# Тель-Авив
Тель-Авив-Яффа (ивр: תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ [tel aˈviv ˈjafo]; араб: تَلّ أَبِيب - يَافَا), гү али Тель-Авив — болбол Израилиин Гуш-Дан бүһын хамагай ехэ хүн зонтой хото юм. Израилиин Газарай дундада тэнгисэй эрье дээри байрладаг ба 460,613 хүн зонтой, уласай эдэй засаг, технологиин түб юм. Хэрбээ Зүүн Иерусалим Израилиин нэгэ хэсэг мүн һаа, Тель-Авив болбол Иерусалимай дараа хамагай ехэ хүн зонтой хоёрдохи хото юм; үгы болбол Тель-Авив Баруун Иерусалимай үмэнэ ородог хамагай ехэ хүн зонтой хото юм.
Тель-Авивые Рон Хулдаи толгойлдог Тель-Авивай муниципалитет ударидадаг ба олон гадаадын посольство байрладаг. Энэнь бета+ дэлхэйн хото ба Дэлхэйн Финансова Түбүүдэй Индексээр 41-р байранда ороһон. Тель-Авивиинь Дунда Дурнадта нэгэ хүндэ оногдохо эдэй засагаараа гурба, дүрбэдүгээртэ ородог. Хотонь амидаралгын минимумаар дэлхэйдэ 31-р байранда ороһон. Тель-Авив жэл бүри 2.5 сая олон уласай орогшодые абадаг. Ойрхи Дурнын "үдэшын нааданай ниислэл", хүлтэй һүниин амидарал, 24-сагай соёлтой. Тель-Авивые нэгэ хүндэ оногдохо вегануудай тоогоор дэлхэйдэ түрүүлдэг, хото даяар олон сагаан хоолной газартай тула Дэлхэйн Веган Хоолной Түб гэжэ нэрлэдэг. Тель-Авивда 30,000 гаруй студенттэй туһа уласай хамагай том ехэ һургуули болохо Тель-Авивай Ехэ Һургуули байрладаг.
Энэ хотые 1909 ондо Ишув (Еврей ажаһуугшад) Османай эзэнтэ гүрэнэй үедэ Иерусалимай Мутасаррифатай нэгэ хэсэг байһан эртэнэй боомто хото Яффа хотын захада мүнөөнэй гэр байрын комплекс мэтэ байгуулһан. Анха энэ хотые 'Аһузат Баит' (бук. "Гэр Усадьба" гү, али "Усадьба") гэжэ нэрлэдэг байба, районые байгуулһан ассоциациин нэрэ. Теодор Герцлиин 1902 ондо бэшэһэн Альтнойланд ("Шэнэ Хуушан Газар") романай Наһум Соколовой иврит оршуулгын Тель-Абиб хэмээхэ библиин нэрые абаһанай дараа дараа жэлиинь "Тель-Авив" болгон хубилгаһан. Тель-Авивһаа үмэнэ байгуулагдаһан Яффагай бусад еврей заханууд эсэсдэнь Тель-Авивай нэгэ хэсэг болоһон ба тэдэнэй хамагай эртэнэйнь Неве-Цедек (1886 он). Тель-Авивда 1921 ондо Яффагай Муниципалитетдэ "һуурин" статус олгоһон ба 1934 ондо Яффаһаа бэеэ даанги болоһон. 1947–1949 оной Палестинын дайнай дараа Тель-Авив 1950 оной 4 һараһаа эхилэн Тель-Авив нэрээр Яффатай бүрин нэгэдэжэ, Яффа хотын зарим хэсэгые муниципальна аннексиие эхилһэн ба 1950 оной 8 һарада "Тель-Авив-Яффа" нэрэтэй болоһон.
Үлэмжэ еврей тэрьедэгшэдэй иммиграцинь Тель-Авивай ургалта удалгүй Араб хүн зон диилэнхи хубиие эзэлдэг байһан Яффагай ургалтые дабаһан гэһэн үгэ юм. Тель-Авив ба Яффа хотые 1950 ондо Израилиин Тусгаар Тогтонолой Тунхаглалһаа хоёр жэлэй дараа нэгэ муниципалитетдэ нэгэдхэһэн. 2003 ондо ЮНЕСКО-ой Дэлхэйн Үбэдэ ороһон Тель-Авивай Сагаан Хотонь Баухаус болон бусад холбогдохо мүнөөнэй архитектурын стилиие багтааһан олон уласхоорондын стилиин байшануудай сугларуулгатай.

