# Сун улас
Сун улас (Хитад: 宋朝; пиньинь: Sòng Cháo) — Хитадта тогтон байһан табан улас арбан ханлигуудай үеэ түгэсэн Хитадые нэгэдхэжэ 960 онһоо 1279 он хүрэтэр Ехэ Юань Уласта унагааха хүрэтэр тогтониһон эзэнтэ гүрэн юм.
Сун уласай түүхые хоёр үе болгон тэмдэглэнэ. Хойто Сун (хитадаар 北宋, 960–1127) гэжэ үедэ Бяньцзинда (мүнөөгэй Кайфын) ниисэллэжэ, бүхы Хитад үндэһэтэн захиржа байгаа. Хожом хойто нютагаа Алтан уласта алдан Хүхэ мүрэнэй урда Линьаньда (мүнөөгэй Ханьчжоу) ниислэлһэнһээ хойшо үеэ Урда Сун (хитадаар 南宋, 960–1127) гэжэ тэмдэглэнэ.
Сун уласай үедэ хэрэглэгдэһэн саарһан мүнгэн, байнгын уһан сэрэгэй флот, хойто зүгые зааха луужин, дари зэргэ Дэлхэйн түүхэдэ түрүүшынхие зохёогдонхой. Эдэй засаг, хүдөө ажахы, дабһанай ба уула уурхайн аралжаан, гадаада болон дотоодо наймаан хүгжэбэ. Соёлой талаар Чжу Сиин Күнзын һургаалай гүн ухаан бии болонхой.
Сун уласай үндэһэлэгшэ Чжао Куанинь жанжан «Табан уласай үеын» (五代十国) дайсадаа усадхажа хидан Ляо улас, Баруун Ся ба Наньчжао гадна хойто урда Хитадые заһажа эхилээ. Чжао Куаниниин загаламжагша Тай-цзунгай (976-997) үедэ Хитадые нэгэдхэхэ үйлэ ябаса үргэлжэлээ. Хариншье һаа эзэнтэ гүрэн хойто нүүдэлшэ хүршэнүүдтэй тэмсэжэ илагдаһанай һүүлдэ илагдаба.
XII зуун жэлдэ зүршэд Хойто Хитад добтолжо эзэлээд, Алтан уласые байгуулна. 1127 ондо зүршэд Кайфынгые эзэлжэ Хүхэ мүрэниие дабаба. Сунгай эзэн хаашуулай ордон Урда Хитадта зөөжэ Линьань ниислэл хото болобо. Сун улас Хуайхэ мүрэнэй болотор Хойто Хитадые үгэжэ жэл бүри алба түлөө. Сун улас 1279 ондо Ехэ Монгол Уласай үгы болобо.

Сун улас
{{Түүхын улас
 |буряад_нэрэ                 = Сун улас
 |уугуул_нэрэ             = 大宋 / 宋朝
 |статус                   = [[Эзэнтэ гүрэн]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = 
 |тугай_бэшэлгэ           = 
 |һүлдэ                     = 
 |һүлдын_бэшэлгэ           = 
 |газарай_зураг                    = 北宋疆域图（繁）.png
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = Чжэнхэ түрүү жэлдэ (1111 он) Сунгай газар
 |байгуулга               = [[960 он|960]]
 |усадхалга            = [[1279 он|1279]]
 <!-- |type_before              = если этот параметр присутствует в шаблоне,
то необходимо указать примерно следующее: «Государства-основатели»,
иначе удалите его, автоматически будет указано: «Предшественники».-->
 |p1                       = Табан улас арбан ханлигуудай үе
 |flag_p1                  =
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 <!-- |type_after               = если этот параметр присутствует в шаблоне,
то необходимо указать примерно следующее: «Государства после распада…»,
иначе удалите его, автоматически будет указано: «Преемники».-->
 |s1                       = Ехэ Юань Улас
 |flag_s1                  = Guyuk khan's Stamp 1246.jpg
 |image_s1                 = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |image_s2                 = 
 |s3                       =  
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |уряа                    = 
 |ниислэл                  =  [[Кайфын|Бяньцзин]] <small>(1368–1644)</small> [[Ханчжоу|Линьань]] <small>(1403–1644)</small> 
 |хотонууд                   = 
 |хэлэн                     = [[Хитад хэлэн]]
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   = 
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |газар_нютаг                  = 2 800 000 км² (1111 он)
 |хүн_ама                = 
 |засаглалай_хэлбэри          = [[Эзэнтэ гүрэн|Эзэн хаанай засаг]]
 |обог_удам                 = Чжао (趙)
|<!--- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --->
 |тэргүүнэй_тушаал         = Эзэн хаан
 |тэргүүн1               = [[Сунгай Тай-цзу]] (түрүүшын хаан)
 |тэргүүн_үе1           = 960 — 976
 |шажан                  = [[Күнзын һургаал]]
 |дополнительный_параметр1 = 
 |содержимое_параметра1    = 
}}
'''Сун улас''' ({{zh-stp|c=宋朝|p=Sòng Cháo}}) — [[Хитад]]та тогтон байһан [[табан улас арбан ханлигуудай үе]]э түгэсэн Хитадые нэгэдхэжэ 960 онһоо 1279 он хүрэтэр [[Ехэ Юань Улас]]та унагааха хүрэтэр тогтониһон [[эзэнтэ гүрэн]] юм<ref>{{cite book |first=Ann |last=Paludan |title=Chronicle of the Chinese Emperors: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial China |location=New York |publisher=Thames and Hudson |year=1998 |isbn=0-500-05090-2}}</ref>.

