# Сингапур
Сингапур (хитадаар 新加坡; малай Singapura; Тамил சிங்கப்பூர்) — Малайн хахад аралай урда хушуунда байрлаха аралһаа тогтохо зүүн урда Азиин хото-улас юм. Экваторой хойто зүгтэ 137 км зайда, ниитэдээ 63 жаахан аралһаа бүрилдэжэ, Малайзиин Жохор можын урда, Индонезиин Риау аралнуудай хойно байрладаг. Газар нютагынь 707.1 км² болоод дэлхэйдэ үлэһэн үсөөн тооной хото уласуудай нэгэ юм.
Сингапурай хүн зониинь 4.59 сая тухай. Хүн зоной диилэнхи хубиие Хитадууд эзэлдэг. Захиргаанда хэрэглэгдэхэ албан ёһоной хэлэниинь англи хэл.

## Нэрэ
Малай хэлэнэй Singapura (Сингапура) гэдэгынь санскрит хэлэнэй सिंहपुर (Симха пура), оршуулбал «Арсалан хото» гэхэ үгэһөө гаралтай юм. Үнэндөө, Сингапурта арсаланг юрэнь байгаагүй гэжэ үзэдэг, харин тус нэрые бард дуратай Шривиджая уласые үндэһэлэгшэ үгсэн гэжэ таамагладаг. Үргэн дэлгэрһэн Монгол арадай нэгэ дуунда «Арсалан хотын уршуудаар һылүүлжэ хэһэм аа…» гэһэн мүрэ баһа байдагһаа бол уридын сагта Арсалан хото гэжэ нэрлэжэ байгаа.

## Түүхэ
Түүхэдэ тэмдэглэгдэһэн хамагай эртын һуурин МЭҮ 2-р зуунай үедэ оршон байгаа. Энэнь Темасек гү, али далайн хото гэһэн нэрэтэй тосхон болоод Суматрагай Шривиджая уласай ноёрхол доро байһан юм. 16-һаа 19-р зуунай хоорондо Жохорын Султанатай харьяанда байһан.
Британиин Дурна Энэдхэг нэгэдэлэй харьяада байхадаа 1819 ондо Сингапурай сүмэ аралда худалдаанай зээл боложо байгуулба. 1819 ондо Томас Стэмфорд Раффлес Британиин Дурна Энэдхэгые түлөөлжэ Султан Хуссейн Шахтай гэрээ байгуулжа, Сингапурай үмэнэ хэһэгые Британиин худалдаанай үрэдөө болгон ашаглаха болоо.
Энэ үедэ аралай гол һуурин газарынь Сингапур голой аман дээрэхи Малайзиин загаһанай ажахы эрхэлһэн тосхон байгаа. Мүн эрье, голнууд, жаахан аралнууд дээрэ нютагай уугуул эрхэтэн болохо Орган Лаут амидардаг байба. Британишуудынь Сингапурые "амталагшын зам" стратегиин ажа холбогдолтой түшэг газар болгон ашаглажа байгаа. Уламаар Британиин эзэнтэ гүрэнэй хамагай шухала худалдаа, сэрэг армиин түбүүдэй нэгэ болоһон байна. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үеэр Сингапур Японшуудта эзэлэгдэхэдэ Уинстон Черчилль энэнние тодорхойлдоо "Британиин хамагай томо илагдал" гэбэ. 1945 ондо эрьеэд Британиин эрхэ мэдэлдэ шэлжэһэн. 1963 ондо Малай, Сабах, Саравактай нэгэдэн Малайзи уласые үүсхэһэн болобош 1965 оной 8 һарын 9-нд хоёрхон жэлэй дараа тусгаарлаба. Сингапурайь мүн оной 9 һарын 21 НҮБ-да элсэһэн байна.

