# Үбэр Монгол
Үбэр Монгол (хитад: 内蒙古自治区 Nèi Měnggǔ Zìzhìqū;  монг. ; товч. ҮМӨЗО, Үбэр Монгол, Үбэр Монголой ӨЗО) - Хитад Уласын Өөртөө Засах орон.

## Хэлэнууд

### Баргу Буряад хэлэн
Алтайн хэлэнэй изагуурай монгол хэлэнэй аялгуу юм, уугарха, хэлэхэ Хитад Улас, Хүлүүн Буир һомон, Үбэр Монголой Өөртөө Засах орондо ажаhуудаг буряадууд хэлэлсэдэг.

### Манжуур хэлэн
Манжуур али Манжу хэлэн (Manzhou, хитад: 滿洲 али 满洲 , пинин: Mǎnzhōu)

### Монгол хэлэн
Нэгэ из гурба Алтайин хэлэн. Монгол хзлэхэ бэшэхэ Монголшууд. Энэ гурэнэй хэлэн Монгол Уласай. Монгол хэлэн - турэлхи хэлэн обо 10.000.000 хγн. 
Алтай хэлний язгуурын ерөнхий шинж болох SOV（өгүүлэгдэхүүн-тусагдахуун-өгүүлэхүүн） гэсэн дарааллаар орно. Мөн нэр үгийн холбоос болон үйл үгийн хувирал нь үгийн төгсгөл нь хувирах зарчимтай. Эгшиг зохицох ёсд захирагдана.
Грамматикын байгуулалтын хубида монгол хэлэн залгамал хэлэн болоно. Аялган абяанууд аялганай тааралдалай хуулида захирагдадаг, мүн түргэн, удаан гэжэ илгардаг. Буряад хэлэн өөрын гэhэн онсолигтой, тон баялиг үгын hантай юм. Монголшууд 95 %-нь монгол хэлые.

## Үбэр-Монголой телевидени хараха боломжо
Монголой, Үбэр-Монголой, Хятадай, Австралиин телевидени үзэхэ дуратай һаа, иимэ утаһаар холбоо барина уу: 8-924-396-79-00. Сансарын телевидениин хүлеэн абагшын үнэ – 5000 түх., танай гэр байшанда угсаржа тохиргоо хэхэ ажалтайгаа – 8 000 түх.

## Уласууд
| Газарай зураг | Газарай зураг     | Газарай зураг         | Газарай зураг                                       | Газарай зураг                                        | Газарай зураг     | Газарай зураг        | Газарай зураг         | Газарай зураг |
| ------------- | ----------------- | --------------------- | --------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------- | ----------------- | -------------------- | --------------------- | ------------- |
|               |                   |                       |                                                     |                                                      |                   |                      |                       |               |
| #             | Буряад нэрэ       | Засаг захиргаан түрэл | Хитад нэрэ (ханзыг латинчлах пиньинь галигийн хамт) | Монгол нэрэ (эрдэм шинжилгээний латин галигийн хамт) | Газар нютаг (км²) | Хүн ама (2010 тоол.) | Засаг захиргаанай түб |               |
| 1             | Алшаа аймаг       | аймаг                 | 阿拉善盟 (Ālāshàn Méng)                             | (alaša ayimaɣ)                                       | 267,574           | 231,334              | Баян хото             |               |
| 2             | Баян Нуур хото    | тойрогой энтэй хото   | 巴彦淖尔市 (Bāyànnào'ěr Shì)                        | (bayannaɣur qota)                                    | 65,788            | 1,669,915            | Линьхе дүүргэ         |               |
| 3             | Үхай хото         | тойрогой энтэй хото   | 乌海市 (Wūhǎi Shì)                                  | (üqai qota)                                          | 1,754             | 532,902              | Хайбовань дүүргэ      |               |
| 4             | Ордос хото        | тойрогой энтэй хото   | 鄂尔多斯市 (È'ěrduōsī Shì)                          | (ordus qota)                                         | 86,752            | 1,940,653            | Дуншэн дүүргэ         |               |
| 5             | Бугат хото        | тойрогой энтэй хото   | 包头市 (Bāotóu Shì)                                 | (buɣutu qota)                                        | 27,768            | 2,650,364            | Хүндэлэн дүүргэ       |               |
| 6             | Хүхэ хото         | тойрогой энтэй хото   | 呼和浩特市 (Hūhéhàotè Shì)                          | (kökeqota)                                           | 17,271            | 2,866,615            | Хуйминь дүүргэ        |               |
| 7             | Улаанцав хото     | тойрогой энтэй хот    | 乌兰察布市 (Wūlánchábù Shì)                         | (ulaɣančab qota)                                     | 54,491            | 2,143,590            | Жинин дүүргэ          |               |
| 8             | Шилын голой аймаг | аймаг                 | 锡林郭勒盟 (Xīlínguōlè Méng)                        | (sili-yin ɣoul ayimaɣ)                               | 201,494           | 1,028,022            | Шилын хото            |               |
| 9             | Улаан Хада хото   | тойрогой энтэй хото   | 赤峰市 (Chìfēng Shì)                                | (ulaɣanqada qota)                                    | 90,021            | 4,341,245            | Хуншань дүүргэ        |               |
| 10            | Тонляо хото       | тойрогой энтэй хото   | 通辽市 (Tōngliáo Shì)                               | (töngliyao qota)                                     | 59,535            | 3,139,153            | Хоршин дүүргэ         |               |
| 11            | Хянган аймаг      | аймаг                 | 兴安盟 (Xīng'ān Méng)                               | (qingɣan ayimaɣ)                                     | 59,806            | 1,613,250            | Улаан хото            |               |
| 12            | Хүлүүн буир хото  | тойрогой энтэй хото   | 呼伦贝尔市 (Hūlúnbèi'ěr Shì)                        | (kölün-buyir qota)                                   | 263,953           | 2,549,278            | Хайлар дүүргэ         |               |


