# Дублин
Дублин (ирланд: Baile Átha Cliath, хэлэлгэ [ˈbˠalʲə aːhə ˈclʲiə] гү, али [ˌbʲlʲaː ˈclʲiə]) болбол Ирландын ниислэл ба хамагай томо хото юм. Зүүн эрье дээрхи буланда, Лиффи голой адагта байрладаг ба Лейнстер можодо байдаг. Хотонь урда талаараа Уиклоу шэлын хэсэг болохо Дублин хадаар хилэлдэг. Энэнь хотын нютагай 1,173,179 хүн зонтой, болбол Дублин Бүһын хүн зон (ёһо заншалаар Дублин графство) 2016 ондо 1,347,359 байба. 2016 оной бэшэлгээр Ехэ Дублинэй Бүһын хүн зон 1,904,806 байһан.
Дублин эгээл хаана, хэзээ бии болоһон тухай археологиин арсалдаан байдаг ба энэнь МЭҮ 7-р зуунай үмэнэхи Гэлүүдэй байгуулһан һуурин, дараань Викингүүдэй хоёрдохи һуурин юм. Дублинэй жэжэг Хаанта Улас мэтээр хото ургажа, Норманнуудай добтолон оролгын дараа Ирландын гол һуурин болоһон. Энэ хотонь 17-р зуунһаа түргөөр үргэдхэгдэжэ, 1800 оной Холбооной Актын дараа Британиин эзэнтэ гүрэнэй хоёрдохи томо хото байба. 1922 ондо тусгаар тогтоноһоной дараа Дублин хото, дараань Ирланд гэжэ нэрлэгдэһэн, Ирландын Сүлөөтэ Уласай ниислэл болоһон.
Дублин болбол Ирландын болбосорол, урлалга ба соёл, засаг захиргаа, ажаүйлэдбэриин мүнөөнэй ба түүхэн түб юм. 2018 оной байдалаар туһа хотые Глобализаци ба Дэлхэйн хотонуудай шэнжэлэлгын газарнууд (GaWC) дэлхэйн хотонуудай жагсаалтада "Альфа минус" оноогоор, дэлхэйн шэлдэг гушан хотын нэгэ болгоһон.

## Этимологи
Дублин нэрэнь Ирланд хэлэнэй Dubhlinn үгэһээ, эртэнэй Классическа Ирланд Dubhlind/Duibhlind, dubh ([d̪uβ], [d̪uw], [d̪uː]) "хара, харанхы" гэһэн удхатай, ба lind ([lʲiɲ(d̪ʲ)]) "бассейн" гэһэн үгэһээ гаралтай. Энэ хөөрэлгын бассейн нь Дублинэй Хэрэмэй арын хэсэгтэ байрлаха хэрэмэй сэсэрлигэй газар, Поддл гол Лиффидэ шутхадаг газар байба. Мүнөөнэй Ирланд хэлэндэ энэ нэрые Duibhlinn гэдэг ба Дублин графствын Ирланд рифмууд нь Дублинэй Лейнстер Ирланд хэлэндэ Duílinn [ˈd̪ˠiːlʲiɲ] гэжэ дуудагдадаг болохые харуулжа байна. Эртын англи хэлэнэй Difelin, Хуушан скандинав Dyflin, мүнөөнэй Исланд Dyflinn ба мүнөөнэй Мэн Divlyn, мүн Уэльс Dulyn ба Бретань Dulenn зэргэ бусад хэлэн дээрхи хотын нэрэндэ анханай хэлэлгэ хадгалагдаһан юм. Ирландын бусад һуурингууд нь Duibhlinn нэрэтэй байдаг ба Devlin, Divlin ба Difflin гэжэ олон янзаар оршуулагдадаг. Түүхэһээ үзэхэдэ, Гэл бэшэг ашаглаһан бэшээшэд bh-эй бэшэхэдэ b дээрэ сэг табижа, Duḃlinn гү, али Duiḃlinn гээшэ буулгаһан байба. Ирланд хэлэн мэдэхэгүй хүнүүд сэгые орхижо нэрые Дублин гэжэ бэшэһэн. Нэрын хубилалтууд нь Шотландын заншашаһан гэл хэлэнээр яридаг нютагуудта (Gàidhealtachd, Ирландын Gaeltacht-тай холбоотой), жэшээнь, Лох-Линнегэй нэгэ хэсэг болохо An Linne Dhubh ("хара уһан сөөрэм") зэрэгтэ байдаг.
Мүнөө үедэ Викингүүдэй үмэнэ Duibhlinn гэгдэдэг Христосой шажанай сүмын һуурин байһан ба Dyflin нэрээ абаһан гэжэ үзэдэг. 9 ба 10-р зуунһаа эхилэн мүнөөнэй хотын оршодог газар хоёр һуурин байба. 841 оной шахуу Викингүүдэй һуурин болохо Дифлин, ба голһоо дээрэ мүнөөнэй Мэтью Эсэгын Хүүргэ (баһа Дублинэй хүүргэ гэжэ нэрлэгдэдэг) Сүмын гудамжын эсэсдэ байрлаха гэл һуурин болохо Áth Cliath ("һаадтай гараса"). Baile Átha Cliath, нь "һаадтай гарасын хот" гэһэн удхатай ба мүнөөнэй Ирланд хэлэн дээрхи хотын жиирэй нэрэ юм. Áth Cliath болбол Мэтью Эсэгын Хүүргын зэргэлээд Лиффи голой гарасын газарай топоними юм. Baile Átha Cliath болбол эртын Христосой шажанай сүмэ байһан ба мүнөө үедэ Уайтфрайар Гудамжын Кармелит Сүмын эзэлжэ буй Онжье гудамжын хэсэгтэ байһан гэжэ үзэдэг. Шотландын Ист-Эршир дэхи Àth Cliath зэргэ адли нэрэтэй бусад хотонууд байдаг ба англи хэлэнээр Хурлфорд гэжэ нэрлэдэг.

