# Альмата
Альмата (хас. Алматы, ород: Алма-Ата, монгол: Алимт) — Казахстанай эгээн томо хото юм. 2017 оной 12 һарын 1 үдэрэй байдалаар, хотын ажаһуугшадай тоонь 1 797 431 хүн байгаа. Хоёр саятан Альматын бөөгнэрэлэй түб мүн.
Альмата хотын нэрэ монгол үүдэлтэй, тэрэнь эгээ эртэ XVII зуун жэлдэ Заяа Бандидын бэшэһэн ойрад түүхэ бэшэг соо Гурбан Альматай нэрэтэйгээр дуурдаһан байна. Ойрадуудай ажаһууһан тэрэ нютагта гурбан альма модон ургаһан ушар гээшэ.
Улсатаа «Урда ниислэл» гэжэ хэлээд, Альмата хото 1929-һөө 1997 он хүрэтэр Казахстанай ниислэл байгаа. 1997 ондо ниислэл Астанада шэлжэһэншье һаа, уласайнгаа худалдаан арилжаан, соёлой түб хэбээр үлөө. Альмата хото уласайнгаа эгээн урда захада Эли Алатау уулын хүбөөндэ байрлажа хэсүү экологиин байдалтай тусхай зөөлэн уларилтай байна.
2007 ондо тус хото дэлхэйн эгээн үндэр үнэтэй хотонуудай нэгэ болоһон.90-ээд онһоо жэнхэни эдэй засагай, инвестициин болон эршэмтэй барилгын ажалай дэбжэлтэ болоно.
Альмата хотын хүн зон 1989 ондо 1,07 сая, 1999 ондо 1,13 саягаар тоологдожо байгаа. 2010 оноор таһалан үзэбэл 1,42 сая хүн ажаһуудаг гэһэн тоосоон бии. Хэрбээ бүридхэлгүйшүүдые (ажаллажа хүдэлмэрилхээр ерэһэн) багтаабал 2 саяда дүтэлнэ. 2010 оной тоо бүридхэлээр ажаһуугшадай 51,06% - казах, 33,02% - ород, 5.73% - уйгар, үлэхэ 10% гаран болохоор бусад яһа үндэһэтэ хүн гэжэ мэдэгдэжэ байна.

## Алдарта түрэhэн зон
Полина Ледкова — кулинарна номой зохёогшо, фудблогер
Наталья Назарова — театрын болон киногой зүжэгшэн
Димаш Адилет — бизнесмен, блогер, телевиз хабаадагша
Владимир Жириновский — улас түрын ба гүрэнэй хүдэлмэрилэгшэ
Ирина Линдт — зүжэгшэн
Радионова Светлана — Росприроднадзор ударидагша

Альмата
{{Нютаг
|нэрэ                    = Альмата хото<br>{{mongolUnicode|ᠠᠯᠢᠮ᠎ᠠᠳᠤ<br />ᠬᠣᠲᠠ|v}}
|албан_нэрэ                    = Алматы қаласы
|type       = уласай ажахолбогдолтой [[хото]]
|image_flag             = Flag_of_Almaty.svg
|flag_size              = 180пкс
|image_seal             = Coat_of_arms_of_Almaty.svg
|seal_size              = 90пкс
|image_skyline          = Almaty_montage_2015.PNG
|imagesize             = 280px
|image_caption          = 
|pushpin_map = Kazakhstan
|pushpin_label = Альмата
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize = 280
|pushpin_map_caption = Казахстандахи Альмата хото
|latd= 43|latm= 16|lats=39 |latNS=N
|longd= 76|longm=53|longs=45 |longEW=E
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = {{flagcountry|Kazakhstan}}
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    = Уласай хото
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   = [[Файл:Coat_of_arms_of_Almaty.svg|19px]] '''Альмата'''
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = Хороо
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = 8 хороотой
|гурбадугаар_зэрэгэй_нэгэжэ  = 
|гурбадугаар_зэрэгэй_нютаг = 
|нютагай_түбые_юу_гэхэ     = 
|нютагай_түб               = 
|газар_нютаг            =  682<ref>{{cite web|url=//alatau.almaty.kz/page.php?page_id=137&lang=1&article_id=2626|title=Альмата хотын хилэ хизаар үргэдхэхэ тухай зарлиг|archiveurl=http://archive.is/Tgz8g|archivedate=2014-04-22}}</ref> км²
|газарай_байса            = 
|хүн_ама                 = 1 703 500<ref name="stat2015">{{cite news|url=http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT094983|title=2015 оной эхинһээ 2 һарын 1 хүрэтэр хугасаада Казахстанай хүн зоной хубилалта|date=2015 оной 3 һарын 1|publisher=Статистикын хороон|accessdate=2015-03-10|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402092213/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT094983}}</ref>
|хүн_ама_үмэнэхэ           = 
|хүн_ама_тоол            = 
|хүн_ама_тоос            = 
|хүн_ама_бүүгэнэрэл       = 
|нягтрал            = 4139 хүн/км²
|арад_түмэн              = [[хасагууд]] 57,18% <br /> [[ородууд]] 28,47% <br /> [[уйгаршууд]] 5,41% <br /> [[солонгосууд]] 1,85% <br /> [[татарнууд]] 1,41% <br /> бусад 5,68% (2015)<ref name="KZ2015">{{Cite web |title=2015 оной эхиндэ Казахстан Уласай хүн зоной яһа үндэһэтэн |url=http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT100232 |accessdate=2018-02-18 |archivedate=2020-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918095019/https://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT100232 }}</ref>
|сугаараа               =
|даргые_юу_гэхэ          =
|даргын_нэрэ             =
|түүхын_он              = 
|түүхын_үйлэ             = 
|түүхын_он1             = 
|түүхын_үйлэ1            = 
|түүхын_он2             = 
|түүхын_үйлэ2            = 
|түүхын_он3             = 
|түүхын_үйлэ3            = 
|түүхын_он4             = 
|түүхын_үйлэ4            = 
|сагай_бүһэ             = Алматын саг
|utc_offset             = +6
|байгуулагша            = 
|сагай_бүһэ             =
|телефоной_код          =+7 727
|шууданай_индекс      = 050000—050063
|utc_offset             =
|автомашин_дугаар       = А
|website                = [http://www.almaty.kz almaty.kz] (хасагаар)
|тэмдэглэл              = 
}}
'''Альмата''' ({{lang-kk|Алматы}}, {{lang-ru|Алма-Ата}}, {{lang-mn|Алимт}}<ref>[https://archive.is/20121113130527/forum.asuult.net/viewtopic.php?f=122&t=62448&start=52 Монгольские топонимы в Казахстане (Г.К.Конкашпаев 1956)]</ref>) — [[Казахстан]]ай эгээн томо [[хото]] юм. 2017 оной 12 һарын 1 үдэрэй байдалаар, хотын ажаһуугшадай тоонь 1 797 431 хүн байгаа. Хоёр саятан Альматын бөөгнэрэлэй түб мүн.

