# Нуур
Нуур (ᠨᠠᠭᠤᠷ) — гэдэгынь далайтай холбодоггүй, далайһаа холо оршохо, бүхэлдээ газараар хүреэлэгдэһэн ехэ уһан юм. Нуур янза бүриин хэлбэритэй, дабһатай, дабһагүй уһата (тунгалаг) гэхэ хоёр хэлбэритэй болоод сөөрэмһөө томо болон гүн байдагаараа илгаатай юм. Нуур хуурай газараар хүреэлэгдэһэн ехэ хэмжээнэй тогтомол уһан; багахан хэмжээнэй тогтомол уһан юм. 
Нуурнуудынь ехэбшэлэн уулархаг нютагта, хабсалда тогтоһон хэлбэритэй байдаг гү, али эхэ газарай нам доро газарнуудта голнуудаар тэжээгдэн бии болгодог. Дэлхэй дээрэхи ехэнхи нуур һүүлшын Мүльһэн галабай дараа уһа татаралтын гуунһаа шалтагаалан бии болгоһон байдаг.

## Дэлхэйдэ суутай нуур
Дэлхэйдэ олон нуур байха болобошье зарим дурдууштай нуурнуудые доро тайлбарилбал:
- Каспиин тэнгис - хамагай ехэ эзлэхүүнтэй (23,600 км³), гадаргаар хамагай томо (394,299 км²).
- Байгал нуур - эгээн гүнзэгы (1,637 м).
- Танганьика нуур - эгээн ута һунаһан гадаргатай (660 км).
- Титикака нуур - эгээн үндэртэ оршодог томохон (далайн нюрууһаа дээшэ 3,812 м).
- Үхэһэн тэнгис - эгээн нам доро оршодог (далайн нюрууһаа доошо 418 м).


## Дэлхэйн томохон нуур
Нуурай ниитэ талмай дэлхэйн гадаргын 1,8 %-тай тэнсэнэ (ойролсоогоор 2,7 сая км²).
| Нуурай нэрэ    | Гадаргын талмай, (мян. км²) | Далайн нюрууһаа дээшэ үндэр (м) | Гүн (м) | Али түбидэ оршодог |
| -------------- | --------------------------- | ------------------------------- | ------- | ------------------ |
| Каспиин тэнгис | 376                         | −28                             | 1025    | Европо, Ази        |
| Дээдэ нуур     | 82                          | 183                             | 393     | Хойто Америкэ      |
| Виктори        | 68                          | 1134                            | 80      | Африка             |
| Гурон          | 60                          | 177                             | 208     | Хойто Америкэ      |
| Мичиган        | 58                          | 177                             | 281     | Хойто Америкэ      |
| Танганьика     | 34                          | 773                             | 1470    | Африка             |
| Байгал         | 32                          | 456                             | 1637    | Ази                |
| Малави         | 31                          | 472                             | 706     | Африка             |
| Ехэ Баабгайта  | 30                          | 157                             | 137     | Хойто Америкэ      |
| Ехэ Богоолой   | 29                          | 156                             | 150     | Хойто Америкэ      |
| Эри            | 26                          | 174                             | 64      | Хойто Америкэ      |
| Чад            | 26                          | 281                             | 11      | Африка             |
| Виннипег       | 24                          | 217                             | 28      | Хойто Америкэ      |
| Балхаш         | 22                          | 342                             | 26      | Ази                |
| Онтарио        | 20                          | 75                              | 236     | Хойто Америкэ      |
| Арал тэнгис    | 18,24                       | 3,5                             | 54,5    | Ази                |
| Ладога         | 18                          | 5                               | 230     | Европо             |
| Маракайбо      | 16                          | 0                               | 250     | Хойто Америкэ      |
| Бангвеулу      | 15                          | 067                             | 5       | Африка             |
| Дунтин         | 12                          | 11                              | 8       | Ази                |
| Онега          | 10                          | 33                              | 127     | Европо             |
| Тонлесап       | 10                          | 12                              | 14      | Ази                |
| Туркана        | 8,5                         | 375                             | 73      | Африка             |
| Никарагуа      | 8.4                         | 32                              | 70      | Хойто Америкэ      |
| Титикака       | 8,3                         | 3812                            | 304     | Урда Америкэ       |


Нуур
'''Нуур''' ({{mongolUnicode|ᠨᠠᠭᠤᠷ|h}}) — гэдэгынь [[далай]]тай холбодоггүй, далайһаа холо оршохо, бүхэлдээ газараар хүреэлэгдэһэн ехэ [[уһан]] юм. Нуур янза бүриин хэлбэритэй, [[дабһан|дабһатай]], дабһагүй уһата (тунгалаг) гэхэ хоёр хэлбэритэй болоод [[сөөрэм|сөөрэмһөө]] томо болон гүн байдагаараа илгаатай юм. Нуур хуурай газараар хүреэлэгдэһэн ехэ хэмжээнэй тогтомол [[уһан]]; багахан хэмжээнэй тогтомол уһан юм. 

Нуурнуудынь ехэбшэлэн уулархаг нютагта, [[хабсал]]да тогтоһон хэлбэритэй байдаг гү, али эхэ газарай нам доро газарнуудта голнуудаар тэжээгдэн бии болгодог. [[Дэлхэй]] дээрэхи ехэнхи нуур һүүлшын [[Мүльһэн галаб]]ай дараа уһа татаралтын гуунһаа шалтагаалан бии болгоһон байдаг.

