# Сефевиин улас
Сефевиин улас (Перс صفویان‎‎, азербайджан: صفوی‌لر - Səfəvilər), гээшэ 1502-1722 оной хоорондо байһан Ойрохи ба Дунда Дурнын Сефеви обог удамай улас. 
Сефевиин улас дервиш Сефевие гэжэ шажанай бүлэгэй шейхэй хүбүүн I Исмаил Сагаан Хонидой уласые болон тэрэнэй холбоотоноо диилэһэнэй  һүүлдэ байгуулһан байна. Сефевиин улас мүнөө үеын Иран, Азербайжан, Армениин нэгэ хуби, Афганистанай ехэнхи хуби, заримдаа Ирак багтааһан. 
XVI зуун жэлэй һүүл һүрэтэр Сефевиин шахуудай тулгуур түрэг азербайжан обог аймагуудай изагууртан болон сэрэгүүд (кызылбашууд) байгаа. Анхандаа Сефевиин улас түб нютаг Азербайжан байгаад, ниислэлнь — Тебриз (1555 оной хүрэтэр; 1555—1597/98 оной хоорондо — Казвин, 1597/98 онһоо — Исфахан).
Тиуль гэжэ Сафавиин уласта газар эзэмдэлгын эгээн үргэн тархаһан хэлбэри юм. Уласай албан ёһоной шажан — шиа бүлэгэй лалын шажан болоо. Татабариие өөдэнь болгохо ушар 1570—1571 ондо Гилянда, 1571—1573 ондо Тебризтэ арадай буһалгаанууд болоо.  
Сефевиин улас Осман эзэнтэ гүрэнтэй болон узбек хануудтай дайлаба. I Тахмаспын хааншалгын (1524—1576 оной хоорондо) һүүлдэ Сефевиин улас олон улас орондо задарба. Тэрэ үедэ Османай эзэнтэ гүрэн баруун хойто нютагые эзэлээд, узбег ханууд Хорасаниие эзэлээ. Улас гүрэн унаха аюулда орожо, кызылбаш, курд ба лур изагууртануудай диилэнхи хуби I Аббасай урда эрьен тойрон хүреэлжэ эхилээ. Шэнэ арми бии болгоһон ушар дээрэһээ I Аббас Азербайжан, Хорасан ба Ирагые бусаажа гүрэнөө һэргээбэ.
XVII зуун жэлдэ Сефевиин уласта дахин буһалгаан боложо, XVIII зуун жэлдэ үргэлжэбэ. 1709 ондо эсэргүүсэн бодоһон афганшууд 1722 ондо Исфаханиие абаба. II Тахмаснын үедэ (1722—1732) Осман эзэнтэ гүрэн Үбэр Кавказые ба Баруун Ираниие эзэлжэ, Орос Каспи шадар можонуудые эзэлбэ. Афганшуудта ба түрэгүүдтэ амжалтатайгаар эсэргүүсэһэн Надир жанжан 1736 ондо Сефеви обог удамые хаһагдаба.

