# Удаа дараалһан хүсэнэгтэ
Мүнөөнэй бүгэдэ ниитын сахидаг ойлгомжо тааруугаар, Юртэмсын наһан 13,5 тэрбум  жэл доошоогүй сэгнэгдэдэг байна, Газар дэлхэйн наһан – 4,5 тэрбум тухай жэл.
Он жэл тоололго хадаа олонхи оронуудта Христос эрын (“манай эрын”) үндэһэн дээрэ он жэл тоололго мүн (Иисус Христосой тухайлһан түрэлгэ үеһөө эхилээд).
Бэшэһэн эшэ үндэһэнэй мэдээгээр үлэмжэ лабтай (жэл хүрэтэр нарин) манай эрын урда тээ 900 жэл хүрэтэр һара онуудые тодорхойлхо болохо, хэдэн арбан жэл хүрэтэр нарин – манай эрын урда тээ 3 мянган жэл хүрэтэр. Үлэмжэ эртэ урдын болоһон ушар (саада тээ 50 мянган жэл хүрэтэр) юрэ нүүрһэнтүрэгшын радио эдэбхи изотоп шэнжэлгэ үндэһэн дээр ябадалын он саг ологдодог байна, анха түрүүшын үедэхи – ондоо бодос зүй онол аргаар. 
Нүүрһэнтүрэгшын радио эдэбхи изотоп шэнжэлгэ хэрэглэхэдээ, урда тээ ХХХ жэл гэһэн томьёо хэрэглэгдэдэг (тиихэдээ манай эрын 1950 он хадаа эхилхэ сэг болоно), тиигэбэшье һара он зүб тодолхоёо нарин хэмжүүр хүсэнэгтэ хэрэглэхэ хэрэгтэй. 

## Хүн бии бололго урда тээхи саг
- Ехэ тэһэрэлгэйн он жэл тоололго
- Газарай он жэл тоололго хубаари
- Хүгжэлтын он жэл тоололго


## Палеолитын он жэл тоололго
- Доодо палеолитын он жэл тоололго
- Дунда палеолитын он жэл тоололго
- Дээдэ палеолитын он жэл тоололго


## Он жэл тоололго
- Манай эрын урда 12 мянган
- Манай эрын урда 11 мянган
- Манай эрын урда 10 мянган
- Манай эрын урда 9 мянган
- Манай эрын урда 8 мянган
- Манай эрын урда 7 мянган
- Манай эрын урда 6 мянган
- Манай эрын урда 5 мянган

| Мянган жэл                | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ) |
| ------------------------- | ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ | ------------------------------ |
| Манай эрын урда 4 мянган: | XL                             | XXXIX                          | XXXVIII                        | XXXVII                         | XXXVI                          | XXXV                           | XXXIV                          | XXXIII                         | XXXII                          | XXXI                           |
| Манай эрын урда 3 мянган: | XXX                            | XXIX                           | XXVIII                         | XXVII                          | XXVI                           | XXV                            | XXIV                           | XXIII                          | XXII                           | XXI                            |
| Манай эрын урда 2 мянган: | XX                             | XIX                            | XVIII                          | XVII                           | XVI                            | XV                             | XIV                            | XIII                           | XII                            | XI                             |
| Манай эрын урда 1 мянган: | X                              | IX                             | VIII                           | VII                            | VI                             | V                              | IV                             | III                            | II                             | I                              |
| Мянган жэл                | Зуун жэл (манай эрын)          | Зуун жэл (манай эрын)          | Зуун жэл (манай эрын)          | Зуун жэл (манай эрын)          | Зуун жэл (манай эрын)          | Зуун жэл (манай эрын)          | Зуун жэл (манай эрын)          | Зуун жэл (манай эрын)          | Зуун жэл (манай эрын)          | Зуун жэл (манай эрын)          |
| МЭ 1 мянган:              | I                              | II                             | III                            | IV                             | V                              | VI                             | VII                            | VIII                           | IX                             | X                              |
| МЭ 2 мянган:              | XI                             | XII                            | XIII                           | XIV                            | XV                             | XVI                            | XVII                           | XVIII                          | XIX                            | XX                             |
| МЭ 3 мянган:              | XXI                            | XXII                           | XXIII                          | XXIV                           | XXV                            | XXVI                           | XXVII                          | XXVIII                         | XXIX                           | XXX                            |


