# Баасан (гараг)
Баасан гараг (түбэдөөр པ་སངས།; тэмдэг: ) — Наранай аймагай хоёрдахи, хүрст (хатуу шулуурхаг гадаргуутай) гараг юм. Баасан гарагынь нүүрһэнхүшэлэй хии, хүхэрэй хүшэлһээ тогтоһон агаар мандалтай. Хүхэрэй хүшэлынь дэлхэй дээрэ шэнгэн түлэбтэ байдаг болобошье Баасан гараг маша халуун ушар хиин түлэбтэ оршоно. Уг хүхэрлиг үүл сагта 360 км нүүдэг байна. Хүлэмжын хиин эффектынь Баасан гарагые Наранай аймагай хамагай халуун гараг болгоно.
Баасан гарагынь Нараниие Дэлхэйн 225 үдэртэ бүтэн тойрохо ба тэнхэлгээ 243 хоногто нэгэ эргэнэ. Дэлхэй, Баасан гарагай хоорондохо зайнь 40 сая км болоод Баасан гарагай татаха хүсэниинь дэлхэйнхитэй ойролсоо байна.
Баасан гарагынь үглөө эртэ, эсэбэл наран жаргаһанай дараахи хэдэн сагта тэнгэритэ харагдана. Монголшууд уг гарагые "Үдшийн гялаан", мүн "Үүрийн цолмон" гэжэ нэрэлдэг.