## Эдэй засаг
Сингапурай тусгаар тогтоноһоноор уласай амидарха стандарт нэмэгдэбэ. Гадаадын шууд хүрэнгэ оруулалта болон уласай ударидалгатай ажа үйлэдбэржэлтэнь сахилгаан хэрэгсэлэй үйлэдбэрилэлтэ, газарай тоһон гаралтай химиин бодос үйлэдбэрилэлтэ, туризм, санхүүгэй үйлэшэлгэ, мүн уламжалалта худалдаанай баазанууд дээрэ тулгуурилһан оршон үеын эдэй засагые бүтээжэ шадаба. Энэнь Голландиин эдэй засагша Альберт Винсемиусай түлэблигөө дооро хэгдэһэн байна.
Сингапурайь 1 хүндэ оногдохо ҮНБ-ээр тоособол дэлхэйн 6-дахи баян орон юм. Мүн гадаада аралжаанай нөөсэдөө 171.7353 тэрбум америкын доллартай.

## Түрын засаг
Бүгэдэ Найрамдаха Сингапур Уласай Үндэһэн Хуулида улас түрын системыень түлөөлэлэй арадшалал гэһэн тодорхойлһон болобош парламентын засаглалтай бүгэдэ найрамдаха улас гэһэн хүлээн зүбшөөрэгдэдэг. Улас түрын амидаралдань Арадай Үйлын Нам (People's Action Party) дабамгайлдаг болоод 1959 онһоо хойшохи бүхы һунгуулида илалта байгуулба.

## Газарзүй
Сингапур уласай газар нютагынь Сингапур арал гэхэ гол арал, бусад жаахан 62 аралһаа бүтэдэг. Жаахан аралнуудһаа Журон, Пулон, Пулой Убин, Сентоза аралнуудынь арай томохониинь юм. Эхэ газар гү, али Малайзитай холбогдоһон хоёр хуурай замын гараса байдаг. Эдэнһь хойто зүгтээ Жохор хототой холбогдоһон Жохор-Сингапурай далан зам, баруун зүгтээ Малайзи-Сингапурай холбооһон нэрэтэ хүүргэ хоёр болоно. Сингапурайь бага нютаг дэбисхэртээ, шигүү һууришилтайн ушар эрьеын гүехэн уһада шэнээр хүрьһэтэ газар үүсхэдэг юм. 1960 ондо 581.5 хабтагай дүрбэлжэн километр нютагтай байһан бол мүнөөдэрэй хэмжээнь 704 болоһон болоод 2030 он гэхэдэ ахин 100-гаар нэмэгдэнэ гэжэ таамагладаг.

### Климат
Экваторай уларилтай, Ази түбиин Малайн хахад аралай урда газарта, температурын хэлбэлзэл маша бага байдаг. Шииглиг агаартай хадаа халууниие бараг тэсэхээр байдаг.
Сингапур жэл бүри ехэ шииг нойтонтой: нэгэ һарада 170 миллиметрһээ 250 миллиметр хүрэтэр бороотой. Хотын түүхэдээ эгээн бага температура +20 °C байхаад, эгээн ехэ температура — +36,1 °C. Жэлэй дундажа эгээн хүйтэниинь 25 °C, дундажа эгээн халуун 31,1 ° С байдаг. Эдэ температураһаа хэлбэлзэжэ магадгүй аад, шатаажа халуун агаар харисангы хобор байжа болоод 20 °С градусһаа доошо хүйтэн температура хэзээш байгаагүй.

## Шажан
| Сингапурай шажан шүтэлгэ    | Сингапурай шажан шүтэлгэ    | Сингапурай шажан шүтэлгэ | Сингапурай шажан шүтэлгэ | Сингапурай шажан шүтэлгэ |
| --------------------------- | --------------------------- | ------------------------ | ------------------------ | ------------------------ |
| Шажан шүтэлгэ               |                             |                          | Хуби                     |                          |
| Буддын шажантан             | Буддын шажантан             |                          | 33%                      | 33%                      |
| Христосой шажантан          | Христосой шажантан          |                          | 18%                      | 18%                      |
| Атеистууд                   | Атеистууд                   |                          | 17%                      | 17%                      |
| Лалын шажантан              | Лалын шажантан              |                          | 15%                      | 15%                      |
| Бомбын шажантан (таоистууд) | Бомбын шажантан (таоистууд) |                          | 11%                      | 11%                      |
| Энэдхэгэй шажантан          | Энэдхэгэй шажантан          |                          | 5.1%                     | 5.1%                     |
| Бусад                       | Бусад                       |                          | 0.9%                     | 0.9%                     |

