# Узбекистан
Узбекистан (узбегээр Oʻzbekiston), албан ёһоор Бүгэдэ найрамдаха Узбекистан улас (узбегээр Oʻzbekiston Respublikasi), Дунда Азиин далайда гаралгагүй улас, Казахстан, Кыргызстан, Таджикистан, Афганистан, Туркменистан табан уласаар хүреэлүүлжэ оршоно.
Нютаг дэбисхэрынь 47,4 мянган км², хүн зониинь 31 573 мянган хүн (2014), энэ дунда 51%-нь хотодо ажаһуугшад (2014); узбегүүд (24 858 мянган хүн, 83 %), каракалпагууд, ородууд, татарнууд, казахууд, таджигууд, солонгос гэхэ мэтэ. Албан ёһоной хэлэн болбол узбек хэлэн. Диилэнхи хуби суннит-лалын шажантад.
Узбекистан Каракалпак автономито улас, Ташкент хото болон 12 можонуудые (узбегээр viloyat) агуулна. Түрын тэригүүн — юрэнхылэгшэ. Хуули тогтоохо зургаан — меджлис. Улас ороной ехэнхи хуби Туранай набтар газар дотор оршоно, тус хотогорой ехэ хубиие Кызылкум сүл эзэлнэ. Зүүн-хойто болон урда талаар Тянь-Шань ба Гиссаро-Алайн энгэрнүүд (үндэрынь 4643 м хүрэнэ) нэмжынэ; эдэ хоорондо уулын хоорондо хонхорнууд байрлана: Ферганагай, Зеравшанай, Чирчик-Ангренай гэхэ мэтэ хонхорнууд.
Узбекистан эхэ газарай эрид таһа, хуурай сагай уларилтай. 7 һарын дундажа температура хойто хэһэгтэнь 26 °C-һаа урдада 32 °C хүрэжэ, 1 һаоада баруун-хойто хэһэгтэнь — 10 °C-һаа зүүн-урдадань 3 °C хүрэнэ. Тэгшэ газартань 80-90 мм, ууладань 1000 мм шииг нойтонтой. Гол мүрэнүүд — оролготой Амударья, Сырдарья мүрэнүүд; Арал тэнгис. Хэмэл сүнхэрэг-уһанай сангууд олон байна. Диилэнхидээ боро ба боро-хүрин хүрьһэтэй. Тэгшэ газартань сүлэй ургамалтай, уулада — талын газар, ой, уулын нуга байна. Узбекистанда 10 нөөсэ газар байна, эдэ дунда эгээн томо нөөсэ газарынь Чаткал юм. Заамин үндэһэтэнэй парктай.
МЭҮ VIII зуунһаа Узбекистанай газар нютагта хойшо Бактри, Хорезм, Согд, Парфи улас гүрэнүүд байгаа. МЭҮ VI—IV зуунда иранай Ахеменид уласай, Македониин Александрын сэрэгүүд добтолон оробо. МЭҮ III—II зуунда Узбекистан Селевкид уласай, Грек-Бактриин уласай нэгэ хэһэг байгаа. МЭҮ II — МЭ VIII зуунда эндэ государства Кангюй, Фергана, Тохар, Эфталит, Кушан уласууд, Түрэгэй каганат байгаа. VIII зуунда Арабай халифадай эзлэгдэһэн; арабуудта эсэргүү буһалгаанууд бодобо. XIX—XIII зуунай хоорондо эндэ Саманид, Караханид, Хорезм уласууд оршобо. XIII зуунда Ехэ Монгол Уласай эзлэгдэһэн байна. XIII—XV зуунда Тэмүрэй уласай байлдан дагуулһан. XV зуунда Шейбанид узбек улас бии болобо. XVI зуунһаа Бухарын ба Хивиин, XVIII зуунай Кокандын ханлигууд оршобо. XIX зуунай 60-70-оод ондо Узбекистанай нэгэ хэһэг (Самаркандын, Ферганагай, Долоон мүрэн ба Сырдарьягай можонууд) Оросой гүрэндэ ниилүүлбэ. 1917 оной 11 һара — 1918 оной 3 һарада зүблэлтэ засагай илаһан хойно, орон нютагай ехэнхи хуби Зүблэлтэ Туркестан Автономимто Социалис Уласта оробо. 27.10.1924 Зүблэлтэ Узбек Социалис Улас бии болобо; 1925 онһоо хойшо СССР-эй холбооной улас болоһон. 1991 ондо Түрын бэе даанги байдал тухай хуулиин ёһоор тусгаар амяарлан тогтобо.

