# Вермонт
Вермонт (англи: Vermont) Америкын Нэгэдэһэн Уласай Зүүн Хойто хэһэгэй Шэнэ Англиин бүһэдэ оршохо АНУ-ай нэгэ можо улас. Тус можо улас ниитэ нютаг дэбисхэрээр 45-да, хуурай газарай нютаг дэбисхэрээр 43-да ородог. Хүн зониинь 608,827 болон бүхы табин можо улас дунда 49-дэ ородог (зүбхэн Вайомингһаа үлүү). Атлантын далайтай залгадаггүй Шэнэ Англиин ганса можо улас Вермонтынь хойтоһоо урдые шэглэн сунайх Гриин уула болон Вермонтын баруун хилын тала хубиие бүридүүлхэ Чамплэйн уулаһаа алдартай. Тус можо улас урда талаараа Массачусеттс, зүүн талаараа Нью-Гэмпшир, баруун талаараа Нью-Йорк (можо улас) можо уласууд, хойто талаараа Канадын Квебек можотой тус тус хилэлдэг.

## Танисуулга
Анха уугуул америкашуудай Абенаки омог болон Ирокезүүд нютаглажа байһан мүнөөнэй Вермонтын нютаг дэбисхэрые Франци улас эзэмшэһэн болобошье францишууд Франко-индейшуудай дайнда илагдаһанай дараа Британиин эзэмшэлдэ нүүһэн. Олон жэлэй турша эргэн тойроной колонинууд, илангуяа Нью-Гэмпшир ба Нью-Йорк нютаг дэбисхэрэй маргаан дээшэлжэ байгаа. Эдэ колонинуудай олгоһон газар эзэмшэхэ эрхэ бүхы нүүдэллэн һууришагшадые Гриин уулын хүбүүд гэхэ һайн дурын сэрэгжэһэн бүлэглэлнүүд эсэргүүсэжэ байһан болон ябаандаа тусгаар Бүгэдэ Найрамдаха Вермонт Уласые үүсхэбэ. Энэ улас Америкын хубисхалта дайнай ябасада байгуулагдажа 14 жэл оршон тогтониһон. 1791ондо Вермонт АНУ-ай 14-дэхи можо улас болоод нэгдэбэ.
Тус можо улас байгаалиин һайхан, сүүн бүтээгдэхүүнээрээ алдартай. Вермонт АНУ-да агса модоной сиропой үйлэдбэрилэлээр түрүүлдэг. можо уласай ниислэлынь Монтпилиер болон эгээн томо хото болон метрополиин бүһэнь Бөрлингтон юм. Бусад алишье можо уласай эгээн томо хотонь Бөрлингтонһоо томо юм.

## Газарзүйн байра
| Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ     | Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ | Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ       |
| ---------------------------------- | ------------------------------ | ------------------------------------ |
| Баруун-хойто: Нью-Йорк (можо улас) | Хойто: Квебек ( Канада)        | Зүүн-хойто: Нью-Гемпшир              |
| Баруун: Нью-Йорк (можо улас)       |                                | Зүүн: Нью-Гемпшир                    |
| Баруун-урда Нью-Йорк (можо улас)   | Урда: Массачусетс              | Зүүн-урда: Массачусетс • Нью-Гемпшир |


Вермонт
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Вермонт можо улас
 |уугуул_нэрэ             = State of Vermont
 |статус                   = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Flag of Vermont.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Далбаа
 |һүлдэ                     = Seal of Vermont.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Уласай тамга
 |газарай_зураг                    = Map_of_USA_VT.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[АНУ]]-да Вермонтын байра
 |уряа                    = ''Freedom and Unity''<br/><small>''Эрхэ сүлөө, эб нэгэдэл''</small> 
 |ниислэл                  = [[Монтпилиер (Вермонт)| Монтпилиер]]
 |хэлэн                     = үгы байна (''де-факто'' [[Англи хэлэн|Англи]])
 |тэргүүнэй_тушаал1     = Амбан захирагша
 |тэргүүн1  = Питер Шамлин
 |тэргүүнэй_тушаал2     = Дэд захирагша
 |тэргүүн2  = Филлип Скотт
 |газар_нютаг                  = 24&nbsp;923 км²
 |уһанай_хуби                  = 883 км² (3,55 %)
 |хүн_ама                = 626 630 (2013)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref>
 |дополнительный_параметр  = Можо улас болоһон үдэр
 |содержимое_параметра     = 1791 оной 3 һарын 4 (14-дэхи)
}}
'''Вермонт''' ({{lang-en|Vermont}}) [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай Зүүн Хойто хэһэгэй [[Шэнэ Англи]]ин бүһэдэ оршохо АНУ-ай нэгэ можо улас. Тус можо улас ниитэ нютаг дэбисхэрээр 45-да, хуурай газарай нютаг дэбисхэрээр 43-да ородог. Хүн зониинь 608,827 болон бүхы табин можо улас дунда 49-дэ ородог (зүбхэн [[Вайоминг|Вайомингһаа]] үлүү). [[Атлантын далай]]тай залгадаггүй Шэнэ Англиин ганса можо улас Вермонтынь хойтоһоо урдые шэглэн сунайх Гриин уула болон Вермонтын баруун хилын тала хубиие бүридүүлхэ Чамплэйн уулаһаа алдартай. Тус можо улас урда талаараа [[Массачусеттс]], зүүн талаараа [[Нью-Гэмпшир]], баруун талаараа [[Нью-Йорк (можо улас)]] можо уласууд, хойто талаараа [[Канада|Канадын]] [[Квебек]] можотой тус тус хилэлдэг.

