# Ханты-Манси автономито тойрог — Югра
Ханты-Манси автономито тойрог — Югра  — Оросой холбоото уласай нютаг можо. Тюмениин можын дүрэм хуулиин ёһоор, Ханты-Манси автономито тойрог Тюмениин можодо агуулна. Ураалай холбооной тойрогто, Баруун Сибириин эдэй засагай бүһэдэ оруулдаг мүн. Засаг захиргаанай түб — Ханты-Мансийск хото.
1930 оной 12 һарын 10 үдэртэ байгуулһан юм. Талмайнь 523,1 мянган дүрбэлжэн км. Ажаһуугшадай тоо 1 626 755 хүн (2016), хотынхид 90,9%; үндэһэтэнэй бүридэл — хантынууд (1,2 %), мансинууд (0,7 %), ородууд (68,1 %), татарнууд (7,1 %), украиншууд  (6,0 %), башкирнууд  (2,3 %). 15 хотонууд, 25 хотын түхэлэй тосхонууд (1993).

## Газар зүй
Баруун Сибириин тэгшэ талада, Обь ба Эрчис мүрэнэй ай һабада байрлана. Эрид таһа түби газарай (континентальна) уларилтай, үбэлынь удаан, шэрүүн. Нэгэдүгээр һарын дундажа температура -18-һаа -23 °С хүрэтэр, зургадугаар һарын дундажа температура 16-19 °С. Жэлдээ 500 мм шииг нойтон унана.

### Сагай бүһэ
Ханты-Манси автономито тойрог Екатеринбургын саг сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +5:00 шэлжэлтэтэй. Москвагай сагһаа тус сагай бүһэ +2 сагай үргэлжын шэлжэлтэтэй байгаад Оросто MSK+2 гэжэ тэмдэглэгдэнэ.

## Эдэй засаг
Тус тойрог эдэй засагай талаар өөрынгөө хангалтатай хандиблагша  можо нютаг. Юграда орос газарай тоһоной 60 % олзоборилогдоно. Оросой нютаг можын ниигэмэй ба эдэй засагай хүгжэлтын рейтинг соо 3-дахи һуури эзэлжэ, уласайнгаа 2-дохи эдэй засагай талаар хүгжөөһэн нютаг мүн (Москва һүүлдэ).
Газарай тоһон (Самотлорой, Мамонтовскын, Федоровскын, Красноленинскын гэхз мэтэ гарадаг газар) ба байгаалиин хии (Игримскын, Пунгимскын гэхэ мэтэ гарадаг газар) томо олзоборилхо түб. Хии болбосоруулха үйлэдбэринүүд. Ой модо сабшаха, болбосоруулха, загаһа барилгын ажаүйлэдбэри. Сургут ГРЭС-1 ба ГРЭС-2, Нижневартовскын ГРЭС.
Хүдөө ажахын гол һалбари хадаа мал ажахы (энэ тоодо цаа буга ажахы). Ан ажахы, арһанай агнуури. 1990-ээд онуудта уламжалалта цаа бугын ажахы химарһан: цаа бугын тоо 1990 оной 50 мянганһаа 2000 оной 25 мянган болотор унаһан байна. Харин 2010 ондо Юграда 33 мянган цаа буга байгаа.

Ханты-Манси автономито тойрог — Югра
{{Оросой холбоото уласай нютаг можо тухай мэдээн
 |BxrNm = Ханты-Манси автономито тойрог — Югра
 |RuNm       = Ханты-Мансийский
автономный округ — Югра
 |FSFlag = [[Файл:Flag of Yugra.svg|150px]]
 |FSCoA = [[Файл:Coat of Arms of Yugra.svg|80px]]
 |FSCtrWhat  = Засаг захиргаанай түб
 |FSCtrNm    = [[Ханты-Мансийск]]
 |AreaRnk    = 7-р
 |TotArea    = 534 801 
 |WaterPrcnt = 
 |PopRnk     = 28-р
 |PopQty     = 1 626 755
 |PopCtDate  = 2016
 |PopDens    = 3,04
 |FedDistrNm = [[Ураалай холбооной тойрог|Ураалай ХТ]]
 |EcRegNm    = [[Баруун Сибириин эдэй засагай бүһэ|Баруун Сибириин ЭЗБН]]
 |CadNo      = 86
 |HeadTtl    = Амбан сайд
 |HeadNm     = [[Наталья Владимировна Комарова|Наталья Комарова]]
 |ViceTtl    = 
 |ViceNm     =
 |LegislTtl  = Тойрогой Думын<br />түрүүлэгшэ
 |LegislNm   = [[Борис Сергеевич Хохряков|Борис Хохряков]]
 |MSKS = +2
}}
'''Ханты-Манси автономито тойрог — Югра'''  — [[Оросой холбоото улас]]ай [[Оросой холбоото уласай нютаг можонууд|нютаг можо]]<ref>{{cite web|url=http://www.constitution.ru/10003000/10003000-5.htm|title=Конституция Российской Федерации. Часть{{nbsp}}3. Федеративное устройство|accessdate=2011-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827094631/http://www.constitution.ru/10003000/10003000-5.htm|archivedate=2011-08-27}}</ref>. [[Тюмениин можо|Тюмениин можын]] дүрэм хуулиин ёһоор, Ханты-Манси автономито тойрог Тюмениин можодо агуулна<ref>{{Cite web |title=Устав Тюменской области |url=http://www.duma72.ru/ru/legal_principles/ustav/ |accessdate=2016-11-06 |archivedate=2015-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923220911/http://www.duma72.ru/ru/legal_principles/ustav/ }}</ref>. [[Ураалай холбооной тойрог]]то, [[Баруун Сибириин эдэй засагай бүһэ]]дэ оруулдаг мүн. Засаг захиргаанай түб — [[Ханты-Мансийск]] хото.

