# Тяньцзинь
Тяньцзинь (хитадаар 天津, пиньинь: Tiānjīn) — Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Уласай дүрбэн түб засагай харьяатан хотонуудай нэгэ. Тяньцзиниин хотын дэбисхэр нютаг түби газарай Хитадай гурбадахи ехэ. Хүн зониинь — 14 425 000 хүн (2009 оной мэдээсээр), дэбисхэр нютагынь 11 943 км², ДНБ — 750 тэрбум юань (2009).

## Газар байрлалга
Хойто Хитадта хамаардаг Тяньцзинь Шара Хүхэ мүрэн хоёрые нэгэдүүлдэг Ехэ Хитад һубагай хойто хоолойдо Бохайн булангай утааша үргэлжэлнэ. Хойто, урда ба баруун зүгһөө Тяньцзинь Хэбэй можотой, баруун хойто зүгһөө Бээжэнгэй нютагтай хилэлдэг. Зүүн зүгтэ Тяньцзинь Бохайн буланда гарана. Баруун хойто тээшэ 96 км зайда байрладаг Бээжэн хототой үндэр хурданай түмэр замаар холбоотой байна.
Тяньцзиниин нютаг дэбисхэрнь — 11 943 км² (31-дэхи). Хотын бүһэ нютаг Хайхэ мүрэниие дахана. Тяньцзиниин боомто хотын бүһэ нютагһаа холо, Номгон далайн Бохайн булангай эрье дээрэ байрлана. Шара тэнгис ойрохон байдагшье һаа, Тяньцзин эгсэ температурын илгаатай эрид таһа (континентальна) уларилтай.
Газар нютагынь - хабтагай, хажуудань эрье хабын газартай байна.

## Түүхэ
Сун уласай урда Хайхэ гол хүн зон багатай байгаа. XII зуун жэлдэ эндэ түб ба урда Хитадһаа асарагдаһан үрэ таряан болон бусад бүтээгдэхүүниие агуулдаг сан бии болобо. Юань эзэнтэ гүрэнэй үедэ Тяньцзиниин оршондо дабһанай үйлэдбэри байгуулба.
Ниислэл хотые Нанжанһаа Бээжэн руу зөөһэниинь һууринай түргэн хүгжэлдэ хүргэбэ. Һууриниие бэхижүүлжэ 1368 ондо «тэнгэриин уламай хамгаалга» (Тяньцзиньвэй). Бүхы түб ба урда Хитадай ажаһуугшад Тяньцзинээр Бээжэндэ оробо. 7,6 метр үндэр хэрэм ба шэнээр баригдаһан дасан сүмэнүүд европынхидые гайхаба.
Ехэ һубагай захын хойто сэгтэ хотын байрлалга Манжын Цин гүрэнэй үедэ хотын хүгжэлдэ туһалба. Һубагаар тээбэрилдэг эд бараае эндэ тэргэдэ табяад ниислэл руу эльгэһэн ушар, ашаанай урадхал жэл бүри олошороо.
Хайхэ мүрэнэй һабын хубилалта ба һубагай шорой дүүргэһэниинь XIX зуун жэлдэ Тяньцзиниин эдэй засагай муугаар нүлөө үзөө. Тяньцзинь нүлөө ехэтэй түшэмэл Чжили амбанай һуудал болобо. Энэ ушар Тяньцзиниин Орос-Хитад хэрээ (1858) ба Тяньцзиниин хэлсээн (1885) мэтэ тэгшэ буса хэрээнүүд эндэ батуулһан байна.
Хоёрдугаар хара тамхинай дайнай үедэ Тяньцзинь англишуудай ба францишуудай бомбодогдобо. Хитадай засагай газар аргагүйгөөр харин гүрэндэ концесси үгөө. 1885 ондо хотодо Бэйянгай сэрэгэй һургуули нээгдэбэ.
XIX зуунай эсэстэ хитад хуушан хотын хажууда Европын янзын хороонууд бии болоо. Энэ хотодо националис үзэл дэлгэрүүлжэ, католикын собор сүмые ба үншэн гэр хэдэн дахин зэбсэгтэ добтолгодо оробо.
1900 ондо Ихэтуань буһалгаан дэгдэн гараһан үедэ хотодо гадаадын сэрэгүүд дахин орожо ерэбэ. Хотын хэрмэн усадхагдаба. Буһалгаанай үрэ дүндэ Тяньцзинда концессигүй интервент-гүрэнүүд концесси хүлеэн абаа, хамта дээрээ хотодо найман концессинүүд байгаа: Австри-Унгар (1901 онһоо), Итали (1901), Орос (1900), Бельги (1902), Япон (1888), Франци (1861), Ехэ Британи (1860) баГермани (1899).
1919 оной хүрэтэр тус хотодо Оросой эзэнтэ гүрэнэй шууданай албан байрлаа.