== Дэлхэйдэ суутай нуур ==
Дэлхэйдэ олон нуур байха болобошье зарим дурдууштай нуурнуудые доро тайлбарилбал:
* [[Каспиин тэнгис]] - хамагай ехэ эзлэхүүнтэй (23,600 км³), гадаргаар хамагай томо (394,299 км²).
* [[Байгал нуур]] - эгээн гүнзэгы (1,637 м).
* [[Танганьика нуур]] - эгээн ута һунаһан гадаргатай (660 км).
* [[Титикака нуур]] - эгээн үндэртэ оршодог томохон (далайн нюрууһаа дээшэ 3,812 м).
* [[Үхэһэн тэнгис]] - эгээн нам доро оршодог (далайн нюрууһаа доошо 418 м).

== Дэлхэйн томохон нуур ==
[[Файл:Caspian Sea from orbit.jpg|thumb|Сансарһаа харагдаха [[Каспиин тэнгис]]]]
[[Файл:Aral Sea Continues to Shrink, August 2009.jpg|thumb|Сансарһаа харагдаха [[Арал тэнгис]] ([[2009 он]]ы 8-р сар)]]
[[Файл:Baikal.A2001296.0420.250m-NASA.jpg|thumb|Хэмэл дахуулһаа харагдаха [[Байгал нуур|Байгал]]]]
Нуурай ниитэ талмай дэлхэйн гадаргын 1,8 [[эзлхэ хуби|%]]-тай тэнсэнэ (ойролсоогоор 2,7 сая км²).
{| class="wikitable sortable" border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" align="center" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;"
!style="background:#cccccc;" | Нуурай нэрэ
!style="background:#cccccc;" | Гадаргын талмай, <br />(мян. км²)
!style="background:#cccccc;" | Далайн нюрууһаа дээшэ үндэр (м)
!style="background:#cccccc;" | Гүн (м)
!style="background:#cccccc;" | Али түбидэ оршодог
|-
|[[Каспиин тэнгис]] || 376 || −28 || 1025<ref name="">{{РП}}</ref> || Европо, Ази
|-
|[[Ехэ нуурнууд#Дээдэ|Дээдэ нуур]] || 82 || 183 || 393 <ref name="">{{РП}}</ref>|| Хойто Америкэ
|-
|[[Виктори нуур|Виктори]] || 68 || 1134 || 80 <ref name="">{{РП}}</ref>|| Африка
|-
|[[Ехэ нуурнууд#Хурон|Гурон]] || 60 || 177 || 208 <ref name="">{{РП}}</ref>|| Хойто Америкэ
|-
|[[Ехэ нуурнууд#Мичиган|Мичиган]] || 58 || 177 || 281 || Хойто Америкэ
|-
|[[Танганьика нуур|Танганьика]] || 34 || 773 || 1470 <ref name="">{{РП}}</ref>|| Африка
|-
|[[Байгал нуур|Байгал]] || 32 || 456 || 1637 || Ази
|-
|[[Малави нуур|Малави]] || 31 || 472 || 706 || Африка
|-
|[[Ехэ Баабгайта нуур|Ехэ Баабгайта]] || 30 || 157 || 137 || Хойто Америкэ
|-
|[[Ехэ Богоолой нуур|Ехэ Богоолой]] || 29 || 156 || 150 || Хойто Америкэ
|-
|[[Ехэ нуурнууд#Эри|Эри]] || 26 || 174 || 64 || Хойто Америкэ
|-
|[[Чад нуур|Чад]] || 26 || 281 || 11 || Африка
|-
|[[Виннипег нуур|Виннипег]] || 24 || 217 || 28 || Хойто Америкэ
|-
|[[Балхаш нуур|Балхаш]] || 22 || 342 || 26 || Ази
|-
|[[Ехэ нуурнууд#Онтарио|Онтарио]] || 20 || 75 || 236 || Хойто Америкэ
|-
|[[Арал тэнгис]] || 18,24 || 3,5 || 54,5 || Ази
|-
|[[Ладога нуур|Ладога]] || 18 || 5 || 230 <ref name="">{{РП}}</ref>|| Европо
|-
|[[Маракайбо нуур|Маракайбо]] || 16 || 0 || 250 || Хойто Америкэ
|-
|[[Бангвеулу нуур|Бангвеулу]] || 15 || 067 || 5 || Африка
|-
|[[Дунтин нуур|Дунтин]] || 12 || 11 || 8 || Ази
|-
|[[Онегын нуур|Онега]] || 10 || 33 || 127 || Европо
|-
|[[Тонлесап нуур|Тонлесап]] || 10 || 12 || 14 || Ази
|-
|[[Туркана нуур|Туркана]] || 8,5 || 375 || 73 || Африка
|-
|[[Никарагуа нуур|Никарагуа]] || 8.4 || 32 || 70 || Хойто Америкэ
|-
|[[Титикака нуур|Титикака]] || 8,3 || 3812 || 304 || Урда Америкэ
|}

== Мүн үзэхэ ==
* [[Тэнгис]]
* [[Далай]]
* [[Гол мүрэн]]

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Нуурнууд]]
[[Категори:Сүнхэрэг]]