== Танисуулга ==
[[Файл:Meeting house marlboro vermont 20040911.jpg|мини|слева|Вермонт можо уласай хотонуудай орон нютагай засаг захиргаанай ажалай ехэхэн хэһэг жэл бүриин гурбадугаар һарада болодог хотын хуралаар шиидэгдэдэг. Эдэ хуралынь [[Марлборо (Вермонт)|Марлборо]] хотын энэ хуралай танхимтай адлихан танхимуудта болодог.]]
Анха уугуул америкашуудай Абенаки омог болон [[Ирокезүүд]] нютаглажа байһан мүнөөнэй Вермонтын нютаг дэбисхэрые [[Франци]] улас эзэмшэһэн болобошье францишууд [[Франко-индейшуудай дайн]]да илагдаһанай дараа [[Британи]]ин эзэмшэлдэ нүүһэн. Олон жэлэй турша эргэн тойроной колонинууд, илангуяа [[Нью-Гэмпшир]] ба [[Нью-Йорк (можо улас)|Нью-Йорк]] нютаг дэбисхэрэй маргаан дээшэлжэ байгаа. Эдэ колонинуудай олгоһон газар эзэмшэхэ эрхэ бүхы нүүдэллэн һууришагшадые ''Гриин уулын хүбүүд'' гэхэ һайн дурын сэрэгжэһэн бүлэглэлнүүд эсэргүүсэжэ байһан болон ябаандаа тусгаар [[Бүгэдэ Найрамдаха Вермонт Улас]]ые үүсхэбэ. Энэ улас [[Америкын хубисхалта дайн]]ай ябасада байгуулагдажа 14 жэл оршон тогтониһон. 1791ондо Вермонт АНУ-ай 14-дэхи можо улас болоод нэгдэбэ.

Тус можо улас байгаалиин һайхан, сүүн бүтээгдэхүүнээрээ алдартай. Вермонт АНУ-да [[агса модон]]ой сиропой үйлэдбэрилэлээр түрүүлдэг.<ref>{{cite web|title=US Department of Agriculture - Economic Research Service|work='Table 44—U.S. maple syrup production and value, by state, calendar years|url=http://www.ers.usda.gov/briefing/sugar/data/table44.xls|accessdate=2007-01-05|archivedate=2003-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030607045816/http://ers.usda.gov/Briefing/Sugar/Data/Table44.xls}}</ref> можо уласай ниислэлынь [[Монтпилиер (Вермонт)|Монтпилиер]] болон эгээн томо хото болон метрополиин бүһэнь [[Бөрлингтон (Вермонт)|Бөрлингтон]] юм. Бусад алишье можо уласай эгээн томо хотонь Бөрлингтонһоо томо юм.<ref>[http://www.nationalgeographic.com/traveler/articles/1118_burlington.html National Geographic] retrieved June 30, 2008</ref>

== Газарзүйн байра ==
{| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center"
!colspan="3"|Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ
|-
| width="35%" | ''Баруун-хойто:''<br />[[File:Flag of New York.svg|20px]] [[Нью-Йорк (можо улас)]]
| width="30%" | ''Хойто:''<br />[[File:Flag of Quebec.svg|20px]] [[Квебек]]<br />([[File:Flag of Canada.svg|20px]] [[Канада]])
| width="35%" | ''Зүүн-хойто:''<br />[[File:Flag of New Hampshire.svg|20px]] [[Нью-Гемпшир]]
|-
| width="35%" | ''Баруун:''<br />[[File:Flag of New York.svg|20px]] [[Нью-Йорк (можо улас)]]
| width="30%" | [[Файл:Brosen windrose.svg|50px]]
| width="35%" | ''Зүүн:''<br />[[File:Flag of New Hampshire.svg|20px]] [[Нью-Гемпшир]]
|-
| width="35%" | ''Баруун-урда''<br />[[File:Flag of New York.svg|20px]] [[Нью-Йорк (можо улас)]]
| width="30%" | ''Урда:''<br />[[File:Flag of Massachusetts.svg|20px]] [[Массачусетс]]
| width="35%" | ''Зүүн-урда:''<br /> [[File:Flag of Massachusetts.svg|20px]] [[Массачусетс]] {{*}} [[File:Flag of New Hampshire.svg|20px]] [[Нью-Гемпшир]]
|}</center>

