# Арал тэнгис
Арал тэнгис (хас. Арал теңізі, монгол: Арал тэнгис, ород: Аральскοе мοре, узбегээр Orol dengizi) гээшэ Түб Азида, Казахстан, Узбекистан хоёр уласай хоорондо оршохо, тэнгис нэрэтэй эхэ газарай дундын нуур юм. Уг тэнгис нэгэ га талмайда мянган ба энэһээ олон аралтай ушарһаа уг нэрые абанхай. 1960-аад онһоо эхилэн Арал тэнгис маша хурдан шэргэжэ эхилһэниинь хуушан Зүблэлтэ холбоото уласай үедэ, Арал тэнгистэ шудхадаг Амударья, Сырдарья мүрэнэй голдорилые хубилжа урасхаһантай холбоотой юм. 
1960 ондо 68,000 км² талмайтай, 1100 км³ уһанай нөөсэтэй байһан уг тэнгисэй уһанай ниитэ эзэлхүүнэй 80%-нь шэргэжэ, уһаар бүрихэгдэдэг байһан гадаргуугай 60%-нь хуурай болоһон байна. 1998 оной байдалаар тэнгисэй гадаргуугай талмай 28,687 км², 2004 ондо 17,160 км² боложо багадхаһан ба 1960-аад ондо 10 гр/л байһан уһанай дабһажалта, мүн үедэ 45 гр/л боложо нэмэгдэбэ. Орос, Казахстан, Узбекистан болон ОУХН-ын холбогдохо байгуулгын оролсоотойгоор Арал тэнгис, тэрэнэй һаба газарые хамгаалха, нүхэн һэргээхэ арга хэмжээе 2010-2015 хоорондо эхинэй шатанда хэрэгжүүлхээр болоо. Шэнжэлэгшэдэй үзэжэ байдагаар Амударья, Сырдарья мүрэнэй голдорилые һэргээн урасхаһаншье уһанай нюруунь наанадажа хоер зуун жэлэй һүүлдэ хуушан хэбэндээ ороно, тэрэнэй ай һаба газарай экологи нүхэн һэргэхэгүй, хэтэрхэй оройтоһон арга хэмжээ гээд үзэжэ байна. 

Арал тэнгис
{{Сүнхэрэг
| name          = Арал нуур
| image         = [[File:Aral sea 2000-2009.gif|250px]]
| caption       = 2000-2009 оной хоорондо абтаһан дахуул зурагууд
| image_bathymetry   =
| caption_bathymetry =  l
| location           =
| coords             = {{Coord|41|40|N|50|40|E|type:waterbody_scale:5000000|display=inline,title}}
| type               = [[Дабһан|Дабһатай]] [[нуур]]
| inflow             = [[Сырдарья]], [[Амударья]]
| outflow            = 
| catchment          = 
| basin_countries    = [[Казахстан]], [[Узбекистан]]
| length             = 
| width              =
| area               = 8300<ref name="мониторинг">[http://www.ntsomz.ru/projects/eco/econews_271108_beta Данные 2015 г. Аральское море]</ref> км<sup>2</sup>
| depth              = 
| max-depth          =
| volume             = 1500—2000 км<sup>3</sup><
| residence_time     = 
| shore              = 
| elevation          = 
| frozen             =
| islands            = 
| islands_category   = Islands of the Aral Sea
| cities             = [[Аральск]], [[Муйнак]], [[Казахдарья]]
| reference          = <ref name="vanderLeeden">van der Leeden, Troise, and Todd, eds., ''The Water Encyclopedia.'' Second Edition. Chelsea, MI: Lewis Publishers, 1990, p. 196.</ref>
}}
[[File:Aral Sea.gif|thumb|Арал тэнгис]]
'''Арал тэнгис''' ({{lang-kk|Арал теңізі}}, {{lang-mn|Арал тэнгис}}, {{lang-ru|Аральскοе мοре}}, {{lang-uz|Orol dengizi}}) гээшэ Түб Азида, [[Казахстан]], [[Узбекистан]] хоёр уласай хоорондо оршохо, тэнгис нэрэтэй [[нуур|эхэ газарай дундын нуур]] юм. Уг тэнгис нэгэ га талмайда мянган ба энэһээ олон [[арал]]тай ушарһаа уг нэрые абанхай. 1960-аад онһоо эхилэн Арал тэнгис маша хурдан шэргэжэ эхилһэниинь хуушан Зүблэлтэ холбоото уласай үедэ, Арал тэнгистэ шудхадаг [[Амударья]], [[Сырдарья]] мүрэнэй голдорилые хубилжа урасхаһантай холбоотой юм. 

1960 ондо 68,000 км² талмайтай, 1100 км³ [[уһан]]ай нөөсэтэй байһан уг [[тэнгис]]эй уһанай ниитэ эзэлхүүнэй 80%-нь шэргэжэ, уһаар бүрихэгдэдэг байһан гадаргуугай 60%-нь хуурай болоһон байна. 1998 оной байдалаар тэнгисэй гадаргуугай [[талмай]] 28,687 км², 2004 ондо 17,160 км² боложо багадхаһан ба 1960-аад ондо 10 гр/л байһан уһанай дабһажалта, мүн үедэ 45 гр/л боложо нэмэгдэбэ. Орос, Казахстан, Узбекистан болон ОУХН-ын холбогдохо байгуулгын оролсоотойгоор Арал тэнгис, тэрэнэй һаба газарые хамгаалха, нүхэн һэргээхэ арга хэмжээе 2010-2015 хоорондо эхинэй шатанда хэрэгжүүлхээр болоо. Шэнжэлэгшэдэй үзэжэ байдагаар [[Амударья]], [[Сырдарья]] мүрэнэй голдорилые һэргээн урасхаһаншье уһанай нюруунь наанадажа хоер зуун жэлэй һүүлдэ хуушан хэбэндээ ороно, тэрэнэй ай һаба газарай экологи нүхэн һэргэхэгүй, хэтэрхэй оройтоһон арга хэмжээ гээд үзэжэ байна. 

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Тэнгисүүд]]