## Этимологи ба уг гарбал
Тель-Авив болбол Наһум Соколовой герман хэлэһээ оршуулһан Теодор Герцлиин Альтнойланд ("Шэнэ Хуушан Газар") хэмээхэ Еврей нэрэ юм. Соколов Иезекиильдэ дурдаһан Вавилон хотын ойро Месопотамиин һууринай нэрые абаһан: "Дараань би Челар голой эрье дээри амидаридаг Тель-Авивдахи плендэ абаһан хүнүүд, тэдэнэй амидарша байһан газар дээри ошожо, би тэдэнэй дунда долоон хоног доһололгондо орожо һууһан". Энэ нэрые 1910 ондо "Герцлия" гэхэ мэтэ хэдэ хэдэн һаналһаа һунгаһан. Энэнь эртэнэй еврейшүүдэй эхэ орондоо һэргээн бодхоолго тухай һанаагые оруулжа байһан тула болохотой тооложо байһан юм. Авив болбол ивридээр "хабар" гэһэн утхатай ба энэнь шэнэлэлгын һүлдэ тэмдэг болодог ба тель нь олон зуунай туршада нэгэ нэгээриинь бүтээһэн цивилизациин үенүүд нөөсэлэгдэжэ, эртэнэй үеын бэлгэдэл болоһон хиимэл обоо юм.
1909 ондо Яффагай хойто хэсэгтэ оршохо элһэн дюнэнүүд дээри жэжэг һуурин хэлбэрээр байгуулагдаһан болобошье Тель-Авивые эхинһээнь ерээдүйн хото гэжэ сэдьхэжэ байба. Хотын байгуулагшад хүршэ Араб хотуудай ядуу, ариг сэбэртэ харша оршон байдалһаа илгаатайнь Тель-Авивиинь Европын Варшава ба Одесса хотуудһаа зоригжожо сэбэр, мүнөөнэй хото байха болно гэжэ найдажа байба. Байгуулгые пропагандировалжа буй рекламна проспектдо дараахи зүйлые дурдаба:
Энэ хотодо бидэ гудамжуудые бариха ба тэдэ зам, тротуар ба фонарьтай болно. Байшан бүридэ мүнөөнэй Европын хотуудай нэгэн адли хоолойгоор урдаха худагай уһа байха болно, мүн хотын ба ажаһуугшадай элүүр мэндэдэ зорюулжа канали- зационно соргые табиха болно.— Акива Арье Вайс, 1906

## Түүхэ

### Яффа
Ханаар хүреэлэгдэһэн Яффа хото болбол мүнөөнэй эхин үедэ Тель-Авив байрладаг бүһэдэхи гансахан хотын түб байба. Яффа болбол мянга мянган жэлэй туршада бүһэ нютагай шухала боомто хото байба. Археологиин гэршэлэлгэнь МЭҮ 7500 тухай онһоо эхилэн тэндэ хүнүүд амидаржа байһаные заажа байна. Хотые МЭҮ 1800 оной оройгүй байгуулһан. Түүнэй байгаалиин гавань Бронзово зэбсэгэй үеһээ ашаглагдажа эхилһэн. Османай эзэнтэ гүрэнэй үедэ Тель-Авивые тусгаар хото болон байгуулагдахда Яффа хотые 1515 ондо Османай эзэнтэ гүрэндэ орохһоо үмэнэ Ханааншууд, Египетшүүд, Филистиншүүд, Исраилууд, Ассиришүүд, Вавилоншууд, Персүүд, Финикишүүд, Птолемейшүүд, Селевкидүүд, Хасмонейшүүд, Ромшууд, Византишууд, эртэ Лалын халифатууд, Хэрээһэтэнүүд, Айюбидууд ба Мамлюкууд ударидажа байһан. Энэ хотын ойролсоо олон тулалдаан боложо байһан. Хотые эртэнэй Египетэй документдэ, Еврейн Библи дээри дурдаһан байдаг. 
Тель-Авивдахи бусад эртэнэй газаруудиинь: Тель-Касиле, Тель-Гериса, Абатойр Обоо, Тель-Һашаш ба Тель-Кудади. 
1880-д оной үедэ Анханай Алиягай үеэр еврей иммигрантууд энэ нютагта нилээн ехэхэн хэмжээгээр ерэжэ эхилмэгцэ Тель-Авивай нютаг дэбисхэртэ Яффа хотын гадна шэнэ кварталнууд байгуулагдаба. Нэгэдэхинь 1887 ондо Мизрахи Еврейшүүд Яффа хотодо хүн зоной олошоролгоһоо боложо байгуулагдажа, Аарон Шелушегэй газарта баригдаһан Неве-Цедек байба. Бусад кварталнууд: Неве-Шалом (1890 он), Яфа Ноф (1896 он.), Ахва (1899 он.), Оһель Моше (1904 он.), Керем-Һа-Тейманим (1906 он.) ба бусад. 1920-д ондо Тель-Авив хотын статусые хүлеэн абаһанай дараа эдэгээр кварталнууд, мүнөө Яффаһаа тусгаарлагдаһан, шэнээр байгуулагдаһан муниципалитетдэ ороһон. 

### 1904–1917: Орой Османай Үедэхи Байгуулга
Хоёрдугаар Алия саашанхи үргэдхэлгэдэ ерүүлһэн. 1906 ондо Яффа хотын ажаһуугшада байһан хэсэг еврейшүүд Акива Арье Вайсай һанаашалгые дагажа Аһузат Баит (бук. "усадьба") бүлгэмые байгуулхаар нэгэдэбэ. Бүлгэмэй нэгэ зорилгонь "Эстэтикэ, мүнөөнэй гигиенын дүрим журамай дагуу түсэблэгдэһэн, элүүр оршондо еврей хотын түбиие байгуулха" байба. Шэнэ хотын хото түсэблэлгэдэ сэсэрлиг-хотын хүдэлөөн нүлөөлһэн.