## Засаг захиргаанай хубаари
Тяньцзинь түб засагай харьяатан хото 13 дүүргэдэ ба 3 сомондо хубаагдана:
| Газарай зураг | #                   | Зэргэ               | Нэрэ     | Хитад        | Пиньинь   | Хүн зон (2010 зүүл.) | Нютаг дэбисхэр (км²) |
| ------------- | ------------------- | ------------------- | -------- | ------------ | --------- | -------------------- | -------------------- |
| 1             | Дүүргэ              | Хэпин               | 和平区   | Hépíng qū    | 470 000   | 10                   |                      |
| 2             | Дүүргэ              | Хэдун               | 河东区   | Hédōng qū    | 680 000   | 39                   |                      |
| 3             | Дүүргэ              | Хэси                | 河西区   | Héxī qū      | 760 000   | 41                   |                      |
| 4             | Дүүргэ              | Нанькай             | 南开区   | Nánkāi qū    | 760 000   | 41                   |                      |
| 5             | Дүүргэ              | Хэбэй               | 河北区   | Héběi qū     | 620 000   | 29                   |                      |
| 6             | Дүүргэ              | Хунцяо              | 红桥区   | Hōngqiáo qū  | 560 000   | 21                   |                      |
| 7             | Биньхай шэнэ дүүргэ | Биньхай шэнэ дүүргэ | 滨海新区 | Bīnhăi xīnqū | 1 000 000 | 2 270                |                      |
| 8             | Дүүргэ              | Дунли               | 东丽区   | Dōnglì qū    | 460 000   | 320                  |                      |
| 9             | Дүүргэ              | Сицин               | 西青区   | Xīqīng qū    | 330 000   | 545                  |                      |
| 10            | Дүүргэ              | Цзиньнань           | 津南区   | Jīnnán qū    | 380 000   | 401                  |                      |
| 11            | Дүүргэ              | Бэйчэнь             | 北辰区   | Běichén qū   | 320 000   | 478                  |                      |
| 12            | Дүүргэ              | Уцин                | 武清区   | Wǔqīng qū    | 840 000   | 1 570                |                      |
| 13            | Дүүргэ              | Баоди               | 宝坻区   | Bǎodǐ qū     | 650 000   | 1 523                |                      |
| 14            | Дүүргэ              | Нинхэ               | 宁河区   | Nínghé qu    | 360 000   | 1 414                |                      |
| 15            | Дүүргэ              | Цзинхай             | 静海区   | Jìnghǎi qu   | 520 000   | 1 476                |                      |
| 16            | Сомон               | Цзисянь             | 蓟县     | Jì xiàn      | 810 000   | 1 593                |                      |


## ̪Хүн зон
2009 оной эсэсэй байдалаар, Тяньцзинь түб засагай харьяатан хотын хүн амань 14 425 000 хүн, энэ дунда хотын дэбисхэр нютагта ажаһуугшад 9,8 сая хүн байгаа. Ажаһуугшадай дунда 5,99 сая хүн хотынхид, 3,81 сая хүдөөгэйхид байгаа. Уридшалһан мэдээгээр хүн зониинь 14 сая (эдэһээ 11,5 сая хотын ажаһуугшад) хүрэтэр олошоржо болно.
Ажаһуугшадай диилэнхинь — хитадуудшье һаа, БНХАУ-ай 55 үсөөнхи угсаануудай 51 ажаһууна. Тэрэ дунда: хуэй, солонгосууд, манжанууд ба монголшууд.
| 2000 оной тоосоогоор Тяньцзиниин хүн зон | 2000 оной тоосоогоор Тяньцзиниин хүн зон | 2000 оной тоосоогоор Тяньцзиниин хүн зон |
| Яһан                                     | Тоо                                      | Хуби                                     |
| ---------------------------------------- | ---------------------------------------- | ---------------------------------------- |
| Хитад                                    | 9 581 775                                | 97,29 %                                  |
| Хуэй                                     | 172 357                                  | 1,75 %                                   |
| Манжа                                    | 56 548                                   | 0,57 %                                   |
| Монгол                                   | 11 331                                   | 0,12 %                                   |
| Солонгос                                 | 11 041                                   | 0,11 %                                   |
| Чжуан                                    | 4 055                                    | 0,041 %                                  |
| Туцзя                                    | 3 677                                    | 0,037 %                                  |


