# Беларусь
Беларусь (Белорус: Беларусь, «Сагаан Ород»; ород: Белоруссия), албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Улас (Белорус: Рэспубліка Беларусь, ород: Республика Беларусь) — Зүүн Европодо оршохо далайда гаралгагүй улас юм. Хойто болон зүүн талаараа Оросой холбоото улас, урда талаараа Украина, баруун талаараа Польшо, баруун хойто талаараа Литва, Латви уласуудтай хиллэнэ. Ниислэл Минск; бусад томохон хотонуудые дуридабал, Брэст, Гродна, Гомель, Могилёв, Вицебск. Тус уласай газар нютагай 40 хуби ой модоор хушагдаһан болон хүдөө ажахы, ажаүйлэдбэриин һалбаринууд үндэр хүгжэһэн.
XX зууниие хүрэтэр белорусууд өөрһэдын үндэһэнэй үзэл һанаае түлэбшүүлхэ боломжоор бага байһан болоод энэ оршон үеын Беларусь уласай нютаг дэбисхэр Полацкын гүнлиг, Литвагай гүнтэ улас, Речь Посполита зэргэ уласуудай мэдэлдэ хэдэн зуунай турша байһантай холбоотой. 1918-19 ондо богони наһатай Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Арад Улас бии боложо, тун удалгүй Зүблэлтэ Холбооной бүрилдэхүүндэ Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Белорус Улас нэрэтэйгээр нэгдэн оробо.
Тус уласай мүнөөнэй хилэ 1939 ондо бүрилдэн тогтоһон болон тэрэ үедэ Польшо-Зүблэлтын дайнаар нэгэ хэһэг газар нютагые Польшоһоо һалган абажа, ЗСБН Белорус Уласта нэгэдхэһэн ажа. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ Беларусиин нютаг дэбисхэр Нацис Германида эзэлэгдэжэ, хүн зонойнгоо гурбанай нэгые, эдэй засагай нөөсынгөө хахадһаа үлүүе алдаа һэн. Беларусиин парламент өөрын тусгаар байдалаа 1990 оной 7 һарын 27-нда зарлаһан болон СССР задарһанаар 1991 оной 8 һарын 25-нда тусгаар тогтониһон хүлеэн зүбшөөрэгдөө. 1994 онһоо тус уласай юрэнхылэгшээр Александр Лукашенко ажаллажа байна. Россиин талые баримталһан тэрэниие баруунайхи дарангылагша гэжэ шүүмжэлдэг. 1996 онһоо хойшо Беларусь улас ОХУ-тай Ород Беларусиин Холбоо гэһэн нэгэдэмэл улас бии болгохо хэлэлсээр хэжэ байгаа.
Беларусиин 9.85 сая хүн зоной ехэнхи ниислэл Минск болон тэрэниие тойроһон можын түбүүдтэ түблэрһэн байдаг. Хүн зоной 80 % шахуу Беларусь үндэһэтэн болоод ород, польшо, украин үндэһэтэнэй үсөөнхи бүлгэмүүд ажаһууна. 1995 ондо ябагдаһан бүхы арад түмэнэй һанал асуулгын үрэ дүндэ тус улс беларусь, ород гэһэн 2 албан ёһоной хэлэтэй болоһон юм.

## Засаг захиргаанай хубаари
| № зурагта | Можо           | Шууданай индекс | Байгуулгын огноо     | Талмай км² (1.01.2012) | Хүн зон (1.01.2013) | Засаг захиргаанай түб | Туг | Газарай зураг                                                                                                                    |
| --------- | -------------- | --------------- | -------------------- | ---------------------- | ------------------- | --------------------- | --- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 2         | Брестын можо   | 224000          | 4 декабря 1939       | 32 786,44              | 1 390 364           | Брест                 |     | Административное деление Республики Беларусь (при нажатии на изображённую можо осуществляется переход на соответствующую статью) |
| 7         | Витебскын можо | 210000          | 1938 оной 1 һарын 15 | 40 050,32              | 1 208 018           | Витебск               |     | Административное деление Республики Беларусь (при нажатии на изображённую можо осуществляется переход на соответствующую статью) |
| 3         | Гомелиин можо  | 246000          | 1938 оной 1 һарын 15 | 40 369,51              | 1 427 638           | Гомель                |     | Административное деление Республики Беларусь (при нажатии на изображённую можо осуществляется переход на соответствующую статью) |
| 4         | Гроднын можо   | 230000          | 1944 оной 9 һарын 20 | 25 126,98              | 1 058 415           | Гродно                |     | Административное деление Республики Беларусь (при нажатии на изображённую можо осуществляется переход на соответствующую статью) |
| 6         | Минскын можо   | 220000          | 1938 оной 1 һарын 15 | 39 894,75              | 1 401 861           | Минск                 |     | Административное деление Республики Беларусь (при нажатии на изображённую можо осуществляется переход на соответствующую статью) |
| 5         | Могилёвой можо | 212000          | 1938 оной 1 һарын 15 | 29 068,63              | 1 076 485           | Могилёв               |     | Административное деление Республики Беларусь (при нажатии на изображённую можо осуществляется переход на соответствующую статью) |