## Тайлбарилһан ажаглалта
1. ↑  Зүүн ба Баруун Иерусалим хоюулаа ниитэ 901,000 ажаһуугшадтай, 444,000 хүн зонтой Тель-Явив-Яффа хотоһоо хоёр дахин ехэ юм. Баруун Иерусалим гансаараа 348,000 хүн зонтой. https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2019/05/PUB_505_facts-and-trends_eng_2019_web.pdf, p. 14.
2. ↑  Иерусалим бол 1980 ондо баталагдаһан Иерусалимай Хуулиин дагуу Израилиин ниислэл юм. Юрэнхылэгшын резиденци, засагай газарай эмхи зургаанууд, дээдэ сүүд ба парламент (Кнессет) тэндэ байрладаг. Палестинын Захиргаа Зүүн Иерусалимые ерээдүйн уласайхаа ниислэл гэжэ хаража байгаа. НҮБ Иерусалимые Израилиин ниислэл гэжэ зүбшөөдэггүй ба Иерусалимай эсэсэй статусые Израиль, Палестинын Захиргаанай хоорондохи хэлсээные хүлеэжэ байгаа гэжэ тооложо байгаа Израилиин Карта. (319 KB). Улас оронууд посольствуудаа Тель-Авив ба түүнэй захада гү, али Иерусалимай захада, жэшээнь Мевасерет-Цион, байрлуулдаг. (CIA Factbook). Австрали, Чехи, Гватемала, Гондурас, Тайвань, АНУ, ба Вануату нара Иерусалимые Израилиин ниислэл гэжэ зүбшөөдэг.