## Газар зүй
Узбекистан 448,978 дүрбэлжэн километр газар нютагтай, хэмжээгээрээ Ирак уласһаа арай томо гү, али дэлхэйн 58-р томо орон юм.
Узбекистан хойто үргэригэй 37° — 46°, зүүн утаригай 56° — 74° дотор Түб Ази, тэрэ дундаа Дунда Азида оршодог. Хүндэлэн 1,425 км, гулд 930 км байдаг тэгшэ үнсэгтэ хэлбэриин нютаг дэбисхэртэй. Далайда гаралгагүй, бүри Лихтенштейн шэнги хоёр улас дамжаха хэрэг гарана. Хойто талаараа Казахстан (203 км), Арал тэнгис (420 км), зүүн талаараа Кыргызстан (1099 км), Таджикистан (1161 км), урда талаараа Афганистан (137 км), Туркменистан (1621 км) уластай хилэ залгадаг.
Узбекистан эхэ газарай саг уларилтай. Үбэлэй хүйтэн −40 °C, зунай халуун 40 °C хүрэнэ. Жэлдэ дундажаар 100 — 200 мм шииг нойтон, ууланаа 900 м хүрэтэр унадаг.
Узбекистан ороной 80% сүл, 10% үрэжэл шэмэтэй. Нютагай баруун болон түб бэеэр алдарта Кызылкум (Улаан элһэн), баруун урда талаар Каракумай заха байна. Зүүн талада үрэжэл шэмэтэ Ферганагай хотогор байна. Узбекистан юрэнхыдөө набтар газар, зүүн хойто талаар харин Тэнгэри уула (Тянь-Шань), зүүн урда талаар Памирай хушуу үргэнэ. Эндэхи Гиссаро-Алайда эгээн үндэр Хазрет-Султан (хуушарһан КПСС-эй XXII ехэ хуралай нэрэмжэтэ орьел, 4,643 м) уула сүндэрлэнэ. Сырдарья мүрэн һунашан дайраад гарадаг бол Амударья баруун урда хилээр урсаад Аралда шудхадаг. Туркменистан хилэ дээрэ эгээн набтар сэг Сарыкамыш (12 м) гэжэ томо нуур тогтоһон. Мүн Устюртын үндэрлиг, Мирзачулиин тала, Айдаркуль нуурые илгаран гарана.
3000 зүйлэй үбһэн ургамал, 80 зүйлэй модон ургадаг. 5 хуби хүрэхэгүй ойтой. Каракуль хонин, сагаан зээрэн, бүхэн, хүрин баабгай, шоно, үнэгэн, дорго, зэрлиг гахай зэргэ 40 зүйлэй хүхэтэн, тагтаа, бүргэд, шонхор гээд 400 зүйл шубуун байна.
Ашагта малтамалай талаар, газарай тоһон, шатадаг хии, нүүрһэн, алтан, уран, мүнгэн, зэд, түмэрэй хүдэр, молибденэй нөөсэтэй.

## Гүрэнэй түрын бодолго
Узбекистан — болбол юрэнхылэгшын эрхэ мэдэл добуу бүгэдэ найрамдаха засагтай, нэгэдэмэл түрын байгууламжа бүхы улас юм. 1989 онһоо Ислам Каримов түрэ засагай тэригүүн, уласай юрэнхылэгшээр ажаллажа байна. Уласай юрэнхылэгшые 7 жэл бүри бүхы арадай һаналаар һунгадаг. 2000, 2007 ондо улиран һунгагдаһан. Юрэнхылэгшэ юрэнхы сайдые томилдог. 2003 онһоо Шавкат Мирзиёев юрэнхы сайдаар хүдэлжэ байна.
Олий мажлис (Дээдэ хурал) 1995 ондо байгуулагдаһан. 100 гэшүүнтэй Сенат, 150 гэшүүнтэй Хуулиин танхим гэжэ хубаагдана. Хуулиин танхимай 150 һуудалай 15-ые байгаали оршоной газарһаа томилдог. 2010 оной һунгууляар Узбекистанай либерал-арадшалһан нам,  Узбекистанай арадай арадшалһан нам, Узбекистанай үндэһэнэй һэргэл арадшалһан нам, Шударга ниигэм арадшалһан нам 135 һуудалые хубаан һууна.