## Гадаада холбооһон
- Албан ёһоной сайт


Тяньцзинь
{{Нютаг
|нэрэ = Тяньцзинь хото<br />{{mongolUnicode|ᠲᠶᠠᠨᠵᠢᠨ<br />ᠬᠣᠲᠠ|v}}
|албан_нэрэ = Тяньцзинь хото
|ямар_янзын_нутаг       = түб засагай харьяатан хото
|анхаараха_нэр           = 天津市
|image_flag             = 
|flag_size              = 
|image_seal             =
|seal_size              = 
|image_map              = Tianjin_in_China_(%2Ball_claims_hatched).svg
|map_caption            = Хитад уласта Тяньцзинь хото
|image_skyline          = Tianjin_Skyline_2009_Sep_11_by_Nangua_1.jpg
|imagesize              = 280px
|image_caption          = Хотын үзэмжэ
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = {{flagcountry|PRC}}
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    = Хото
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   = '''Тяньцзинь хото'''
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = 
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = 
|нутгийн_төв               = 
|газар_нютаг            = 11 943 км²
|газарай_байса            = 
|хүн_ама           = 
|хүн_ама_тоол            = 14 425 000 хүн (2009)
|хүн_ама_тоос            = 
|хүн_ама_бүүгэнэрэл       = 
|нягтрал            = 1 210 хүн/км²
|арад_түмэн              = 
|сугаараа               =
|даргые_юу_гэхэ          =
|даргын_нэрэ             =
|сагай_бүһэ             = Хитадай саг
|utc_offset             = +8
|автомашин_дугаар       =
|website                = [http://tj.gov.cn tj.gov.cn] (хитадаар)
|тэмдэглэл              =  
}}
'''Тяньцзинь''' ({{lang-zho|天津}}, </span>пиньинь<span>: </span>''Tiānjīn'') — [[Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас]]ай дүрбэн түб засагай харьяатан хотонуудай нэгэ. Тяньцзиниин хотын дэбисхэр нютаг түби газарай Хитадай гурбадахи ехэ. Хүн зониинь — 14 425 000 хүн (2009 оной мэдээсээр), дэбисхэр нютагынь 11 943 км², ДНБ — 750 тэрбум [[Хитад юань|юань]] (2009).

== Газар байрлалга ==
Хойто Хитадта хамаардаг Тяньцзинь [[Шара мүрэн|Шара]] [[Хүхэ мүрэн]] хоёрые нэгэдүүлдэг [[Ехэ һубаг|Ехэ Хитад һубагай]] хойто хоолойдо [[Бохайн була]]нгай утааша үргэлжэлнэ. Хойто, урда ба баруун зүгһөө Тяньцзинь [[Хэбэй]] можотой, баруун хойто зүгһөө [[Бээжэн]]гэй нютагтай хилэлдэг. Зүүн зүгтэ Тяньцзинь Бохайн буланда гарана. Баруун хойто тээшэ 96 км зайда байрладаг [[Бээжэн]] хототой үндэр хурданай түмэр замаар холбоотой байна.

Тяньцзиниин нютаг дэбисхэрнь — 11 943 км² (31-дэхи). Хотын бүһэ нютаг [[Хайхэ]] мүрэниие дахана. Тяньцзиниин боомто хотын бүһэ нютагһаа холо, [[Номгон далай]]н [[Бохайн булан]]гай эрье дээрэ байрлана. [[Шара тэнгис]] ойрохон байдагшье һаа, Тяньцзин эгсэ температурын илгаатай эрид таһа (континентальна) уларилтай.

Газар нютагынь - хабтагай, хажуудань эрье хабын газартай байна.

