# Майкл Фарадей
Майкл Фарадей (англи: Michael Faraday, 1791 оной 9 һарын 22 — 1867 оной 8 һарын 25), Англиин туршагша физик болон химик. Лондоной хаанай бүлгэмэй (1824), Франциин эрдэм ухаанай академиин (1823), Пруссиин эрдэм ухаанай академиин, АНУ-гай үндэһэтэнэй эрдэм ухаанай академиин ба Петербургын эрдэм ухаанай академиин (1830) гэшүүн юм. Электродинамикада өөрын нэрээрээ нэрлэгдэһэн электролизын тухай хуули болон индукциин тухай хуулинуудые нээжэ, Бунзенэй шатаагшые зохёон бүтээхэ зэргээр эрдэм ухаанда томо хуби нэмэри оруулһан байна.

## Намтар
Фарадей III Георгын хааншалалай үе гү, али 1791 ондо түмэршэнэй гэр бүлэдэ гурбадахи хүбүүниинь болон Лондон хотодо түрөө. Тэдэнэйхи арбан үхибүүдтэй, тон ядуу айл байһан тула тэрэ дүнгэжэ бага һургуули түгэсһэн болоод арбан гурбан наһанһаан хэблэхэ үйлэдбэридэ ажаллажа эхилһэн юм. Тэндэ олон янзын ном уншадаг байһанһаа эрдэм ухаантай холбогдолтой номууд һонирхолыень татадаг, туршалтын зурагуудые хуулжа зурадаг байба. Нэгэ үдэр тэрэнэй дэбтэрыень оложо үзэһэн үйлэшэлүүлэгшэ эрдэм ухаанай лекциин таһалбари бэлэглэһэн. Тэрэ лекциин эзэн хожом тэрэнэй багша болохо хубитай Һемфри Дэви байһан болон Фарадей Дэвитэй үгэ һолижо, эрдэм ухаанай замаар замнаха хүсэлтэйгээ элирхылжэ амжаһан байна. Дэви нэгэ удаагайнгаа туршалтын үеэр зүүн нюдөө гэмтээжэ, тэрэ хоорондоо Фарадейе туһалхаараа абаһан байна.
Тэрэ өөрын абьяас шадабаряараа 1825 ондо бензолые нээхэ зэргээр маша олон нээлтэ хэжэ, 1831 ондо сахилгаан суранзан индукциин үзэгдэлые элирүүлжэ, уламаар 1833 ондо өөрын нэрээрээ нэрлэгдэһэн хуулинуудые гаргажа ерэһэн юм. Гэбэшье, изагууртан угсаатай Дэви Фарадейе дородо үзэдэг байһан тула амжалтадань атаархажа, эрдэм ухаанай академида ороходонь саада һаалта хэхэ зэргээр абиртажа байгаа. Гэхыдээ Дэви «Минии эгээн томо нээлтэ хадаа Фарадей юм» гэжэ хэлэһэн байдагынь үнэнэй хубитай бэлэй.
Майкл Фарадей 1867 ондо гэртээ һандали дээрэ һуугаагаараа нүгшэһэн юм.
Багтаамжын хэмжүүр фарад, физикын Фарадейн тогтомол тэрэнэй нэрээр нэрлэгдэһэн байдаг. Мүн 1991-2001 ондо гүйлгээндэ хэрэглэгдэжэ байһан 20 фунт стерлингын мүнгэн тэмдэгтэ дээрэ тэрэнэй хүрэг байгаа.