### Засаг захиргаанай хуубари
Узбекистан эхилээд 12 можо (узбегээр viloyat), 1 автономито бүгэдэ найрамдаха улас (respublika), 1 хото (shahar), бүгэдэ 14 нютагта хубаагдажа байна. 
| #                                                     | Нэрэ             | Узбек нэрэ                    | Нютагай түб | Хүн зон (2008) |
| ----------------------------------------------------- | ---------------- | ----------------------------- | ----------- | -------------- |
| — хото                                                |                  |                               |             |                |
| 1                                                     | Ташкент хот      | Toshkent shahri               | Ташкент     | 2,192,700      |
| — можо                                                |                  |                               |             |                |
| 2                                                     | Андижан можо     | Andijon viloyati              | Андижан     | 2,477,900      |
| 3                                                     | Бухара можо      | Buxoro viloyati               | Бухара      | 1,576,800      |
| 12                                                    | Фергана можо     | Farg’ona viloyati             | Фергана     | 2,997,400      |
| 4                                                     | Джизак можо      | Jizzah viloyati               | Джизак      | 1,090,900      |
| 7                                                     | Наманган можо    | Namangan viloyati             | Наманган    | 2,196,200      |
| 6                                                     | Навои можо       | Navoiy viloyati               | Навои       | 834,100        |
| 5                                                     | Кашкадарья можо  | Qashqadaryo viloyati          | Карши       | 2,537,600      |
| 8                                                     | Самарканд можо   | Samarqand viloyati            | Самарканд   | 3,032,000      |
| 10                                                    | Сырдарья можо    | Sirdaryo viloyati             | Гулистан    | 698,100        |
| 9                                                     | Сурхандарья можо | Surxondaryo viloyati          | Термез      | 2,012,600      |
| 11                                                    | Ташкент можо     | Toshkent viloyati             | Ташкент     | 2,537,500      |
| 13                                                    | Хорезм можо      | Xorazm viloyati               | Ургенч      | 1,517,600      |
| — бүгэдэ найрамдаха улас — (respublika, respublikasi) |                  |                               |             |                |
| 14                                                    | Каракалпак орон  | Qoraqalpog’iston Respublikasi | Нукус       | 1,612,300      |