## Засагай газар

### Нютагай
Дублинэй Хотын Зүблэл нь нютагай һунгуулиин бүһэһээ табан жэл бүридэ һунгагдадаг 63 гэшүүдһээ бүридэдэг нэгэ танхимтай суглаан юм. Зүблэлые жэл бүри һунгагдадаг Лорд-мэр толгойлдог ба Дублинэй Харшада ажаһуудаг. Зүблэлэй заседаниуд Дублинэй Хотын Танхимда болодог, харин захиргаанай ехэнхи ажал ябуулгань Вуд-Ки дэхи Эрхэтэнэй оффисуудта суглардаг. Олонхи һуудал абаһан парти, коалици нь комитедэй гэшүүдые, политикые оруулжа, Лорд-мэрые дурадхадаг. Зүблэл нь һууха газар, замай хүдэлөөнэй хүтэлэлгэ, бог шорой, уһа зайлуулха шугам ба элин ниидэлгэ зэргэ һалбарида гаргашалха бюджедые жэл бүри баталдаг. Дублин хотын менежер нь хотын зүблэлэй шиидхэбэриие гүйсэдхэхэ үүргэтэй болобошье гүйсэдхэхэ засагтай.

### Үндэһэнэй
Ниислэл хотын хубида Дублин нь Ирландын үндэһэнэй парламент болохо Oireachtas-ай үргөө юм. Энэнь Ирландын Юрэнхылэгшэ, түлөөлэгшын танхим Dáil Éireann, дээдэ танхим Seanad Éireann-һаа бүридэдэг. Юрэнхылэгшэ Феникс-паркдахи Áras an Uachtaráin-да ажаһуудаг, харин Парламентын хоёр танхим Килдэр гудамжада байрлаха хуушан герцогой ажаһуудаг байһан Ленстер-хаусда уулзадаг. Энэнь 1922 ондо Ирландын Сүлөөтэ Улас байгуулагдаһанһаа хойшо Ирландын Парламентын гэр юм. 1801 ондо тараагдаһан Ирландын хаанта уласай парламентын хуушан байшан нь Колледж-гриндэ байрладаг.
Засагай газарай Байшануудта Taoiseach-ай Департамент, Зүблэлэй Зал, Финансын Департамент ба Юрэнхы прокуророй Оффис байрладаг. Энэнь флигельтэй (1921 ондо гүйсэһэн) үндэһэн бэеһээ (1911 ондо гүйсэһэн) бүридэдэг. Байшангые Томас Манли Дин ба сэр Астон Уэбб нара Хаанай Научна Колледж мэтэ бэлэдхэһэн. Анханай Дайл анха 1919 ондо Харшын байшанда сугларһан.

