# Нацис Германи
Ехэ Германиин эзэнтэ гүрэн гэжэ 1933 онһоо — 1945 он хүрэтэр нацис үзэлтэй Үндэһэтэнэй социалис Герман ажалшадай намай (НСДАП-гай) ударидалга, хиналта дооро байһан Германи уласай түүхын үе юм. Энэ үндэһэндээ өөрөө «фюрер» гү, али буряадшалбал «ударидагша» гээд нэрэлүүлжэ байһан НСДАП-гай дарга болон тухайн үеын Германиин уласай ударидагша Адольф Һитлерээр ударидуулһан тоталитарис эзэрхэг засаглалай нэгэ хэлбэри байһан юм.

## Түүхын нэрэ

### Германиин Эзэнтэ Улас
Германиин эзэнтэ гүрэниинь 1871 ондо үүдхэн байгуулагдажа 1918 оной 11 һарын 11 хүрэтэрхи гү, али Дэлхэйн нэгэдүгээр дайнай түгэсгэл хүрэтэр хэмжээтэ эрхэтэ хаанта засаглалтайгаар оршон тогтоножо байһан бэлэй. Харин үүнэй дараашаһаа Германида парламентай засаглал бүхы Ваймарай Бүгэдэ Найрамдаха Улас 1919 ондо байгуулагдажа, 1933 оной 5 һарын 23 хүрэтэр оршон тогтоножо байһан. 
Энэ бүхэн 1933 оны 1 һарын 30 Һитлер засагай эрхэндэ гаража эзэнтэ гүрэнэй Юрэнхы сайдаар томилогдоһон сагһаа эхилэн нэгэ хүнэй эзэрхэг засаг дооро оршохо улас болон өөршэлэгдэһэн юм. Гэбэш уг эзэрхэг засаг дооро үнгэрүүлһэн эдэгээр он жэлнүүдынь 1945 оной 5 һарын 30 Германи улас Дэлхэйн хоёрдугаар дайнда үгэ дуугүй буужа үгэхэ хэрээндэ гарын үзэг зурһанаар түгэсгэл болоһон. 