Сефевиин улас
{{Түүхын улас
 |буряад_нэрэ                 = Сефевиин улас
 |уугуул_нэрэ             = {{lang-fa|'''صفویان'''}} {{lang-az|صفوی‌لر / Səfəvilər}}
 |статус                   = Улас гүрэн
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Safavid Flag.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Сефеви туг
 |һүлдэ                     = Lion and Sun Emblem of Persia.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Һүлдэ
 |газарай_зураг                    = Safavid Empire 1501 1722 AD.png
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = 1501—1722 оной хоорондо Сефеви эзэнтэ гүрэн
 |type_before              = 
 |p1=Сагаан Хонид улас
 |flag_p1=Flag of Ak Koyunlu.svg
 |p2                               = Тэмүрэй улас
 |flag_p2                          = Timurid.svg
 |p3   = Ширваншахай улас
 |flag_p3  = Shirvan gerb.png
 |байгуулга               = 1501
 |усадхалга            = 1722
 <!-- |type_after               = если этот параметр присутствует в шаблоне,
то необходимо указать примерно следующее: «Государства после распада…»,
иначе удалите его, автоматически будет указано: «Преемники».-->
 |s1                               = Хотагууд
 |flag_s1                          = Black flag.svg
 |s2                               = Афшарай улас
 |flag_s2                          = Afsharid Imperial Standard.svg
 |уряа                    = 
 |ниислэл                  = [[Тебриз]]<br /><small>(1501–1555)</small><br /> [[Казвин]]<br /><small>(1555–1598)</small><br /> [[Исфахан]]<br /><small>(1598–1736)</small>
 |хэлэн                     = [[Азербайжан хэлэн|азербайжан]], [[Фарси хэлэн|фарси]]
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   =
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |газар_нютаг                  = 
 |хүн_ама                = 
 |обог_удам                 = [[Сефеви]]
 |шажан                  = [[шиизм|шиа]] [[лалын шажан]]
}}
'''Сефевиин улас''' ({{lang-fa|'''صفویان'''}}, {{lang-az|صفوی‌لر - Səfəvilər}}), гээшэ 1502-1722 оной хоорондо байһан [[Ойрохи Дурна|Ойрохи]] ба [[Дунда Дурна|Дунда Дурнын]] Сефеви обог удамай улас<ref>''Rudi Matthee''. Journal of the Economic and Social History of the Orient
Vol. 53, No. 1/2, Empires and Emporia: The Orient in World Historical Space and Time (2010), стр. 234. Was Safavid Iran an Empire?</ref>. 
Сефевиин улас [[дервишүүд|дервиш]] [[Сефевие]] гэжэ шажанай бүлэгэй шейхэй хүбүүн [[I Исмаил]] [[Сагаан Хонидой улас]]ые болон тэрэнэй холбоотоноо диилэһэнэй  һүүлдэ байгуулһан байна. Сефевиин улас мүнөө үеын [[Иран]], [[Азербайжан]], [[Армени]]ин нэгэ хуби, [[Афганистан]]ай ехэнхи хуби, заримдаа [[Ирак]] багтааһан. 

XVI зуун жэлэй һүүл һүрэтэр Сефевиин шахуудай тулгуур түрэг [[азербайджанууд|азербайжан]] обог аймагуудай изагууртан болон сэрэгүүд ([[кызылбашууд]]) байгаа. Анхандаа Сефевиин улас түб нютаг Азербайжан байгаад, ниислэлнь — [[Тебриз]] (1555 оной хүрэтэр; 1555—1597/98 оной хоорондо — [[Казвин]], 1597/98 онһоо — [[Исфахан]]).

Тиуль гэжэ Сафавиин уласта газар эзэмдэлгын эгээн үргэн тархаһан хэлбэри юм. Уласай албан ёһоной шажан — [[шиизм|шиа]] бүлэгэй [[лалын шажан]] болоо. Татабариие өөдэнь болгохо ушар 1570—1571 ондо [[Гилян]]да, 1571—1573 ондо [[Тебриз]]тэ арадай буһалгаанууд болоо.  

[[Файл:Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg|left|thumb|256x256px|Сефевиин обог удамай үндэһэлэгшэ [[I Исмаил]] шах]]
Сефевиин улас [[Османай эзэнтэ гүрэн|Осман эзэнтэ гүрэнтэй]] болон узбек хануудтай дайлаба. [[I Тахмасп]]ын хааншалгын (1524—1576 оной хоорондо) һүүлдэ Сефевиин улас олон улас орондо задарба. Тэрэ үедэ Османай эзэнтэ гүрэн баруун хойто нютагые эзэлээд, узбег ханууд [[Хорасан]]иие эзэлээ. Улас гүрэн унаха аюулда орожо, кызылбаш, [[курдууд|курд]] ба [[лурууд|лур]] изагууртануудай диилэнхи хуби [[I Аббас]]ай урда эрьен тойрон хүреэлжэ эхилээ. Шэнэ арми бии болгоһон ушар дээрэһээ I Аббас Азербайжан, Хорасан ба Ирагые бусаажа гүрэнөө һэргээбэ.

XVII зуун жэлдэ Сефевиин уласта дахин буһалгаан боложо, XVIII зуун жэлдэ үргэлжэбэ. 1709 ондо эсэргүүсэн бодоһон афганшууд 1722 ондо Исфаханиие абаба. II Тахмаснын үедэ (1722—1732) Осман эзэнтэ гүрэн [[Үбэр Кавказ]]ые ба Баруун Ираниие эзэлжэ, [[Оросой эзэнтэ гүрэн|Орос]] [[Каспиин тэнгис|Каспи]] шадар можонуудые эзэлбэ. Афганшуудта ба түрэгүүдтэ амжалтатайгаар эсэргүүсэһэн [[Надир-шах|Надир]] жанжан 1736 ондо Сефеви обог удамые хаһагдаба.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Азербайжанай түүхэ]]
[[Категори:Иранай түүхэ]]
[[Категори:Иракай түүхэ]]
[[Категори:Түрэгэй түүхэ]]