1930 оной 12 һарын 10 үдэртэ байгуулһан юм. Талмайнь 523,1 мянган дүрбэлжэн км. Ажаһуугшадай тоо 1 626 755 хүн (2016), хотынхид 90,9%; үндэһэтэнэй бүридэл — [[хантынууд]] (1,2 %), [[мансинууд]] (0,7 %), [[ородууд]] (68,1 %), [[татарнууд]] (7,1 %), [[украиншууд]]  (6,0 %), [[башкирнууд]]  (2,3 %). 15 хотонууд, 25 хотын түхэлэй тосхонууд (1993).

== Газар зүй ==
[[Баруун Сибириин тэгшэ тала]]да, [[Обь мүрэн|Обь]] ба [[Эрчис мүрэн]]эй ай һабада байрлана. Эрид таһа түби газарай (континентальна) уларилтай, үбэлынь удаан, шэрүүн. Нэгэдүгээр һарын дундажа температура -18-һаа -23 °С хүрэтэр, зургадугаар һарын дундажа температура 16-19 °С. Жэлдээ 500 мм шииг нойтон унана.

=== Сагай бүһэ ===
[[File:Map_of_Russia_-_Yekaterinburg_time_zone.svg|50px|left]]
Ханты-Манси автономито тойрог [[Екатеринбург]]ын саг сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +5:00 шэлжэлтэтэй. Москвагай сагһаа тус сагай бүһэ +2 сагай үргэлжын шэлжэлтэтэй байгаад Оросто MSK+2 гэжэ тэмдэглэгдэнэ.

== Эдэй засаг ==
[[Файл:Petroleum drills Surgut Russia.jpg|right|thumb|[[Сургут]] тойрондо газарай тоһоной худаг (2000 оной зураг)]]

Тус тойрог эдэй засагай талаар өөрынгөө хангалтатай хандиблагша  можо нютаг. Юграда орос газарай тоһоной 60 % олзоборилогдоно<ref>{{cite web|url=http://europacitynv.ru/k2-categories/2013-08-07-05-56-58/istoriya-tsentra|title=История центра|date=2013-08-20|publisher=МФК Европа-сити.|accessdate=2015-02-05|archivedate=2015-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150205120639/http://europacitynv.ru/k2-categories/2013-08-07-05-56-58/istoriya-tsentra}}</ref>. Оросой нютаг можын ниигэмэй ба эдэй засагай хүгжэлтын рейтинг соо 3-дахи һуури эзэлжэ, уласайнгаа 2-дохи эдэй засагай талаар хүгжөөһэн нютаг мүн ([[Москва]] һүүлдэ)<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/infografika/20150616/1061393359.html|title=Рейтинг субъектов РФ по итогам 2014 года|date=2015-06-16|publisher=РИА Новости|accessdate=2015-06-16}}</ref><ref>[http://ria.ru/infografika/20140522/1008810278.html Как живут российские регионы: исследование «РИА Рейтинг»]. РИА Новости</ref>.

[[Газарай тоһон]] (Самотлорой, Мамонтовскын, Федоровскын, Красноленинскын гэхз мэтэ гарадаг газар) ба [[байгаалиин хии]] (Игримскын, Пунгимскын гэхэ мэтэ гарадаг газар) томо олзоборилхо түб. Хии болбосоруулха үйлэдбэринүүд. Ой модо сабшаха, болбосоруулха, загаһа барилгын ажаүйлэдбэри. [[Сургут]] ГРЭС-1 ба ГРЭС-2, Нижневартовскын ГРЭС.

Хүдөө ажахын гол һалбари хадаа мал ажахы (энэ тоодо цаа буга ажахы). Ан ажахы, арһанай агнуури. 1990-ээд онуудта уламжалалта цаа бугын ажахы химарһан: цаа бугын тоо 1990 оной 50 мянганһаа 2000 оной 25 мянган болотор унаһан байна<ref name=autogenerated2>http://static.iea.ras.ru/books/Sever_i_severyane.pdf С. 260</ref>. Харин 2010 ондо Юграда 33 мянган цаа буга байгаа<ref name=autogenerated2 />.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Ханты-Манси автономито тойрог]]