# Сахюур
| Цахиур (Si)                            | Цахиур (Si)                |
| -------------------------------------- | -------------------------- |
| Атомай дугаар                          | 14                         |
| Атомай масса                           | 28.0855 г/моль             |
| Үнгэ                                   | Хара сэхигэр               |
| Электроной бүридэл                     | [Ne] 3s2 3p2               |
| Бодос зүйн шэнжэ шанар                 |                            |
| Бодосой түлэб                          | Хатуу                      |
| Нягта                                  | 2.33 г/см³                 |
| Хайлаха температура                    | (1414 °C), 1687 K          |
| Бусалха температура                    | (3265 °C), 3538 K          |
| Хайлалтын хубиин дулаан                | 50.21 кЖ/моль              |
| Ууршалтын хубиин дулаан                | 359 кЖ/моль                |
| Дулаан багтаамжа                       | (25 °C) 19.789 кЖ/(моль·K) |
| Атомай шэнжэ шанар                     |                            |
| Орондо тороной бүтэсэ (Сингони)        | Таладаа түбтэй куб         |
| Эһэлдэлтын зэрэг                       | 4                          |
| Ионизациин энерги (эхинэй электроноор) | 786.5 кЖ/моль              |
| Атомай радиус                          | 110 пм                     |
| Ковалентай радиус                      | 111 пм                     |

| Si         | 14 |
| 28,0855    |    |
| [Ne]3s23p2 |    |
| Сахюур     |    |

Сахюур (лата: Silicium, Si гэжэ тэмдэглэгдэдэг) — химиин элемент юм. Атомай дугаарынь 14. Оршолон юртэмсын хэмжээндэ наймадахи, дэлхэйн сарсадаста хоёр дахи (хүшэлтүрэгшын дараа) үргэн тархалтатай элемент болоно. Дэлхэйн сарсадасай 25.7% -ые (массын) сахюур бүридүүлнэ. 
Сахюурые шэл, цемент, эмнэлигтэ хэрэглэхэһээ гадна, хамагай голынь хахад дамжуулагшын үйлэдбэрилэлдэ үргэн хэрэглэнэ. 
Сахюурынь ургамалай, илангаяа үбэһэлиг ургамалай метаболизмын үйлэ ажалалгаанда маша шухала үүргэ гүйсэдхэнэ. 

#### Изотопи
22-һоо 44 хүрэтэр атом масса бүхы изотопинууд мэдэгдэжэ байгааһаа 28Si (92.23%), 29Si (4.67%), ба 3030Si (3.1%) гэһэн тогтоборитой изотопинууд, мүн Аргоной задаралаар үүдэдэг 32Si (хахад задаралай хугасаань 170 жэл) үргэн тархалтатай болоно.

Сахюур
{{Химиин элемент
|Нэрэ =Цахиур (Si)
|Атомай дугаар= 14 
|Атомай масса=28.0855 
|Үнгэ=Хара сэхигэр 
|Электроной бүридэл=&#91;[[Неон|Ne]]&#93; 3s<sup>2</sup> 3p<sup>2</sup>
|Электроной тоо=2, 8, 4
|Түлэб=Хатуу
|Нягта=2.33 
|Хайлаха Т=(1414&nbsp;°C), 1687 
|Бусалха Т=(3265&nbsp;°C), 3538 
|Хайлалтын дулаан= 50.21 
|Ууралталгын дулаан =359
|Дулаан багтаамжа=(25&nbsp;°C) 19.789 
|Сингони=Таладаа түбтэй куб 
|Эһэлдэлтэ =4
|Ионизациин энерги =786.5
|Атомай радиус =110
|Ковалентай радиус =111
}}
{| style="text-align: left; background-color: #CC9933; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0"
| style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big><big><big>Si</big></big></big></big>
| style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>14</big></big>
|- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right"
| colspan="2" | '''28,0855'''
|- style="color: rgb(255, 255, 255);"
| colspan="2" | '''[Ne]3s<sup><nowiki>2</nowiki></sup>3p<sup><nowiki>2</nowiki></sup>'''
|- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center"
| colspan="2" | <big>'''Сахюур'''</big>
|}
'''Сахюур''' ({{lang-la|Silicium}}, '''Si''' гэжэ тэмдэглэгдэдэг) — [[химиин элемент]] юм. [[Атомай дугаар]]ынь '''14'''. [[Юртэмсэ|Оршолон юртэмсын]] хэмжээндэ наймадахи, [[дэлхэй|дэлхэйн сарсадаста]] хоёр дахи ([[хүшэлтүрэгшэ|хүшэлтүрэгшын]] дараа) үргэн тархалтатай [[элемент]] болоно. [[Дэлхэй|Дэлхэйн сарсадасай]] 25.7% -ые ([[масса|массын]]) сахюур бүридүүлнэ. 

Сахюурые [[шэл]], [[цемент]], эмнэлигтэ хэрэглэхэһээ гадна, хамагай голынь [[хахад дамжуулагша|хахад дамжуулагшын]] үйлэдбэрилэлдэ үргэн хэрэглэнэ. 

Сахюурынь [[ургамал|ургамалай]], илангаяа үбэһэлиг ургамалай [[метаболизм|метаболизмын]] үйлэ ажалалгаанда маша шухала үүргэ гүйсэдхэнэ. 

==== Изотопи ====
[[Файл:Silizium pulver.jpg|thumb|left|Нундаглаһан сахюур]]
22-һоо 44 хүрэтэр атом масса бүхы [[изотопи|изотопинууд]] мэдэгдэжэ байгааһаа <sup>28</sup>Si (92.23%), <sup>29</sup>Si (4.67%), ба <sup>30</sup>30Si (3.1%) гэһэн [[изотопи|тогтоборитой изотопинууд]], мүн [[Аргон|Аргоной]] задаралаар үүдэдэг <sup>32</sup>Si ([[изотопи|хахад задаралай]] хугасаань 170 жэл) үргэн тархалтатай болоно.

== Холбооһон ==
{{commonscat|Silicon}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Si/key.html WebElements.com – Silicon]
* [http://mineral.galleries.com/minerals/elements/silicon/silicon.htm Mineral.Galleries.com – Silicon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016062601/http://mineral.galleries.com/minerals/elements/silicon/silicon.htm |date=2008-10-16 }}

{{Үелхэ системэ}}

[[Категори:Химиин элемент]]
[[Категори:Хахад дамжуулагша]]

{{Sci-stub}}