Беларусь
{{Улас
 |буряад_нэрэ='''Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Улас'''
 |уугуул_нэрэ= Рэспубліка Беларусь<br />Республика Беларусь
 |богони_нэрэ = Литва
 |һүлдын_зураг=Coat of arms of Belarus (official).svg
 |тугай_зураг=Flag of Belarus.svg
 |газарай_зураг= Europe-Belarus.svg
 |түрын_уряа= 
 |түрын_дуулал={{lang-be|Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь}}<br />«Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Уласай дуулал»<center>[[File:My Belarusy vocal.ogg]]</center>
 |засаглалай_хэлбэри       = [[Бүгэдэ найрамдаха улас]] 
 |албан_ёһоной_хэлэн=[[Белорус хэлэн|Белорус]], [[Ород хэлэн|ород]]
 |үндэһэ_язгуур                  =83,7 % — [[Белорусууд|белорус]]<br />8.3 % — [[Ородууд|ород]]<br />3.1 % — [[полягууд|поляк]]<br /> 5,9 % — бусад<ref>2009 оны хүн амын тооллого</ref>
 |үндэс_язгуур_он               =2009
 |хуули_тогтоогшо               =
 |дээдэ_танхим               =
 |доодо_танхим               =
 |ниислэл_хото=[[Файл:Coat of arms of Minsk.svg|17px]] [[Минск]]
 |тэргүүнэй_класс1          = [[Юрэнхылэгшэ]]
 |тэргүүнэй_класс2          = [[Юрэнхы сайд]]
 |тэргүүнэй_нэрэ1                = [[Александр Лукашенко]]
 |тэргүүнэй_нэрэ2                = Михаил Мясникович
 |газар_нютаг_км2               = 207 595
 |уһанай_эзэлхэ_хуби               =
 |хүн_амай_тоосоо              =
 |хүн_ам_тооцоолсон_он          =
 |хүн_амын_тоогоор_эрэмбэ_дэс   =
 |хүн_амын_тооллого             =9 504 700
 |хүн_ам_тоолсон_он             =2016
 |хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор  =93
 |хүн_амын_нягтрал_нэгж_км2     =45,8
 |хүн_амын нягтрал_эрэмбэ_дэс   =142
 |ДНБ_ХАЧ                       =[[Америк доллар|$]]131.201 тэрбум<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=64&pr.y=5&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=913&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Belarus|publisher=International Monetary Fund|accessdate=20 April 2011}}</ref>
 |ДНБ_ХАЧ_он                    =2010
 |ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ                =
 |ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд              =$13,909<ref name=imf2/>
 |ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ       =
 |ДНБ_нэрлэсэн                  =$54.713 тэрбум<ref name=imf2/>
 |ДНБ_нэрлэсэн_он               =2010
 |ДНБ_нэрлэсэн_эрэмбэ           = 
 |ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд         =$5,800<ref name=imf2/>
 |ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ  =
 |ХТББИ                         =27.9<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=Distribution of family income&nbsp;– Gini index|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=1 September 2009|archivedate=13 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090513124910/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html}}</ref>
 |Илтгэлцүүр_он                 =2005
 |Илтгэлцүүр_ангилал            =<span style="color:#090;">бага</span>
 |Илтгэлцүүр_эрэмбэ             =
 |ХХИ                           ={{increase}} 0.732<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2010|year=2010|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2010}}</ref>
 |ХХИ_он                        =2010
 |ХХИ_ангилал                   =<span style="color:#090;">һайн</span>
 |ХХИ_эрэмбэ                    =61
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   = Беларусиин рубль
 |мүнгэн_тэмдэгтэ_код    = BYR
 |интернет_домэйн                   = [[.бел]] [[.by]]
 |телефоной_код            = +375
 |сагай_бүһэ               = [[Зүүн Европын саг]]
| utc_offset = +2
| зуны_цагийн_бүсийн_нэр =
| utc_offset_DST =
 |зүүлтэ                   = 
}}
'''Беларусь''' ({{lang-be|Беларусь}}, «Сагаан Ород»; {{lang-ru|Белоруссия}}), албан ёһоор '''Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Улас''' ({{lang-be|Рэспубліка Беларусь}}, {{lang-ru|Республика Беларусь}}) — [[Зүүн Европо]]до оршохо [[далайда гаралгагүй уласууд|далайда гаралгагүй улас]] юм. Хойто болон зүүн талаараа [[Оросой холбоото улас]], урда талаараа [[Украина]], баруун талаараа [[Польшо]], баруун хойто талаараа [[Литва]], [[Латви]] уласуудтай хиллэнэ. Ниислэл [[Минск]]; бусад томохон хотонуудые дуридабал, [[Брэст]], [[Гродна]], [[Гомель]], [[Могилёв]], [[Вицебск]]. Тус уласай газар нютагай 40 хуби ой модоор хушагдаһан<ref>
{{cite web
|url=http://hdr.undp.org/en/reports/nationalreports/europethecis/belarus/belarus_2005_en.pdf
|title= Беларусь: Боломж бололцооны цонх (66-р хуудасны 15-р хүснэгт)
|publisher= [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага]]
|language= [[англи хэл]]ээр
|format=PDF}}
</ref> болон [[хүдөө ажахы]], [[ажаүйлэдбэри]]ин һалбаринууд үндэр хүгжэһэн.

