# Ехэ Юань Улас
Ехэ Юань улас (),  богони нэрэ  Юань улс 1271-1368 ондо оршон тогтониһон Хубилай хаанай үүсхэн байгуулһан Монголой эзэнтэ гүрэнэй нэгэн бүрилдэхүүн улас юм. 
1259 ондо Мүнхэ хаан өөд боложо, дүү Хубилай, Аригбүхэ нар хаан ширээнэй түлөө тэмсэлдэжэ, Хубилайгай ялалтаар үндэрлэһэн болон энэ үеэһэ Монголшуудай хаанта уласууд тус тусдаа салаха замдаа орожээ. Гэхдээ Юань улас Монголшуудай байгуулһан бусад хаанта уласуудаа (Зүчиин улас, Сагаадайн улас, Ил Ханта Улас) юрэнхэйд нэрэ түдэй нэгтэхэдэг байжээ. Хубилай 1271 ондо ниислэлээ Дайду (одоогой Бээжин) хотодо шилжүүлжэ, уласай нэрэе "Ехэ Юань улас" хэмээн өөршилжээ. 
1368 ондо Юань улас нуран унажа, Хитадад Мин улас тогтоһон болон, Тогоонтүмэр хаан тэргүүтэй Монголшууд унаган Монголдоо хаанта уласаа тогтнуулжа һуусгааһан байдаг.

## Хаад
| Хаанай нэрэ      | Сол             | Амидарһан жэлүүд | Хааншэлһан жэлүүд    | Хитад оной сол                                                                      | Хитад сүмын сол |
| ---------------- | --------------- | ---------------- | -------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------- | --------------- |
| Хубилай          | Сэсэн хаан      | 1215-1294        | 1271-1294            | Чжунтун (1260-1264) Чжиюань (1264-1294)                                             | Шизу            |
| Төмөр            | Үлзытэ хаан     | 1265-1307        | 1294-1307            | Юаньчжэнь (1295-1297) Дадэ (1297-1307)                                              | Чэнзун          |
| Хайсан           | Хүлэг хаан      | 1281-1311        | 1307-1311            | Чжида (1308-1311)                                                                   | Узун            |
| Аюурбарбад       | Буянт хаан      | 1285-1320        | 1311-1320            | Хуанцин (1311-1316) Янь Ю(1316-1320)                                                | Рэньзун         |
| Шадбал           | Гэгээн хаан     | 1303-1323        | 1320-1323            | Чжичжи (1320-1323)                                                                  | Инзун           |
| Юсүнтүмэр        |                 | 1276-1328        | 1323-1328            | Тай Дин (1323-1328) Тяньли (1328)                                                   | Тай Дин Ди      |
| Ашидхэбэ         |                 | 1230-1328        | 1328                 | Тянь Шүнь (1328)                                                                    | Тянь Шүнь Ди    |
| Хүслэн           | Хутагта хаан    | 1300-1329        | 1329                 | Чжи Шүнь (1329)                                                                     | Минзун          |
| Түбтүмэр         | Заяата хаан     | 1304-1332        | 1328-1329, 1329-1332 | Тянь Ли (1328-1329) Чжи Шүнь (1329-1332)                                            | Вэньзун         |
| Ринчинбал        | Эрдэнэцогт хаан | 1326-1332        | 1332                 | байхгүй                                                                             | Нинзун          |
| Тогоонтүмэр хаан | Ухаанта хаан    | 1320-1370        | 1333-1368            | Юань Тун (1333-1335) Чжи Юань (1335-1340) Чжи Чжэн (1340-1368) Чжи Юань (1368-1370) | Шүнь Ди         |