Дублин
{{Redirect|Дублин}}
{{distinguish|Люблин}}
{{Инфобокс һуурин
| name                            = Дублин
| native_name                     = ''Baile Átha Cliath''
| native_name_lang                = 
| settlement_type                 = [[Ниислэл|Ниислэл хото]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
| size = 260
| photo1a = Samuel Beckett Bridge At Sunset Dublin Ireland (97037639) (cropped).jpeg
| photo2a = Dublin The Convention Centre 01.JPG
| photo2b = GoergeSalmonTrinityCollegeDublin.jpg
| photo3a = O'Connell Bridge (25748548914).jpg
| photo3b = DublinTheCustomHouse-2014-10.jpg
| photo4a = (Ireland) Dublin Castle Up Yard.JPG
| spacing = 1
| color = white
| border = 0
}}
| imagesize                       = 
| image_caption                   = Сагай стрелкын дагуу, дээрһээ: [[Самюэль Беккетэй Хүүргэ]], [[Тринити Колледж (Дублин)|Тринити Колледж]], [[Ирландын Тамуужанай Байшан|Тамуужанай Байшан]], [[Дублинэй Хэрэм]], [[О’Коннеллэй Хүүргэ]], [[Конференц-түб (Дублин)|Конференц-түб]]
| image_flag                      = IRL Dublin flag.svg
| flag_size                       = 150px
| flag_link                       = Дублинэй Туг
| image_shield                    = Coat-of-arms-of-Dublin.svg
| shield_size                     = 100px
| shield_link                     = Дублинэй Һүлдэ
| nickname                        = Үнэншэ Хото
| motto                           = ''Obedientia Civium Urbis Felicitas''<br />'Хотын хүн зоной үгэ дуулалга жаргалтай хотые байгуулдаг'.<ref>{{cite web |url=http://www.dublincity.ie/main-menu-your-council-lord-mayor-history/dublin-city-coat-arms |title=Dublin City Council, Dublin City Coat of Arms |publisher=Dublincity.ie |access-date=29 August 2015 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107003033/http://www.dublincity.ie/main-menu-your-council-lord-mayor-history/dublin-city-coat-arms%20 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dublincastle.ie/event/an-obedient-citizenry-produces-a-happy-city-human-experience/?instance_id=336|title=An Obedient Citizenry Produces a Happy City – Human Experience|publisher=[[Office of Public Works]]|access-date=10 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510093034/http://www.dublincastle.ie/event/an-obedient-citizenry-produces-a-happy-city-human-experience/?instance_id=336|archive-date=10 May 2019|url-status=unfit|accessdate=18 January 2022|archivedate=10 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190510093034/http://www.dublincastle.ie/event/an-obedient-citizenry-produces-a-happy-city-human-experience/?instance_id=336}}</ref>
| mapsize                         = 250px
| pushpin_map                     = Ireland
| pushpin_map_caption             = Ирланд дахи Байрлалга
| pushpin_relief                  = 1
| coordinates                     = {{coord|53|20|59|N|06|15|37|W|type:city_region:IE-D|display=inline,title}}
| subdivision_type                = Улас
| subdivision_name                = [[Ирланд]]
| subdivision_type1               = [[Ирландын Можонууд|Можо]]
| subdivision_name1               = [[Ленстер]]
| subdivision_type2               = [[Ирландын Графство|Графство]]
| subdivision_name2               = [[Дублинэй Графство|Дублин]]
| government_type                 = [[Дублинэй Хотын Зүблэл|Хотын Зүблэл]]
| leader_title                    = Штаб-байра
| leader_name                     = [[Хотын Байра (Дублин)|Дублинэй Мэри]]
| leader_title1                   = [[Дублинэй Лорд-мэр|Лорд-мэр]]
| leader_name1                    = [[Элисон Гиллиленд]] ([[Лейбористска Парти (Ирланд)|Лейб]])
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = <ref>{{cite web |title=Dublin City Profile |website=Maynooth University |publisher=Dublin City Development Board |date=1 January 2002 |url=https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/WPS15JW%2CJBandCMannion_0_1.pdf |access-date=6 November 2020 |archive-date=4 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104025722/https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/WPS15JW%2CJBandCMannion_0_1.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="cso population density interactive table">{{cite web|title=Census of Population 2011|website=Population Density and Area Size by Towns by Size, Census Year and Statistic|publisher=Central Statistics Office|date=April 2012|url=http://www.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=CD116&PLanguage=0|access-date=30 March 2014|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107003018/https://www.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=CD116&PLanguage=0|url-status=live}}</ref>
| area_total_km2                  = 117.8
| area_urban_km2                  = 318
| population_total                = 554,554<ref name="2016sapmapcity">{{Cite web|url=http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=CTY31&Geog_Code=2AE19629143313A3E055000000000001#SAPMAP_T1_100|title=Sapmap Area: County Dublin City|work=Census 2016|publisher=Central Statistics Office|year=2016|access-date=23 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224023928/http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=CTY31&Geog_Code=2AE19629143313A3E055000000000001#SAPMAP_T1_100|archive-date=24 December 2018|url-status=dead|accessdate=18 January 2022|archivedate=24 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224023928/http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=CTY31&Geog_Code=2AE19629143313A3E055000000000001#SAPMAP_T1_100}}</ref>
| population_density_km2          = 4,708
| population_urban                = 1,173,179<ref name="geodistribution">{{cite web |title=Census of Population 2016 |website=Profile 1 – Geographical distribution |publisher=Central Statistics Office |date=6 April 2017 |page=15 |url=http://cso.ie/en/media/csoie/releasespublications/documents/population/2017/Chapter_2_Geographical_distribution.pdf |access-date=6 April 2017 |quote=Table 2.2 Population of urban areas, 2011 and 2016 [..] 2016 [..] Dublin city & suburbs [..] 1,173,179 |archive-date=7 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054054/http://cso.ie/en/media/csoie/releasespublications/documents/population/2017/Chapter_2_Geographical_distribution.pdf |url-status=live }}</ref>
| population_metro                = 1,417,700<ref>{{cite web |title=Number of Irish returning home at highest level since 2007 |url=https://www.irishtimes.com/business/economy/number-of-irish-returning-home-at-highest-level-since-2007-1.4334849 |website=The Irish Times |access-date=20 August 2020 |archive-date=25 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025224922/https://www.irishtimes.com/business/economy/number-of-irish-returning-home-at-highest-level-since-2007-1.4334849 |url-status=live }}</ref>
| population_blank1_title         = [[Ехэ Дублин]]
| population_blank1               = 1,904,806<ref>[[Ехэ Дублинэй Бүһэ]]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/en/csolatestnews/presspages/2017/census2016profile2-populationdistributionandmovements/|title=Census 2016 Profile 2 – Population Distribution and Movements – CSO – Central Statistics Office|website=www.cso.ie|access-date=18 January 2018}}</ref>