Удаа дараалһан хүсэнэгтэ
Мүнөөнэй бүгэдэ ниитын сахидаг ойлгомжо тааруугаар, [[Юртэмсын наһан]] 13,5 тэрбум  жэл доошоогүй сэгнэгдэдэг байна, [[Газар дэлхэй]]н [[Газар дэлхэйн наһан|наһан]] – 4,5 тэрбум тухай жэл.
Он жэл тоололго хадаа олонхи оронуудта [[Христос]] эрын (“манай эрын”) үндэһэн дээрэ он жэл тоололго мүн ([[Иисус Христос]]ой тухайлһан түрэлгэ үеһөө эхилээд).
Бэшэһэн эшэ үндэһэнэй мэдээгээр үлэмжэ лабтай (жэл хүрэтэр нарин) манай эрын урда тээ 900 жэл хүрэтэр һара онуудые тодорхойлхо болохо, хэдэн арбан жэл хүрэтэр нарин – манай эрын урда тээ 3 мянган жэл хүрэтэр. Үлэмжэ эртэ урдын болоһон ушар (саада тээ 50 мянган жэл хүрэтэр) юрэ [[нүүрһэнтүрэгшын радио эдэбхи изотоп шэнжэлгэ]] үндэһэн дээр ябадалын он саг ологдодог байна, анха түрүүшын үедэхи – ондоо бодос зүй онол аргаар. 
Нүүрһэнтүрэгшын радио эдэбхи изотоп шэнжэлгэ хэрэглэхэдээ, ''урда тээ ХХХ жэл'' гэһэн томьёо хэрэглэгдэдэг (тиихэдээ [[манай эрын 1950 он]] хадаа эхилхэ сэг болоно), тиигэбэшье һара он зүб тодолхоёо [[Нүүрһэнтүрэгшын радио эдэбхи изотоп шэнжэлгэ#Хэмжэлгэ|нарин хэмжүүр хүсэнэгтэ]] хэрэглэхэ хэрэгтэй. 

== Хүн бии бололго урда тээхи саг ==
* [[Ехэ тэһэрэлгэйн он жэл тоололго]]
* [[Газарай он жэл тоололго хубаари]]
* [[Хүгжэлтын он жэл тоололго]]

== Палеолитын он жэл тоололго ==
* [[Доодо палеолитын он жэл тоололго]] 
* [[Дунда палеолитын он жэл тоололго]]
* [[Дээдэ палеолитын он жэл тоололго]]

== Он жэл тоололго ==
* [[Манай эрын урда тээ арбан хоёрдугаар мянган жэл|Манай эрын урда 12 мянган]]
* [[Манай эрын урда тээ арбан нэгэдүгээр мянган жэл|Манай эрын урда 11 мянган]]
* [[Манай эрын урда тээ арбадугаар мянган жэл|Манай эрын урда 10 мянган]]
* [[Манай эрын урда тээ юһэдүгээр мянган жэл|Манай эрын урда 9 мянган]]
* [[Манай эрын урда тээ наймадугаар мянган жэл|Манай эрын урда 8 мянган]]
* [[Манай эрын урда тээ долодугаар мянган жэл|Манай эрын урда 7 мянган]]
* [[Манай эрын урда тээ зургадугаар мянган жэл|Манай эрын урда 6 мянган]]
* [[Манай эрын урда тээ табадугаар мянган жэл|Манай эрын урда 5 мянган]]

