# Унгар хэлэн
Унгар хэлэн (Мажар хэлэн magyar nyelv) финн-угор хэлэнүүдэй нэгэ (угор бүлэг). Унгар Уласай албан ёһоной хэлэн. Мүн Румынида, Сербида (Воеводинодо), Словакида баһа тарааһан. Хэлэгшэдэй тоо — 14 сая хүн үлүү. Манси ба ханты хэлэнүүдтэ эгээн дүтэ. МЭҮ III‑дугаар мянган жэлэй элинсэг угор хэлэнһээ эхин абана. Мүнөө үеын унгар хэлэн 8 аялгуутай: дунай санаахи, баруун, мезёшег (закирай-хаг), палоц (баруун-хойто), зүүн-хойто, секей, тиса (дунай-тиса), урда (альфёльд). Уран зохёолой унгар хэлэн XVI—XIX зуун жэлдэ зүүн-хойто аялгуугай һуурида бии болобо.
Унгар хэлэнэй фонетикэнь ута ба богони фонемэнүүдэй зүршэлдүүлэн жэшэхэ, үгын эхиндэ хашалгануудай тааруулга үгы байха, түрүүшын үедэ даралта табиха гэхэ мэтэ онсолигтой. Унгар хэлэнэй үндэһэндээ залгамал (агглютинативна) маягтай байдагшье һаа, ниилэмэл (флективнэ) элементнүүдтэй байна. 
Морфологиин дуримынь хүйһэн ангилалай үгы байдал, олон падежнүүдэй тоо (20‑һаа үлүү) онсолигтой. Тодорхой (а/аz) ба тодорхойгүй (еgу) артикльнүүд тодорхой ба тодорхойгүй категориие найруулхын тула байдаг. Суффикс нэмэхэ ба үгэ  нэмэлгэ хоёр үгэ үүсхэхэ аргатай.
Синтаксиста янза бүриин хэсүү  мэдүүлэлнүүд үргэн тарааһан. Мэдүүлэлдэ элирхэйлэгшэ элирхэйлдэг үгынгөө урдада байгаад, элирхэйлдэг үгэ тэмдэгэй нэрэ бол тэрэтэй тааралданагүй аад, элирхэйлдэг үгэнь түлөөнэй нэрэ бол, хүйһэнээр ба падежээр тааралдана.
Үзэг бэшэгынь лата үзэгэй дээрэ ажаллана. Үзэг бэшэгынь 39 үзэгүүдһээ бүридэнэ.
Лексикын талаар, тюрк, славян ба германи хэлэнүүдһээ олон хари үгэнүүд байдаг.
Эртын унгар хэлэн тюрк хэлэнүүдтэ холбоотой байгаа.

## Хэлэгшэдэй тоо
| Улас орон                               | Унгар хэлэгшэд |
| --------------------------------------- | -------------- |
| Унгар                                   | 10,177,223     |
| Румыни (гол түлэб Трансильвани)         | 1,443,970      |
| Словаки                                 | 520,528        |
| Серби (гол түлэб Воеводино)             | 293,299        |
| Украина (үндэһэндээ Закарпатиин можодо) | 149,400        |
| АНУ                                     | 117,973        |
| Канада                                  | 75,555         |
| Израиль                                 | 70,000         |
| Ниитэдэ                                 | 12-13 сая      |


Унгар хэлэн
{{Infobox language
|name=Унгар хэлэн
|pronunciation=magyar nyelv
|states=[[Унгар]], энэ гадна [[Австри]], [[Хорвати]], [[Румыни]], [[Серби]], [[Словаки]], [[Словени]], [[Украина]]
|ethnicity=[[Унгарнууд]]
|speakers=14-15 сая (2005)<ref name=Fenyvesi2005>Anna Fenyvesi: Hungarian Language Contact Outside Hungary, John Benjamins Publishing, Amsterdam, 2005, pp. 11
[http://books.google.com.au/books?id=y3JYwHGYn7MC&pg=PA11&dq=hungarian+language+speakers+million&hl=en&sa=X&ei=_O0sT5DeN8WjiAfRsLjvDg&redir_esc=y#v=onepage&q=%22there%20are%20about%2014%2C500%2C000%20Hungarian%20speakers%22&f=false]</ref>
|familycolor=Ураал
|fam2=Финн-Угор
|fam3=Угор
|nation={{flagcountry|Hungary}}<br />'''Олон уласай байгуулга''':<br />{{flagcountry|Европын Холбоо}}
|minority=[[Воеводино]] (Серби)
|agency=Унгарай Эрдэм Ухаанай Академиин<br />[http://www.nytud.hu/ Хэлэ шэнжэлгын хүреэлэн] 
|script=[[Лата үзэг]] (Унгар хубилбари)
|iso1=hu|iso2=hun|iso3=hun
|map=Dist of hu lang europe.svg
|mapcaption=Унгар хэлэнэй тархалта
|notice=IPA
}}
'''Унгар хэлэн''' ('''Мажар хэлэн''' ''magyar nyelv'') [[финн-угор хэлэнүүд]]эй нэгэ ([[угор хэлэнүүд|угор бүлэг]]). [[Унгар]] Уласай албан ёһоной хэлэн. Мүн [[Румыни]]да, [[Серби]]да ([[Воеводино]]до), [[Словаки]]да баһа тарааһан. Хэлэгшэдэй тоо — 14 сая хүн үлүү. [[Манси хэлэн|Манси]] ба [[ханты хэлэн|ханты]] хэлэнүүдтэ эгээн дүтэ. {{МЭҮ}} III‑дугаар мянган жэлэй элинсэг угор хэлэнһээ эхин абана. Мүнөө үеын унгар хэлэн 8 аялгуутай: дунай санаахи, баруун, мезёшег (закирай-хаг), палоц (баруун-хойто), зүүн-хойто, секей, тиса (дунай-тиса), урда (альфёльд). Уран зохёолой унгар хэлэн XVI—XIX зуун жэлдэ зүүн-хойто аялгуугай һуурида бии болобо.