| population_blank2_title         = Угсаатан<br /><small>(2011 оной тоосоо)</small>
| population_blank2               = {{Collapsible list
|                  title = Угсаатанай бүлгэмүүд
|            frame_style = border:none; padding: 0; <!--NOTICE: This will hide the borders and make rows closer (padding)-->
|            title_style =
|             list_style = text-align:left;display:none;
|                      1 = '''90.04% Сагаан'''
|                      2 = 78.37% Сагаан Ирланд
|                      3 = 11.29% Бусад Сагаан
|                      4 = 0.37% Ирланд Аяншад
|                      5 =&nbsp;
|                      6 =  '''4.21% Ази/Ази Ирланд'''
|                      7 =&nbsp;
|                      8 = '''1.30% Хара/Хара Ирланд'''
|                      9 =&nbsp;
|                     10 = '''1.51% Хоёр расатай/Бусад'''
|                     11 =&nbsp;
|                     12 = '''2.94% Харюулагүй'''}}
| population_demonyms             = 
| postal_code_type                = [[Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Уласай Почтын Кодо|Eircode]]
| postal_code                     = D01 - D18, D20, D22, D24 & D6W
| area_code                       = 01 (+3531)
| blank_name_sec2                 = ДНБ<ref>{{Cite web|url=https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?query=BOOKMARK_DS-513636_QID_-44C90DBB_UID_-3F171EB0&layout=TIME,C,X,0;GEO,L,Y,0;UNIT,L,Z,0;INDICATORS,C,Z,1;&zSelection=DS-513636INDICATORS,OBS_FLAG;DS-513636UNIT,MIO_EUR;&rankName1=UNIT_1_2_-1_2&rankName2=INDICATORS_1_2_-1_2&rankName3=TIME_1_0_0_0&rankName4=GEO_1_2_0_1&sortC=ASC_-1_FIRST&rStp=&cStp=&rDCh=&cDCh=&rDM=true&cDM=true&footnes=false&empty=false&wai=false&time_mode=ROLLING&time_most_recent=false&lang=EN&cfo=%23%23%23%2C%23%23%23.%23%23%23|title=Database – Eurostat|publisher=European Commission|access-date=26 August 2019|archive-date=30 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730042227/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?query=BOOKMARK_DS-513636_QID_-44C90DBB_UID_-3F171EB0&layout=TIME,C,X,0;GEO,L,Y,0;UNIT,L,Z,0;INDICATORS,C,Z,1;&zSelection=DS-513636INDICATORS,OBS_FLAG;DS-513636UNIT,MIO_EUR;&rankName1=UNIT_1_2_-1_2&rankName2=INDICATORS_1_2_-1_2&rankName3=TIME_1_0_0_0&rankName4=GEO_1_2_0_1&sortC=ASC_-1_FIRST&rStp=&cStp=&rDCh=&cDCh=&rDM=true&cDM=true&footnes=false&empty=false&wai=false&time_mode=ROLLING&time_most_recent=false&lang=EN&cfo=%23%23%23%2C%23%23%23.%23%23%23|url-status=live}}</ref>
| blank_info_sec2                 = €106&nbsp;тэрбум
| blank1_name_sec2                = ДНБ нэгэ хүндэ
| blank1_info_sec2                = €79,000
| website                         = {{URL|www.dublincity.ie/}}
| pushpin_label                   = Дублин
| leader_title2                   = [[Ирландын Түлөөлэгшын танхим|Dáil Éireann]]
| leader_name2                    = [[Түб Дублин (Дайлай һунгуулиин округ)|Түб Дублин]]<br />[[Дублин Хойто Булан (Дайлай һунгуулиин округ)|Дублин Хойто Булан]]<br />[[Баруун-Хойто Дублин (Дайлай һунгуулиин округ)|Баруун-Хойто Дублин]]<br />[[Урда-Түб Дублин (Дайлай һунгуулиин округ)|Урда-Түб Дублин]]<br />[[Дублин Урда Булан (Дайлай һунгуулиин округ)|Дублин Урда Булан]]
| leader_title3                   = [[Европын Парламент]]
| leader_name3                    = [[Дублин (Европын Парламент һунгуулиин округ)|Дублинэй һунгуулиин округ]]
| timezone                        = [[GMT]]
| utc_offset                      = 0
| timezone_DST                    = [[Ирландын Стандарт Саг|IST]]
| utc_offset_DST                  = +1
| official_name                   = 
| population_as_of                = 2016
| population_metro_footnotes      = &nbsp;(2020)
| established_date                = Мэдэгдээгүй<ref>{{cite web|url = https://www.irishtimes.com/opinion/8-january-1986-bogus-selection-of-date-to-mark-dublin-s-millennium-1.1266478 | publisher = Irish Times | website = irishtimes.com | title = 8 January 1986: 'Bogus' selection of date to mark Dublin's millennium | accessdate = 16 June 2021 }}</ref>
| established_title               = Байгуулагдаһан
}}
'''Дублин''' ({{lang-ga|Baile Átha Cliath}},<ref>{{cite web| url=https://www.logainm.ie/en/1375542| title=Dublin – Placename database of Ireland| access-date=15 January 2018| archive-date=7 January 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190107002646/https://www.logainm.ie/en/1375542| url-status=live}}</ref> {{IPA-ga|ˈbˠalʲə aːhə ˈclʲiə|pron}} <small>гү, али</small> {{IPA-ga|ˌbʲlʲaː ˈclʲiə|}}) болбол [[Ирланд|Ирландын]] ниислэл ба хамагай томо хото юм.<ref>{{cite web|url=http://www.geography.ie/geography/social/docs/dublin.pdf|title=The Growth and Development of Dublin|access-date=30 December 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330062241/http://www.irishtimes.com/business/sectors/technology/mexican-city-to-be-twinned-with-dublin-says-lord-mayor-1.1343005|archive-date=30 March 2013|accessdate=18 January 2022|archivedate=30 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130330062241/http://www.irishtimes.com/business/sectors/technology/mexican-city-to-be-twinned-with-dublin-says-lord-mayor-1.1343005}}</ref><ref>{{cite web|url=http://everything2.com/title/primate+city|title=Primate City Definition and Examples|access-date=21 October 2009|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107002841/https://everything2.com/title/primate+city%20|url-status=live}}</ref> Зүүн эрье дээрхи буланда, [[Лиффи гол|Лиффи голой]] адагта байрладаг ба [[Лейнстер]] [[Ирландын Можонууд|можодо]] байдаг. Хотонь урда талаараа [[Уиклоу (шэлэ)|Уиклоу шэлын]] хэсэг болохо Дублин хадаар хилэлдэг. Энэнь [[Хотын нютаг|хотын нютагай]] 1,173,179 хүн зонтой,<ref name="geodistribution" /> болбол [[Дублин Бүһэ|Дублин Бүһын]] хүн зон (ёһо заншалаар [[Дублин графство]]) 2016 ондо 1,347,359 байба.<ref name="dublinregionpop">{{cite web|url=http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=NUTS3&Geog_Code=F97E459B-57ED-49C0-8A28-2BC1C7F08E88#SAPMAP_T1_100|website=Census 2016|publisher=[[Central Statistics Office (Ireland)|Central Statistics Office]]|title=Sapmap Area – NUTS III – Dublin Region|year=2016|access-date=16 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116135510/http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=NUTS3&Geog_Code=F97E459B-57ED-49C0-8A28-2BC1C7F08E88#SAPMAP_T1_100|archive-date=16 January 2018|url-status=dead|accessdate=18 January 2022|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107002811/http://census.cso.ie/sapmap2016/Results.aspx?Geog_Type=NUTS3&Geog_Code=F97E459B-57ED-49C0-8A28-2BC1C7F08E88#SAPMAP_T1_100}}</ref> 2016 оной бэшэлгээр [[Ехэ Дублинэй Бүһэ|Ехэ Дублинэй Бүһын]] хүн зон 1,904,806 байһан.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cp2tc/cp2pdm/pd/|title=Population Distribution – CSO – Central Statistics Office|access-date=4 February 2018|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107002953/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cp2tc/cp2pdm/pd/|url-status=live}}</ref>