Тель-Авив
{{Инфобокс һуурин
| name                  = Тель-Авив-Яффа
| native_name           = תל־אביב-יפו ([[Иврит]])<br />تل أبيب - يافا ([[Араб хэлэн|Араб]])
| settlement_type       = [[Израилиин хотын жагсаалта|Хото]]
| iso_code              = IL-TA
| image_skyline         = {{Photomontage
| photo1a = Hashalom interchange.jpg
| photo2a = Azriely Sarona5.jpg
| photo2b = ISR-2015-Jaffa-Clock tower-cropped.jpg
| photo3a = Tel Aviv Promenade panoramics.jpg
| photo4a = Panorama of Tel Aviv (cropped).jpg
| size    = 280
| color   = transparent
| border  = 0
}}
| image_caption         = '''Дээдэ-зүүн талаһаа''': Һашаломын уулзабари, [[Азриэли Сарона]], [[Яффагай Сагай Самхаг]], [[Тель-Авивын эрье]], хотын панорама
| image_flag            = Tel Aviv flag.svg
| flag_alt=
| image_shield          = [[File:TelAvivEmblem.svg|60px]]
| shield_alt=
| nickname              = </br>'Нэгэдүгээр еврейн хото' </br>'[[Сагаан хото (Тель-Авив)|Сагаан хото]]' </br>'Нон-Стоп хото' </br> 'TLV'
| motto=
| image_map=
| map_alt=
| map_caption=
| pushpin_map           = Israel
| pushpin_label_position= left
| pushpin_map_alt=
| pushpin_map_caption   = 
| pushpin_relief        = 1
| coordinates           = {{coord|32|4|N|34|47|E|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes=
| subdivision_type      = [[Улас оронуудай жагсаалта|Улас]]
| subdivision_name      = {{flag|Израиль}}
| subdivision_type1     = [[Израилиин Дүүргэнүүд|Дүүргэ]]
| subdivision_name1     = {{flag|Тель-Авив дүүргэ|name=Тель-Авив}}
| subdivision_type2     = Нютагай агломераци
| subdivision_name2     = [[Гуш-Дан]]
| subdivision_type3=
| subdivision_name3=
| established_title     = Үүсэһэн
| established_date      = {{start date|df=yes|1909|04|11}}
| established_title1=
| established_date1=
| founder=
| named_for             = [[Tel Abib]] in {{bibleverse||Ezekiel|3:15|HE}}, via [[Theodor Herzl|Herzl]]'s ''[[Altneuland]]''
| seat_type=
| seat=
| government_footnotes=
| government_type       = [[Мэр-Зүблэлэй засагай газар|Мэр-Зүблэл]]
| governing_body        = [[Тель-Авивай муниципалитет]]
| leader_title          = Хотын дарга
| leader_name           = [[Рон Хулдаи]]
| unit_pref=
| area_magnitude=
| area_footnotes=
| area_total_km2        = 52
| area_total_sq_mi=
| area_land_km2=
| area_land_sq_mi=
| area_water_km2=
| area_water_sq_mi=
| area_water_percent=
| area_urban_km2        = 176
| area_urban_sq_mi=
| area_metro_km2        = 1516
| area_metro_sq_mi=
| area_note=
| elevation_m           = 5
| elevation_ft=
| population_footnotes        ={{Israel populations|reference}}
| population_total            = 460,613
| population_rank             = [[Израилиин хотын жагсаалта|2-р]]
| population_urban            = 1,388,400
| population_metro            = 3,854,000
| population_as_of            = {{Israel populations|Year}}
| population_density_km2      = 8468.7
| population_density_rank     = [[Израилиин хотын жагсаалта|12-р]]
| population_density_urban_km2= 8057.7
| population_density_metro_km2= 2286
| population_demonym          = Тель-Авивчууд<ref>{{cite book |title= Tel Aviv: Mythography of a City |first= Maoz |last= Azaryahu |year=2007 |publisher= Syracuse University Press |location= Syracuse, New York |isbn= 9780815631293 |pages=133–134}}</ref><ref>{{cite book |title=A Place in History: Modernism, Tel Aviv, and the Creation of Jewish Urban Space |first= Barbara E. |last=Mann |year=2006 |publisher= Stanford University Press |location= Stanford, California |isbn= 9780804750196 |pages=148, 166}}</ref><ref>{{cite book |title= The Cities Book: A Journey Through the Best Cities in the World |year=2009 |publisher= Lonely Planet |location= Melbourne, Oakland and London |isbn= 9781741798876 |pages=380–381}}</ref>
| population_note=
| blank_name_sec1       = ДНБ
| blank_info_sec1       = $153.3&nbsp;ехэ наяд<ref name="brookingsgdp">{{cite web |url= http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |title= Global city GDP 2014 |publisher= Brookings Institution |access-date=18 November 2014 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20130605135349/http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |archive-date=5 June 2013 }}</ref>
| blank1_name_sec1      = ДНБ (нэгэ хүндэ)
| blank1_info_sec1      = $42,614<ref name="brookingsgdp" />
| timezone1             = [[Израилиин Стандарт Саг|IST]]
| utc_offset1           = +2
| timezone1_DST         = [[Израилиин Зунай Саг|IDT]]
| utc_offset1_DST       = +3
| postal_code_type      = [[Израиль дахи Почтын Индекс|Почтын индекс]]
| postal_code           = 61XXXXX
| area_code_type        = [[Израиль дахи Телефонно Номер|Хотын кодо]]
| area_code             = +972-3
| website               = {{URL|http://tel-aviv.gov.il/eng/Pages/HomePage.aspx|tel-aviv.gov.il}}
| footnotes             = {{designation list | embed = yes
| designation1            = WHS
| designation1_offname    = [[Сагаан Хото (Тель-Авив)|Тель-Авивай Сагаан Хото]]
| designation1_date       = 2003
| designation1_number     = [https://whc.unesco.org/en/list/1096]
| designation1_criteria   = ii, iv
| designation1_type       = Соёлой
| designation1_free1name  = Улас
| designation1_free1value = Израиль
| designation1_free2name  = Бүhэ нютаг
| designation1_free2value = [[Израильдахи Дэлхэйн Үбын Жагсаалта|Израиль]]
| designation1_meaning of name = Ancient Hill of Spring (see [[Altneuland|here]])
}}
| official_name=
}}'''Тель-Авив-Яффа''' ([[Иврит|ивр:]] תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ {{IPA-he|tel aˈviv ˈjafo|}}; [[Араб хэлэн|араб:]] تَلّ أَبِيب - يَافَا), гү али '''Тель-Авив''' — болбол Израилиин [[Гуш-Дан]] бүһын хамагай ехэ хүн зонтой хото юм. [[Израилиин эрье шадарай тала газар|Израилиин Газарай дундада тэнгисэй эрье]] дээри байрладаг ба 460,613 хүн зонтой, уласай [[Израилиин Эдэй засаг|эдэй засаг]], технологиин түб юм. Хэрбээ [[Зүүн Иерусалим]] Израилиин нэгэ хэсэг мүн һаа, Тель-Авив болбол [[Иерусалим|Иерусалимай]] дараа хамагай ехэ хүн зонтой хоёрдохи хото юм; үгы болбол Тель-Авив [[Баруун Иерусалим|Баруун Иерусалимай]] үмэнэ ородог хамагай ехэ хүн зонтой хото юм.{{efn|Зүүн ба Баруун Иерусалим хоюулаа ниитэ 901,000 ажаһуугшадтай, 444,000 хүн зонтой Тель-Явив-Яффа хотоһоо хоёр дахин ехэ юм. Баруун Иерусалим гансаараа 348,000 хүн зонтой. https://jerusaleminstitute.org.il/wp-content/uploads/2019/05/PUB_505_facts-and-trends_eng_2019_web.pdf, p. 14.}}

