# Канзас
Канзас (англи: Kansas) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай "зүрхэн" гэгдэдэг Түб бүһэдэ оршодог АНУ-ай Дундада Үрэнэ бүһын можо улас юм. Тус можо уласай дундуур урсадаг Канзас голой нэрээр нэрлэгдэһэн ба энэ голой нэрэнь тус нютагта оршон һуудаг байһан Канза омогойхидай нэрээр нэрлэгдэбэ. Тус омогой нэрэ (тухайн хэлээр kką:ze) "һалхинай хүнүүд" буюу "урдын һалхинай хүнүүд" гэһэн удхатай гэдэг болобошье энэнь тус нэрын түрүүшын удха бэшэ бэлэй.

## Түүхэ
Түүхын үүдэнһээ абажа үзэбэл тус нютагта бизон агнажа амидардаг нүүдэлшэн унаган америкынхид олоноороо ажа түрэдэг байгаа. 1830-аад ондо европо гаралтай америкынхид анха һуурижаһан болобош 1850-яад ондо богоолшолгын асуудалаар улас түрын дайн эд ябагдажа байха үедэ ерэжэ һуурижагшадай тооной үдэлтэ түргэдхэбэ. 1854 ондо АНУ-а засагай газар тус нютагта нүүдэллэн һуурижаха ябадалые албан ёһоор нээлтэтэй болгоһоноор Шэнэ Англиһаа богоолшолгодо эсэргүүсэгшэ сүлөөтэ можо уласайхи, хүршэ Миссуриһээ богоолшолгые дэмжэгшэ һуурижагшад Канзасые сүлөөтэ можо улас болохо гү, али богоолой можо улас болохо гү, гэдэгые шиидбэрилхын тулада тус нютаг дэбисхэр рүү бөөн бөөнөөрөө ерэсгээжэ байба. Эдэ хүсэнүүд хоорондоо мүргэлдэжэ, зүршэлдэжэ байһан тула тус можо уласынь байгуулагдаһан эхинэй үедээ хүсэрхылэл, эмхэ замбараагүй байдалай үүр уурхай боложо байһан болон Шуһата Канзас гэгдэдэг байба. Богоолшолгые эсэргүүсэгшэд ябаандаа диилэжэ, 1861 оной нэгэдүгээр һарын 29-ндэ Канзас Холбоондо сүлөөтэ можо уласай хубяар нэгдэбэ. Америкын эрхэтэнэй дайнай дараа сагаашадай дабалгаа тала газарые үржэл шэмтэй газар таряалангын талмай болгоходо Канзасын хүн зон огсом үдэбэ. Мүнөөдэр Канзас эгээн үржэл шэмтэй хүдөө ажахын можо уласуудай нэгэ болоһон ба олон үрэ таряаны түрэн таридгаһаа улаан буудай, нарансэсэгэй үйлэдбэрилэлээр ехэнхи жэл уласдаа тэргүүлдэг.

## Газарзүйн байра
| Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ    | Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ | Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ |
| --------------------------------- | ------------------------------ | ------------------------------ |
| Баруун-хойто: Колорадо • Небраска | Хойто: Небраска                | Зүүн-хойто: Миссури • Небраска |
| Баруун: Колорадо                  |                                | Зүүн: Миссури                  |
| Баруун-урда Колорадо • Оклахома   | Урда: Оклахома                 | Зүүн-урда: Миссури • Оклахома  |


Канзас
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Канзас можо улас
 |уугуул_нэрэ             = State of Kansas
 |статус                   = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Flag of Kansas.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Далбаа
 |һүлдэ                     = Seal of Kansas.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Уласай тамга
 |газарай_зураг                    = Map_of_USA_KS.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[АНУ]]-да Канзасай байра
 |уряа                    =  ''Ad astra per aspera''<br/><small>''Бэрхэшээлээр дамжуулан одод хүрэхэ''</small>
 |ниислэл                  = [[Топика (Канзас)|Топика]]
 |хэлэн                     = [[Англи хэлэн|англи]]<ref>{{Cite news| url=http://www.kansas.com/news/legislature/story/68114.html| title=Bill makes English official language| publisher=Associated Press| date=[[2007-05-12]]| accessdate=2007-05-26| 6=| archivedate=2007-05-25| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070525181313/http://kansas.com/news/legislature/story/68114.html}} House Bill No. 2140 was signed into law on May 11, the law begins July 1.</ref> 
 |тэргүүнэй_тушаал1     = Амбан захирагша
 |тэргүүн1  = Джерри Браун
 |тэргүүнэй_тушаал2     = Дэд захирагша
 |тэргүүн2  = Гевин Ньюсом
 |газар_нютаг                  = 213 096 км²
 |уһанай_хуби                  = (0,56 %)
 |хүн_ама                = 2 871 238 (2014)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref>
 |дополнительный_параметр  = Можо улас болоһон үдэр
 |содержимое_параметра     = 1861 оной 1 һарын 29 (34-дэхи)
}}
'''Канзас''' ({{lang-en|Kansas}}) — [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай "зүрхэн" гэгдэдэг Түб бүһэдэ оршодог АНУ-ай [[Дундада Үрэнэ]] бүһын можо улас юм<ref>http://www.census.gov/geo/www/us_regdiv.pdf</ref>. Тус можо уласай дундуур урсадаг [[Канзас гол]]ой нэрээр нэрлэгдэһэн ба энэ голой нэрэнь тус нютагта оршон һуудаг байһан Канза омогойхидай нэрээр нэрлэгдэбэ.<ref>John Koontz, p.c.</ref> Тус омогой нэрэ (тухайн хэлээр ''kką:ze'') "һалхинай хүнүүд" буюу "урдын һалхинай хүнүүд" гэһэн удхатай гэдэг болобошье энэнь тус нэрын түрүүшын удха бэшэ бэлэй.<ref>Rankin, Robert. 2005. "Quapaw". In ''Native Languages of the Southeastern United States'', eds. Heather K. Hardy and Janine Scancarelli. Lincoln: University of Nebraska Press, pg. 492</ref><ref>Connelley, William E. 1918. ''[http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/1918ks/v1/ch10p1.html Indians]''. A Standard History of Kansas and Kansans, ch. 10, vol. 1</ref>

