# Чанша
Чанша (хилбар Хитад: 长沙; уламж Хитад: 長沙; пиньинь: Chángshā), Түб Хитадай Сянцзян мүрэнэй эрьеэр байрладаг хото. Хунань можын засаг захиргаанай түб мүн. Хүн зониинь 3,617 сая ажаһуугшад (2010).
Тээбэриин уулзабари. Ниидэхэ онгосын буудал. Үнгэтэ түмэрлиг, машина бүтээлгэ, электроникын үйлдэбэри. Нэхэмэлэй (хүбэн саарһанай), хүнэһэнэй үйлэдбэрилгэ. Хүгжөөһэн хүдөө ажахын аймагай түб. Томохон тутаргын заха зээли. Дээдэ һургуули. Мао Цзэдунай музей (Чаншын ойродо түрэһэн), Хунань можын музей. Чаншын ойродо Мао Цзэдунай түрүүшын һамган байһан Ян Кайхойн бунхан болон гэр-музей байна.

## Түүхын найруулан бэшэлгэ
Хитадай эгээн эртын хотонуудай нэгэн. МЭҮ V зуун жэлһээ Чаншын байрада һууринууд эртын хитад Чу хаанта уласай хүгжэлэй түбүүдэй нэгэн (тэрэ үедэ Цинъян гэжэ нэрэтэй байгаа), Байлдаанта уласуудай үедэ (Чжаньго) шухала улас түрын үүргые гүйсэдхэбэ (МЭҮ V—III зуун жэл). Тус үеын бунханай малталга Чу соёлой гол шэнжэ шанарые тогтоохо боломжотой хэбэ (модон, зэд бүтээлнүүд). Чаншын хажуугаар хулһанай панзада бэшэгдэһэн эгээн эртын бэшэгүүдые олобо. Хань уласай үедэ (МЭҮ III — МЭ III зуун жэл) Чаншада будагтай бүтээлнүүдэй болон зэд толиин үйлдэбэри байгаа.
Цинь уласай үедэ (МЭҮ 221—207) Чанша аймагай засаг захиргаанай түб болобо. Һүүлдэнь аймагай, можын гү, али хушуунай засаг захиргаанай түб байгаа. Табан уласай үедэ (907—960) Хоу Чжоу (Һүүлшын Чжоу, 951—960) уласай ниислэл. Сун уласай үедэ (960—1279) Чанша хадаа томохон наймаанай болон соёлой түб байгаа. Цин уласай үедэ (1644—1911) болон энэнэй һүүлдэ Хунань можын гол хото болобо. 1904 ондо Чанша гадаада наймаанай түлөө нээгдэбэ. 
1904 ондо Чаншада Хитадай эгээн түрүүшын буржуа-хубисхалай байгуулга болохо Хуасинхой бии болобо; 1910 ондо арадай буһалгаан («тутаргын буһалгаан») болоо. 
1941 болон 1944—45 ондо Чанша япон сэрэгүүдэй эзэмдэһэн байгаа. 1949 оной 8 һарада Гоминьданай засагһаа гараа.

### Уран барилга, суурхаһан юумэнүүд
Чаншын уран барилгын суурхаһан юумэнүүдэй дунда — хотын хуушан ханын үлэгдэл болохо Тяньсинь; Лушаньсы дасан хиид, Юньлу ордон болон Юэлушань хададахи Айвань танхим (Боро хараанда дуранай танхим). 
Чаншын хажууда были раскопаны олон Чуньцю ба Байлдаанта уласуудай үеын бунхануудые малтаһан; Мавандуйда — Баруун Хань уласай бунханууд болон Ма Инь нэрэтэй Чу уласай ванай бүлын бунхан (Табан уласуудай үе). 
Чаншын ойродо Мао Цзэдунай түрүүшын һамган байһан Ян Кайхойн бунхан болон гэр-музей байна.