Тель-Авивые [[Рон Хулдаи]] толгойлдог [[Тель-Авивай муниципалитет]] ударидадаг ба олон [[Израильдахи дипломатическа миссиин жагсаалта|гадаадын посольство]] байрладаг.{{efn|[[Иерусалим]] бол 1980 ондо баталагдаһан [[Иерусалимай тухай Хуули|Иерусалимай Хуулиин]] дагуу Израилиин ниислэл юм. Юрэнхылэгшын резиденци, засагай газарай эмхи зургаанууд, дээдэ сүүд ба парламент ([[Кнессет]]) тэндэ байрладаг. [[Палестинын Үндэһэнэй Захиргаа|Палестинын Захиргаа]] Зүүн Иерусалимые ерээдүйн уласайхаа ниислэл гэжэ хаража байгаа. НҮБ Иерусалимые Израилиин ниислэл гэжэ зүбшөөдэггүй ба Иерусалимай эсэсэй статусые Израиль, Палестинын Захиргаанай хоорондохи хэлсээные хүлеэжэ байгаа гэжэ тооложо байгаа {{cite web|url= https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/israel.pdf |title=Израилиин Карта }}&nbsp;{{small|(319&nbsp;KB)}}. Улас оронууд посольствуудаа Тель-Авив ба түүнэй захада гү, али Иерусалимай захада, жэшээнь [[Мевасерет-Цион]], байрлуулдаг. ([https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ CIA Factbook]). Австрали, Чехи, Гватемала, Гондурас, Тайвань, АНУ, ба Вануату нара Иерусалимые Израилиин ниислэл гэжэ зүбшөөдэг.}} Энэнь [[Дэлхэйн хото|бета+ дэлхэйн хото]] ба [[Дэлхэйн Финансова Түбүүдэй Индекс|Дэлхэйн Финансова Түбүүдэй Индексээр]] 41-р байранда ороһон. Тель-Авивиинь [[Дунда Дурна|Дунда Дурнадта]] нэгэ хүндэ оногдохо [[ДНБ-ээр хотуудай жагсаалта|эдэй засагаараа гурба, дүрбэдүгээртэ]] ородог.<ref>{{Cite journal|date=22 August 2018|title=Global Financial Centres Index #23|url=https://www.longfinance.net/documents/1318/GFCI23.pdf|website=longfinance.net}}</ref><ref name="Brookings">{{cite web|url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/|title=Global city GDP 2014|publisher=[[Brookings Institution]]|access-date=8 May 2015}}</ref> Хотонь амидаралгын минимумаар дэлхэйдэ 31-р байранда ороһон.<ref>{{cite news|author=Ami Sedghi|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2012/jun/12/city-cost-of-living-2012-tokyo|title=Which is the world's most expensive city? Cost of living survey 2012 {{pipe}} News {{pipe}} guardian.co.uk|newspaper=The Guardian|date=12 June 2012}}</ref> Тель-Авив жэл бүри 2.5 сая олон уласай орогшодые абадаг.<ref name="MasterCard ranks Tel Aviv as fifth most visited city in Middle East and Africa">{{cite news|url=http://www.timesofisrael.com/mastercard-ranks-tel-aviv-as-fifth-most-visited-city-in-middle-east-and-africa/|title=MasterCard ranks Tel Aviv as fifth most visited city in Middle East and Africa|newspaper=[[The Times of Israel]]|first=Yoel|last=Goldman|date=12 June 2012}}</ref><ref name="Tourists rank Jerusalem and Tel Aviv among top cities to visit">{{cite news|url=http://www.haaretz.com/travel/travel-news/tourists-rank-jerusalem-and-tel-aviv-among-top-cities-to-visit-1.374032|title=Tourists rank Jerusalem and Tel Aviv among top cities to visit|newspaper=[[Haaretz]]|first=Tanya|last=Sapty|date=19 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111112145431/http://www.haaretz.com/travel/travel-news/tourists-rank-jerusalem-and-tel-aviv-among-top-cities-to-visit-1.374032|archive-date=12 November 2011}}</ref> Ойрхи Дурнын "үдэшын нааданай ниислэл", хүлтэй [[һүниин амидарал]], 24-сагай соёлтой.<ref name="Top 10 party towns">{{cite news|url=https://www.smh.com.au/travel/the-worlds-top-10-party-towns-20091118-im4q.html|title=The world's top 10 party towns|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=19 November 2009}}</ref><ref name="lonelyplanet.com">{{cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/usa/new-york-city/travel-tips-and-articles/76165|title=Lonely Planet's top 10 cities for 2011|access-date=31 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101103065648/http://www.lonelyplanet.com/usa/new-york-city/travel-tips-and-articles/76165|archive-date=3 November 2010|url-status=dead}}</ref> Тель-Авивые нэгэ хүндэ оногдохо [[Веганизм|вегануудай]] тоогоор дэлхэйдэ түрүүлдэг, хото даяар олон сагаан хоолной газартай тула ''Дэлхэйн Веган Хоолной Түб'' гэжэ нэрлэдэг.<ref>{{cite web|title=Tel Aviv- Worlds Vegan Food Capital|url=https://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/VideoLibrary/Pages/Tel-Aviv-World's-Vegan-Food-Capital-30-December-2015.aspx|website=MFA|access-date=24 October 2019}}</ref> Тель-Авивда 30,000 гаруй студенттэй туһа уласай хамагай том ехэ һургуули болохо [[Тель-Авивай Ехэ Һургуули]] байрладаг.

