевна|Александра]]<br />[[Константин Николаевич|Константин]]<br />[[Николай Николаевич|Николай]]<br />[[Михаил Николаевич|Михаил]]
|royal house     =[[Романовойнхид]]
|dynasty         =
|royal anthem    =
|father          =[[Алексей Михайлович]]
|mother          =[[Наталья Нарышкина]]
|place of birth  =[[Москва]], Хаанта Ород Улас
|place of death  =[[Санкт-Петербург]], [[Ородой эзэнтэ гүрэн]]
|date of burial  =
|place of burial =[[Петропавловскын оршуулгын газар]], [[Санкт-Петербург]]
|}}'''Агуу I Пётр''' (30.5.1672 — 28.1.1725) — [[Романовойнхид|Романовойнхи]] удамай 1682 онһоо [[Ородой эзэнтэ гүрэн|Ородой]] хаан (1689 хааншалаа), 1721 онһоо — түрүүшын Бүхэроссиин эзэн хаан, [[Алексей Михайлович]]эй отхон хүбүүн. Тэрэ түрын захиргаанай шэнэшлэлые зохёоһон: Сенадые, коллегинуудые (зүблэл), дээдэ түрын хиналтын ба улас түрын мүрдэн байсааха эмхи зургааниие байгуулба; улас түрэ сүмые мэдэлдээ абаа; улас орониие шэнээр можодо хубаажархиһан; шэнэ ниислэл хото [[Санкт-Петербург]]ые байгуулһан. [[Баруун Европа|Баруун Европынхи]] гүрэнүүдэй ажаүйлэдбэри, худалдаа, соёл уралигай талаар дүй дүршэлые хэрэглэгдэһэн, [[меркантилизм]]ын эсэргүүсэн бодолго баримталаа ([[мануфактура]], [[түмэрлиг]]эй, хадын ба бусад үйлэдбэри, уһан онгосо хэхэ газар, онгосын зогсоохо док, [[һубаг]]уудые байгуулба). I Пётр 1695—1696 оной [[Азовай аян дайн]], 1700-21 оной [[Хойто дайн]], 1711 оной [[Прутай аян дайн]], 1722-23 оной [[Персиин аян дайн]]да армиие толгойлһон; [[Нотебург]]ын бүһэлэлгэ (1702), Лесная голой байлдаан (1708), Полтавын байлдаанда (1709) сэрэгээ тушааба. Тэрэ флодой барилгые ба байнгын сэрэгые байгуулгые хинаба. [[Изагууртад]]ай эдэй засагдахи ба улас түрэдэхи байдалые бэхэжүүлбэ. Пётрын тушааха һанаашалгаар маша олон һургуули, Шэнжэлхэй Ухаанай Академи нээбэ, «эргэн бэшэгые» хүлеэн абаба. Пётрын шэнэшлэлнүүдые хархис аргаар гүйсэдхэжэ, ехэ материаллиг болон хүнэй хүсэн шангадхаад арад ниитые дарлаа бэлэй ушар гамгүйгөөр дарагдаһан олон буһалгаан эсэргүүсэн бодолгонууд (1698 оной [[Стрелецүүдэй буһалгаан]], 1705-06 оной [[Астраханиин буһалгаан]], 1701-09 оной [[Булавинай буһалгаан]]) гараба. Тэрэ хүсэрхэг абсолютис улас гүрэниие байгуулһанай ашаар Баруун Европынхи гүрэнүүдһөө Ород гүрэнэй мэдэрэлтые хүрөө.

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Ородой түүхэ]]
[[Категори:5 һарын 30 түрэһэн]]
[[Категори:1 һарын 28 наһа бараһан]]