# Үнгэ
Үнгэ (ᠥᠩᠭᠡ) гээшэ физиологиин хараанай мэдэрэлгын аргаар үүсхэдэг үзэгдэхэ хүреэгэй сахилгаан-суранзан сасаралай субъектив шэнжэ шанар; алибаа бодос юумэнһөө сасарха, ойхо гэрэлэй долгиной нюдэнээ хүртэхэ һэрэл юм.
Гэрэлэй спектр хүнэй нюдэндэхи гэрэл мэдрэгшэ эстэй харилсажа үйлэшэлэлсэһэнээр үнгэ бии болодог. Үнгэ гэрэлэй эхэ үүсэбэри ба гэрэл туһажа бай объект, материаллиг физикын шэнжэ шанарһаа, ондоогоор хэлэбэл тухайн материалай гэрэл шэнгээлтэ, ойлголто зэргэһээ хамаарна. 
Гэрэлые шудалдаг ухааниие хроматика гэжэ нэрлэхэ бии. Энэ шэнжэлхэ эрдэм хүнэй нюдэн ба тархи үнгые мэдэрхэ, материалай үнгэ, урлагийн үнгын онол, үзэгдэхэ гэрэлэй можодохи сахилгаан суранзан сасаралтын физикын шэнжэ шанар зэргые шудална.
| үнгэ       | долгиной утын интервал | дабтамжын интервал |
| ---------- | ---------------------- | ------------------ |
| улаан      | ~ 700–635 nm           | ~ 430–480 THz      |
| улаан хара | ~ 635–590 nm           | ~ 480–510 THz      |
| шара       | ~ 590–560 nm           | ~ 510–540 THz      |
| ногоон     | ~ 560–520 nm           | ~ 540–580 THz      |
| сэнхир     | ~ 520–490 nm           | ~ 580–610 THz      |
| хүхэ       | ~ 490–450 nm           | ~ 610–670 THz      |
| ягаан      | ~ 450–400 nm           | ~ 670–750 THz      |


Үнгэ
[[Файл:Colouring pencils.jpg|right|thumb|Үнгэтэ харандаашууд]]
'''Үнгэ''' ({{mongolUnicode|ᠥᠩᠭᠡ|h}}) гээшэ физиологиин [[хараа]]най мэдэрэлгын аргаар үүсхэдэг [[үзэгдэхэ сасарал|үзэгдэхэ хүреэгэй]] [[сахилгаан суранзан сасарал|сахилгаан-суранзан сасаралай]] субъектив шэнжэ шанар; алибаа бодос юумэнһөө сасарха, ойхо гэрэлэй долгиной [[нюдэн]]ээ хүртэхэ һэрэл юм.

Гэрэлэй спектр хүнэй нюдэндэхи гэрэл мэдрэгшэ [[эс]]тэй харилсажа үйлэшэлэлсэһэнээр үнгэ бии болодог. Үнгэ гэрэлэй эхэ үүсэбэри ба гэрэл туһажа бай объект, материаллиг физикын шэнжэ шанарһаа, ондоогоор хэлэбэл тухайн материалай гэрэл шэнгээлтэ, ойлголто зэргэһээ хамаарна. 

Гэрэлые шудалдаг ухааниие ''хроматика'' гэжэ нэрлэхэ бии. Энэ шэнжэлхэ эрдэм хүнэй нюдэн ба [[тархи]] үнгые мэдэрхэ, материалай үнгэ, урлагийн үнгын онол, үзэгдэхэ гэрэлэй можодохи сахилгаан суранзан сасаралтын физикын шэнжэ шанар зэргые шудална.

{| class="wikitable"  style="center; width:400px; margin:1em 0 1em 1em; clear:right;"
|+'''Үзэгдэхэ гэрэлэй хүреэгэй үнгэнүүд'''<ref>{{cite book | title = Fundamentals of Atmospheric Radiation: An Introduction with 400 Problems | author = Craig F. Bohren | publisher = Wiley-VCH | year = 2006 | isbn = 3-527-40503-8 | url = http://books.google.com/?id=1oDOWr_yueIC&pg=PA214&lpg=PA214&dq=indigo+spectra+blue+violet+date:1990-2007 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
!style="text-align: left"|үнгэ
! abbr="wavelength" | долгиной утын интервал
! abbr="frequency" | дабтамжын интервал
|-  style="background:red; text-align:center; color:white;"
!style="text-align: left"|[[улаан]]
|~ 700&ndash;635&nbsp;nm
|~ 430&ndash;480&nbsp;THz
|-  style="background:#ff8000; text-align:center; color:white;"
!style="text-align: left"|[[улаан хара]]
|~ 635&ndash;590&nbsp;nm
|~ 480&ndash;510&nbsp;THz
|-  style="background:#ff0; text-align:center; color:black;"
!style="text-align: left"|[[шара]]
|~ 590&ndash;560&nbsp;nm
|~ 510&ndash;540&nbsp;THz
|-  style="background:#0f0; text-align:center; color:black;"
!style="text-align: left"|[[ногоон]]
|~ 560&ndash;520&nbsp;nm
|~ 540&ndash;580&nbsp;THz
|-  style="background:#0ff; text-align:center; color:black;"
!style="text-align: left"|[[сэнхир]]
|~ 520&ndash;490&nbsp;nm
|~ 580&ndash;610&nbsp;THz
|-  style="background:#00f; text-align:center; color:white;"
!style="text-align: left"|[[хүхэ]]
|~ 490&ndash;450&nbsp;nm
|~ 610&ndash;670&nbsp;THz
|-  style="background:#8000ff; text-align:center; color:white;"
!style="text-align: left"|[[ягаан]]
|~ 450&ndash;400&nbsp;nm
|~ 670&ndash;750&nbsp;THz
|}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Үнгэ| ]]
{{1000 үгүүлэл}}