# Фотосинтез
Фотосинтез (грек: φῶς — гэрэл ба грек: σύνθεσις — нэгэдэл) гээшэ ургамал гү,али бусад махабад, гэрэлэй энергиие (ехэбшэлэн наранай гэрэлые) химиин энерги болгон хубиргаха процесс юм. Фотосинтезээр болгоһон химиин энерги хожом тухайн махабадта тэжээл болон ашаглагдадаг. Химиин энергинь нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэл ба уһа хоёрһоо синтезировалһан нүүрһэн уһанай молекулэнүүдтэ (глюкозо гэхэ мэтэ) агуулагдадаг. Фотосинтезэй диилэнхи тохёолдолдо хүшэлтүрэгшэ дайбари бүтээгдэхүүн юм. Ехэнхи ургамал, ехэнхи уһанай ургамалнууд (замаг) ба цианобактеринүүд фотосинтезые ябуулна. Эдэ махабадые ниитэдэнь фотоавтотропууд гэжэ нэрлэдэг. Фотосинтез агаар мандалдахи хүшэлтүрэгшын хэмжээндэ шухала үүргэ
гүйсэдхэжэ байгаад бүхыл органик нэгэдэл ба дэлхэй дээрэхи амидаралда хэрэгтэй диилэнхи энергиин эхэ һорболжо болоно.

## Томьёолол
Фотосинтезэй үедэ ябагдаха химиин урбалые доорохи хилбаршуулһан тэгшэдхэлһээ хаража болоно:
6 CO2(g) + 6 H2O(l) + фотон → C6H12O6(aq) + 6 O2(g)  + 6 H2O(l)
нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэл + уһан + наранай энерги → глюкозо + хүшэлтүрэгшэ + уһа

Фотосинтез
[[Файл:Blatt-wiki.jpg|thumb|300 px|Ургамалай набша]]
'''Фотосинтез''' ({{lang-el|φῶς}} — гэрэл ба {{lang-el|σύνθεσις}} — нэгэдэл) гээшэ [[ургамал]] гү,али бусад [[махабад]], гэрэлэй энергиие (ехэбшэлэн [[Наран|наранай]] гэрэлые) [[Хими|химиин]] энерги болгон хубиргаха процесс юм. Фотосинтезээр болгоһон химиин энерги хожом тухайн махабадта тэжээл болон ашаглагдадаг. Химиин энергинь [[нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэл]] ба [[Уһан|уһа]] хоёрһоо синтезировалһан нүүрһэн уһанай молекулэнүүдтэ ([[глюкозо]] гэхэ мэтэ) агуулагдадаг. Фотосинтезэй диилэнхи тохёолдолдо [[хүшэлтүрэгшэ]] дайбари бүтээгдэхүүн юм. Ехэнхи [[ургамал]], ехэнхи [[уһанай ургамал|уһанай ургамалнууд]] ([[замаг]]) ба [[хүхэ ногоон замаг|цианобактеринүүд]] фотосинтезые ябуулна. Эдэ махабадые ниитэдэнь [[фотоавтотроп махабад|фотоавтотропууд]] гэжэ нэрлэдэг. Фотосинтез [[агаар мандал|агаар мандалдахи]] хүшэлтүрэгшын хэмжээндэ шухала үүргэ
гүйсэдхэжэ байгаад бүхыл [[органик хими|органик нэгэдэл]] ба [[дэлхэй]] дээрэхи [[Амидарал|амидаралда]] хэрэгтэй диилэнхи энергиин эхэ һорболжо болоно.<ref name="bryantfrigaard">{{Cite paper|date=Nov 2006|title=Prokaryotic photosynthesis and phototrophy illuminated|journal=Trends in Microbiology|volume=14|issue=11|pages=488–96|DOI=10.1016/j.tim.2006.09.001|doi=10.1016/j.tim.2006.09.001|pmid=16997562}}</ref>

== Томьёолол ==
Фотосинтезэй үедэ ябагдаха химиин урбалые доорохи хилбаршуулһан тэгшэдхэлһээ хаража болоно:
: 6 CO<sub>2(g)</sub> + 6 H<sub>2</sub>O<sub>(l)</sub> + [[фотон]] → [[Глюкозо|C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O<sub>6</sub>]]<sub>(aq)</sub> + 6 O<sub>2(g)</sub>  + 6 H<sub>2</sub>O<sub>(l)</sub>
: нүүрһэнтүрэгшын дабхар эһэл + уһан + наранай энерги → глюкозо + хүшэлтүрэгшэ + уһа

== Зүүлтэ ==
{{Reflist}}

== Холбооһон ==
* [http://scienceaid.co.uk/biology/physiology/photosynthesis.html Science Aid: Photosynthesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924181634/http://scienceaid.co.uk/biology/physiology/photosynthesis.html |date=2008-09-24 }} Article appropriate for high school science 
* [http://www.ljmu.ac.uk/NewsCentre/63012.htm Liverpool John Moores University, Dr.David Wilkinson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914195047/http://www.ljmu.ac.uk/NewsCentre/63012.htm |date=2007-09-14 }}
* [http://www.biochemweb.org/metabolism.shtml Metabolism, Cellular Respiration and Photosynthesis - The Virtual Library of Biochemistry and Cell Biology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050316052050/http://www.biochemweb.org/metabolism.shtml |date=2005-03-16 }}
* [http://www.chemsoc.org/networks/learnnet/cfb/Photosynthesis.htm Overall examination of Photosynthesis at an intermediate level]
* [http://www.life.uiuc.edu/govindjee/photosynBook.html Overall Energetics of Photosynthesis]

[[Категори:Органик хими]]
[[Категори:Биологи]]

{{1000 үгүүлэл}}