# Орос-Япон дайн
Орос-Япон дайн (японоор 日露戦争, にちろせんそう, ород: Русско-японская война, 1904 оной 2 һарын 8 – 1905 оной 9 һарын 5) — Оросой эзэнтэ гүрэн, Японой эзэнтэ гүрэнэй Манжуур, Солонгостохи империалис ашаг һонирхолой зүршэлдөөнһөө боложо гараһан дайн юм. Дайнай гол үйлэ ажалалга Урда Манжуур, илангаяа Ляодунгай хахад арал, Мүгдэнгэй оршом, мүн Солонгос, Японой оршом, Шара тэнгисэй уһанда ябагдаба.
Ородууд тэнгисэй сэрэг, худалдаан наймаанай зорилгоёо хангахын тулада Номгон далайда гараха, үбэл хүлдэдэггүй порттой болохые үргэлжэ хүсэһээр ерэһэн. Тэдэнэй Номгон далайда гараха гол гараса Владивосток миин лэ зунда ашаглаха боломжотой байһан ушар, Порт-Артур жэлэй турша ашаглагдадаг боомто абаба. Япон-Цин дайнай һүүлдэ 1903 онһоо Оросой хаанта засаг, Японой таланууд үрэ дүнгүй хэлэлсээрнүүд хэжэ байгаа. Японшууд өөһэдын Солонгостохи нүлөөгөө хадагалхын тулада дайниие һунгаһан. Ородуудшье дотоодо хэдэ хэдэн удаа томо хэмжээнэй ажал хаялта гараад байһан тула дайн засагай газарта эсэргүү хандалгые джингоис патриотис үзэл рүү шэглүүлжэ шадана гээд бодожо байгаа.
Дэлхэй дахинай таамаглаагүй ябадал боложо, үндыжэ байһан японшууд мангад хүсэндэ эсэргүү дараалһан илалтанууд байгуулһан юм. Тэдэ илалтань Зүүн Азидахи хүсэнэй харисааниие эрид хубилагдажа, Япониие дэлхэйн табсанда мүр зэргэсэн алхаха болоһониие элидхэһэн ябадал байгаа. Дайнда илагдаһан ябадалынь Орос эзэнтэ гүрэниие илзарһан засагай газарта эсэргүү үргэн олониие хамарһан тэмсэл хүргэжэ, Оросой 1905 оной хубисхал гараһан бэлэй.
Тус дайн 1905 оной 9 һарын 5-да Портсмутай хэрээгээр дүүргэбэ. Дайнай үрэ дүндэ Солонгосой хахад аралда Японой хиналта тогтоһон ба Сахалин аралай урда хэһэг, Урда Манжуурай түмэр замые Япон мэдэлдээ абаһан байгаа.