Узбекистан
{{Улас
|буряад_нэрэ = '''Бүгэдэ Найрамдаха Узбек Улас'''<br>{{MongolUnicode|ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠬᠤ ᠦᠽᠪᠡᠻ ᠤᠯᠤᠰ|v}}
|уугуул_нэрэ = O‘zbekiston Respublikasi
|богони_нэрэ = Узбекистан
|һүлдын_зураг = Coat of Arms of Uzbekistan.svg
|тугай_зураг = Flag of Uzbekistan.svg
|түрын_уряа =
|түрын_дуулал = «Serquyosh hur o'lkam» <br>(Наратай сүлөөтэй нютагни) <br> <center>[[Файл:Uzbekistan_anthem.ogg]]</center>
<!-- |Аудио=-->
|засаглалай_хэлбэри = 
|газарай_зураг = Uzbekistan on the globe (Eurasia centered).svg
|албан_ёһоной_хэлэн = [[Узбек хэлэн]]
|үндэһэ_язгуур = 
|үндэһэ_язгуур_он =
|тогтносон_үйл_явдал1 = 25.12.1991
|үйл_явдалын_огноо1 = Тусгаар амяарлан тогтобо
|Сүвэрэнитэт = Тусгаар тогтонол
|ниислэл_хото = [[Файл:Tashkent emblem.jpg|20px]] [[Ташкент]]
|тэргүүнэй_класс1 = [[Юрэнхылэгшэ]]
|тэргүүнэй_класс2 = [[Юрэнхы сайд]]
|тэргүүнэй_нэрэ1 = [[Ислам Каримов]] (1990)
|тэргүүнэй_нэрэ2 = [[Шавкат Мирзиёев]] (2003)
|хуули_тогтоогшо = [[Олий Мажлис]] (Дээдэ Хурал)
|дээдэ_танхим =
|доодо_танхим =
|газар_нутаг_км2               =448 978
|нутгийн_талбайгаарх_эрэмбэ_дэс  =58
|усны_эзлэх_хувь               =4.9 хувь
|хүн_амын_тооцоо               =30,183,400<ref name="Stat2013">[http://www.stat.uz/press/1/6875/ "Official population 2013-09-05"].  Stat.uz. 2013-09-05.</ref>
|хүн_ам_тооцоолсон_он          =2013
|хүн_амын_тоогоор_эрэмбэ_дэс   =46
|хүн_амын_тооллого             =
|хүн_ам_тоолсон_он             =
|хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор  =
|хүн_амын_нягтрал_нэгж_км2     =61.4
|хүн_амын нягтрал_эрэмбэ_дэс   =136
|ДНБ_ХАЧ                       =$85.188 тэрбум<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=927&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=31&pr.y=5 |title=Uzbekistan|publisher=International Monetary Fund}}</ref>
|ДНБ_ХАЧ_он                    =2010
|ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ                =
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд              =$3,015<ref name=imf2/>
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ       =
|ДНБ_нэрлэсэн                  =$37.290 тэрбум<ref name=imf2/>
|ДНБ_нэрлэсэн_он               =2010
|ДНБ_нэрлэсэн_эрэмбэ           = 
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд         =$1,320<ref name=imf2/>
|HDI                      = {{increase}} 0.617<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2010|year=2010|publisher=United Nations}}</ref>
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ  =
|ХТББИ                         =26.8 {{decrease}} 0.21
|Илтгэлцүүр_он                 =2000
|Илтгэлцүүр_ангилал            =<span style="color:#090;">бага</span>
|Илтгэлцүүр_эрэмбэ             =95
|ХХИ                           ={{increase}} 0.617<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2010|year=2010|publisher=United Nations}}</ref>
|ХХИ_он                        =2010
|ХХИ_ангилал                   =<span style="color:#fc0;">дундажа</span>
|ХХИ_эрэмбэ                    =102
|мүнгэн_тэмдэгтэ =Узбегэй сум
|мүнгэн_тэмдэгтэ_код =UZS
|интернет_домэйн = [[.uz]]
|телефоной_код = +998
|сагай_бүһэ = +5
|зүүлтэ = 
}}
'''Узбекистан''' ({{lang-uz|Oʻzbekiston}}), албан ёһоор '''Бүгэдэ найрамдаха Узбекистан улас''' ({{lang-uz|Oʻzbekiston Respublikasi}}), Дунда Азиин [[далайда гаралгагүй улас]], [[Казахстан]], [[Кыргызстан]], [[Таджикистан]], [[Афганистан]], [[Туркменистан]] табан уласаар хүреэлүүлжэ оршоно.

Нютаг дэбисхэрынь 47,4 мянган км², хүн зониинь 31 573 мянган хүн (2014), энэ дунда 51%-нь хотодо ажаһуугшад (2014); [[узбегүүд]] (24 858 мянган хүн, 83 %), [[каракалпагууд]], [[ородууд]], [[татарнууд]], [[казахууд]], [[таджигууд]], [[солонгос]] гэхэ мэтэ. Албан ёһоной хэлэн болбол [[узбек хэлэн]]. Диилэнхи хуби [[суннизм|суннит]]-[[лалын шажан]]тад.