XX зууниие хүрэтэр [[белорусууд]] өөрһэдын үндэһэнэй үзэл һанаае түлэбшүүлхэ боломжоор бага байһан болоод энэ оршон үеын Беларусь уласай нютаг дэбисхэр [[Полацкын гүнлиг]], [[Литвагай гүнтэ улас]], [[Польшо-Литвагай Нүхэрлэл|Речь Посполита]] зэргэ уласуудай мэдэлдэ хэдэн зуунай турша байһантай холбоотой. 1918-19 ондо богони наһатай [[Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Арад Улас]] бии боложо, тун удалгүй [[Зүблэлтэ Холбоо]]ной бүрилдэхүүндэ [[Зүблэлтэ Социалис Бүгэдэ Найрамдаха Белорус Улас]] нэрэтэйгээр нэгдэн оробо.

Тус уласай мүнөөнэй хилэ 1939 ондо бүрилдэн тогтоһон болон тэрэ үедэ Польшо-Зүблэлтын дайнаар нэгэ хэһэг газар нютагые Польшоһоо һалган абажа, ЗСБН Белорус Уласта нэгэдхэһэн ажа. [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн]]ай үедэ Беларусиин нютаг дэбисхэр [[Нацис Германи]]да эзэлэгдэжэ, хүн зонойнгоо гурбанай нэгые, эдэй засагай нөөсынгөө хахадһаа үлүүе алдаа һэн<ref name="axell">{{cite book | last = Axell | first = Albert | authorlink = | coauthors = | title = Оросын Баатрууд, 1941–45 | publisher = Carroll & Graf Publishers | year= 2002 | location = | pages = 247 | url = | doi = | id = | isbn = 078671011X }}</ref>. Беларусиин парламент өөрын тусгаар байдалаа 1990 оной 7 һарын 27-нда зарлаһан болон СССР задарһанаар 1991 оной 8 һарын 25-нда тусгаар тогтониһон хүлеэн зүбшөөрэгдөө. 1994 онһоо тус уласай юрэнхылэгшээр [[Александр Лукашенко]] ажаллажа байна. Россиин талые баримталһан тэрэниие баруунайхи дарангылагша гэжэ шүүмжэлдэг. 1996 онһоо хойшо Беларусь улас ОХУ-тай [[Ород Беларусиин Холбоо]] гэһэн нэгэдэмэл улас бии болгохо хэлэлсээр хэжэ байгаа.

Беларусиин 9.85 сая хүн зоной ехэнхи ниислэл [[Минск]] болон тэрэниие тойроһон можын түбүүдтэ түблэрһэн байдаг<ref>{{cite web|url=http://un.by/en/aboutbelarus/population/ |title=Беларусийн тухай - Хүн ам |accessyear=2009|accessdate=5 сарын 30 |year=2003 |publisher=НҮБ-ын Беларусь дахь салбар }}</ref>. Хүн зоной 80 % шахуу Беларусь үндэһэтэн болоод ород, польшо, украин үндэһэтэнэй үсөөнхи бүлгэмүүд ажаһууна. 1995 ондо ябагдаһан бүхы арад түмэнэй һанал асуулгын үрэ дүндэ тус улс [[Беларусь хэлэн|беларусь]], [[Ород хэлэн|ород]] гэһэн 2 албан ёһоной хэлэтэй болоһон юм.