Нацис Германи
{{Түүхын улас
 |буряад_нэрэ                 = Ехэ Германиин Эзэнтэ Гүрэн
 |уугуул_нэрэ             = Großdeutsches Reich
 |статус                   = [[Эзэрхэг засаг]]
 |дуулал                     = Германишуудай дуун
 |туг                     =Flag of German Reich (1935–1945).svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Нацис Германиин гүрэнэй туг (1935–1945)
 |һүлдэ                     =Reichsadler der Deutsches Reich (1933–1945).svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Нацис Германиин гүрэнэй бүргэд (1935–1945)
 |газарай_зураг                    =World War II in Europe, 1942.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 =
 |байгуулга               = [[1933 он]]ой [[3 һарын 24]]
 |усадхалга            = [[1945 он]]ой [[4 һарын 23]]
 <!-- |type_before              = если этот параметр присутствует в шаблоне,
то необходимо указать примерно следующее: «Государства-основатели»,
иначе удалите его, автоматически будет указано: «Предшественники».-->
|p1 = Ваймар Бүгэдэ Найрамдаха Улас
|flag_p1 = Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg
|p2 = Заарланд
|flag_p2 = Flag of Saar 1920-1935.svg
|p3 = Австри
|flag_p3 = Flag of Austria.svg
|p4 = Чехословаки
|flag_p4 = Flag of the Czech Republic.svg
|p5 = Мемельланд
|flag_p5 = Flag of Lithuania.svg
|p6 = Сүлөөтэ Данциг хото
|flag_p6 = Flag of the Free City of Danzig.svg
|p7 = Польшо
|flag_p7 = Flag of Poland.svg
|p8 = Дани
|flag_p8 = Flag of Denmark.svg
|p9 = Норвеги
|flag_p9 = Flag of Norway.svg
|p10 = Люксембург
|flag_p10 = Flag of Luxembourg.svg
|p11 = Нидерланд
|flag_p11 = Flag of the Netherlands.svg
|p12 = Бельги
|flag_p12 = Flag of Belgium (civil).svg
|p13 = Франци
|flag_p13 = Flag of France.svg
|p14 = Югослави
|flag_p14 = Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg
|p15 = Зүблэлтэ Холбоо
|flag_p15 = Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg
 <!-- |type_after               = если этот параметр присутствует в шаблоне,
то необходимо указать примерно следующее: «Государства после распада…»,
иначе удалите его, автоматически будет указано: «Преемники».-->
|s1 = СССР-һээ эзэлэгдэһэн Германи
|flag_s1 = Flag of the Soviet Union 1923.svg
|s2 = АНУ-һаа эзэлэгдэһэн Германи
|flag_s2 = US flag 48 stars.svg
|s3 = Ехэ Британиһаа эзэлэгдэһэн Германи
|flag_s3 = Flag of the United Kingdom.svg
|s4 = Франциһаа эзэлэгдэһэн Германи
|flag_s4 = Flag of France.svg
|s5 = Чехословаки
|flag_s5 = Flag of the Czech Republic.svg
|s6 = Бүгэдэ Найрамдаха Польшо Улас
|flag_s6 = Flag of Poland.svg
|s7 = Люксембург
|flag_s7 = Flag of Luxembourg.svg
|s8 = Югослави
|flag_s8 = Flag of SFR Yugoslavia.svg
|s9 = Австри
 |уряа                    = {{lang-de|''Ein Volk, ein Reich, ein Führer''}} 
 |ниислэл                  = [[Берлин]]
 |хотонууд                   = 
 |хэлэн                     = [[Герман хэлэн|германи хэлэн]]
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   = райхсмарка
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |газар_нютаг                  = 633.786 км² (1938 он)<br />696.265 км² (1941 он)
 |хүн_ама                = 90 сая хүн (1941 он, Дэлхэйн хүн зоной 4 %)
|<!--- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --->
 |тэргүүнэй_тушаал         = [[Фюрер]]
 |тэргүүн1               = [[Адольф Һитлер]]
 |тэргүүн_үе1           = 1934—1945
}}
'''Ехэ Германиин эзэнтэ гүрэн''' гэжэ 1933 онһоо — 1945 он хүрэтэр [[нацизм|нацис]] үзэлтэй [[Үндэһэтэнэй социалис Герман ажалшадай нам]]ай (НСДАП-гай) ударидалга, хиналта дооро байһан [[Германи]] уласай түүхын үе юм. Энэ үндэһэндээ өөрөө «[[фюрер]]» гү, али буряадшалбал «ударидагша» гээд нэрэлүүлжэ байһан НСДАП-гай дарга болон тухайн үеын Германиин уласай ударидагша [[Адольф Һитлер]]ээр ударидуулһан [[тоталитаризм|тоталитарис]] [[эзэрхэг засаг]]лалай нэгэ хэлбэри байһан юм.

== Түүхын нэрэ ==
=== Германиин Эзэнтэ Улас ===
[[Германиин эзэнтэ гүрэн]]иинь 1871 ондо үүдхэн байгуулагдажа 1918 оной 11 һарын 11 хүрэтэрхи гү, али [[Дэлхэйн нэгэдүгээр дайн]]ай түгэсгэл хүрэтэр хэмжээтэ эрхэтэ хаанта засаглалтайгаар оршон тогтоножо байһан бэлэй. Харин үүнэй дараашаһаа Германида [[Бундестаг|парламентай засаглал]] бүхы [[Ваймарай Бүгэдэ Найрамдаха Улас]] 1919 ондо байгуулагдажа, 1933 оной 5 һарын 23 хүрэтэр оршон тогтоножо байһан. 

Энэ бүхэн 1933 оны 1 һарын 30 [[Адольф Һитлер|Һитлер]] засагай эрхэндэ гаража эзэнтэ гүрэнэй Юрэнхы сайдаар томилогдоһон сагһаа эхилэн нэгэ хүнэй [[эзэрхэг засаг]] дооро оршохо улас болон өөршэлэгдэһэн юм. Гэбэш уг [[эзэрхэг засаг]] дооро үнгэрүүлһэн эдэгээр он жэлнүүдынь 1945 оной 5 һарын 30 Германи улас [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн]]да үгэ дуугүй буужа үгэхэ хэрээндэ гарын үзэг зурһанаар түгэсгэл болоһон. 

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Нацис Германи]]
[[Категори:Германиин түүхэ]]
[[Категори:Национал-социализм]]

{{1000 үгүүлэл}}