Альмата хотын нэрэ монгол үүдэлтэй, тэрэнь эгээ эртэ XVII зуун жэлдэ [[Заяа Бандида|Заяа Бандидын]] бэшэһэн [[ойрад]] түүхэ бэшэг соо ''Гурбан Альматай'' нэрэтэйгээр дуурдаһан байна<ref>''Норбо Ш.'' Зая-Пандита (материалы к биографии). — Элиста: Калмыцкое книжное издательство, 1999. — С. 202—263.</ref>. [[Ойрад|Ойрадуудай]] ажаһууһан тэрэ нютагта гурбан [[альма]] модон ургаһан ушар гээшэ.

Улсатаа «Урда ниислэл» гэжэ хэлээд, Альмата хото 1929-һөө 1997 он хүрэтэр Казахстанай [[ниислэл]] байгаа. 1997 ондо ниислэл [[Астана]]да шэлжэһэншье һаа, уласайнгаа [[худалдаан]] [[арилжаан]], [[соёл]]ой түб хэбээр үлөө. Альмата хото уласайнгаа эгээн урда захада [[Эли Алатау]] уулын хүбөөндэ байрлажа хэсүү экологиин байдалтай тусхай зөөлэн уларилтай байна.

2007 ондо тус хото дэлхэйн эгээн үндэр үнэтэй хотонуудай нэгэ болоһон.<ref>[http://ru.redtram.com/go/60489569 «Алмати в переліку дорогих»]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>90-ээд онһоо жэнхэни эдэй засагай, инвестициин болон эршэмтэй барилгын ажалай дэбжэлтэ болоно.

Альмата хотын хүн зон 1989 ондо 1,07 сая, 1999 ондо 1,13 саягаар тоологдожо байгаа.<ref>[http://demoscope.ru/weekly/2002/057/analit04.php О некоторых итогах переписи населения Казахстана] (Казахстанай хүн зоной тоололгын зарим дүн тухай) {{ru icon}}</ref> 2010 оноор таһалан үзэбэл 1,42 сая хүн ажаһуудаг гэһэн тоосоон бии. Хэрбээ бүридхэлгүйшүүдые (ажаллажа хүдэлмэрилхээр ерэһэн) багтаабал 2 саяда дүтэлнэ. 2010 оной тоо бүридхэлээр ажаһуугшадай 51,06% - [[хасаг|казах]], 33,02% - [[Ородууд|ород]], 5.73% - [[уйгаршууд|уйгар]], үлэхэ 10% гаран болохоор бусад яһа үндэһэтэ хүн гэжэ мэдэгдэжэ байна.<ref name="stat.kz2">{{Cite web |title=Национальный состав населения Республики Казахстан |url=http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |accessdate=2018-02-18 |archivedate=2013-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117233602/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar }}</ref>

== Алдарта түрэhэн зон ==
Полина Ледкова — кулинарна номой зохёогшо, фудблогер

Наталья Назарова — театрын болон киногой зүжэгшэн

Димаш Адилет — бизнесмен, блогер, телевиз хабаадагша

[[Владимир Жириновский]] — улас түрын ба гүрэнэй хүдэлмэрилэгшэ

Ирина Линдт — зүжэгшэн

Радионова Светлана — Росприроднадзор ударидагша<ref>https://tass.ru/encyclopedia/person/radionova-svetlana-gennadevna</ref><ref>https://fedpress.ru/person/2733024</ref><ref>https://www.globalmsk.ru/person/id/5777</ref>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Казахстанай хотонууд]]