Сингапурта хамагай үргэн тархаһан шажан бол Буддын шажан юм. Саяханай тоололгоор байнгын ажаһуугшадай 33% өөрһэдөө Буддын шажаниие баримталагша гэһэн хэлэһэн байна. Тоо үзүүлэлтээрээ Буддын шажанай дараа ороһон томохон шажанууд бол Христосой, Лалын, Бомбын, мүн Энэдхэгэй шажанууд юм. Христосой, Бомбын шажанай болон шүтэлгэгүй хүнүүдын тоо 2000 онһоо 2010 оной хоорондо тус бүри 3%-аар нэмэгдэһэн ба тэрэнэйхээ хэрээр буддын шажантанууд сөөрэһэн байна. Бусад шажан шүтэгшэдэй тоо харисангы тогтоборитой байна.
Сингапурта Буддын шажанай гурбан гол урасхал болохо Тхеравада, Махаяна, Ваджраянагай сүмэ хиидүүд али алинь байдаг. Сингапурай Буддын шажантануудай ехэнхинь хитад яһатан болоод тэдэ Махаяна урасхалые шүтэнэ. Хэдэн арбан жэлэй турша Тайвань, Хитадай номлогшод һургаалаа дэлгэрүүлһээр ерэһэн тула Хитадай Махаяна зонхилдог. Гэхыдээ Тайландын Тхеравада урасхал һүүлшын жэлнүүдтэ дэлгэржэ байна. Японой Буддын шажанай Сока Гаккай байгуулга Сингапурта олон хүн һургадаг болоод тэдэнь ехэнхидээ Хитад яһатанууд байдаг. Мүн лэ Түбэдэй Буддын шажан алгуурханаар Сингапурта нэбтэрэн орожо ерэжэ байна.

## Сингапур орон нютагайхи хэлэн
| Сингапурайхидай түрэлхи хэлэн | Сингапурайхидай түрэлхи хэлэн | Сингапурайхидай түрэлхи хэлэн | Сингапурайхидай түрэлхи хэлэн | Сингапурайхидай түрэлхи хэлэн |
| ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- |
| Хэлэн                         |                               |                               | эзэлхэ хуби                   |                               |
| Хитад                         | Хитад                         |                               | 49.9%                         | 49.9%                         |
| Англи                         | Англи                         |                               | 32.3%                         | 32.3%                         |
| Малай                         | Малай                         |                               | 12.2%                         | 12.2%                         |
| Тамил                         | Тамил                         |                               | 3.3%                          | 3.3%                          |

Сингапурынь хитад, англи, малай, тамил гэһэн албан ёһоной дүрбэн хэлэтэй. Англи хэлэн бол тус уласай тэригүүлэгшэ хэлэн ба энэ хэлэниинь бизнес, засагай газар, дунда һургуулиин һургалтада хэрэглэгдэдэг. Сингапурай үндэһэн хуули болон бүхы хуулинь англи хэлээр бэшэгдэһэн байдаг. Сингапурайхидай 80%  англи хэлые эзэмшэһэн байдаг. Англи хэлэнэй дараа Хитадай Мандарин хэлэн, теэд Малай, Тамил хэлэнүүд ородог. Сингапурай англи хэлэнэй үндэһэнь Британиин Англи хэлэн юм.
Сингапурайхидай бараг талань гэртээ хитад хэлэн хэрэглэдэг. Сингапурай Мандарин хэлэниинь 1.2 сая хүнэй түрэлхи хэлэниинь болно. Хахад сая оршомынь хитад хэлэнэй өөр аялганууд болохо Хоккиэн, Теочев, Кантон аялгаар яридаг болобош мандарин, англи хэлэнүүдтэй харисуулхада хэрэглэгшэдэй тоо бууража байна.
Малай хэлэн бол "үндэһэнэй хэл" болон түүхэтэй холбогдолтойгоор үлүү ёһололой шэнжэ шанартай үйлэдэ хэрэглэгдэдэг. Түрын дуулал болохо “Мажулах Сингапура”, мүн сэрэгэй тушаалнууд малай хэлээр байдаг. Мүнөөдэр малай хэлээр голдуу малайшууд яридаг ба Сингапурайхидай зүбхэн 16.8% малай хэлые мэдэдэг, 12% түрэлхи хэлээ болгон хэрэглэдэг байна.
Сингапурайхидай 100 мянганиинь гү, али 3% Тамил хэлые түрэлхи хэлээ болгон хэрэглэжэ байна. Хэдыгээр зүбхэн тамил хэлэниинь албан ёһонойхи гэжэ тоосогдодогшье Энэдхэгэй бусад хэлэнүүд баһа хэрэглэгдэхэнь бии.