Орос-Япон дайн
{{Дайн
|conflict=Орос-Япон дайн
|partof=
|image=[[Файл:RUSSOJAPANESEWARIMAGE.jpg|300px]]
|caption=Дээдэ талада: Оросой байлдаанай хүлэг онгосо ''Паллада'' [[Порт-Артур]]ай оршомдо добтолгоондо орожо байгаа<br />Зүүнһээ часын зүү дахабал: Японой ябаган сэрэгүүд [[Ялу голой тулалдаан (1904)|Ялу голые гаталжа байна]], Орос морин сэрэгүүд [[Мүгдэн]]дэ, Оросой байлдаанай хүлэг онгосо ''Варяг'' ба буута хүлэг онгосо ''Кореец''  [[Инчхон]]до, Оросой сэрэгүүд Порт-Артурта Японой ами үрэгдэһэн сэрэгүүдэй дэргэдэ.
|date=[[1904 он]]ой [[2 һарын 8]] – [[1905 он]]ой [[9 һарын 5]]
|place=[[Манжуур]], [[Шара тэнгис]]
|casus=[[Манжуур]], [[Солонгосой хахад арал]]да нүлөөгөө тогтоохо зүршэлдөөн
|territory= Солонгосой хахад аралда Японой хиналта тогтоһон ба [[Карафуто|Сахалин аралай урда хэһэг]], [[Урда Манжуурай түмэр зам]]ые Япон мэдэлдээ абаһан
|result=Оросой бүрин илагдал ба [[Портсмутай хэрээ]]
|combatant1=[[Файл:Flag of Russia (bordered).svg|20px|Оросой эзэнтэ гүрэн]] [[Оросой эзэнтэ гүрэн]]<br />[[Файл:Flag_of_Principality_of_Montenegro_People_Flag.svg|20px|border|Черногори]] [[Черногори]]<br />
|combatant2=[[Файл:Flag_of_Japan_(bordered).svg|20px|]] [[Япон эзэнтэ гүрэн]]
|commander1=[[Файл:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|22px]] [[II Николай|II Николай эзэн хаан]]<br />[[Файл:Flag of Russia (bordered).svg|20px|Оросой эзэнтэ гүрэн]] [[Алексей Куропаткин]]<br />[[Файл:Naval ensign of Russia.svg|20px|Оросой эзэнтэ гүрэн]] [[Степан Макаров]]†<br />[[Файл:Naval ensign of Russia.svg|20px|Оросой эзэнтэ гүрэн]] [[Зиновий Рожественский]]
|commander2=[[Файл:Flag of the Japanese Emperor.svg|22px]] [[Мэйдзи эзэн хаан]]<br />[[Файл:Flag_of_Japan_(bordered).svg|20px|]] [[Ояма Ивао]]<br />[[Файл:Standard of Admiral of Imperial Japanese Navy.svg|22px]] [[Того Хэйхатиро]]
|strength1=
|strength2=
|casualties1=31,458 алагдаһан
|casualties2=58,812
}}
'''Орос-Япон дайн''' ({{lang-ja|日露戦争, にちろせんそう}}, {{lang-ru|Русско-японская война}}, 1904 оной 2 һарын 8 – 1905 оной 9 һарын 5) — [[Оросой эзэнтэ гүрэн]], [[Япон эзэнтэ гүрэн|Японой эзэнтэ гүрэнэй]] [[Манжуур]], [[Солонгос]]тохи [[Империализм|империалис]] ашаг һонирхолой зүршэлдөөнһөө боложо гараһан [[дайн]] юм. Дайнай гол үйлэ ажалалга Урда Манжуур, илангаяа [[Ляодунгай хахад арал]], [[Мүгдэн]]гэй оршом, мүн Солонгос, Японой оршом, [[Шара тэнгис]]эй уһанда ябагдаба.

Ородууд тэнгисэй сэрэг, худалдаан наймаанай зорилгоёо хангахын тулада [[Номгон далай]]да гараха, үбэл хүлдэдэггүй порттой болохые үргэлжэ хүсэһээр ерэһэн. Тэдэнэй Номгон далайда гараха гол гараса [[Владивосток]] миин лэ зунда ашаглаха боломжотой байһан ушар, [[Порт-Артур]] жэлэй турша ашаглагдадаг боомто абаба. [[Япон-Цин дайн]]ай һүүлдэ 1903 онһоо Оросой хаанта засаг, Японой таланууд үрэ дүнгүй хэлэлсээрнүүд хэжэ байгаа. Японшууд өөһэдын [[Чосон|Солонгостохи]] нүлөөгөө хадагалхын тулада дайниие һунгаһан. Ородуудшье дотоодо хэдэ хэдэн удаа томо хэмжээнэй ажал хаялта гараад байһан тула дайн засагай газарта эсэргүү хандалгые [[джингоизм|джингоис]] [[патриотизм|патриотис]] үзэл рүү шэглүүлжэ шадана гээд бодожо байгаа.<ref>{{Cite book | last=Tolf | first=Robert W. | authorlink= | coauthors= | title=The Russian Rockefellers: the saga of the Nobel family and the Russian oil industry | date=1976 | publisher=Hoover Institution Press, Stanford University | location=Stanford, Calif.  | isbn=978-0-8179-6581-5 | page=156}}</ref>

Дэлхэй дахинай таамаглаагүй ябадал боложо, үндыжэ байһан японшууд мангад хүсэндэ эсэргүү дараалһан илалтанууд байгуулһан юм. Тэдэ илалтань Зүүн Азидахи хүсэнэй харисааниие эрид хубилагдажа, Япониие дэлхэйн табсанда мүр зэргэсэн алхаха болоһониие элидхэһэн ябадал байгаа. Дайнда илагдаһан ябадалынь Орос эзэнтэ гүрэниие илзарһан засагай газарта эсэргүү үргэн олониие хамарһан тэмсэл хүргэжэ, [[Оросой 1905 оной хубисхал]] гараһан бэлэй.

Тус дайн 1905 оной 9 һарын 5-да [[Портсмутай хэрээ]]гээр дүүргэбэ. Дайнай үрэ дүндэ Солонгосой хахад аралда Японой хиналта тогтоһон ба [[Карафуто|Сахалин аралай урда хэһэг]], [[Урда Манжуурай түмэр зам]]ые Япон мэдэлдээ абаһан байгаа.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Дайнууд]]
[[Категори:Ородой түүхэ]]
[[Категори:Японой түүхэ]]