Энэ хотые 1909 ондо [[Ишув]] ([[Еврейшүүд|Еврей]] ажаһуугшад) [[Османай эзэнтэ гүрэн|Османай эзэнтэ гүрэнэй]] үедэ [[Иерусалимай Мутасаррифат|Иерусалимай Мутасаррифатай]] нэгэ хэсэг байһан эртэнэй [[Боомто|боомто хото]] [[Яффа]] хотын захада мүнөөнэй гэр байрын комплекс мэтэ байгуулһан. Анха энэ хотые 'Аһузат Баит' (бук. "Гэр Усадьба" гү, али "Усадьба") гэжэ нэрлэдэг байба,<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/Christian-News/Today-in-history-Founding-of-Tel-Aviv-450852|title=Today in history: Founding of Tel Aviv - Christian News - Jerusalem Post|website=The Jerusalem Post|access-date=2019-05-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4684411,00.html|title=The promised landfill: 106 years of garbage in Tel Aviv|date=2015-07-27|website=Ynetnews|language=en|access-date=2019-05-22}}</ref> районые байгуулһан ассоциациин нэрэ. [[Теодор Герцль|Теодор Герцлиин]] 1902 ондо бэшэһэн ''[[Альтнойланд]]'' ("Шэнэ Хуушан Газар") романай [[Наһум Соколовой]] иврит оршуулгын [[Тель-Абиб]] хэмээхэ библиин нэрые абаһанай дараа дараа жэлиинь "Тель-Авив" болгон хубилгаһан. Тель-Авивһаа үмэнэ байгуулагдаһан Яффагай бусад еврей заханууд эсэсдэнь Тель-Авивай нэгэ хэсэг болоһон ба тэдэнэй хамагай эртэнэйнь [[Неве-Цедек]] (1886 он).<ref name=":0">{{Cite book|title=Yafo – Neve-Tzedek, Rashita shel Tel-Aviv|last=Elkayam|first=Mordechai|publisher=Ministry of Defence|year=1990|page=199|language=he}}</ref> Тель-Авивда 1921 ондо Яффагай Муниципалитетдэ "һуурин" статус олгоһон ба 1934 ондо Яффаһаа бэеэ даанги болоһон.<ref name="Goren">{{cite journal|doi=10.1080/00263206.2015.1125340|volume=52|title=Tel Aviv and the question of separation from Jaffa 1921–1936|year=2016|journal=Middle Eastern Studies|pages=473–487|last1=Goren|first1=Tamir|issue=3|s2cid=147012425}}Page 1: "Once Tel Aviv had won municipal status (the so-called Tel Aviv Township) in 1921, it strove to amend the relevant legislation by rescission of the clauses that placed it under Jaffa municipality's supervision. In the succeeding years, this question became increasingly to the fore, and demanded a speedy solution. Together with the Tel Aviv's ambition of independence as a Hebrew city with its own autonomous Hebrew government, some members of the township's council did not favour separation from the mother city Jaffa. In the mid-1920s, the view consoli- dated among the town councillors that Tel Aviv's subjection to Jaffa municipality had to be annulled, and it must be granted its deserved status as an independent Hebrew city."

Page 3: "Tel Aviv municipality strove for full municipal rights, for the status of a municipality with all its implications, in this way enjoying absolute independence. Yet it still wished to maintain its interests in Jaffa. Most obvious was the desire not to lose the Jewish influence in the Jaffa municipality, as well as reinforcing the clout of the Jews on the municipal council. In Tel Aviv's view, Jaffa enjoyed important status not only locally. At that time it was second in importance in Palestine only to Jerusalem, and was followed by Haifa, Safed and Tiberias."

Page 4: "...the Mandate government took a positive view of Tel Aviv's desire for full municipal independence. But at that stage it refrained from making any changes at all in Tel Aviv's municipal status. From the closing years of the 1920s, the authorities immersed themselves in the preparation of a new framework for the Municipalities Law, which was intended to replace the Ottoman law. So as long as the new law was incomplete, the authorities avoided any change in the municipal status of Tel Aviv. [Footnote: The new Municipalities Order was published in 1934. That year Tel Aviv gained full municipal independence, becoming a municipal corporation.]"</ref><ref name="Gorion">M. Gorion (Wager), Introduction to the History of Local Government in Israel (Jerusalem: University of Tel Aviv, 1957), pp.184–5 [Hebrew].</ref> [[1947–1949 оной Палестинын дайн|1947–1949 оной Палестинын дайнай]] дараа Тель-Авив 1950 оной 4 һараһаа эхилэн Тель-Авив нэрээр Яффатай бүрин нэгэдэжэ, Яффа хотын зарим хэсэгые [[Муниципальна аннекси|муниципальна аннексиие]] эхилһэн ба 1950 оной 8 һарада "Тель-Авив-Яффа" нэрэтэй болоһон.<ref name="Golan1995" />

Үлэмжэ еврей тэрьедэгшэдэй иммиграцинь Тель-Авивай ургалта удалгүй [[Палестинын Арабууд|Араб]] хүн зон диилэнхи хубиие эзэлдэг байһан Яффагай ургалтые дабаһан гэһэн үгэ юм.<ref>85% in 1922, 92% in 1931 (Census reports)</ref> Тель-Авив ба Яффа хотые 1950 ондо [[Израилиин Тусгаар Тогтонолой Тунхаглал|Израилиин Тусгаар Тогтонолой Тунхаглалһаа]] хоёр жэлэй дараа нэгэ муниципалитетдэ нэгэдхэһэн. 2003 ондо [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ой]] [[Дэлхэйн үбэ|Дэлхэйн Үбэдэ]] ороһон Тель-Авивай [[Сагаан Хото (Тель-Авив)|Сагаан Хотонь]] [[Баухаус]] болон бусад холбогдохо [[Архитектурна модернизм|мүнөөнэй архитектурын]] стилиие багтааһан олон [[Уласхоорондын стиль|уласхоорондын стилиин]] байшануудай сугларуулгатай.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1096.pdf|title=The White City of Tel Aviv|access-date=29 March 2008|publisher=[[UNESCO]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409004015/http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1096.pdf|archive-date=9 April 2008|url-status=dead}}</ref><ref name="times">{{cite news|url=http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/holiday_type/breaks/article3370349.ece|title=Hip and happening in Tel Aviv|work=The Times|date=16 February 2008|last=Strimpel|first=Zoe|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719184519/http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/holiday_type/breaks/article3370349.ece|archive-date=19 July 2008|url-status=dead|accessdate=11 September 2021|archivedate=19 July 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080719184519/http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/holiday_type/breaks/article3370349.ece}}</ref>