== Ном зүй ==
<div class="references-small">
* Albers, Jan ''Hands on the Land: A History of the Vermont Landscape.'' MIT Press: 2000. ISBN 0-262-01175-1.
* {{cite book |last=Allen |first=Ira |authorlink=Ira Allen |title=The natural and political history of the State of Vermont, one of the United States of America |origyear=1798 |year=1969 |publisher=Charles E. Tuttle Company |isbn=0-8048-0419-2 }}
* Bryan, Frank, and John McClaughry. "The Vermont Papers: Recreating Democracy on a Human Scale." Chelsea Green Publishing: 1989. ISBN 0-930031-19-9.
* Cohen, David Elliot, and Rick Smolan. ''Vermont 24/7.'' DK Publishing: 2004. ISBN 0-7566-0086-3.
* Coffin, Howard. ''Full Duty: Vermonters in the Civil War.'' The Countryman Press: 1995. ISBN 0-88150-349-5.
* Doyle, William T. "The Vermont Political Tradition and Those Who Helped Make It." Doyle Publisher: 1987. ISBN 0-9615486-1-4.
* Duffy, John J., et al. ''Vermont: An Illustrated History.'' American Historical Press: 2000. ISBN 1-892724-08-1.
* Duffy, John J., et al. ''The Vermont Encyclopedia.'' University Press of New England: 2003. ISBN 1-58465-086-9.
* [[Federal Writers' Project]] of the [[Works Progress Administration]] for the State of Vermont. ''Vermont: A guide to the Green Mountain State.'' Houghton Mifflin: 1937.
* Grant, Kim, et al. ''Vermont: An Explorer's Guide.'' The Countryman Press: 2002. ISBN 0-88150-519-6.
* Hunter, Preston. [http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html "Religion in Vermont"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816141340/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |date=2013-08-16 }}. Adherents.com.
* Klyza, Christopher McGrory, and Stephen C. Trombulak. ''The Story of Vermont: A Natural and Cultural History''. University Press of New England: 1999. ISBN 0-87451-936-5.
* Potash, P. Jeffrey, et al. ''Freedom and Unity: A History of Vermont.'' Vermont Historical Society: 2004. ISBN 0-934720-49-5.
* Meeks, Harold A. ''Vermont's Land and Resources'', The New England Press: 1968. ISBN 0-933050-40-2.
* Rodgers, Steve. ''Country Towns of Vermont.'' McGraw-Hill: 1998. ISBN 1-56626-195-3.
* Sherman, Joe. ''Fast Lane on a Dirt Road: A Contemporary History of Vermont.'' Chelsea Green Publishing Company: 2000. ISBN 1-890132-74-8.
* Sletcher, Michael. ''New England.'' Westport, CT, 2004.
* ''Vermont Atlas & Gazetteer.'' DeLorme: 2000. ISBN 0-89933-322-2.
* {{cite book |last=Van de Water |first=Frederic Franklyn |title=The Reluctant Republic: Vermont 1724–1791 |year=1974 |publisher=The Countryman Press |isbn=0-914378-02-3 }}
</div>

== Холбооһон ==
'''Засгийн газар'''
* [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT Energy Data & Statistics for Vermont] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205193312/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT |date=2011-02-05 }}
* [http://www.vermontagriculture.com/ Vermont Agriculture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030604213736/http://www.vermontagriculture.com/ |date=2003-06-04 }}
* [http://www.labor.vermont.gov/ Vermont Department of Labor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019003622/http://labor.vermont.gov/ |date=2008-10-19 }}
* [http://www.vermont.gov Vermont government official website]
* [http://www.vlct.org/ Vermont League of Cities and Towns]
* [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.htm Vermont State Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227124244/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.HTM |date=2013-02-27 }}
* [http://reason.org/ps369/ Roads compared to other states] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318143359/http://www.reason.org/ps369 |date=2009-03-18 }}

'''Газрын зураг, хүн амзүй'''
* [http://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php Earthquake facts, Vermont]
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Vermont]
* [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html "Vermont QuickFacts" U.S. Census Bureau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041019082256/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html |date=2004-10-19 }}.

'''Аялал жуулчлал'''
* [http://www.skimaven.com/ Skimaven ski blog] All about alpine, backcountry and cross-country skiing in Vermont.
* [http://www.travel-vermont.com/ Vermont Department of Tourism and Marketing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208064252/http://www.travel-vermont.com/ |date=2011-02-08 }}

'''Соёл, түүх'''
* [http://www.nps.gov/history/nr/travel/centralvermont/ Central Vermont: Explore History in the Heart of the Green Mountains, a National Park Service ''Discover Our Shared Heritage'' Travel Itinerary]
* [http://www.vermontartscouncil.org/ Vermont Arts Council]
* [http://www.vermonthistory.org/ Vermont Historical Society].

'''Онлайн хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл'''
* [http://www.radiofreevermont.org Radio Free Vermont] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714013526/http://www.radiofreevermont.org/ |date=2011-07-14 }}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}}

[[Категори:Америкэн Нэгэдэһэн Улас]]
[[Категори:Вермонт]]