== Түүхэ ==
[[Сун улас]]ай урда Хайхэ гол хүн зон багатай байгаа. XII зуун жэлдэ эндэ түб ба урда Хитадһаа асарагдаһан үрэ таряан болон бусад бүтээгдэхүүниие агуулдаг сан бии болобо. [[Ехэ Юань Улас|Юань эзэнтэ гүрэнэй]] үедэ Тяньцзиниин оршондо дабһанай үйлэдбэри байгуулба.
[[Файл:TianjinDrumTower.jpg|слева|мини|Тяньцзиниин Гулоу самхаг (Хэнгэргын самхаг)]]
Ниислэл хотые [[Нанжин|Нанжанһаа]] Бээжэн руу зөөһэниинь һууринай түргэн хүгжэлдэ хүргэбэ. Һууриниие бэхижүүлжэ 1368 ондо «тэнгэриин уламай хамгаалга» (Тяньцзиньвэй). Бүхы түб ба урда Хитадай ажаһуугшад Тяньцзинээр Бээжэндэ оробо. 7,6 метр үндэр хэрэм ба шэнээр баригдаһан дасан сүмэнүүд европынхидые гайхаба.

[[Ехэ һубаг]]ай захын хойто сэгтэ хотын байрлалга [[Манжын гүрэн|Манжын Цин гүрэнэй]] үедэ хотын хүгжэлдэ туһалба. Һубагаар тээбэрилдэг эд бараае эндэ тэргэдэ табяад ниислэл руу эльгэһэн ушар, ашаанай урадхал жэл бүри олошороо.

Хайхэ мүрэнэй һабын хубилалта ба һубагай шорой дүүргэһэниинь XIX зуун жэлдэ Тяньцзиниин эдэй засагай муугаар нүлөө үзөө. Тяньцзинь нүлөө ехэтэй түшэмэл Чжили амбанай һуудал болобо. Энэ ушар [[Тяньцзиниин Орос-Хитад хэрээ (1858)]] ба [[Тяньцзиниин хэлсээн (1885)]] мэтэ тэгшэ буса хэрээнүүд эндэ батуулһан байна.
[[Файл:Tien_chin_1912.jpg|слева|мини|Тяньцзиньтахи хари гүрэнэй концессинүүд, 1912 он.]]
Хоёрдугаар хара тамхинай дайнай үедэ Тяньцзинь англишуудай ба францишуудай бомбодогдобо. Хитадай засагай газар аргагүйгөөр харин гүрэндэ концесси үгөө. 1885 ондо хотодо [[Бэйянгай сэрэгэй һургуули]] нээгдэбэ.

XIX зуунай эсэстэ хитад хуушан хотын хажууда Европын янзын хороонууд бии болоо. Энэ хотодо националис үзэл дэлгэрүүлжэ, католикын собор сүмые ба үншэн гэр хэдэн дахин зэбсэгтэ добтолгодо оробо.

1900 ондо [[Ихэтуаньское восстание|Ихэтуань буһалгаан]] дэгдэн гараһан үедэ хотодо гадаадын сэрэгүүд дахин орожо ерэбэ. Хотын хэрмэн усадхагдаба. Буһалгаанай үрэ дүндэ Тяньцзинда концессигүй интервент-гүрэнүүд концесси хүлеэн абаа, хамта дээрээ хотодо найман концессинүүд байгаа: [[Австри-Унгар]] (1901 онһоо), [[Итали хаанта|Итали]] (1901), [[Оросой эзэнтэ гүрэн|Орос]] (1900), [[Бельги]] (1902), [[Японой эзэнтэ гүрэн|Япон]] (1888), [[Хоёрдугаар Франциин эзэнтэ гүрэн|Франци]] (1861), [[Британиин эзэнтэ гүрэн|Ехэ Британи]] (1860) ба[[Германиин эзэнтэ гүрэн|Германи]] (1899).

1919 оной хүрэтэр тус хотодо Оросой эзэнтэ гүрэнэй шууданай албан байрлаа.