Үбэр Монгол
[[File:China Inner Mongolia.svg|thumb|300px|Үбэр Монголой газарай зураг]]
[[File:Desert - Inner Mongolia edit.jpg|thumb|300px|Үбэр Монголой Гоби]]

'''Үбэр Монгол''' (хитад: 内蒙古自治区 ''Nèi Měnggǔ Zìzhìqū'';  [[Монгол хэлэн|монг.]] [[Image:OvormonggolAR.svg|90px|ᠥᠪᠦᠷ ᠮᠣᠩᠭ᠋ᠤᠯ ᠤᠨ ᠥᠪᠡᠷᠲᠡᠭᠡᠨ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠣᠷᠤᠨ]]; [[товчлол|товч.]] '''ҮМӨЗО, Үбэр Монгол, Үбэр Монголой ӨЗО''') - [[Хитад Улас]]ын Өөртөө Засах орон.
==Хэлэнууд==
===Баргу Буряад хэлэн===
Алтайн хэлэнэй изагуурай монгол хэлэнэй аялгуу юм, уугарха, хэлэхэ Хитад Улас, Хүлүүн Буир һомон, Үбэр Монголой Өөртөө Засах орондо ажаhуудаг буряадууд хэлэлсэдэг.<ref>Raymond G. Gordon, Jr, ed. 2005. "Ethnologue: Languages of the World". 15th edition. Dallas: Summer Institute of Linguistics.</ref><ref>[http://en.academic.ru/dic.nsf/enwiki/9328548 China Buriat language (or China Buryat, Bargu Buriat)]</ref>

===Хитад хэлэн===
===Манжуур хэлэн===
Манжуур али Манжу хэлэн (Manzhou, хитад: 滿洲 али 满洲 , пинин: Mǎnzhōu)
===Монгол бэшэг===
===Монгол хэлэн===
{{Нүүдэлшэд}}
Нэгэ из гурба Алтайин хэлэн. Монгол хзлэхэ бэшэхэ [[Монголшууд]]. Энэ гурэнэй хэлэн [[Монгол Улас]]ай. Монгол хэлэн - турэлхи хэлэн обо 10.000.000 хγн. 

[[Алтай хэлний язгуур]]ын ерөнхий шинж болох SOV（өгүүлэгдэхүүн-тусагдахуун-өгүүлэхүүн） гэсэн дарааллаар орно. Мөн нэр үгийн холбоос болон үйл үгийн хувирал нь үгийн төгсгөл нь хувирах зарчимтай. [[Эгшиг зохицох ёс]]д захирагдана.

Грамматикын байгуулалтын хубида монгол хэлэн залгамал хэлэн болоно. Аялган абяанууд аялганай тааралдалай хуулида захирагдадаг, мүн түргэн, удаан гэжэ илгардаг. Буряад хэлэн өөрын гэhэн онсолигтой, тон баялиг үгын hантай юм. Монголшууд 95 %-нь монгол хэлые.

==Үбэр-Монголой телевидени хараха боломжо==
Монголой, Үбэр-Монголой, Хятадай, Австралиин телевидени үзэхэ дуратай һаа, иимэ утаһаар холбоо барина уу: 8-924-396-79-00. Сансарын телевидениин хүлеэн абагшын үнэ – 5000 түх., танай гэр байшанда угсаржа тохиргоо хэхэ ажалтайгаа – 8 000 түх.<ref>[http://minkultrb.ru/news/detail.php?SECTION_ID=96&ELEMENT_ID=2503 Улаан-Үдэдэ Монголой, Үбэр-Монголой телевидени хараха боломжо]</ref>