Сингапур
{{Улас
|уугуул_нэрэ                    =Republic of Singapore <small>(Англи)</small><br />新加坡共和国 <small>(Хятад)</small><br />Republik Singapura <small>(Малай)</small><br />சிங்கப்பூர் குடியரசு <small>(Тамил)</small>
|буряад_нэрэ                ='''Бүгэдэ Найрамдаха Сингапур Улас'''
|богони_нэрэ                    =Сингапур
|тугай_зураг                =Flag of Singapore.svg
|һүлдын_зураг                 =Coat of arms of Singapore.svg
|түрын_уряа                          ="Сингапур, урагшаа" <br />([[Малай хэл|Малай]]: Majulah Singapura)
|түрын_дуулал               ="Сингапур, урагшаа" <br />(Majulah Singapura)
|газарай_зураг                  =Location Singapore ASEAN.svg
|ниислэл_хото                   =Сингапур<sup>1</sup>
|хамгийн_том_хот               =
|албан_ёһоной_хэлэн                =[[Англи хэл|Англи]]<br />[[Малай хэл|Малай]]<br />[[Хятад хэл|Хятад]] <small>(Умардын)</small><br />[[Тамил хэл|Тамил]]
|бүс_нутгийн_хэл               =
|үндэһэ_язгуур                  = 75.2% [[Хятад үндэстэн|Хятад]]<br />13.6% [[Малай]]<br />8.8% [[Энэдхэг]]<br />2.4% бусад
|үндэһэ_язгуур_он               = 2010
|засаглалай_хэлбэри             =[[Бүгэдэ найрамдаха улас|Парламентын бүгэдэ найрамдаха]]
|тэргүүнэй_класс1              =Юрэнхылэгшэ
|тэргүүнэй_нэрэ1              =[[Тони Тан]]
|тэргүүнэй_класс2              =Юрэнхы сайд
|тэргүүнэй_нэрэ2              =[[Ли Сянь Лун]]
|хууль_тогтоогч                =[[Парламент]]
|дээд_танхим                   =
|доод_танхим                   =
|газар_нютаг_км2               =694
|нутгийн_талбайгаарх_эрэмбэ_дэс  =191
|уһанай_процент               =1.44%
|хүн_амай_тоосоо               =5,183,700 (Үүнээс 3,257,000 нь Сингапурай иргэд)<ref name=unpop>{{cite journal |url=http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/popnindicators.pdf |title=Demograhpics Indicators) |version=June 2011 |publisher=Statistics Singapore |year=2011 |accessdate=2 October 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070801045128/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/popnindicators.pdf |date=1 August 2007 }}</ref>
|хүн_ам_тооцоолсон_он          =2011
|хүн_амын_тоогоор_эрэмбэ_дэс   =
|хүн_амын_тооллого             =
|хүн_ам_тоолсон_он             =
|хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор  =
|хүн_амай_нягтрал_нэгжэ_км2     =7,315<ref name=autogenerated1>{{cite journal |url=http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |title=2008 Estimate |version=2008 |publisher=Statistics Singapore |year=2009 |accessdate=2 July 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |date=21 February 2009 }}</ref>
|хүн_амын нягтрал_эрэмбэ_дэс   =3
|ДНБ_ХАЧ                       =[[Америк доллар|$]]291.9 тэрбум
|ДНБ_ХАЧ_он                    =2010
|ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ                =41
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд              =$62,100<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html |title=World Factbook – Singapore |publisher=U.S. Central Intelligence Agency |accessdate=12 June 2011 |archivedate=15 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215164544/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html }}</ref>
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ       =5
|ДНБ_нэрлэсэн                  =$222.7 тэрбум<ref>{{cite web |url= http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/hist/gdp2.html |publisher= Statistics Singapore |title= Time Series on GDP Data at Current Market Prices |date= 17 February 2011 |accessdate= 14 September 2014 |archivedate= 24 January 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130124190424/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/hist/gdp2.html }}</ref>
|ДНБ_нэрлэсэн_он               =2010
|ДНБ_нэрлэһэн_эрэмбэ           = 
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд         =$43,867<ref>{{cite web |url= http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/hist/gdp.html |publisher= Statistics Singapore |title= Time Series on Per Capita GDP at Current Market Prices |date= 17 February 2011 |accessdate= 14 September 2014 |archivedate= 13 November 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20091113143133/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/hist/gdp.html }}</ref>
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ  =15
|ХТББИ                         =47.8<ref name="CIA"/>
|Илтгэлцүүр_он                 =2009
|Илтгэлцүүр_ангилал            =
|Илтгэлцүүр_эрэмбэ             =29
|ХХИ                           ={{increase}} 0.846<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2010|year=2010|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2010}}</ref>
|ХХИ_он                        =2010
|ХХИ_ангилал                   =<span style="color:#090;">дээд</span>
|ХХИ_эрэмбэ                    =27
|мүнгэн_тэмдэгтэ                =[[Сингапурай доллар]]
|мүнгэн_тэмдэгтэ_код            =SGD
|сагай_бүһэ                    = +8
|цагийн_бүс_зун                =
|хэв_огноо                     =
|аль_гарын_замын_хөдөлгөөн     =зүүн
|интернет_домэйн               =.sg
|телефоной_код                    =65
|тэмдэглэл                     =<sup>1</sup>Сингапурайь хото улас.
}}