Ехэ Юань Улас
{{Түүхын улас
 |буряад_нэрэ                 = Дай Үн Ехэ Монгол Улас
 |уугуул_нэрэ             = [[Файл:Dai Ön Yeke Mongghul Ulus.PNG|70px]]<br />大元 / 元朝
 |статус                   = [[Эзэнтэ гүрэн]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = 
 |тугай_бэшэлгэ           = Юуаниин туг
 |һүлдэ                     = 
 |һүлдын_бэшэлгэ           = 
 |газарай_зураг                    =Yuan_Dynasty_1294.png
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = Юаниин газар (1294 ондо)
 |байгуулга               = [[1271]]
 |усадхалга            = [[1368]]
 <!-- |type_before              = если этот параметр присутствует в шаблоне,
то необходимо указать примерно следующее: «Государства-основатели»,
иначе удалите его, автоматически будет указано: «Предшественники».-->
 |p1                       = Ехэ Монгол Улас
 |flag_p1                  = Guyuk khan's Stamp 1246.jpg
 |image_p1                 = 
 |p2                       = Сун улас
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 <!-- |type_after               = если этот параметр присутствует в шаблоне,
то необходимо указать примерно следующее: «Государства после распада…»,
иначе удалите его, автоматически будет указано: «Преемники».-->
 |s1                       = Мин улас
 |flag_s1                  = Left-facing dragon pattern on Wanli Emperor's imperial robe.svg
 |image_s1                 = 
 |s2                       = Хойто Юань Улас
 |flag_s2                  = Flag of the Mongol Empire.svg
 |image_s2                 = 
 |s3                       =  Күрё Улас
 |flag_s3                  = 
 |image_s3                 = 
 |уряа                    = 
 |ниислэл                  =  [[Бээжин|Ханбалык]] |хотонууд                   = 
 |хэлэн                     = [[Монгол хэлэн|монгол]], [[Түбэд хэлэн|түбэд]], [[Хитад хэлэн|хитад]], [[Солонгос хэлэн|солонгос]],  [[Манжу хэлэн|зүршин]]
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   = 
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |газар_нютаг                  = 14 000 000 км (1310 он)
 |хүн_ама                = 90 000 000 хүн (1300 он., дэлхэйн 20 %)
 |засаглалай_хэлбэри          = [[Эзэнтэ гүрэн|Эзэн хаанай засаг]]
 |обог_удам                 = [[Боржигон|Юань]]
|<!--- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --->
 |тэргүүнэй_тушаал         = [[Монгол хаад|Ехэ Хаан]]
 |тэргүүн1               = [[Хубилай Хаан]] (түрүүшын хаан)
 |тэргүүн_үе1           = 1260 - 1294
 |шажан                  = [[Буддын шажан]]<small>(албан ёһоной шажан)</small><br/>[[Бөө мүргэл]]<br/>[[Күнзы шажан]]<br/>[[Дао шажан]]
 |дополнительный_параметр1 = Хуули тогтоогшо
 |содержимое_параметра1    = [[Ехэ засаг]]
}}
[[Файл:Yuan Dynasty 1271 – 1368 (AD).PNG|right|thumb|300px|Монголой Эзэнтэ Гүрэнэй Юань улас хамагай уудам үе]]
'''Ехэ Юань улас''' ([[File:Их Юань улс.PNG|70px]]),  богони нэрэ  '''Юань улс''' [[1271]]-[[1368]] ондо оршон тогтониһон [[Хубилай хаан]]ай үүсхэн байгуулһан [[Ехэ Монгол улас|Монголой эзэнтэ гүрэнэй]] нэгэн бүрилдэхүүн улас юм. 

1259 ондо [[Мүнхэ хаан]] өөд боложо, дүү Хубилай, [[Аригбүхэ]] нар хаан ширээнэй түлөө тэмсэлдэжэ, Хубилайгай ялалтаар үндэрлэһэн болон энэ үеэһэ [[Монголшууд]]ай хаанта уласууд тус тусдаа салаха замдаа орожээ. Гэхдээ Юань улас Монголшуудай байгуулһан бусад хаанта уласуудаа ([[Алтан Орд|Зүчиин улас]], [[Сагадайн улас|Сагаадайн улас]], [[Ил Ханта Улас]]) юрэнхэйд нэрэ түдэй нэгтэхэдэг байжээ. Хубилай 1271 ондо ниислэлээ [[Дайду]] (одоогой [[Бээжин]]) хотодо шилжүүлжэ, уласай нэрэе "Ехэ Юань улас" хэмээн өөршилжээ. 