== Этимологи ба уг гарбал ==
[[Файл:Altneuland.jpg|слева|мини|150px|Тель-Авивиинь1902 ондо Теодор Герцлиин бэшэһэн, ''[[Альтнойланд]]'' ("Хуушан Шэнэ Газар"), романай нэрээр нэрлэгдэһэн ба ивридээр нэрэнь "Тель-Авив" байба]]''Тель-Авив'' болбол [[Наһум Соколовой]] герман хэлэһээ оршуулһан [[Теодор Герцль|Теодор Герцлиин]] ''[[Альтнойланд]]'' ("Шэнэ Хуушан Газар") хэмээхэ Еврей нэрэ юм. Соколов [[Иезекиилиин Ном|Иезекиильдэ]] дурдаһан Вавилон хотын ойро [[Месопотами|Месопотамиин]] һууринай нэрые абаһан: "Дараань би [[Тель-Абиб|Челар голой]] эрье дээри амидаридаг [[Тель-Абиб|Тель-Авивдахи]] плендэ абаһан хүнүүд, тэдэнэй амидарша байһан газар дээри ошожо, би тэдэнэй дунда долоон хоног доһололгондо орожо һууһан".<ref>{{bibleverse||Ezekiel|3:15|HE}}</ref> Энэ нэрые 1910 ондо "[[Герцлия]]" гэхэ мэтэ хэдэ хэдэн һаналһаа һунгаһан. Энэнь эртэнэй еврейшүүдэй эхэ орондоо һэргээн бодхоолго тухай һанаагые оруулжа байһан тула болохотой тооложо байһан юм. ''Авив'' болбол ивридээр "хабар" гэһэн утхатай ба энэнь шэнэлэлгын һүлдэ тэмдэг болодог ба ''[[Телль (археологи)|тель]]'' нь олон зуунай туршада нэгэ нэгээриинь бүтээһэн цивилизациин үенүүд нөөсэлэгдэжэ, эртэнэй үеын бэлгэдэл болоһон хиимэл обоо юм.

1909 ондо Яффагай хойто хэсэгтэ оршохо элһэн дюнэнүүд дээри жэжэг һуурин хэлбэрээр байгуулагдаһан болобошье Тель-Авивые эхинһээнь ерээдүйн хото гэжэ сэдьхэжэ байба. Хотын байгуулагшад хүршэ Араб хотуудай ядуу, ариг сэбэртэ харша оршон байдалһаа илгаатайнь Тель-Авивиинь Европын [[Варшава]] ба [[Одесса]] хотуудһаа зоригжожо сэбэр, мүнөөнэй хото байха болно гэжэ найдажа байба.<ref name="Shavit 2012">{{cite book|chapter=Telling the Story of a Hebrew City|pages=1–12|title=Tel Aviv: The First Century|editor=Azaryahu, Maoz|publisher=Indiana University Press|year=2012}}</ref> Байгуулгые пропагандировалжа буй рекламна проспектдо дараахи зүйлые дурдаба:<ref name="Shavit 2012" />

{{quote|Энэ хотодо бидэ гудамжуудые бариха ба тэдэ зам, тротуар ба фонарьтай болно. Байшан бүридэ мүнөөнэй Европын хотуудай нэгэн адли хоолойгоор урдаха худагай уһа байха болно, мүн хотын ба ажаһуугшадай элүүр мэндэдэ зорюулжа канали- зационно соргые табиха болно.|Акива Арье Вайс|1906}}

== Түүхэ ==
{{see also|Тель-Авивай Хронологи|Яффа}}

=== Яффа ===
[[Файл:Coast_of_Tel_Aviv-Yaffo.JPG|слева|мини|[[Библи|Библиин]] ёһоор [[Иона (үзэлшэ)|Иона]] загаһанда залгигдаһанайхаа үмэнэ [[Газарай дундада тэнгис]] руу саашаа тамаржа байһан эртэнэй [[Яффа]] боомто<ref>''Israel'', By Sue Bryant, (New Holland Publishers, 2008), page 72</ref>]]Ханаар хүреэлэгдэһэн [[Яффа]] хото болбол мүнөөнэй эхин үедэ Тель-Авив байрладаг бүһэдэхи гансахан хотын түб байба. Яффа болбол мянга мянган жэлэй туршада бүһэ нютагай шухала боомто хото байба. Археологиин гэршэлэлгэнь МЭҮ 7500 тухай онһоо эхилэн тэндэ хүнүүд амидаржа байһаные заажа байна.<ref>{{Cite web|url=http://www.palyam.org/About_us/displaySOHarticle?name=Jaffa&id=t00102b&bl=b00102b|title=Archived copy|access-date=31 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313073111/http://www.palyam.org/About_us/displaySOHarticle?name=Jaffa&id=t00102b&bl=b00102b|archive-date=13 March 2017|url-status=dead|accessdate=19 September 2021|archivedate=13 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170313073111/http://www.palyam.org/About_us/displaySOHarticle?name=Jaffa&id=t00102b&bl=b00102b}}</ref> Хотые МЭҮ 1800 оной оройгүй байгуулһан. Түүнэй байгаалиин гавань Бронзово зэбсэгэй үеһээ ашаглагдажа эхилһэн. Османай эзэнтэ гүрэнэй үедэ Тель-Авивые тусгаар хото болон байгуулагдахда Яффа хотые 1515 ондо Османай эзэнтэ гүрэндэ орохһоо үмэнэ [[Ханаан|Ханааншууд]], [[Эртын Египет|Египетшүүд]], [[Филистиншүүд]], [[Бану Исраил|Исраилууд]], [[Шэнэ Ассириин эзэнтэ гүрэн|Ассиришүүд]], [[Шэнэ Вавилоной эзэнтэ гүрэн|Вавилоншууд]], [[Ахеменид эзэнтэ гүрэн|Персүүд]], [[Финики|Финикишүүд]], [[Птолемейн обог|Птолемейшүүд]], [[Селевкидай эзэнтэ гүрэн|Селевкидүүд]], [[Хасмонейшүүд]], [[Римэй эзэнтэ гүрэн|Ромшууд]], [[Византиин эзэнтэ гүрэн|Византишууд]], [[Халифат|эртэ Лалын халифатууд]], [[Хэрээһэтэнэй аян дайн|Хэрээһэтэнүүд]], [[Айюбид улас|Айюбидууд]] ба [[Мамлюк|Мамлюкууд]] ударидажа байһан. Энэ хотын ойролсоо олон тулалдаан боложо байһан. Хотые эртэнэй Египетэй документдэ, [[Еврейн Библи]] дээри дурдаһан байдаг. 