'''Сингапур''' ({{lang-zho|新加坡}}; <small>[[Малай хэлэн|малай]]</small> Singapura; <small>[[Тамил хэлэн|Тамил]]</small> சிங்கப்பூர்) — [[Малайн хахад арал]]ай урда хушуунда байрлаха аралһаа тогтохо [[Зүүн Урда Ази|зүүн урда Ази]]ин хото-[[улас]] юм. [[Экватор]]ой хойто зүгтэ 137 км зайда, ниитэдээ 63 жаахан аралһаа бүрилдэжэ, [[Малайзи]]ин Жохор можын урда, [[Индонези]]ин Риау аралнуудай хойно байрладаг. Газар нютагынь 707.1 км² болоод [[дэлхэй]]дэ үлэһэн үсөөн тооной [[хото улас]]уудай нэгэ юм.

Сингапурай хүн зониинь 4.59 сая тухай. Хүн зоной диилэнхи хубиие [[Хитад үндэһэтэн|Хитадууд]] эзэлдэг. Захиргаанда хэрэглэгдэхэ албан ёһоной хэлэниинь [[англи хэл]].

== Нэрэ ==
[[File:Merlion01.jpg|thumb|left|«Арсалан загаһан» (''Merlion'') гэһэн Сингапурай сахюусан амитан]]
[[Малай хэлэн]]эй ''Singapura'' (''Сингапура'') гэдэгынь [[санскрит хэлэн]]эй सिंहपुर (''Симха пура''), оршуулбал «Арсалан хото» гэхэ үгэһөө гаралтай юм. Үнэндөө, Сингапурта [[арсалан]]г юрэнь байгаагүй гэжэ үзэдэг, харин тус нэрые бард дуратай [[Шривиджая]] уласые үндэһэлэгшэ үгсэн гэжэ таамагладаг. Үргэн дэлгэрһэн Монгол арадай нэгэ дуунда «Арсалан хотын уршуудаар һылүүлжэ хэһэм аа…» гэһэн мүрэ баһа байдагһаа бол уридын сагта Арсалан хото гэжэ нэрлэжэ байгаа.