1368 ондо Юань улас нуран унажа, Хитадад [[Мин улас]] тогтоһон болон, [[Тогоонтүмэр хаан]] тэргүүтэй Монголшууд унаган Монголдоо хаанта уласаа тогтнуулжа һуусгааһан байдаг.

== Хаад ==
{{main|Юань уласай хаад}}

{|class="wikitable sortable" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0"
|+ '''[[1271]]—[[1368]]'''
|-
! style="background:#efefef;" | Хаанай нэрэ
! style="background:#efefef;" | Сол
! style="background:#efefef;" | Амидарһан жэлүүд
! style="background:#efefef;" | Хааншэлһан жэлүүд
! style="background:#efefef;" | Хитад оной сол
! style="background:#efefef;" | Хитад сүмын сол
|-
| [[Хубилай хаан|Хубилай]]
| Сэсэн хаан
| [[1215]]-[[1294]]
| [[1271]]-1294
| Чжунтун (1260-1264)<br /> Чжиюань (1264-1294)
| Шизу
|-
| [[Үлзытүмэр хаан|Төмөр]]
| Үлзытэ хаан
| [[1265]]-[[1307]]
| [[1294]]-1307
| Юаньчжэнь (1295-1297) <br /> Дадэ (1297-1307)
| Чэнзун
|-
| [[Хайсан хүлэг хаан|Хайсан]]
| Хүлэг хаан
| [[1281]]-[[1311]]
| [[1307]]-1311
| Чжида <br /> (1308-1311)
| Узун
|-
| [[Аюурбарбад буянта хаан|Аюурбарбад]]
| Буянт хаан
| [[1285]]-[[1320]]
| [[1311]]-1320
| Хуанцин <br /> (1311-1316)<br />Янь Ю(1316-1320)
| Рэньзун
|-
| [[Шадбал гэгээн хаан|Шадбал]]
| Гэгээн хаан
| [[1303]]-[[1323]]
| [[1320]]-1323
| Чжичжи <br /> (1320-1323)
| Инзун
|-
| [[Юсүнтүмэр хаан|Юсүнтүмэр]]
|
| [[1276]]-[[1328]]
| [[1323]]-1328
| Тай Дин <br /> (1323-1328) Тяньли<br />(1328)
| Тай Дин Ди
|-
| [[Ашидхэбэ хаан|Ашидхэбэ]]
| 
| [[1230]]-[[1328]]
| 1328
| Тянь Шүнь <br /> (1328)
| Тянь Шүнь Ди
|-
| [[Хүслэн хаан|Хүслэн]]
| Хутагта хаан
| [[1300]]-[[1329]]
| 1329
| Чжи Шүнь <br /> (1329)
| Минзун
|-
| [[Түбтүмэр хаан|Түбтүмэр]]
| Заяата хаан
| [[1304]]-[[1332]]
| [[1328]]-[[1329]], <br />1329-1332
| Тянь Ли <br /> (1328-1329)<br />Чжи Шүнь<br /> (1329-1332)
| Вэньзун
|-
| [[Ринчинбал хаан|Ринчинбал]]
| Эрдэнэцогт хаан
| [[1326]]-[[1332]]
| 1332
| байхгүй
| Нинзун
|-
| [[Тогоонтүмэр хаан]]
| Ухаанта хаан
| [[1320]]-[[1370]]
| [[1333]]-[[1368]]
| Юань Тун <br /> (1333-1335)<br />Чжи Юань<br />(1335-1340)<br /> Чжи Чжэн<br />(1340-1368)<br />Чжи Юань<br />(1368-1370)
| Шүнь Ди
|}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Буряад түүхэ]]
[[Категори:Монголой түүхэ]]
[[Категори:Хитадай түүхэ]]
[[Категори:Солонгосой түүхэ]]
[[Категори:Монгол]]
[[Категори:Усадхаһан хаанта уласууд]]