Тель-Авивдахи бусад эртэнэй газаруудиинь: [[Тель-Касиле]], [[Тель-Гериса]], [[Абатойр Обоо]], [[Тель-Һашаш]] ба [[Тель-Кудади]]. 

1880-д оной үедэ [[Анханай алия|Анханай Алиягай]] үеэр еврей иммигрантууд энэ нютагта нилээн ехэхэн хэмжээгээр ерэжэ эхилмэгцэ Тель-Авивай нютаг дэбисхэртэ Яффа хотын гадна шэнэ кварталнууд байгуулагдаба. Нэгэдэхинь 1887 ондо [[Мизрахи Еврейшүүд]] Яффа хотодо хүн зоной олошоролгоһоо боложо байгуулагдажа, [[Аарон Шелуше|Аарон Шелушегэй]] газарта баригдаһан [[Неве-Цедек]] байба.<ref name=":0" /> Бусад кварталнууд: [[Неве-Шалом (квартал)|Неве-Шалом]] (1890 он), [[Чарльз Клор Парк|Яфа Ноф]] (1896 он.), [[Ахва]] (1899 он.), [[Оһель-Моше (квартал)|Оһель Моше]] (1904 он.), [[Керем-Һа-Тейманим]] (1906 он.) ба бусад. 1920-д ондо Тель-Авив хотын статусые хүлеэн абаһанай дараа эдэгээр кварталнууд, мүнөө Яффаһаа тусгаарлагдаһан, шэнээр байгуулагдаһан муниципалитетдэ ороһон. 

=== 1904–1917: Орой Османай Үедэхи Байгуулга ===
{{multiple image
|image1= TelAviv-Founding.jpg
|caption1= Анханай лотерейн ябуулга, 1909 оной 4 һара
|image2= PikiWiki Israel 49257 Nachlat Binyamin .jpg
|width2=210
|caption2= Наһлат Биньямин, 1913
}}

[[Хоёрдугаар Алия]] саашанхи үргэдхэлгэдэ ерүүлһэн. 1906 ондо Яффа хотын ажаһуугшада байһан хэсэг еврейшүүд [[Акива Арье Вайс|Акива Арье Вайсай]] һанаашалгые дагажа ''Аһузат Баит'' (бук. "усадьба") бүлгэмые байгуулхаар нэгэдэбэ. Бүлгэмэй нэгэ зорилгонь "Эстэтикэ, мүнөөнэй гигиенын дүрим журамай дагуу түсэблэгдэһэн, элүүр оршондо еврей хотын түбиие байгуулха" байба.<ref>{{cite journal|title=Mythical Dimensions of the Tel-Aviv Century|first=Iris|last=Araviot|journal=The International Journal of the Arts in Society|volume=6|issue=2|year=2011|pages=237–258|doi=10.18848/1833-1866/CGP/v06i02/35994}}</ref> Шэнэ хотын хото түсэблэлгэдэ [[Сэсэрлиг хотын хүдэлөөн|сэсэрлиг-хотын хүдэлөөн]] нүлөөлһэн.

== Тайлбарилһан ажаглалта ==
{{notelist}}

== Зүүлтэ ==
<references responsive="" />{{Largest Israeli cities}}

[[Категори:Тель-Авив]]
[[Категори:Тель-Авив дүүргэ]]
[[Категори:1909 ондо Османай эзэнтэ гүрэндэ байгуулагдаhан]]
[[Категори:Израилиин хотонууд]]
[[Категори:Тель-Авив дүүрэгэй хотонууд]]
[[Категори:Османай эзэнтэ гүрэн дэхи еврейн тосхон]]
[[Категори:Газарай дундада тэнгисэй Израилиин хото ба һуурин]]
[[Категори:1909 ондо үүдхэн байгуулагдаhан һуурин]]