Узбекистан [[Каракалпак автономито улас]], [[Ташкент]] хото болон 12 можонуудые ({{lang-uz|viloyat}}) агуулна. Түрын тэригүүн — юрэнхылэгшэ. Хуули тогтоохо зургаан — меджлис. Улас ороной ехэнхи хуби [[Туранай набтар газар]] дотор оршоно, тус хотогорой ехэ хубиие [[Кызылкум сүл]] эзэлнэ. Зүүн-хойто болон урда талаар [[Тэнгэри уула|Тянь-Шань]] ба [[Гиссаро-Алай]]н энгэрнүүд (үндэрынь 4643 м хүрэнэ) нэмжынэ; эдэ хоорондо уулын хоорондо хонхорнууд байрлана: [[Ферганагай хонхор|Ферганагай]], [[Зеравшанай хонхор|Зеравшанай]], [[Чирчик-Ангренай хонхор|Чирчик-Ангренай]] гэхэ мэтэ хонхорнууд.

Узбекистан эхэ газарай эрид таһа, хуурай сагай уларилтай. 7 һарын дундажа температура хойто хэһэгтэнь 26&nbsp;°C-һаа урдада 32&nbsp;°C хүрэжэ, 1 һаоада баруун-хойто хэһэгтэнь — 10&nbsp;°C-һаа зүүн-урдадань 3&nbsp;°C хүрэнэ. Тэгшэ газартань 80-90 мм, ууладань 1000 мм шииг нойтонтой. Гол мүрэнүүд — оролготой [[Амударья]], [[Сырдарья]] мүрэнүүд; Арал тэнгис. Хэмэл сүнхэрэг-уһанай сангууд олон байна. Диилэнхидээ боро ба боро-хүрин хүрьһэтэй. Тэгшэ газартань сүлэй ургамалтай, уулада — талын газар, ой, уулын нуга байна. Узбекистанда 10 нөөсэ газар байна, эдэ дунда эгээн томо нөөсэ газарынь [[Чаткал]] юм. Заамин үндэһэтэнэй парктай.

{{МЭҮ}} VIII зуунһаа Узбекистанай газар нютагта хойшо [[Бактри]], [[Хорезм]], [[Согд]], [[Парфи]] улас гүрэнүүд байгаа. {{МЭҮ}} VI—IV зуунда иранай [[Ахеменид улас]]ай, [[Македониин Александр]]ын сэрэгүүд добтолон оробо. {{МЭҮ}} III—II зуунда Узбекистан Селевкид уласай, Грек-Бактриин уласай нэгэ хэһэг байгаа. {{МЭҮ}} II — {{МЭ}} VIII зуунда эндэ государства Кангюй, Фергана, Тохар, Эфталит, Кушан уласууд, Түрэгэй каганат байгаа. VIII зуунда [[Арабай халифат|Арабай халифадай]] эзлэгдэһэн; арабуудта эсэргүү буһалгаанууд бодобо. XIX—XIII зуунай хоорондо эндэ Саманид, Караханид, Хорезм уласууд оршобо. XIII зуунда [[Ехэ Монгол Улас]]ай эзлэгдэһэн байна. XIII—XV зуунда Тэмүрэй уласай байлдан дагуулһан. XV зуунда Шейбанид узбек улас бии болобо. XVI зуунһаа Бухарын ба Хивиин, XVIII зуунай Кокандын ханлигууд оршобо. XIX зуунай 60-70-оод ондо Узбекистанай нэгэ хэһэг (Самаркандын, Ферганагай, Долоон мүрэн ба Сырдарьягай можонууд) [[Оросой эзэнтэ гүрэн|Оросой гүрэндэ]] ниилүүлбэ. 1917 оной 11 һара — 1918 оной 3 һарада зүблэлтэ засагай илаһан хойно, орон нютагай ехэнхи хуби Зүблэлтэ Туркестан Автономимто Социалис Уласта оробо. 27.10.1924 Зүблэлтэ Узбек Социалис Улас бии болобо; 1925 онһоо хойшо СССР-эй холбооной улас болоһон. 1991 ондо Түрын бэе даанги байдал тухай хуулиин ёһоор тусгаар амяарлан тогтобо.