{| class=wide
|-----
! Мянган жэл
! colspan="10" | Зуун жэл (Манай эрын урда тээ)
|-----
| style="background-color:#efefef;" | '''[[Манай эрын урда тээ дүрбэдүгээр мянган жэл|Манай эрын урда 4 мянган]]''':
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ дүшэдүгээр зуун|XL]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушан юһэдүгээр зуун|XXXIX]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушан наймадугаар зуун|XXXVIII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушан долодугаар зуун|XXXVII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушан зургадугаар зуун|XXXVI]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушан табадугаар зуун|XXXV]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушан дүрбэдүгээр зуун|XXXIV]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушан гурбадугаар зуун|XXXIII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушан хоёрдугаар зуун|XXXII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушан нэгэдүгээр зуун|XXXI]]
|-----
| style="background-color:#efefef;" | '''[[Манай эрын урда тээ гурбадугаар мянган жэл|Манай эрын урда 3 мянган]]''':
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гушадугаар зуун|XXX]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ хорин юһэдүгээр зуун|XXIX]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээхорин наймадугаар зуун|XXVIII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ хорин долодугаар зуун|XXVII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ хорин зургадугаар зуун|XXVI]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ хорин табадугаар зуун|XXV]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээхорин дүрбэдүгээр зуун|XXIV]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ хорин гурбадугаар зуун|XXIII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээхорин хоёрдугаар зуун|XXII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээхорин нэгэдүгээр зуун|XXI]]
|-----
| style="background-color:#efefef;" | '''[[Манай эрын урда тээ хоёрдугаар мянган жэл|Манай эрын урда 2 мянган]]''':
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ хоридугаар зуун|XX]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ арбан юһэдүгээр зуун|XIX]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ арбан наймадугаар зуун|XVIII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ арбан долодугаар зуун|XVII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ арбан зургадугаар зуун|XVI]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ арбан табадугаар зуун|XV]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээарбан дүрбэдүгээр зуун|XIV]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ арбан гурбадугаар зуун|XIII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ арбан хоёрдугаар зуун|XII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ арбан нэгэдүгээр зуун|XI]]
|-----
| style="background-color:#efefef;" | '''[[Манай эрын урда тээ нэгэдүгээр мянган жэл|Манай эрын урда 1 мянган]]''':
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ арбадугаар зуун|X]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ юһэдүгээр зуун|IX]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ наймадугаар зуун|VIII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ долодугаар зуун|VII]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ зургадугаар зуун|VI]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ табадугаар зуун|V]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ дүрбэдүгээр зуун|IV]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ гурбадугаар зуун|III]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ хоёрдугаар зуун|II]]
| align="center" | [[Манай эрын урда тээ нэгэдүгээр зуун|I]]
|-----
! Мянган жэл
! colspan="10" | Зуун жэл (манай эрын)
|-----
| style="background-color:#efefef;" | '''[[Манай эрын нэгэдүгээр мянган жэл|МЭ 1 мянган]]''':
| align="center" | [[Нэгэдүгээр зуун|I]]
| align="center" | [[Хоёрдугаар зуун|II]]
| align="center" | [[Гурбадугаар зуун|III]]
| align="center" | [[Дүрбэдүгээр зуун|IV]]
| align="center" | [[Табадугаар зуун|V]]
| align="center" | [[Зургадугаар зуун|VI]]
| align="center" | [[Долодугаар зуун|VII]]
| align="center" | [[Наймадугаар зуун|VIII]]
| align="center" | [[Юһэдүгээр зуун|IX]]
| align="center" | [[Арбадугаар зуун|X]]
|-----
| style="background-color:#efefef;" | '''[[Манай эрын хоёрдугаар мянган жэл|МЭ 2 мянган]]''':
| align="center" | [[Арбан нэгэдүгээр зуун|XI]]
| align="center" | [[Арбан хоёрдугаар зуун|XII]]
| align="center" | [[Арбан гурбадугаар зуун|XIII]]
| align="center" | [[Арбан дүрбэдүгээр зуун|XIV]]
| align="center" | [[Арбан табадугаар зуун|XV]]
| align="center" | [[Арбан зургадугаар зуун|XVI]]
| align="center" | [[Арбан долодугаар зуун|XVII]]
| align="center" | [[Арбан наймадугаар зуун|XVIII]]
| align="center" | [[Арбан юһэдүгээр зуун|XIX]]
| align="center" | [[Хоридугаар зуун|XX]]
|-----
| style="background-color:#efefef;" | '''[[Манай эрын гурбадугаар мянган жэл|МЭ 3 мянган]]''':
| align="center" | [[Хорин нэгэдүгээр зуун|XXI]]
| align="center" | ''[[Хорин хоёрдугаар зуун|XXII]]''
| align="center" | ''[[Хорин гурбадугаар зуун|XXIII]]''
| align="center" | ''[[Хорин дүрбэдүгээр зуун|XXIV]]''
| align="center" | ''[[Хорин табадугаар зуун|XXV]]''
| align="center" | ''[[Хорин зургадугаар зуун|XXVI]]''
| align="center" | ''[[Хорин долодугаар зуун|XXVII]]''
| align="center" | ''[[Хорин наймадугаар зуун|XXVIII]]''
| align="center" | ''[[Хорин юһэдүгээр зуун|XXIX]]''
| align="center" | ''[[Гушадугаар зуун|XXX]]'' ''
|-----
|}<noinclude>
[[Категори:Литэ|{{PAGENAME}}]]
[[Категори:Он жэл тоололгонууд]]
</noinclude>