# Шуһанай эрьелтэ
Шуһанай эрьелтэ — зүрхэнһөө гаража бэе махабадаар тархаһан шуһа бусажа зүрхэндэ шудхан тэрэнэй агшалтаар дахин бэе махабадта тархаха гэдэг.  

## Хүнэй шуһанай эрьелтэ
Хүниинь шуһанай эрьелтын хаалтатай тогтолсоотой: шуһа шуһые зөөгшэ һудаһануудаар дамжан эрьедэг. Зүрхэнэй зүүн хэһэг хүшэлтүрэгшээр баяжаһан шуһые организмын тогтолсоонуудай һудаһануудаар шахадаг. Шуһан эд болон эритроцитуудаар дамжахадаа хүшэлтүрэгшые сүлөөлжэ, нүүрһэнхүшэлэй хиие шингээдэг. Хүшэлтүрэгшэ үгэһэн эритроцитууд хураагуур һудаһаар зүрхэндэ бусажа ерэхэдэ тэдэниие зүрхэнэй баруун хэһэг уушхан руу ябуулдаг; зүүн хэһэгынь хүшэлтүрэгшөөр ханаһан шуһые уушханһаа хүлээн абажа бүхы бэеын эдүүд рүү эльгээдэг.

### Шуһанай ехэ эрьелтэ
Зүрхэнэй зүүн хобдолһоо хүшэлтүрэгшэ хиитэй артериин шуһан тараагуур һудаһаар ябажа, эд эстэ ошон хиин солилсоо хэгээд, нүүрһэнхүшэлэй хиитэй һудалай шуһан болон хураагуур һудаһаар ябажа зүрхэнэй баруун тосгуурта ерэхэ шуһанай эрьелтэ.  

### Шуһанай бага эрьелтэ
Зүрхэнэй баруун хобдолһоо нүүрһэнхүшэлэй хиитэй һудалай шуһа тараагуур һудаһаар ябажа, уушханда ошон хиин солилсоо хэгээд, хүшэлтүрэгшэ хиитэй артериин шуһан болон хураагуур һудаһаар ябажа зүрхэнэй зүүн тосгуурта ерэхэ шуһанай эрьелтэ.  

## Ном зохёол
- Загбар:ВТ-ЭСБЕ
- Лищук В.А. Математическая теория кровообращения. — 1991.
- И. П. Павлов «Лекции по физиологии кровообращения 1912—1913 г.г.». «Познавательная книга плюс», 2002

|  | «Шуһанай эрьелтэ» үгүүлэл хадаа Википедидэ заатагүй байха 1000 эгээн шухала үгүүлэлнүүдэй нэгэн юм. Энэниие дэлгэрэнгы болгожо туһалалсажа хайрлыт! |


Шуһанай эрьелтэ
[[File:Grafik blutkreislauf.jpg|thumb|Хүнэй бэе дотор шуһанай эрьелтэ]]
[[File:Circulatory system SMIL-ru.svg|thumb|]]
'''Шуһанай эрьелтэ''' — [[зүрхэн|зүрхэнһөө]] гаража [[махабад|бэе махабадаар]] тархаһан [[шуһан|шуһа]] бусажа зүрхэндэ шудхан тэрэнэй агшалтаар дахин бэе махабадта тархаха гэдэг.  

== Хүнэй шуһанай эрьелтэ ==
Хүниинь шуһанай эрьелтын хаалтатай тогтолсоотой: шуһа шуһые зөөгшэ һудаһануудаар дамжан эрьедэг. Зүрхэнэй зүүн хэһэг [[хүшэлтүрэгшэ]]эр баяжаһан шуһые организмын тогтолсоонуудай һудаһануудаар шахадаг. Шуһан эд болон [[эритроцит]]уудаар дамжахадаа [[хүшэлтүрэгшэ|хүшэлтүрэгшые]] сүлөөлжэ, [[нүүрһэнхүшэлэй хии]]е шингээдэг. [[Хүшэлтүрэгшэ]] үгэһэн [[эритроцит]]ууд хураагуур һудаһаар зүрхэндэ бусажа ерэхэдэ тэдэниие зүрхэнэй баруун хэһэг [[уушхан]] руу ябуулдаг; зүүн хэһэгынь хүшэлтүрэгшөөр ханаһан шуһые уушханһаа хүлээн абажа бүхы бэеын эдүүд рүү эльгээдэг.

=== Шуһанай ехэ эрьелтэ ===
Зүрхэнэй зүүн хобдолһоо хүшэлтүрэгшэ [[хии]]тэй [[артери]]ин шуһан тараагуур һудаһаар ябажа, эд эстэ ошон хиин солилсоо хэгээд, [[нүүрһэнхүшэлэй хии]]тэй һудалай шуһан болон хураагуур һудаһаар ябажа зүрхэнэй баруун тосгуурта ерэхэ шуһанай эрьелтэ.  

=== Шуһанай бага эрьелтэ ===
Зүрхэнэй баруун хобдолһоо нүүрһэнхүшэлэй хиитэй һудалай шуһа тараагуур һудаһаар ябажа, [[уушхан]]да ошон хиин солилсоо хэгээд, хүшэлтүрэгшэ хиитэй артериин шуһан болон хураагуур һудаһаар ябажа зүрхэнэй зүүн тосгуурта ерэхэ шуһанай эрьелтэ.  

== Холбооһон ==
{{commonscat|Circulatory system}}
* [http://www.healthsystem.virginia.edu/internet/library/historical/artifacts/antiqua/galen.cfm Клавдий Гален, на сайте University of Virginia (англ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210172030/http://www.healthsystem.virginia.edu/internet/library/historical/artifacts/antiqua/galen.cfm |date=2007-12-10 }}
* [http://www.peoples.ru/medicine/founders/harvey/ Вильям Гарвей, на www.peoples.ru]

== Ном зохёол ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Кровообращение}}
* {{книга
 | автор = Лищук В.А.
 | заглавие = Математическая теория кровообращения
 | Место = Москва
 | Издательство = Медицина
 | год = 1991
}}
* И. П. Павлов «Лекции по физиологии кровообращения 1912—1913 г.г.». «Познавательная книга плюс», 2002

[[Категори:Анатоми]]
[[Категори:Шуһанай эрьелтэ]]

{{1000 үгүүлэл}}
{{biology-stub}}