# Эжэл мүрэн
Эжэл мүрэн (ᠢᠵᠢᠯ ᠮᠦᠷᠡᠨ, Татар: Идел, ород: Волга) — Европын хамагай ута, арбин уһатай мүрэн юм. Валдай үндэрлигһээ (347 м) эхин абажа Ород ороной Европо түбида харьяалагдадаг талаар зүүн урагша шэглэн 3530 км (бүри эхинэй горхи булгаһаа тоособол — 3690 км) газар аласуур тахиин урдажа Каспиин тэнгистэ (-28 м) шудхадаг. Мүрэнэй адагиин үргэн һадраанай ехэнхи бэень ОХУ-да, зүүн үзүүрэй багахан хэһэгиинь Казахстанай нютаг гэжэ харьяалагдадаг.

## Газарзүй
Эжэл мүрэниинь Москва, Санкт-Петербург хотуудай дунда далайн түбшэнһээ дээшэ 225 м үндэртэ оршохо Валдайн толгодоһоо эхэ абан баруун зүг уруу Стерж нуур, Тверь, Дубна, Рыбинск, Ярославль, Доодо Новгород, Казань зэргэ хотуудаар урдана. Тэндэһээ үмэнэ зүг уруу эргэжэ Ульяновск, Тольятти, Самара, Саратов,Волгоград хотуудые үнгэржэ Каспиин тэнгистэ шудхадаг. Эжэл мүрэн олон һалаа голтойеһоо томохондо тоосогдохонь Кама, Ока, Ветлуга, Сура гэхэ мэтэ болоно. Эдэгээр болон бусад олон жаахан голнууд ниилэн Эжэл мүрэнэй һаба газарые бүридүүлхэ ба ОХУ-ай хамагай хүн зоной нягтаралтай газаруудай уһаар хангадаг байна. Эжэл мүрэнэй бэлшээри 160 км хүрэтэр урта үргэлжэлхэ ба хотон, фламинго шубууд, бадма сэсэг зэргые хаража болохо ганса мүрэн юм. Жэл болгон Эжэл мүрэниинь 3 һарын турша хүлдэдэг.

## Түүхэн баримтууд
Эжэл мүрэниинь дундада зуунай үедэ Алтан ордоной Монгол Уласай түбэлэрһэн нэгэ гол бүһэ нютаг байгаа. Эжэл мүрэнэй эрье хүбөөдэ Алтан ордоной уласай ниислэл болохо Сарай Бата болон Сарай Бэрхэ хотонуудай туури мүнөө хүрэтэр хадагалагдан үлэһэн байдаг.

Эжэл мүрэн
{{Сүнхэрэг
|river_name = Эжэл мүрэн
|image = [[File:Volga Ulyanovsk-oliv.jpg|250px]]
|caption = [[Ульяновск]] хото дундаар урдаха Эжэл мүрэнэй хэһэг
|image2 = [[File:Volgarivermap.png|250px]]
|caption2 = Эжэл мүрэнэй һаба
|rivers = [[Валдай үндэрлиг]], [[Тверь можо]]
|inflow = [[Кама гол]], [[Ока гол]]
|outflow = [[Каспиин тэнгис]]<ref>{{GEOnet2|32FA87888EC23774E0440003BA962ED3|Volga}}</ref>
|basin_countries = {{flagicon|Ород}} [[Ород]], <br/>{{flagicon|Казахстан}} [[Казахстан]]
|length = 3692 км
|elevation =225 м (Валдай)
|discharge = 8060 м³/с ([[Волгоград]] оршомдо)
|catchment = 1380000 км²
}}
{{Хадамал
|монгол_бэшэг = [[Файл:Ижил мөрөн.png|50px]]
|кирилл_буряад = Эжэл мүрэн
|кирилл_монгол = Ижил мөрөн
|кирилл_хальмаг = Иҗл мөрн
}}
'''Эжэл мүрэн''' ({{mongolUnicode|ᠢᠵᠢᠯ ᠮᠦᠷᠡᠨ|h}}, {{lang-tt|Идел}}, {{lang-ru|Волга}}) — [[Европо|Европын]] хамагай ута, арбин уһатай [[мүрэн]] юм. [[Валдай үндэрлиг|Валдай үндэрлигһээ]] (347 м) эхин абажа Ород ороной Европо түбида харьяалагдадаг талаар зүүн урагша шэглэн 3530 км (бүри эхинэй горхи булгаһаа тоособол — 3690 км) газар аласуур тахиин урдажа [[Каспиин тэнгис]]тэ (-28 м) шудхадаг. Мүрэнэй адагиин үргэн һадраанай ехэнхи бэень [[ОХУ]]-да, зүүн үзүүрэй багахан хэһэгиинь [[Казахстан]]ай нютаг гэжэ харьяалагдадаг.

== Газарзүй ==
Эжэл мүрэниинь [[Москва]], [[Санкт-Петербург]] хотуудай дунда далайн түбшэнһээ дээшэ 225 м үндэртэ оршохо Валдайн толгодоһоо эхэ абан баруун зүг уруу Стерж нуур, [[Тверь]], [[Дубна]], [[Рыбинск]], [[Ярославль]], [[Доодо Новгород]], [[Казань]] зэргэ хотуудаар урдана. Тэндэһээ үмэнэ зүг уруу эргэжэ [[Ульяновск]], [[Тольятти]], [[Самара]], [[Саратов]],[[Волгоград]] хотуудые үнгэржэ [[Каспиин тэнгис]]тэ шудхадаг. Эжэл мүрэн олон һалаа голтойеһоо томохондо тоосогдохонь [[Кама]], [[Ока]], [[Ветлуга]], [[Сура]] гэхэ мэтэ болоно. Эдэгээр болон бусад олон жаахан голнууд ниилэн Эжэл мүрэнэй һаба газарые бүридүүлхэ ба [[ОХУ]]-ай хамагай хүн зоной нягтаралтай газаруудай уһаар хангадаг байна. Эжэл мүрэнэй бэлшээри 160 км хүрэтэр урта үргэлжэлхэ ба [[хотон]], [[фламинго]] шубууд, [[бадма]] сэсэг зэргые хаража болохо ганса мүрэн юм. Жэл болгон Эжэл мүрэниинь 3 һарын турша хүлдэдэг.

== Түүхэн баримтууд ==
Эжэл мүрэниинь дундада зуунай үедэ [[Алтан ордон]]ой Монгол Уласай түбэлэрһэн нэгэ гол бүһэ нютаг байгаа. Эжэл мүрэнэй эрье хүбөөдэ [[Алтан ордон]]ой уласай [[ниислэл]] болохо [[Сарай Бата]] болон [[Сарай Бэрхэ]] хотонуудай [[туури]] мүнөө хүрэтэр хадагалагдан үлэһэн байдаг.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Гол мүрэн]]