== Газар зүй ==
[[Файл:Uzbekistan_satellite_photo.jpg|thumb|left|350px|Сансарһаа хараһан зураг]]
Узбекистан 448,978 дүрбэлжэн километр газар нютагтай, хэмжээгээрээ [[Ирак]] уласһаа арай томо гү, али дэлхэйн 58-р томо орон юм.
Узбекистан хойто үргэригэй 37° — 46°, зүүн утаригай 56° — 74° дотор [[Түб Ази]], тэрэ дундаа [[Дунда Ази]]да оршодог. Хүндэлэн 1,425 км, гулд 930 км байдаг тэгшэ үнсэгтэ хэлбэриин нютаг дэбисхэртэй. Далайда гаралгагүй, бүри [[Лихтенштейн]] шэнги хоёр улас дамжаха хэрэг гарана. Хойто талаараа [[Казахстан]] (203 км), [[Арал тэнгис]] (420 км), зүүн талаараа [[Кыргызстан]] (1099 км), [[Таджикистан]] (1161 км), урда талаараа [[Афганистан]] (137 км), [[Туркменистан]] (1621 км) уластай хилэ залгадаг.

Узбекистан эхэ газарай саг уларилтай. Үбэлэй хүйтэн −40&nbsp;°C, зунай халуун 40&nbsp;°C хүрэнэ. Жэлдэ дундажаар 100 — 200 мм шииг нойтон, ууланаа 900 м хүрэтэр унадаг.
Узбекистан ороной 80% сүл, 10% үрэжэл шэмэтэй. Нютагай баруун болон түб бэеэр алдарта [[Кызылкум]] (Улаан элһэн), баруун урда талаар [[Каракум]]ай заха байна. Зүүн талада үрэжэл шэмэтэ [[Ферганагай хотогор]] байна. Узбекистан юрэнхыдөө набтар газар, зүүн хойто талаар харин [[Тэнгэри уула]] (Тянь-Шань), зүүн урда талаар [[Памир]]ай хушуу үргэнэ. Эндэхи [[Гиссаро-Алай]]да эгээн үндэр [[Хазрет-Султан]] (хуушарһан ''КПСС-эй XXII ехэ хуралай нэрэмжэтэ орьел'', 4,643 м) уула сүндэрлэнэ. [[Сырдарья]] мүрэн һунашан дайраад гарадаг бол [[Амударья]] баруун урда хилээр урсаад [[Арал тэнгис|Аралда]] шудхадаг. Туркменистан хилэ дээрэ эгээн набтар сэг [[Сарыкамыш]] (12 м) гэжэ томо нуур тогтоһон. Мүн [[Устюрт]]ын үндэрлиг, [[Мирзачуль|Мирзачулиин]] тала, [[Айдаркуль]] нуурые илгаран гарана.

3000 зүйлэй үбһэн ургамал, 80 зүйлэй модон ургадаг. 5 хуби хүрэхэгүй ойтой. [[Каракуль хонин]], [[сагаан зээрэн]], [[бүхэн]], [[хүрин баабгай]], [[шоно]], [[үнэгэн]], [[дорго]], [[зэрлиг гахай]] зэргэ 40 зүйлэй хүхэтэн, [[тагтаа]], [[бүргэд]], [[шонхор]] гээд 400 зүйл шубуун байна.

Ашагта малтамалай талаар, [[газарай тоһон]], [[шатадаг хии]], [[нүүрһэн]], [[алтан]], [[уран]], [[мүнгэн]], [[зэд]], [[түмэрэй хүдэр]], [[молибден]]эй нөөсэтэй.

== Гүрэнэй түрын бодолго ==
[[File:Oliy Majlis (Parliament of Uzbekistan).jpg|thumb|left|200px||Хуулиин танхимай ордон]]
[[File:Islam karimov cropped.jpg|right|thumb|180px|[[Ислам Каримов]]]]
Узбекистан — болбол [[юрэнхылэгшэ|юрэнхылэгшын]] эрхэ мэдэл добуу [[бүгэдэ найрамдаха улас|бүгэдэ найрамдаха засагтай]], [[Нэгэдэмэл улс|нэгэдэмэл]] түрын байгууламжа бүхы улас юм. 1989 онһоо [[Ислам Каримов]] түрэ засагай тэригүүн, уласай юрэнхылэгшээр ажаллажа байна. Уласай юрэнхылэгшые 7 жэл бүри бүхы арадай һаналаар һунгадаг. 2000, 2007 ондо улиран һунгагдаһан. Юрэнхылэгшэ [[юрэнхы сайд]]ые томилдог. 2003 онһоо [[Шавкат Мирзиёев]] юрэнхы сайдаар хүдэлжэ байна.