== Түүхэ ==
Түүхэдэ тэмдэглэгдэһэн хамагай эртын һуурин {{МЭҮ}} 2-р зуунай үедэ оршон байгаа. Энэнь Темасек гү, али далайн хото гэһэн нэрэтэй тосхон болоод Суматрагай Шривиджая уласай ноёрхол доро байһан юм. 16-һаа 19-р зуунай хоорондо Жохорын Султанатай харьяанда байһан.

[[Британиин Дурна Энэдхэг]] нэгэдэлэй харьяада байхадаа 1819 ондо Сингапурай сүмэ аралда худалдаанай зээл боложо байгуулба. 1819 ондо Томас Стэмфорд Раффлес Британиин Дурна Энэдхэгые түлөөлжэ Султан Хуссейн Шахтай гэрээ байгуулжа, Сингапурай үмэнэ хэһэгые Британиин худалдаанай үрэдөө болгон ашаглаха болоо.

Энэ үедэ аралай гол һуурин газарынь [[Сингапур гол]]ой аман дээрэхи Малайзиин загаһанай ажахы эрхэлһэн тосхон байгаа. Мүн эрье, голнууд, жаахан аралнууд дээрэ нютагай уугуул эрхэтэн болохо Орган Лаут амидардаг байба. Британишуудынь Сингапурые "амталагшын зам" стратегиин ажа холбогдолтой түшэг газар болгон ашаглажа байгаа. Уламаар [[Британиин эзэнтэ гүрэн]]эй хамагай шухала [[наймаан|худалдаа]], сэрэг армиин түбүүдэй нэгэ болоһон байна. [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн]]ай үеэр Сингапур [[Япон]]шуудта эзэлэгдэхэдэ [[Уинстон Черчилль]] энэнние тодорхойлдоо "Британиин хамагай томо илагдал" гэбэ. 1945 ондо эрьеэд Британиин эрхэ мэдэлдэ шэлжэһэн. 1963 ондо Малай, Сабах, Саравактай нэгэдэн Малайзи уласые үүсхэһэн болобош 1965 оной 8 һарын 9-нд хоёрхон жэлэй дараа тусгаарлаба. Сингапурайь мүн оной 9 һарын 21 [[НҮБ]]-да элсэһэн байна.

== Эдэй засаг ==
[[File:1 singapore city skyline dusk panorama 2011.jpg|thumb|left|350px|Сингапурай тойм зураг]]
Сингапурай тусгаар тогтоноһоноор уласай амидарха стандарт нэмэгдэбэ. Гадаадын шууд хүрэнгэ оруулалта болон уласай ударидалгатай ажа үйлэдбэржэлтэнь сахилгаан хэрэгсэлэй үйлэдбэрилэлтэ, [[газарай тоһон]] гаралтай химиин бодос үйлэдбэрилэлтэ, [[туризм]], санхүүгэй үйлэшэлгэ, мүн уламжалалта худалдаанай баазанууд дээрэ тулгуурилһан оршон үеын [[эдэй засаг]]ые бүтээжэ шадаба. Энэнь [[Голланд]]иин эдэй засагша [[Альберт Винсемиус]]ай түлэблигөө дооро хэгдэһэн байна.

Сингапурайь 1 хүндэ оногдохо [[ҮНБ]]-ээр тоособол дэлхэйн 6-дахи баян орон юм. Мүн гадаада [[аралжаа]]най нөөсэдөө 171.7353 тэрбум америкын доллартай.

== Түрын засаг ==
Бүгэдэ Найрамдаха Сингапур Уласай Үндэһэн Хуулида улас түрын системыень түлөөлэлэй арадшалал гэһэн тодорхойлһон болобош [[парламент]]ын засаглалтай бүгэдэ найрамдаха улас гэһэн хүлээн зүбшөөрэгдэдэг. Улас түрын амидаралдань Арадай Үйлын Нам (''People's Action Party'') дабамгайлдаг болоод 1959 онһоо хойшохи бүхы [[һунгуули]]да илалта байгуулба.