Майкл Фарадей
{{Алдартай хүн
|нэрэ = Майкл Фарадей
|уугуул_нэрэ = Michael Faraday
|signature width  = 150пкс
|шагнал = [[Файл:D-PRU_Pour_le_Merite_1_BAR.svg|60px|link=Прусси хаанта улас]] [[Прусси хаанта улас|«Габьяагай түлөө» орден]]
}}
'''Майкл Фарадей''' ({{lang-en|Michael Faraday}}, [[1791 он]]ой [[9 һарын 22]] — [[1867 он]]ой [[8 һарын 25]]), [[Англи]]ин туршагша [[физикэ|физик]] болон [[хими]]к. Лондоной хаанай бүлгэмэй (1824), Франциин эрдэм ухаанай академиин (1823), Пруссиин эрдэм ухаанай академиин, АНУ-гай үндэһэтэнэй эрдэм ухаанай академиин ба Петербургын эрдэм ухаанай академиин (1830) гэшүүн юм. [[Электродинамика]]да өөрын нэрээрээ нэрлэгдэһэн [[Электролизын тухай Фарадейн хуули|электролизын тухай хуули]] болон [[Индукциин тухай Фарадейн хуули|индукциин тухай]] хуулинуудые нээжэ, [[Бунзенэй шатаагша|Бунзенэй шатаагшые]] зохёон бүтээхэ зэргээр эрдэм ухаанда томо хуби нэмэри оруулһан байна.

== Намтар ==
Фарадей [[III Георг]]ын хааншалалай үе гү, али 1791 ондо түмэршэнэй гэр бүлэдэ гурбадахи хүбүүниинь болон [[Лондон]] хотодо түрөө. Тэдэнэйхи арбан үхибүүдтэй, тон ядуу айл байһан тула тэрэ дүнгэжэ бага һургуули түгэсһэн болоод арбан гурбан наһанһаан хэблэхэ үйлэдбэридэ ажаллажа эхилһэн юм. Тэндэ олон янзын [[ном]] уншадаг байһанһаа эрдэм ухаантай холбогдолтой номууд һонирхолыень татадаг, туршалтын зурагуудые хуулжа зурадаг байба. Нэгэ үдэр тэрэнэй дэбтэрыень оложо үзэһэн үйлэшэлүүлэгшэ эрдэм ухаанай лекциин таһалбари бэлэглэһэн. Тэрэ лекциин эзэн хожом тэрэнэй багша болохо хубитай [[Һемфри Дэви]] байһан болон Фарадей Дэвитэй үгэ һолижо, эрдэм ухаанай замаар замнаха хүсэлтэйгээ элирхылжэ амжаһан байна. Дэви нэгэ удаагайнгаа туршалтын үеэр зүүн нюдөө гэмтээжэ, тэрэ хоорондоо Фарадейе туһалхаараа абаһан байна.

Тэрэ өөрын абьяас шадабаряараа 1825 ондо [[бензол]]ые нээхэ зэргээр маша олон нээлтэ хэжэ, [[1831 он]]до [[сахилгаан суранзан индукци]]ин үзэгдэлые элирүүлжэ, уламаар 1833 ондо өөрын нэрээрээ нэрлэгдэһэн хуулинуудые гаргажа ерэһэн юм. Гэбэшье, изагууртан угсаатай Дэви Фарадейе дородо үзэдэг байһан тула амжалтадань атаархажа, эрдэм ухаанай академида ороходонь саада һаалта хэхэ зэргээр абиртажа байгаа. Гэхыдээ Дэви «Минии эгээн томо нээлтэ хадаа Фарадей юм» гэжэ хэлэһэн байдагынь үнэнэй хубитай бэлэй.

Майкл Фарадей 1867 ондо гэртээ һандали дээрэ һуугаагаараа нүгшэһэн юм.

[[Багтаамжа|Багтаамжын]] хэмжүүр [[фарад]], физикын [[Фарадейн тогтомол]] тэрэнэй нэрээр нэрлэгдэһэн байдаг. Мүн [[1991]]-[[2001]] ондо гүйлгээндэ хэрэглэгдэжэ байһан 20 [[фунт стерлинг]]ын [[мүнгэн тэмдэгтэ]] дээрэ тэрэнэй хүрэг байгаа.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Британиин эрдэмтэд]]

{{1000 үгүүлэл}}