Дублин эгээл хаана, хэзээ бии болоһон тухай археологиин арсалдаан байдаг ба энэнь МЭҮ 7-р зуунай үмэнэхи [[Гэлнүүд|Гэлүүдэй]] байгуулһан һуурин,<ref name="dicksonX">{{Cite book|title=Dublin The Making of a Capital City|last=Dickson|first=David|publisher=Profile Books Ltd.|year=2014|isbn=978-0-674-74444-8|pages=x}}</ref> дараань [[Викингүүд|Викингүүдэй]] хоёрдохи һуурин юм. [[Дублинэй Хаанта Улас|Дублинэй жэжэг Хаанта Улас]] мэтээр хото ургажа, [[Англо-Норманнуудай Ирланд руу добтолон оролго|Норманнуудай добтолон оролгын]] дараа Ирландын гол һуурин болоһон.<ref name="dicksonX" /> Энэ хотонь 17-р зуунһаа түргөөр үргэдхэгдэжэ, 1800 оной [[1800 оной Холбооной Акт|Холбооной Актын]] дараа [[Британиин эзэнтэ гүрэн|Британиин эзэнтэ гүрэнэй]] хоёрдохи томо хото байба. 1922 ондо тусгаар тогтоноһоной дараа Дублин хото, дараань [[Ирландын гүрэнүүдэй Нэрэнүүд|Ирланд гэжэ нэрлэгдэһэн]], [[Ирландын Сүлөөтэ Улас|Ирландын Сүлөөтэ Уласай]] ниислэл болоһон.