== Газарзүй ==
[[Файл:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|thumb|alt=Map showing Singapore's island and the territories belonging Singapore and its neighbours|Сингапурай аралнууд болон уһан зам]]
Сингапур уласай газар нютагынь Сингапур арал гэхэ гол арал, бусад жаахан 62 аралһаа бүтэдэг. Жаахан аралнуудһаа Журон, Пулон, Пулой Убин, Сентоза аралнуудынь арай томохониинь юм. Эхэ газар гү, али [[Малайзи]]тай холбогдоһон хоёр хуурай замын гараса байдаг. Эдэнһь хойто зүгтээ [[Жохор]] хототой холбогдоһон Жохор-Сингапурай далан зам, баруун зүгтээ Малайзи-Сингапурай холбооһон нэрэтэ [[хүүргэ]] хоёр болоно. Сингапурайь бага нютаг дэбисхэртээ, шигүү һууришилтайн ушар эрьеын гүехэн уһада шэнээр хүрьһэтэ газар үүсхэдэг юм. 1960 ондо 581.5 хабтагай дүрбэлжэн километр нютагтай байһан бол мүнөөдэрэй хэмжээнь 704 болоһон болоод 2030 он гэхэдэ ахин 100-гаар нэмэгдэнэ гэжэ таамагладаг.

=== Климат ===
Экваторай уларилтай, [[Ази]] түбиин [[Малайн хахад арал]]ай урда газарта, температурын хэлбэлзэл маша бага байдаг. Шииглиг агаартай хадаа халууниие бараг тэсэхээр байдаг.

Сингапур жэл бүри ехэ шииг нойтонтой: нэгэ һарада 170 миллиметрһээ 250 миллиметр хүрэтэр бороотой. Хотын түүхэдээ эгээн бага температура +20&nbsp;°C байхаад, эгээн ехэ температура — +36,1&nbsp;°C. Жэлэй дундажа эгээн хүйтэниинь 25&nbsp;°C, дундажа эгээн халуун 31,1 ° С байдаг. Эдэ температураһаа хэлбэлзэжэ магадгүй аад, шатаажа халуун агаар харисангы хобор байжа болоод 20 °С градусһаа доошо хүйтэн температура хэзээш байгаагүй.

== Шажан ==
{{bar box
|title=Сингапурай шажан шүтэлгэ<ref name=2010censuspercentage>{{cite press release |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion| publisher=Singapore Statistics |date=12 January 2011 | accessdate=16 January 2011}}</ref>
|titlebar=#ddd
|left1=Шажан шүтэлгэ 
|right1=Хуби
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[Буддын шажан]]тан|orange|33}}
{{bar percent|[[Христосой шажан]]тан|blue|18}}
{{bar percent|[[Атеизм|Атеистууд]]|grey|17}}
{{bar percent|[[Лалын шажан]]тан|green|15}}
{{bar percent|[[Бомбын шажан]]тан (таоистууд)|red|11}}
{{bar percent|[[Энэдхэгэй шажан]]тан|yellow|5.1}}
{{bar percent|Бусад|pink|0.9}}
}}
Сингапурта хамагай үргэн тархаһан шажан бол [[Буддын шажан]] юм. Саяханай тоололгоор байнгын ажаһуугшадай 33% өөрһэдөө Буддын шажаниие баримталагша гэһэн хэлэһэн байна. Тоо үзүүлэлтээрээ Буддын шажанай дараа ороһон томохон шажанууд бол [[Христосой шажан|Христосой]], [[Лалын шажан|Лалын]], [[Бомбын шажан|Бомбын]], мүн [[Энэдхэгэй шажан]]ууд юм. [[Христосой шажан|Христосой]], [[Бомбын шажан]]ай болон шүтэлгэгүй хүнүүдын тоо 2000 онһоо 2010 оной хоорондо тус бүри 3%-аар нэмэгдэһэн ба тэрэнэйхээ хэрээр буддын шажантанууд сөөрэһэн байна. Бусад шажан шүтэгшэдэй тоо харисангы тогтоборитой байна.