Унгар хэлэнэй [[фонетикэ]]нь ута ба богони [[фонемэ]]нүүдэй зүршэлдүүлэн жэшэхэ, үгын эхиндэ хашалгануудай тааруулга үгы байха, түрүүшын үедэ даралта табиха гэхэ мэтэ онсолигтой. Унгар хэлэнэй үндэһэндээ [[залгамал хэлэнүүд|залгамал (агглютинативна) маягтай]] байдагшье һаа, ниилэмэл (флективнэ) элементнүүдтэй байна. 
Морфологиин дуримынь хүйһэн ангилалай үгы байдал, олон падежнүүдэй тоо (20‑һаа үлүү) онсолигтой. Тодорхой (а/аz) ба тодорхойгүй (еgу) артикльнүүд тодорхой ба тодорхойгүй категориие найруулхын тула байдаг. Суффикс нэмэхэ ба үгэ  нэмэлгэ хоёр үгэ үүсхэхэ аргатай.

Синтаксиста янза бүриин хэсүү  мэдүүлэлнүүд үргэн тарааһан. Мэдүүлэлдэ элирхэйлэгшэ элирхэйлдэг үгынгөө урдада байгаад, элирхэйлдэг үгэ тэмдэгэй нэрэ бол тэрэтэй тааралданагүй аад, элирхэйлдэг үгэнь түлөөнэй нэрэ бол, хүйһэнээр ба падежээр тааралдана.

Үзэг бэшэгынь [[лата үзэг]]эй дээрэ ажаллана. Үзэг бэшэгынь 39 үзэгүүдһээ бүридэнэ.

Лексикын талаар, [[тюрк хэлэнүүд|тюрк]], [[славян хэлэнүүд|славян]] ба [[германи хэлэн|германи]] хэлэнүүдһээ олон хари үгэнүүд байдаг.

Эртын унгар хэлэн тюрк хэлэнүүдтэ холбоотой байгаа.

== Хэлэгшэдэй тоо ==
{|class="wikitable"
|-
!Улас орон!!Унгар хэлэгшэд
|-
|[[Унгар]]||align="right"|10,177,223<ref>[http://www.nepszamlalas.hu/hun/kotetek/06/00/data/tabhun/1/load01_11_0.html 2001 оной тоололгын дүн]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|[[Румыни]] <small>(гол түлэб [[Трансильвани]])</small>||align="right"| 1,443,970<ref>[http://www.insse.ro/rpl2002rezgen/17.pdf 2002 оной тоололгын дүн]</ref>
|-
|[[Словаки]]||align="right"|520,528<ref>{{Cite web |title=census 2001 оной тоололгын дүн |url=http://www.statistics.sk/webdata/slov/scitanie/tab/tab3a.htm |accessdate=2016-12-03 |archivedate=2007-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070516175819/http://www.statistics.sk/webdata/slov/scitanie/tab/tab3a.htm }}</ref>
|-
|[[Серби]] <small>(гол түлэб [[Воеводино]])</small>||align="right"|293,299<ref>[http://webrzs.stat.gov.rs/Ter/epop.htm 2002 оной тоололгын дүн]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|[[Украина]] <small>(үндэһэндээ [[Закарпатиин можо]]до)</small>||align="right"|149,400<ref>http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041101075902/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/ |date=2004-11-01 }} 2001 оной тоололгын дүн</ref>
|-
|[[АНУ]]||align="right"|117,973<ref>{{Cite web |title=2000 оной тоололгын дүн |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP16&-ds_name=DEC_2000_SF3_U |accessdate=2016-12-03 |archivedate=2020-02-12 |archiveurl=https://archive.today/20200212214529/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP16&-ds_name=DEC_2000_SF3_U }}</ref>
|-
|[[Канада]]||align="right"|75,555<ref>{{Cite web |title=2001 оной тоололгын дүн |url=http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=55670&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55430&THEME=41&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0 |accessdate=2016-12-03 |archivedate=2008-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213074431/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=55670&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55430&THEME=41&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0 }}</ref>
|-
|[[Израиль]]||align="right"|70,000
|-
|'''Ниитэдэ''' ||align=right|'''12-13 сая'''
|}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Унгар]]
[[Категори:Хэлэнүүд]]