# Һанаанай эрхэ сүлөө
Һанаанай эрхэ сүлөө (ᠰᠠᠨᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠡᠷᠬᠡ ᠴᠢᠯᠦᠭᠡ) — үйлэ ажаллалгые гүйсэдхэхэ хүнэй һанаа бодолтой зорилго мэдрэмжэ юм. Эрхэ сүлөөгэй асуудал гээшэ хүн зон өөрөө тодорхойлхо эрхэтэй гү, али детерминировалагдаһан гү. Эрхэ сүлөө тухай арсалдаан Сокрадай үеһөө хойшо эхилэнхэй. Хүнэй үйлэ бүри уридһаа тогтооһон гэбэл, хүниие шагнажа гү, али зэмэлжэ болохогүй. Хариншье һаа, хүнэй эрхэ сүлөө ёһо суртахуунай үйлын «түрүүшын шалтагаан» гэһэн ойлгомжо эрдэм ухаанай тайлбариин хэрэглэсэдэ арсана.
Тус антономиин хоёр талын зааһанай дахажа, гол түлэб хоёр гүн ухаанай һанамжа бии болоһонː нэгэдэхеэр эрхэ сүлөө шалтагаатай гэдэг детерминизм ба хоёрдохёор тэрэниие буруушаадаг индетерминизм. Зорилго мэдрэмжэтэй үйлэ ажаллалгын шалтагаан болодог хүсэн зүйлые дахажа, детерминис үзэл сурталнуудай дунда «геометриин» гү, али механикын детерминизмые (Спиноза, Һоббс) ба психологиин детерминизмые (Теодор Липпс) гэжэ илгарна. Тараадаг индетерминизмые жэшээлбэл, Иоһанн Готлиб Фихте ба Мен де Биранай сургаал илгаруулжа болоно.

Һанаанай эрхэ сүлөө
[[Файл:DeterminismXFreeWill.svg|thumb|350px|Һанаанай эрхэ сүлөө тухай шухала [[гүн ухаан]]ай һанамжын ангилал]]
'''Һанаанай эрхэ сүлөө''' ({{MongolUnicode|ᠰᠠᠨᠠᠭᠠᠨ ᠤ ᠡᠷᠬᠡ ᠴᠢᠯᠦᠭᠡ|h}}) — үйлэ ажаллалгые гүйсэдхэхэ хүнэй һанаа бодолтой зорилго мэдрэмжэ юм<ref>Философский словарь / М. М. Розенталь, П.Ф. Юдин хинан тохёолдуулһан, Москва, 1963; 2-дохи хэблэл. [[Москва]], 1972</ref>. Эрхэ сүлөөгэй асуудал гээшэ хүн зон өөрөө тодорхойлхо эрхэтэй гү, али детерминировалагдаһан гү. Эрхэ сүлөө тухай арсалдаан [[Сократ|Сокрадай]] үеһөө хойшо эхилэнхэй. Хүнэй үйлэ бүри уридһаа тогтооһон гэбэл, хүниие шагнажа гү, али зэмэлжэ болохогүй. Хариншье һаа, хүнэй эрхэ сүлөө [[ёһо суртахуун]]ай үйлын «түрүүшын шалтагаан» гэһэн ойлгомжо эрдэм ухаанай тайлбариин хэрэглэсэдэ арсана.

Тус антономиин хоёр талын зааһанай дахажа, гол түлэб хоёр гүн ухаанай һанамжа бии болоһонː нэгэдэхеэр эрхэ сүлөө шалтагаатай гэдэг [[детерминизм]] ба хоёрдохёор тэрэниие буруушаадаг [[индетерминизм]]. Зорилго мэдрэмжэтэй үйлэ ажаллалгын шалтагаан болодог хүсэн зүйлые дахажа, детерминис үзэл сурталнуудай дунда «геометриин» гү, али механикын детерминизмые ([[Бенедикт Спиноза|Спиноза]], [[Томас Һоббс|Һоббс]]) ба психологиин детерминизмые ([[Теодор Липпс]]) гэжэ илгарна. Тараадаг индетерминизмые жэшээлбэл, [[Иоһанн Готлиб Фихте]] ба [[Мен де Биран]]ай сургаал илгаруулжа болоно<ref>Философский энциклопедический словарь. — [[Москва]]: Советская энциклопедия. Юрэнхы редактор: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов. 1983.</ref>.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Гүн ухаан]]

{{1000 үгүүлэл}}