Сингапурта [[Буддын шажан]]ай гурбан гол урасхал болохо [[Тхеравада]], [[Махаяна]], [[Ваджраяна]]гай сүмэ хиидүүд али алинь байдаг. Сингапурай Буддын шажантануудай ехэнхинь хитад яһатан болоод тэдэ Махаяна урасхалые шүтэнэ. Хэдэн арбан жэлэй турша [[Тайвань]], Хитадай номлогшод һургаалаа дэлгэрүүлһээр ерэһэн тула Хитадай Махаяна зонхилдог. Гэхыдээ [[Тайланд]]ын Тхеравада урасхал һүүлшын жэлнүүдтэ дэлгэржэ байна. Японой Буддын шажанай [[Сока Гаккай]] байгуулга Сингапурта олон хүн һургадаг болоод тэдэнь ехэнхидээ Хитад яһатанууд байдаг. Мүн лэ [[Түбэд]]эй Буддын шажан алгуурханаар Сингапурта нэбтэрэн орожо ерэжэ байна.

== Сингапур орон нютагайхи хэлэн ==
{{bar box
|title=Сингапурайхидай түрэлхи хэлэн<ref name="singstat1">{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf |title=Census of Population 2010 |year=2010 |accessdate=19 February 2011 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511222935/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf }}</ref>
|titlebar=#ddd
|left1=Хэлэн
|right1=эзэлхэ хуби
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[Хитад хэлэн|Хитад]]|yellow|49.9}}
{{bar percent|[[Англи хэлэн|Англи]]|blue|32.3}}
{{bar percent|[[Малай хэлэн|Малай]]|gray|12.2}}
{{bar percent|[[Тамил хэлэн|Тамил]]|green|3.3}}}}
Сингапурынь [[Хитад хэлэн|хитад]], [[Англи хэлэн|англи]], [[Малай хэлэн|малай]], [[Тамил хэлэн|тамил]] гэһэн албан ёһоной дүрбэн хэлэтэй. Англи хэлэн бол тус уласай тэригүүлэгшэ хэлэн ба энэ хэлэниинь [[бизнес]], [[засагай газар]], [[дунда һургуули]]ин һургалтада хэрэглэгдэдэг. Сингапурай үндэһэн хуули болон бүхы хуулинь англи хэлээр бэшэгдэһэн байдаг. Сингапурайхидай 80%  англи хэлые эзэмшэһэн байдаг. Англи хэлэнэй дараа Хитадай Мандарин хэлэн, теэд Малай, Тамил хэлэнүүд ородог. Сингапурай англи хэлэнэй үндэһэнь Британиин Англи хэлэн юм.
 
Сингапурайхидай бараг талань гэртээ хитад хэлэн хэрэглэдэг. Сингапурай Мандарин хэлэниинь 1.2 сая хүнэй түрэлхи хэлэниинь болно. Хахад сая оршомынь хитад хэлэнэй өөр аялганууд болохо Хоккиэн, Теочев, Кантон аялгаар яридаг болобош мандарин, англи хэлэнүүдтэй харисуулхада хэрэглэгшэдэй тоо бууража байна.
   
Малай хэлэн бол "үндэһэнэй хэл" болон түүхэтэй холбогдолтойгоор үлүү ёһололой шэнжэ шанартай үйлэдэ хэрэглэгдэдэг. Түрын дуулал болохо “Мажулах Сингапура”, мүн сэрэгэй тушаалнууд малай хэлээр байдаг. Мүнөөдэр малай хэлээр голдуу малайшууд яридаг ба Сингапурайхидай зүбхэн 16.8% малай хэлые мэдэдэг, 12% түрэлхи хэлээ болгон хэрэглэдэг байна.

Сингапурайхидай 100 мянганиинь гү, али 3% Тамил хэлые түрэлхи хэлээ болгон хэрэглэжэ байна. Хэдыгээр зүбхэн тамил хэлэниинь албан ёһонойхи гэжэ тоосогдодогшье Энэдхэгэй бусад хэлэнүүд баһа хэрэглэгдэхэнь бии.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{Аази}}
{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Ази]]


{{stub}}