Дублин болбол Ирландын болбосорол, урлалга ба соёл, засаг захиргаа, ажаүйлэдбэриин мүнөөнэй ба түүхэн түб юм. 2018 оной байдалаар туһа хотые [[Глобализаци ба Дэлхэйн хотонуудай шэнжэлэлгын газарнууд]] (GaWC) дэлхэйн хотонуудай жагсаалтада "Альфа минус" оноогоор, дэлхэйн шэлдэг гушан хотын нэгэ болгоһон.<ref>{{cite web|url=http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%208.pdf|title=Global Financial Centres Index 8|access-date=30 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101011091643/http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%208.pdf|archive-date=11 October 2010|url-status=dead|accessdate=19 January 2022|archivedate=11 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101011091643/http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%208.pdf}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 2018|publisher=Globalization and World Cities Research Network: [[Loughborough University]]|access-date=23 November 2018|date=13 November 2018|archive-date=3 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503165246/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2016t.html|url-status=live|accessdate=19 January 2022|archivedate=3 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170503165246/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2016t.html}}</ref>

== Этимологи ==
{{See also|Names of European cities in different languages: C–D#D|l1=Дублинэй бусад нэрэнүүд}}Дублин нэрэнь Ирланд хэлэнэй ''Dubhlinn'' үгэһээ, эртэнэй Классическа Ирланд ''Dubhlind/Duibhlind'', ''dubh'' ({{IPA-all|d̪uβ|}}, {{IPA-all|d̪uw|}}, {{IPA-all|d̪uː|}}) "хара, харанхы" гэһэн удхатай, ба ''lind'' ({{IPA-all|lʲiɲ(d̪ʲ)|}}) "бассейн" гэһэн үгэһээ гаралтай. Энэ хөөрэлгын бассейн нь [[Дублинэй Хэрэм|Дублинэй Хэрэмэй]] арын хэсэгтэ байрлаха хэрэмэй сэсэрлигэй газар, [[Поддл гол]] [[Лиффи гол|Лиффидэ]] шутхадаг газар байба. Мүнөөнэй Ирланд хэлэндэ энэ нэрые ''Duibhlinn'' гэдэг ба Дублин графствын Ирланд рифмууд нь Дублинэй [[Ирланд хэлэн#Лейнстер|Лейнстер Ирланд хэлэндэ]] ''Duílinn'' {{IPA-ga|ˈd̪ˠiːlʲiɲ|}} гэжэ дуудагдадаг болохые харуулжа байна. Эртын англи хэлэнэй ''Di'''f'''elin'', [[Хуушан скандинав хэлэн|Хуушан скандинав]] ''Dy'''f'''lin'', мүнөөнэй [[Исланд хэлэн|Исланд]] ''Dy'''f'''linn'' ба мүнөөнэй [[Мэн хэлэн|Мэн]] ''Di'''v'''lyn'', мүн [[Уэльс хэлэн|Уэльс]] ''Du'''lyn''''' ба [[Бретань хэлэн|Бретань]] ''Du'''lenn''''' зэргэ бусад хэлэн дээрхи хотын нэрэндэ анханай хэлэлгэ хадгалагдаһан юм. Ирландын бусад һуурингууд нь ''Duibhlinn'' нэрэтэй байдаг ба Devlin,<ref>{{cite web|url=http://www.logainm.ie/en/14364|title=Placenames Database of Ireland: Duibhlinn/Devlin|access-date=13 September 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107003050/http://www.logainm.ie/en/14364%20|url-status=live}}</ref> Divlin<ref>{{cite web|url=http://www.logainm.ie/en/13534|title=Placenames Database of Ireland: Béal Duibhlinne/Ballydivlin|access-date=13 September 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107002937/http://www.logainm.ie/en/13534%20|url-status=live}}</ref> ба Difflin<ref>{{cite web|url=http://www.logainm.ie/en/16486|title=Placenames Database of Ireland: Duibhlinn/Difflin|access-date=13 September 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107003031/http://www.logainm.ie/en/16486%20|url-status=live}}</ref> гэжэ олон янзаар оршуулагдадаг. Түүхэһээ үзэхэдэ, [[Аралай түхэл|Гэл бэшэг]] ашаглаһан бэшээшэд bh-эй бэшэхэдэ b дээрэ [[Сэг (нэмэлтэ тэмдэг)|сэг]] табижа, Duḃlinn гү, али Duiḃlinn гээшэ буулгаһан байба. Ирланд хэлэн мэдэхэгүй хүнүүд сэгые орхижо нэрые ''Дублин'' гэжэ бэшэһэн. Нэрын хубилалтууд нь [[Шотланд|Шотландын]] заншашаһан гэл хэлэнээр яридаг нютагуудта ([[Gàidhealtachd]], Ирландын [[Гэлтахт|Gaeltacht-тай]] холбоотой), жэшээнь, [[Лох-Линне|Лох-Линнегэй]] нэгэ хэсэг болохо ''An Linne Dhubh'' ("хара уһан сөөрэм") зэрэгтэ байдаг.