''Олий мажлис'' (Дээдэ хурал) 1995 ондо байгуулагдаһан. 100 гэшүүнтэй Сенат, 150 гэшүүнтэй Хуулиин танхим гэжэ хубаагдана. Хуулиин танхимай 150 һуудалай 15-ые байгаали оршоной газарһаа томилдог. 2010 оной һунгууляар [[Узбекистанай либерал-арадшалһан нам]],  [[Узбекистанай арадай арадшалһан нам]], [[Узбекистанай үндэһэнэй һэргэл арадшалһан нам]], [[Шударга ниигэм арадшалһан нам]] 135 һуудалые хубаан һууна.

=== Засаг захиргаанай хуубари === 
Узбекистан эхилээд 12 [[можо]] ({{lang-uz|viloyat}}), 1 автономито [[бүгэдэ найрамдаха улас]] (''respublika''), 1 [[хото]] (''shahar''), бүгэдэ 14 нютагта хубаагдажа байна. 
[[Файл:Uzbekistan provinces numbered.svg|thumb|right|450px|Узбекистанай 14 можо нютаг]]
{| class="wikitable"  style="font-size:90%;" align=center
|- style="text-align:center; 
! #
! width="110" | Нэрэ
! Узбек нэрэ
! Нютагай түб
! Хүн зон (2008)
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=6 align=center|— '''[[хото]]'''
|- align="center" 
|1
|[[Ташкент хот]]
|Toshkent shahri
|[[Ташкент]]
|2,192,700
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=6 align=center|— '''[[можо]]'''
|- align="center" 
|2
|Андижан можо
|Andijon viloyati
|[[Андижан]]
|2,477,900
|- align="center" 
|3
|Бухара можо
|Buxoro viloyati
|[[Бухара]]
|1,576,800
|- align="center" 
|12
|Фергана можо
|Farg’ona viloyati
|Фергана
|2,997,400
|- align="center" 
|4
|Джизак можо
|Jizzah viloyati
|Джизак
|1,090,900
|- align="center" 
|7
|Наманган можо
|Namangan viloyati
|[[Наманган]]
|2,196,200
|- align="center" 
|6
|Навои можо
|Navoiy viloyati
|Навои
|834,100
|- align="center" 
|5
|Кашкадарья можо
|Qashqadaryo viloyati
|[[Карши хот|Карши]]
|2,537,600
|- align="center" 
|8
|Самарканд можо
|Samarqand viloyati
|[[Самарканд]]
|3,032,000
|- align="center" 
|10
|Сырдарья можо
|Sirdaryo viloyati
|Гулистан
|698,100
|- align="center" 
|9
|Сурхандарья можо
|Surxondaryo viloyati
|Термез
|2,012,600
|- align="center" 
|11
|Ташкент можо
|Toshkent viloyati
|[[Ташкент]]
|2,537,500
|- align="center" 
|13
|Хорезм можо
|Xorazm viloyati
|[[Ургенч]]
|1,517,600
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=6 align=center|— '''[[бүгэдэ найрамдаха улас]]''' — (respublika, respublikasi)
|- align="center" 
|14
|[[Каракалпак орон]]
|Qoraqalpog’iston Respublikasi
|[[Нукус]]
|1,612,300
|----------
|}

[[Файл:Chiwa_panorama.jpg|thumb|800px|center|Хива]]

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
* [http://www.gov.uz/ru/ Бүгэдэ Найрамдаха Узбек Уласай '''Засагай газарай портал'''.]
* [http://cis.minsk.by/main.aspx?uid=230 Бүгэдэ Найрамдаха Узбек Улас. Тусгаар Уласуудай Хамтын Нүхэрлэл гүйсэдхэхэ комитет]

{{Ази}}

[[Категори:Ази]]
[[Категори:Узбекистан]]