Сун уласай түүхые хоёр үе болгон тэмдэглэнэ. '''Хойто Сун''' ({{lang-zho|北宋}}, 960–1127) гэжэ үедэ Бяньцзинда (мүнөөгэй [[Кайфын]]) ниисэллэжэ, бүхы Хитад үндэһэтэн захиржа байгаа. Хожом хойто нютагаа [[Алтан улас]]та алдан [[Хүхэ мүрэн]]эй урда Линьаньда (мүнөөгэй [[Ханьчжоу]]) ниислэлһэнһээ хойшо үеэ '''Урда Сун''' ({{lang-zho|南宋}}, 960–1127) гэжэ тэмдэглэнэ.

Сун уласай үедэ хэрэглэгдэһэн [[саарһан мүнгэн]], байнгын уһан сэрэгэй флот, хойто зүгые зааха [[луужин]], [[дари]] зэргэ Дэлхэйн түүхэдэ түрүүшынхие зохёогдонхой. Эдэй засаг, хүдөө ажахы, дабһанай ба уула уурхайн аралжаан, гадаада болон дотоодо наймаан хүгжэбэ. Соёлой талаар [[Чжу Си]]ин [[Күнзын һургаал]]ай гүн ухаан бии болонхой.

Сун уласай үндэһэлэгшэ [[Сунгай Тай-цзу|Чжао Куанинь]] жанжан [[Табан улас арбан ханлигуудай үе|«Табан уласай үеын»]] (五代十国) дайсадаа усадхажа [[хидан]] [[Ляо улас]], [[Баруун Ся]] ба [[Наньчжао]] гадна хойто урда Хитадые заһажа эхилээ. Чжао Куаниниин загаламжагша [[Сунгай Тай-цзун|Тай-цзунгай]] (976-997) үедэ Хитадые нэгэдхэхэ үйлэ ябаса үргэлжэлээ. Хариншье һаа эзэнтэ гүрэн хойто нүүдэлшэ хүршэнүүдтэй тэмсэжэ илагдаһанай һүүлдэ илагдаба.

[[XII зуун]] жэлдэ [[зүршэд]] Хойто Хитад добтолжо эзэлээд, [[Алтан улас]]ые байгуулна. 1127 ондо зүршэд [[Кайфын]]гые эзэлжэ Хүхэ мүрэниие дабаба. Сунгай эзэн хаашуулай ордон Урда Хитадта зөөжэ Линьань ниислэл хото болобо. Сун улас [[Хуайхэ мүрэн]]эй болотор Хойто Хитадые үгэжэ жэл бүри алба түлөө. Сун улас 1279 ондо [[Ехэ Монгол Улас]]ай үгы болобо.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Хитадай түүхэ]]