== Засаг захиргаанай хубаари ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" width="100%"
|+
!№ зурагта||Можо||<small>Шууданай<br />индекс</small>||class="unsortable"|Байгуулгын<br />огноо||Талмай км²<br />(1.01.2012)||Хүн зон<br />(1.01.2013)||Засаг захиргаанай<br /> түб||class="unsortable"|Туг||class="unsortable"|Газарай зураг
|-
| 2
| [[Брестын можо]]
| align=center | 224000
| <span style="display:none">18900703</span>[[4 декабря]] [[1939]]
| align="right" | <span style="display:none">0</span>32 786,44
| align="right" | <span style="display:none">0</span>1 390 364
| [[Брест]]
| [[Файл:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|border|45px]]
|rowspan="6" |<imagemap>
Image:Subdivisions_of_Belarus.png|center|Административное деление Республики Беларусь <br />(при нажатии на изображённую можо осуществляется переход на соответствующую статью)
poly 87 73 67 40 84 39 99 52 129 52 130 80 110 89 110 125 84 126 70 113 70 85 63 68 73 52 86 73 87 83 93 86 101 84 104 80 104 73 102 69 95 68 90 70 [[Минская можо]]
poly 7 157 8 137 0 130 11 119 15 114 28 114 31 108 40 108 40 112 50 105 54 94 67 96 68 113 82 122 90 135 89 156 53 144 23 146 [[Брестская можо]]
poly 90 157 91 136 86 131 90 124 110 126 136 109 137 96 163 97 170 105 180 136 164 140 157 165 [[Гомельская можо]]
poly 15 114 11 74 36 72 50 63 64 39 75 51 67 66 70 95 55 93 44 111 33 107 28 114 [[Гродненская можо]]
poly 110 120 110 90 130 82 130 63 164 56 196 90 188 103 168 102 141 97 135 109 [[Могилёвская можо]]
poly 67 37 73 15 102 0 149 11 158 21 163 54 130 63 130 52 101 52 [[Витебская можо]]
circle 97 79 10 [[Минск]]
desc none
</imagemap>
|-
| 7
| [[Витебскын можо]]
| align=center | 210000
| <span style="display:none">18461228</span>[[1938 он]]ой [[1 һарын 15]]
| align="right" | <span style="display:none">0</span>40 050,32
| align="right" | <span style="display:none">0</span>1 208 018
| [[Витебск]]
| [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|border|45px]]
|-
| 3
| [[Гомелиин можо]]
| align=center | 246000
| <span style="display:none">18191214</span>[[1938 он]]ой [[1 һарын 15]] 
| align="right" | <span style="display:none">0</span>40 369,51
| align="right" | <span style="display:none">0</span>1 427 638
| [[Гомель]]
| [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|border|45px]]
|-
| 4
| [[Гроднын можо]]
| align=center | 230000
| <span style="display:none">19590103</span>[[1944 он]]ой [[9 һарын 20]]
| align="right" | <span style="display:none">00 </span>25 126,98
| align="right" | <span style="display:none">00 </span>1 058 415
| [[Гродно]]
| [[Файл:Flag of Hrodna Voblasts.svg|border|45px]]
|-
| 6
| [[Минскын можо]]
| align=center | 220000
| <span style="display:none">18360615</span>[[1938 он]]ой [[1 һарын 15]] 
| align="right" | <span style="display:none">0</span>39 894,75
| align="right" | <span style="display:none">0</span>1 401 861
| [[Минск]]
| [[Файл:Flag of Minsk Voblast.svg|border|45px]]
|-
| 5
| [[Могилёвой можо]]
| align=center | 212000
| <span style="display:none">19120214</span>[[1938 он]]ой [[1 һарын 15]] 
| align="right" | <span style="display:none">0</span>29 068,63
| align="right" | <span style="display:none">0</span>1 076 485
| [[Могилёв]]
| [[Файл:Flag of Mahilyow Voblast.svg|border|45px]]
|}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{Европо}}

[[Категори:Беларусь| ]]
[[Категори:Европын уласууд]]