== Түүхэ ==
Түүхын үүдэнһээ абажа үзэбэл тус нютагта [[бизон]] агнажа амидардаг нүүдэлшэн [[унаган америкынхид]] олоноороо ажа түрэдэг байгаа. 1830-аад ондо европо гаралтай америкынхид анха һуурижаһан болобош 1850-яад ондо богоолшолгын асуудалаар улас түрын дайн эд ябагдажа байха үедэ ерэжэ һуурижагшадай тооной үдэлтэ түргэдхэбэ. 1854 ондо АНУ-а засагай газар тус нютагта нүүдэллэн һуурижаха ябадалые албан ёһоор нээлтэтэй болгоһоноор [[Шэнэ Англи]]һаа богоолшолгодо эсэргүүсэгшэ сүлөөтэ можо уласайхи, хүршэ [[Миссури]]һээ богоолшолгые дэмжэгшэ һуурижагшад Канзасые сүлөөтэ можо улас болохо гү, али богоолой можо улас болохо гү, гэдэгые шиидбэрилхын тулада тус нютаг дэбисхэр рүү бөөн бөөнөөрөө ерэсгээжэ байба. Эдэ хүсэнүүд хоорондоо мүргэлдэжэ, зүршэлдэжэ байһан тула тус можо уласынь байгуулагдаһан эхинэй үедээ хүсэрхылэл, эмхэ замбараагүй байдалай үүр уурхай боложо байһан болон [[Шуһата Канзас]] гэгдэдэг байба. Богоолшолгые эсэргүүсэгшэд ябаандаа диилэжэ, 1861 оной нэгэдүгээр һарын 29-ндэ<ref>[http://memory.loc.gov/ammem/today/jan29.html Today in History: January 29<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.governor.ks.gov/Facts/kansasseal.htm |accessdate=2014-11-30 |archivedate=2018-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224224917/https://governor.kansas.gov/Facts/kansasseal.htm }}</ref> Канзас Холбоондо сүлөөтэ можо уласай хубяар нэгдэбэ. [[Америкын эрхэтэнэй дайн]]ай дараа сагаашадай дабалгаа тала газарые үржэл шэмтэй газар таряалангын талмай болгоходо Канзасын хүн зон огсом үдэбэ. Мүнөөдэр Канзас эгээн үржэл шэмтэй [[хүдөө ажахы]]н можо уласуудай нэгэ болоһон ба олон үрэ таряаны түрэн таридгаһаа улаан буудай, нарансэсэгэй үйлэдбэрилэлээр ехэнхи жэл уласдаа тэргүүлдэг.

== Газарзүйн байра ==
{| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center"
!colspan="3"|Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ
|-
| width="35%" | ''Баруун-хойто:''<br />[[File:Flag of Colorado.svg|20px]] [[Колорадо]] {{*}} [[File:Flag of Nebraska.svg|20px]] [[Небраска]]
| width="30%" | ''Хойто:''<br />[[File:Flag of Nebraska.svg|20px]] [[Небраска]]
| width="35%" | ''Зүүн-хойто:''<br />[[File:Flag of Missouri.svg|20px]] [[Миссури]] {{*}} [[File:Flag of Nebraska.svg|20px]] [[Небраска]]
|-
| width="35%" | ''Баруун:''<br />[[File:Flag of Colorado.svg|20px]] [[Колорадо]]
| width="30%" | [[Файл:Brosen windrose.svg|50px]]
| width="35%" | ''Зүүн:''<br />[[File:Flag of Missouri.svg|20px]] [[Миссури]] 
|-
| width="35%" | ''Баруун-урда''<br /> [[File:Flag of Colorado.svg|20px]] [[Колорадо]] {{*}} [[File:Flag of Oklahoma.svg|20px]] [[Оклахома]]
| width="30%" | ''Урда:''<br />[[File:Flag of Oklahoma.svg|20px]] [[Оклахома]]
| width="35%" | ''Зүүн-урда:''<br /> [[File:Flag of Missouri.svg|20px]] [[Миссури]] {{*}} [[File:Flag of Oklahoma.svg|20px]] [[Оклахома]]
|}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
{{commons|Kansas}}
* [http://www.kansas.gov/ State of Kansas]
* [http://www.travelks.com/ Kansas Travel and Tourism Division]
* [http://www.kshs.org/ Kansas State Historical Society]
* [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Kansas Kansas State Databases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602173744/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Kansas |date=2012-06-02 }} - Annotated list of searchable databases produced by Kansas state agencies
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=KS USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Kansas]
* [http://www.kcpersian.com Persian Community in Kansas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217165301/http://kcpersian.com/ |date=2014-12-17 }}
* [http://www.ksdot.org/maps/main.html Kansas Department of Transportation maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614151449/http://www.ksdot.org/maps/main.html |date=2011-06-14 }}
* [http://www.kancoll.org/books/cutler/ Cutler's History of Kansas]
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/kansas.html Kansas Maps] from the Perry-Castañeda Library map collection at the University of Texas

{{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}}

[[Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас]]
[[Категори:Канзас| ]]