==Уласууд==
{| class="wikitable"  style="font-size:90%;" align=center
!colspan="9" align="center" | Газарай зураг
|-
|colspan="9" align="center" | [[File:Nei Mongol prfc map.png|350px]]
|-
! #
! Буряад нэрэ
! Засаг захиргаан<br>түрэл
! Хитад нэрэ (ханзыг латинчлах<br>пиньинь галигийн хамт)
! Монгол нэрэ (эрдэм шинжилгээний<br>латин галигийн хамт)
! Газар нютаг<br>(км²)
! Хүн ама<br>(2010 тоол.)
! Засаг захиргаанай<br>түб
|----------
|1
|[[Алшаа аймаг]]
|аймаг
|阿拉善盟 (Ālāshàn Méng)
|[[File:Alasa_ayimag.svg|16px]] (alaša ayimaɣ)
|267,574
|231,334
|[[Баян хото]]
|----------
|2
|[[Баян Нуур хото]]
|тойрогой<br>энтэй хото
|巴彦淖尔市 (Bāyànnào'ěr Shì)
|[[File:Bayannagur.svg|15px]] [[File:Hot.svg|15px]] (bayannaɣur qota)
|65,788
|1,669,915
|[[Линьхе дүүргэ]]
|----------
|3
|[[Үхай хото]]
|тойрогой<br>энтэй хото
|乌海市 (Wūhǎi Shì)
|[[File:Uhai.svg|14px]][[File:Hot.svg|15px]] (üqai qota)
|1,754
|532,902
|[[Хайбовань дүүргэ]]
|----------
|4
|[[Ордос хото]]
|тойрогой<br>энтэй хото
|鄂尔多斯市 (È'ěrduōsī Shì)
|[[File:Ordus.svg|14px]] [[File:Hot.svg|15px]] (ordus qota)
|86,752
|1,940,653
|[[Дуншэн дүүргэ]]
|----------
|5
|[[Бугат хото]]
|тойрогой<br>энтэй хото
|包头市 (Bāotóu Shì)
|[[File:Bugutu.svg|15px]] [[File:Hot.svg|15px]] (buɣutu qota)
|27,768
|2,650,364
|[[Хүндэлэн дүүргэ]]
|----------
|6
|[[Хүхэ хото]]
|тойрогой<br>энтэй хото
|呼和浩特市 (Hūhéhàotè Shì)
|[[File:Kökeqota.svg|15px]] (kökeqota)
| 17,271
|2,866,615
|[[Хуйминь дүүргэ]]
|----------
|7
|[[Улаанцав хото]]
|тойрогой<br>энтэй хот
|乌兰察布市 (Wūlánchábù Shì)
|[[File:Ulagancab.svg|15px]] [[File:Hot.svg|15px]] (ulaɣančab qota)
|54,491
|2,143,590
|[[Жинин дүүргэ]]
|----------
|8
|[[Шилын голой аймаг]]
|аймаг
|锡林郭勒盟 (Xīlínguōlè Méng)
|[[File:Sili-yin_gool_ayimag.svg|25px]] (sili-yin ɣoul ayimaɣ)
|201,494
|1,028,022
|[[Шилын хото]]
|----------
|9
|[[Улаан Хада хото]]
|тойрогой<br>энтэй хото
|赤峰市 (Chìfēng Shì)
|[[File:Ulaganqada.svg|16px]] [[File:Hot.svg|15px]] (ulaɣanqada qota)
|90,021
|4,341,245
|[[Хуншань дүүргэ]]
|----------
|10
|[[Тонляо хото]]
|тойрогой<br>энтэй хото
|通辽市 (Tōngliáo Shì)
|[[File:Tongliyao.png|13px]] [[File:Hot.svg|15px]] (töngliyao qota)
|59,535
|3,139,153
|[[Хоршин дүүргэ]]
|----------
|11
|[[Хянган аймаг]]
|аймаг
|兴安盟 (Xīng'ān Méng)
|[[File:Kingghan_ayimagh.svg|15px]] (qingɣan ayimaɣ)
|59,806
|1,613,250
|[[Улаан хото]]
|----------
|12
|[[Хүлүүн буир хото]]
|тойрогой<br>энтэй хото
|呼伦贝尔市 (Hūlúnbèi'ěr Shì)
|[[File:Kolun_buir.svg|16px]] [[File:Hot.svg|15px]] (kölün-buyir qota)
|263,953
|2,549,278
|[[Хайлар дүүргэ]]
|----------
|}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
* (<small>Аангли, Монголоор</small>) [http://www.smhric.org/ Өвөр Монголын Хүний Эрхийн Мэдээллийн Өртөө]
* (<small>Монгол бишгээр</small>) [http://www.solonggo.net/mdls/ah/alh.aspx?pid=0&alias=menkcms&mid=4748&wv=P Өвөр Монголын аймаг хотуудын газрын зураг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120924065420/http://www.solonggo.net/mdls/ah/alh.aspx?pid=0&alias=menkcms&mid=4748&wv=P |date=2012-09-24 }}  

{{stub}}