Мүнөө үедэ Викингүүдэй үмэнэ ''Duibhlinn'' гэгдэдэг Христосой шажанай сүмын һуурин байһан ба ''Dyflin'' нэрээ абаһан гэжэ үзэдэг.<ref>{{Cite book|title=Medieval Dublin, the making of a metropolis|last=Clarke|first=Howard|publisher=Irish Academic Press|year=1995|isbn=978-0716524595|page=44}}</ref> 9 ба 10-р зуунһаа эхилэн мүнөөнэй хотын оршодог газар хоёр һуурин байба. 841 оной шахуу Викингүүдэй һуурин болохо ''Дифлин'', ба голһоо дээрэ мүнөөнэй [[Мэтью Эсэгын Хүүргэ]] (баһа Дублинэй хүүргэ гэжэ нэрлэгдэдэг) Сүмын гудамжын эсэсдэ байрлаха гэл һуурин болохо Áth Cliath ("һаадтай гараса").<ref>{{Cite book|title=The Palgrave Handbook of Literature and the City|last=Tambling|first=Jeremy|publisher=Palgrave Macmillan|year=2017|isbn=978-1137549105|page=98}}</ref> ''Baile Átha Cliath'', нь "һаадтай гарасын хот" гэһэн удхатай ба мүнөөнэй Ирланд хэлэн дээрхи хотын жиирэй нэрэ юм. ''Áth Cliath'' болбол Мэтью Эсэгын Хүүргын зэргэлээд Лиффи голой гарасын газарай топоними юм. ''Baile Átha Cliath'' болбол эртын Христосой шажанай сүмэ байһан ба мүнөө үедэ [[Уайтфрайар Гудамжын Кармелит Сүмын]] эзэлжэ буй Онжье гудамжын хэсэгтэ байһан гэжэ үзэдэг. Шотландын [[Ист-Эршир]] дэхи ''Àth Cliath'' зэргэ адли нэрэтэй бусад хотонууд байдаг ба англи хэлэнээр [[Хурлфорд]] гэжэ нэрлэдэг.