== Засаг захиргаанай хубаари ==
Тяньцзинь түб засагай харьяатан хото 13 дүүргэдэ ба 3 сомондо хубаагдана:
{| align="center" class="wikitable" style="font-size: 90%; margin-bottom: 10px;"
! Газарай зураг
! #
! Зэргэ
! Нэрэ
! Хитад
! Пиньинь
! Хүн зон<br>
(2010 <br>
зүүл.)
! Нютаг дэбисхэр<br>
(км²)
|-
! rowspan="17" style="background:#FFFFFF" |[[Файл:Tianjin_mcp.png|413x413пкс]]
|-
|1
|Дүүргэ
|Хэпин
|和平区
|Hépíng qū
|470 000
|10
|-
|2
|Дүүргэ
|Хэдун
|河东区
|Hédōng qū
|680 000
|39
|-
|3
|Дүүргэ
|Хэси
|河西区
|Héxī qū
|760 000
|41
|-
|4
|Дүүргэ
|Нанькай
|南开区
|Nánkāi qū
|760 000
|41
|-
|5
|Дүүргэ
|Хэбэй
|河北区
|Héběi qū
|620 000
|29
|-
|6
|Дүүргэ
|Хунцяо
|红桥区
|Hōngqiáo qū
|560 000
|21
|-
|7
| colspan="2" |Биньхай шэнэ дүүргэ
|滨海新区
|Bīnhăi xīnqū
|1 000 000
|2 270
|-
|8
|Дүүргэ
|Дунли
|东丽区
|Dōnglì qū
|460 000
|320
|-
|9
|Дүүргэ
|Сицин
|西青区
|Xīqīng qū
|330 000 
|545
|-
|10
|Дүүргэ
|Цзиньнань
|津南区
|Jīnnán qū
|380 000
|401
|-
|11
|Дүүргэ
|Бэйчэнь
|北辰区
|Běichén qū
|320 000
|478
|-
|12
|Дүүргэ
|Уцин
|武清区
|Wǔqīng qū
|840 000
|1 570
|-
|13
|Дүүргэ
|Баоди
|宝坻区
|Bǎodǐ qū
|650 000
|1 523
|-
|14
|Дүүргэ
|Нинхэ
|宁河区
|Nínghé qu
|360 000
|1 414 
|-
|15
|Дүүргэ
|Цзинхай
|静海区
|Jìnghǎi qu
|520 000
|1 476
|-
|16
|Сомон
|Цзисянь
|蓟县
|Jì xiàn
|810 000
|1 593
|}

== ̪Хүн зон ==
2009 оной эсэсэй байдалаар, Тяньцзинь түб засагай харьяатан хотын хүн амань 14 425 000 хүн, энэ дунда хотын дэбисхэр нютагта ажаһуугшад 9,8 сая хүн байгаа. Ажаһуугшадай дунда 5,99 сая хүн хотынхид, 3,81 сая хүдөөгэйхид байгаа. Уридшалһан мэдээгээр хүн зониинь 14 сая (эдэһээ 11,5 сая хотын ажаһуугшад) хүрэтэр олошоржо болно.<ref>[https://archive.is/20120805172435/www.stats.gov.cn/was40/gjtjj_detail.jsp?channelid=4362&record=6 第二次江苏R＆D资源清查主要数据公报（第一号）]</ref>

Ажаһуугшадай диилэнхинь — [[хитадууд]]шье һаа, БНХАУ-ай 55 үсөөнхи угсаануудай 51 ажаһууна. Тэрэ дунда: [[Хуэйцы|хуэй]], [[солонгос]]ууд, [[манжа]]нууд ба [[монголшууд]].
[[Файл:Tianjin_guanyinhao.JPG|справа|мини|200x200пкс|Хуушан Гуаньиньхан банк]]
{| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;"
! align="center" colspan="3" |2000 оной тоосоогоор Тяньцзиниин хүн зон
|-
! Яһан
!Тоо
! Хуби
|-
| [[Хитадууд|Хитад]]
| 9 581 775 
| 97,29 %
|-
| [[Хуэй]]
| 172 357 
| 1,75 %
|-
| [[Манжа]]
| 56 548 
| 0,57 %
|-
| [[Монголшууд|Монгол]]
| 11 331 
| 0,12 %
|-
|[[Солонгос]]
| 11 041 
| 0,11 %
|-
| [[Чжуанууд|Чжуан]]
| 4 055 
| 0,041 %
|-
| [[Туцзя (народ)|Туцзя]] 
| 3 677 
| 0,037 %
|}

== Зүүлтэ ==
<div class="references-small" style="">
<references />
</div>

== Гадаада холбооһон ==
* [http://www.tj.gov.cn/ Албан ёһоной сайт]

{{Хитадай хотонууд}}

[[Категори:Хитадай хотонууд]]