Чанша
{{Нютаг
|албан_нэрэ = Чанша хото
|ямар_янзын_нутаг       = аймагай зэргэтэй хото
|анхаарах_нэр           = 长沙市
|image_flag             = 
|flag_size              = 
|image_seal             =
|seal_size              = 
|image_map              = Location of Changsha Prefecture within Hunan (China).png
|map_caption            = Хитад уластахи Чанша хото
|image_skyline          = 
|image_caption          = 
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = {{flagcountry|PRC}}
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    = Можо
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   = [[Хунань можо]]
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = Можын хото
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = '''Чанша хото'''
|нутгийн_төв               = 
|газар_нютаг            = 11,819 км²
|газарай_байса            = 
|хүн_ама           = 
|хүн_ама_тоол            = 3,617 сая хүн (2010)
|хүн_ама_тоос            = 
|хүн_ама_бүүгэнэрэл       = 
|нягтрал            = 
|арад_түмэн              = 
|сугаараа               =
|даргые_юу_гэхэ          =
|даргын_нэрэ             =
|сагай_бүһэ             = Хитадай саг
|utc_offset             = +8
|автомашин_дугаар       =
|website                = [http://www.changsha.gov.cn/ www.changsha.gov.cn] (хитадаар)
|тэмдэглэл              =  
}}
'''Чанша''' ({{zh-stp|s=长沙|t=長沙|p=Chángshā}}), [[Хитад Улас|Түб Хитадай]] [[Сянцзян мүрэн]]эй эрьеэр байрладаг хото. [[Хунань можо|Хунань можын]] засаг захиргаанай түб мүн. Хүн зониинь 3,617 сая ажаһуугшад (2010).

Тээбэриин уулзабари. Ниидэхэ онгосын буудал. Үнгэтэ түмэрлиг, машина бүтээлгэ, электроникын үйлдэбэри. Нэхэмэлэй (хүбэн саарһанай), хүнэһэнэй үйлэдбэрилгэ. Хүгжөөһэн хүдөө ажахын аймагай түб. Томохон тутаргын заха зээли. Дээдэ һургуули. [[Мао Цзэдун]]ай музей (Чаншын ойродо түрэһэн), Хунань можын музей. Чаншын ойродо Мао Цзэдунай түрүүшын һамган байһан Ян Кайхойн бунхан болон гэр-музей байна.

== Түүхын найруулан бэшэлгэ ==
Хитадай эгээн эртын хотонуудай нэгэн. {{МЭҮ}} V зуун жэлһээ Чаншын байрада һууринууд эртын хитад Чу хаанта уласай хүгжэлэй түбүүдэй нэгэн (тэрэ үедэ Цинъян гэжэ нэрэтэй байгаа), [[Байлдаанта уласуудай үе]]дэ (Чжаньго) шухала улас түрын үүргые гүйсэдхэбэ ({{МЭҮ}} V—III зуун жэл). Тус үеын бунханай малталга Чу соёлой гол шэнжэ шанарые тогтоохо боломжотой хэбэ (модон, зэд бүтээлнүүд). Чаншын хажуугаар хулһанай панзада бэшэгдэһэн эгээн эртын бэшэгүүдые олобо. [[Хань улас]]ай үедэ ({{МЭҮ}} III — {{МЭ}} III зуун жэл) Чаншада будагтай бүтээлнүүдэй болон зэд толиин үйлдэбэри байгаа.

Цинь уласай үедэ ({{МЭҮ}} 221—207) Чанша аймагай засаг захиргаанай түб болобо. Һүүлдэнь аймагай, можын гү, али хушуунай засаг захиргаанай түб байгаа. Табан уласай үедэ (907—960) [[Хоу Чжоу]] (Һүүлшын Чжоу, 951—960) уласай ниислэл. [[Сун улас]]ай үедэ (960—1279) Чанша хадаа томохон наймаанай болон соёлой түб байгаа. [[Манжын гүрэн|Цин уласай]] үедэ (1644—1911) болон энэнэй һүүлдэ Хунань можын гол хото болобо. 1904 ондо Чанша гадаада наймаанай түлөө нээгдэбэ. 
1904 ондо Чаншада Хитадай эгээн түрүүшын буржуа-хубисхалай байгуулга болохо Хуасинхой бии болобо; 1910 ондо арадай буһалгаан («тутаргын буһалгаан») болоо. 
1941 болон 1944—45 ондо Чанша япон сэрэгүүдэй эзэмдэһэн байгаа. 1949 оной 8 һарада [[Гоминьдан]]ай засагһаа гараа.

=== Уран барилга, суурхаһан юумэнүүд ===
Чаншын уран барилгын суурхаһан юумэнүүдэй дунда — хотын хуушан ханын үлэгдэл болохо Тяньсинь; Лушаньсы дасан хиид, Юньлу ордон болон Юэлушань хададахи Айвань танхим (Боро хараанда дуранай танхим). 
Чаншын хажууда были раскопаны олон Чуньцю ба Байлдаанта уласуудай үеын бунхануудые малтаһан; Мавандуйда — Баруун Хань уласай бунханууд болон Ма Инь нэрэтэй Чу уласай ванай бүлын бунхан (Табан уласуудай үе). 
Чаншын ойродо Мао Цзэдунай түрүүшын һамган байһан Ян Кайхойн бунхан болон гэр-музей байна.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{Хитадай хотонууд}}

[[Категори:Хитадай хотонууд]]