## Нэмэри
- Наранай аймаг
- Одон орон


Баасан (гараг)
{{Гараг
| bgcolour = #EDD58B
| name = Баасан
| symbol = [[Файл:Venus symbol (bold).svg|24px|alt=♀|Сураг гарагай одон ороной тэмдэг]]
| image = [[Файл:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|frameless|center|Баасан]]<!--Licensing conditions: Image processing by R. Nunes http://www.astrosurf.com/nunes-->
| caption = Баасан гараг, бодито үнгэтэйгээр
| epoch = [[J2000]]
| apoapsis = 108,942,109&nbsp;км<br />0.728&nbsp;231&nbsp;28 [[одон ороной нэгэжэ|а.н.]]
| periapsis = 107,476,259&nbsp;км<br />0.718&nbsp;432&nbsp;70 а.н.
| semimajor = 108,208,930 км<br />0.723&nbsp;332 а.н.
| eccentricity = 0.006&nbsp;8
| period = 224.700&nbsp;69 [[үдэр]]<br />0.615&nbsp;197&nbsp;0 [[Юлианай жэл (одон орон)|Юлианай жэл]]
| synodic_period = 583.92 үдэр<ref name=nssdc>{{cite web
  | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html
  | title=Venus Fact Sheet | publisher=NASA
  | last=Williams |first=David R.
  | date=April 15, 2005 | accessdate=2007-10-12 }}</ref><ref>{{cite web
 | title = Titan, Mars and Earth: Entropy Production by Latitudinal Heat Transport
 | author=Lorenz, Ralph D.; Lunine, Jonathan I.; Withers, Paul G.; McKay, Christopher P. 
 | publisher==[[Ames Research Center]], University of Arizona Lunar and Planetary Laboratory | url=http://sirius.bu.edu/withers/pppp/pdf/mepgrl2001.pdf | year=2001 | accessdate=2007-08-21
 | format=PDF}}</ref><ref>{{cite web | title=Interplanetary Seasons | work=NASA | url=http://science.nasa.gov/headlines/y2000/interplanetaryseasons.html | accessdate=2007-08-21 | archivedate=2007-10-16 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016161443/http://science.nasa.gov/headlines/y2000/interplanetaryseasons.html }}</ref>
| avg_speed = 35.02&nbsp;км/с
| inclination = 3.394&nbsp;71° ([[Эклиптик]]т)<br />3.86° ([[Эклиптик|Нарны экваторт]])<br />2.19° ([[Тогтмол хавтан]]д)<ref name=meanplane>{{cite web
  |date=2009-04-03
  |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter
  |url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif
  |accessdate=2009-04-10
  |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif
  |archivedate=2009-04-20
  }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524145440/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=2015-05-24 }} written by Aldo Vitagliano; see also [[Invariable plane]])</ref>
| asc_node = 76.670&nbsp;69°
| arg_peri = 54.852&nbsp;29°
| satellites = Байхгүй
| physical_characteristics = yes
| mean_radius = {{nowrap|6,051.8 ± 1.0 км}}<ref name=Seidelmann2007>{{cite journal
  | last= Seidelmann| first= P. Kenneth
  | coauthors= Archinal, B. A.; A’hearn, M. F.; ''et al.''
  | title= Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006
  | journal= Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy
  | volume=90 | pages=155–180 | year=2007
  | doi=10.1007/s10569-007-9072-y
  | url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y
  | accessdate=2007-08-28 }}</ref><br />0.949&nbsp;9 дэлхэй
| flattening = < 0.000&nbsp;2<ref name=Seidelmann2007/> <!-- calculated from data in ref name=Seidelmann2007 -->
| surface_area = 4.60{{e|8}} км²<br />0.902 дэлхэй
| volume = 9.38{{e|11}}&nbsp;км³<br />0.857 дэлхэй
| mass = 4.868&nbsp;5{{e|24}} кг<br />0.815 дэлхэй
| density = 5.204&nbsp;г/см³
| surface_grav = 8.87&nbsp;[[Хурдадхал|м/с<sup>2</sup>]]<br />{{nowrap|0.904 ''[[хүндийн хүчний хурдатгал|g]]''}}
| escape_velocity = 10.46&nbsp;км/с
| sidereal_day = 243.018&nbsp;5&nbsp;үдэр
| rot_velocity = 6.52 км/саг (1.81 м/с)
| axial_tilt = 177.3°<ref name=nssdc/>
| right_asc_north_pole = {{nowrap|18 саг 11 мин 2 сек}}<br />272.76°<ref>{{cite web
  | title = Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites
  | publisher = International Astronomical Union
  | year = 2000
  | url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm
  | accessdate = 2007-04-12
  | archivedate = 2018-10-31
  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181031190003/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm
  }}</ref>
| declination = 67.16°
| albedo = 0.65 ([[Геометр албедо|геометри]]) эсэбэл 0.75 ([[Бондын албедо|бонд]])<ref name=nssdc/>
| magnitude = -4.6 хүрэтэр<ref name=nssdc/> (хахад тойрог)<br />-3.8<ref name=ephemeris>{{cite web | last=Espenak | first=Fred | year=1996 | url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/venus2.html | title=Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006 | work=NASA Reference Publication 1349 | publisher=NASA/Goddard Space Flight Center | accessdate=2006-06-20 | archiveurl=https://archive.ph/20120717023942/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/venus2.html | archivedate=2012-07-17 }}</ref> (бүтэн)
| angular_size = {{nowrap|9.7" – 66.0"}}<ref name=nssdc/>
| temperatures = yes
| temp_name1 = [[Кельвин]]
| mean_temp_1 = 735&nbsp;K<ref name=nssdc/><ref>{{cite web
  | title = Venus: Facts & Figures
  | publisher = NASA
  | url = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric
  | format = html
  | accessdate = 2007-04-12
  | archivedate = 2006-09-29
  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060929003116/http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric
  }}</ref><ref name="compare">{{cite web|title=Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars|publisher=Planetary Society|url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html|accessdate=2007-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060902180515/http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html|archivedate=2006-09-02}}</ref>
| temp_name2 = [[Цельси]]
| mean_temp_2 = 461.85&nbsp;°C
| atmosphere = yes
| surface_pressure = 9.3 [[Паскал (нэгэжэ)|МПа]]
| atmosphere_composition = ~96.5% [[Нүүрсхүчлийн хий]]<br />~3.5% [[Азот]]<br />0.015% [[Хүхрийн давхар исэл]]<br />0.007% [[Аргон]]<br />0.002% [[Усны уур]]<br />0.001&nbsp;7% [[Угаарын хий]]<br />0.001&nbsp;2% [[Гели]]<br />0.000&nbsp;7% [[Неон]]<br />trace [[Карбонилийн сульфид]]<br />маш бага [[Давсны хүчил]]<br />маш бага [[Устөрөгчит фторид]]
}}
'''Баасан''' гараг ({{lang-bod|པ་སངས།}}; тэмдэг: [[File:Venus symbol (fixed width).svg|16px|♀]]) — [[Наранай аймаг]]ай хоёрдахи, хүрст (хатуу шулуурхаг гадаргуутай) [[гараг]] юм. Баасан гарагынь [[нүүрһэнхүшэлэй хии]], хүхэрэй хүшэлһээ тогтоһон [[агаар мандал]]тай. [[Хүхэрэй хүшэл]]ынь [[дэлхэй]] дээрэ шэнгэн түлэбтэ байдаг болобошье Баасан гараг маша халуун ушар хиин түлэбтэ оршоно. Уг хүхэрлиг үүл сагта 360 км нүүдэг байна. [[Хүлэмжын хии]]н эффектынь Баасан гарагые Наранай аймагай хамагай халуун гараг болгоно.

Баасан гарагынь [[Наран]]иие [[Дэлхэй]]н 225 [[үдэр]]тэ бүтэн тойрохо ба тэнхэлгээ 243 хоногто нэгэ эргэнэ. [[Дэлхэй]], Баасан гарагай хоорондохо зайнь 40 [[сая]] км болоод Баасан гарагай [[татадаг хүсэн|татаха хүсэн]]иинь дэлхэйнхитэй ойролсоо байна.

Баасан гарагынь үглөө эртэ, эсэбэл наран жаргаһанай дараахи хэдэн сагта тэнгэритэ харагдана. [[Монгол]]шууд уг гарагые "Үдшийн гялаан", мүн "Үүрийн цолмон" гэжэ нэрэлдэг.

== Нэмэри ==
* [[Наранай аймаг]]
* [[Одон орон]]

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
{{commonscat|Venus}}
* [http://www.nineplanets.org/venus.html Nine Planets: Venus]
* [http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/venus/venus.html The Planet Venus]
* [http://www.mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm Images of Venus]

{{Наранай аймаг}}
{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Наранай аймаг]]
[[Категори:Гарагууд]]