== Засагай газар ==

=== Нютагай ===
[[Файл:Dublin_City_Council_Civic_Offices.JPG|мини|[[Дублинэй Хотын Зүблэл|Дублинэй Хотын Зүблэлэй]] Эрхэтэнэй оффисууд]]
[[Дублинэй Хотын Зүблэл]] нь [[Нютагай һунгуулиин бүһэ|нютагай һунгуулиин бүһэһээ]] табан жэл бүридэ һунгагдадаг 63 гэшүүдһээ бүридэдэг [[Нэгэ танхимтай парламент|нэгэ танхимтай]] суглаан юм.<ref>{{cite Irish legislation|year=2018|number=614|type=si|name=City of Dublin Local Electoral Areas Order|date=19 December 2018|access-date=1 February 2019}}</ref> Зүблэлые жэл бүри һунгагдадаг [[Дублинэй Лорд-мэр|Лорд-мэр]] толгойлдог ба Дублинэй [[Харшын Гэр (Дублин)|Харшада]] ажаһуудаг. Зүблэлэй заседаниуд Дублинэй Хотын Танхимда болодог, харин захиргаанай ехэнхи ажал ябуулгань [[Вуд-Ки]] дэхи Эрхэтэнэй оффисуудта суглардаг. Олонхи һуудал абаһан парти, коалици нь комитедэй гэшүүдые, политикые оруулжа, Лорд-мэрые дурадхадаг. Зүблэл нь һууха газар, замай хүдэлөөнэй хүтэлэлгэ, бог шорой, уһа зайлуулха шугам ба элин ниидэлгэ зэргэ һалбарида гаргашалха бюджедые жэл бүри баталдаг. Дублин хотын менежер нь хотын зүблэлэй шиидхэбэриие гүйсэдхэхэ үүргэтэй болобошье гүйсэдхэхэ засагтай.

=== Үндэһэнэй ===
[[File:20130810 dublin214.JPG|right|thumb|Килдэр гудамжа дахи [[Ленстер-хаус]]да [[Ирландын Парламент|Oireachtas]] байрладаг.]]
Ниислэл хотын хубида Дублин нь Ирландын үндэһэнэй парламент болохо [[Ирландын Парламент|Oireachtas-ай]] үргөө юм. Энэнь [[Ирланд Уласай Юрэнхылэгшэ|Ирландын Юрэнхылэгшэ]], түлөөлэгшын танхим [[Ирландын Түлөөлэгшын танхим|Dáil Éireann]], дээдэ танхим [[Ирландын Сенат|Seanad Éireann-һаа]] бүридэдэг. Юрэнхылэгшэ [[Феникс-парк|Феникс-паркдахи]] [[Ирландын Юрэнхылэгшын Резиденци|Áras an Uachtaráin-да]] ажаһуудаг, харин Парламентын хоёр танхим Килдэр гудамжада байрлаха хуушан герцогой ажаһуудаг байһан [[Ленстер-хаус|Ленстер-хаусда]] уулзадаг. Энэнь 1922 ондо [[Ирландын Сүлөөтэ Улас]] байгуулагдаһанһаа хойшо Ирландын Парламентын гэр юм. 1801 ондо тараагдаһан [[Ирландын хаанта улас|Ирландын хаанта уласай]] [[Парламентын Байшан (Ирланд)|парламентын хуушан байшан]] нь [[Колледж-грин|Колледж-гриндэ]] байрладаг.

[[Засагай газарай Байшанууд]]<nowiki/>та [[Ирландын юрэнхы сайдай Министерство|Taoiseach-ай Департамент]], Зүблэлэй Зал, Финансын Департамент ба [[Ирландын Юрэнхы прокурор|Юрэнхы прокуророй Оффис]] байрладаг. Энэнь флигельтэй (1921 ондо гүйсэһэн) үндэһэн бэеһээ (1911 ондо гүйсэһэн) бүридэдэг. Байшангые Томас Манли Дин ба сэр [[Астон Уэбб]] нара [[Ирландын Хаанай Научна Колледж|Хаанай Научна Колледж]] мэтэ бэлэдхэһэн. [[Анханай Дайл]] анха 1919 ондо [[Харшын Гэр (Дублин)|Харшын байшанда]] сугларһан.

== Зүүлтэ ==
<references responsive="" />

[[Категори:Дублин (хото)| ]]
[[Категори:841 ондо байгуулагдаhан]]
[[Категори:Европын ниислэлнүүд]]
[[Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Уласай Хотонууд]]
[[Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Уласай Графство-хотонууд]]
[[Категори:Лейнстер]]
[[Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Уласай нютагай засаг захиргаанай единицэ]]
[[Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Ирланд Уласай хүн зонтой эрье шадарай газарууд]]
[[Категори:Ирландын тэнгисэй боомтын хото]]
[[Категори:Складай боомтууд]]
[[Категори:Викингүүдэй Үеын хүн зонтой газарууд]]
[[Категори:9-р зуунда байгуулагдаһан хүн зонтой газарууд]]
[[Категори:Ирландта 9-р зуунда байгуулагдаһан]]
[[Категори:Ирланд аралай туристнарай нютагууд]]