# Гэр бүлэ
Гэр бүлэ — гэжэ хамтадаа амидардаг, бэе бэетэйгээ ямар нэгэн холбоотой (шуһан холбоотой, гэрлэһэн гэхэ мэтэ) бүлэг хүмүүн гү, али амитадые (зарим амитад үрэ түлөө асаржа гэр бүлэтэй түһөөтэй зүйлые бүридүүлдэг) хэлэнэ. Гэр бүлын анхадагша үүргэнь үрэ удамаа нүхэжэ үйлэдбэрилхэ, үүсхэжэ хүмүүжүүлхэ ябадал юм.
Гэрлэлгэ болон хүбүүшэлгэдэ һуурилһан, хүмүүнэй харилсаае гэр бүлэ гэнэ. Гэр бүлэнь ниигэмэй бэшэл хэлбэри мүн. Гэр бүлын зохёон байгуулалта гү, али гэр бүлын тогтолсоое шулуун зэбсэгэй үеһээ үүдэлтэй гэжэ үзэдэг болоод энэһээ үмэнэ гэр бүлэ болохо ябадал замбараагүй байһанһаа шуһан ойртолто элбэг байгаа.
Ханиа сонгохо ёһо гү, али гэр болохо ёһые:
- Экзогами гү, али обог доторһоо гэр бүлэ болохые хориглохо ёһон
- Эндогами гү, али обог доторһоо гэр бүлэ болохые дэмжэхэ ёһон гэһэн 2 хэһэгтэ хубаааж үзэдэг.

Гэр бүлэ болоһоноор гэр бүлэ дотор хэн нэгэнэй ноёрхол тогтодог. Үүндэ:
1. Эсэгэй тала ноёрхохые патриархат
2. Эхын тала ноёрхохые матриархат
3. 2 тала харилсан тэгшэ эрхэтэй байхые эгалистар гэһэн түрэлүүд орохо юм.

Гэр бүлын оршожо бай хэлбэриие
1. Нуклеар гү, али голлохо гишүүдһээ бүрдэһэн гэр бүлэ
2. Үргэжэһэн гү, али хоёрһоо дээшэ үеые хамарһан гэр бүлэ гэжэ ангилна.


## Түрэл саданай зэргэ
Эхинэй зэргын ураг садан жээшэнь аха дүү, эсэгэ эхэ, эсэбэл удам ДНХ-эй 50%-ые хубаалсадаг нэгэн юм.
| Түрэл садан                         | Үшэрхэл         | Генетик үлүүлэлгэ |
| ----------------------------------- | --------------- | ----------------- |
| Эхирэй үрөөһэн                      | зэргэгүй        | 100%              |
| Аха дүү                             | нэгэдэхи зэргэ  | 50%               |
| Эсэгэ эхэ                           | нэгэдэхи зэргэ  | 50%               |
| Үхибүүд/удам                        | нэгэдэхи зэргэ  | 50%               |
| Эхэ нэгэтэй/эсэгэ нэгэтэй           | хоёрдохи зэргэ  | 25%               |
| Хүгшэн эжи/хүгшэн аба               | хоёрдохи зэргэ  | 25%               |
| Абга/нагаса                         | хоёрдохи зэргэ  | 25%               |
| Аша үхибүүд/зээ үхибүүд             | хоёрдохи зэргэ  | 25%               |
| Үеэлэ аха дүүнэр/бүлэ аха дүүнэр    | гурбадахи зэргэ | 12.5%             |
| Хахад-абга/хахад-нагаса             | гурбадахи зэргэ | 12.5%             |
| Хахад аша үхибүүд/хахад зээ үхибүүд | гурбадахи зэргэ | 12.5%             |
| Үеэлын үхибүүд/бүлын үхибүүд        | гурбадахи зэргэ | 6.25%             |
| Хаяала                              | табадахи зэргэ  | 3.125%            |
| Хаянсар                             | долоодохи зэргэ | 0.781%            |


## Түрэл саданай үүргэ
- Эсэгэ: эрэ түрэлхи
- Эхэ: эмэ түрэлхи
- Хүбүүн: эрэ үхибүүн
- Басаган: эмэ үхибүүн
- Аха: өөрын түрэлхидэй эрэ аха үхибүүн
- Эгэшэ: өөрын түрэлхидэй эмэ аха үхибүүн
- Дүү хүбүүн: өөрын түрэлхидэй эрэ одхон үхибүүн
- Дүү басаган: өөрын түрэлхидэй эмэ одхон үхибүүн
- Хүгшэн аба: эсэгын аба
- Хүгшэн эжи: эсэгын эжи
- Нагаса аба: эхын аба
- Нагаса эжи: эхын эжи
- Абга: эсэгын аха/дүү хүбүүн
- Нагаса: эхын аха/дүү хүбүүн
- Абга эгэшэ: эсэгын эгэшэ/дүү басаган
- Нагаса абгай: эхын эгэшэ/дүү басаган
- Үеэлэ: абгын/абга эгэшын үхибүүн
- Бүлэ: нагасын/нагаса абгайн үхибүүн
- Хаяала
- Хаянсар

Гэр бүлийн бүтэц , түүнчлэн гэрлэлт, тооллого , тусгай хүн амын судалгааны явцад тэмдэглэгдсэн Нм эргүүлэх нь үзүүлэлт юм. Тиймээс , хүн амын бүтцэд гэр бүлийн тухай ойлголт өгөх нь зөвхөн хүн амын тооллого , судалгааг болох юм. Энэ практик нь хүн ам зүйн статистик мэдээ дараахь үндэслэлээр гэр бүлийг онцлон тэмдэглэсэн нь:
- Гэр бүлийн хэмжээ  (гишүүдийн тоо);
- Гэр бүлэ, төрөл  (цөмийн цогцолбор иж бүрэн , бүрэн бус)
  - Цөмийн гэр бүл (англи: nuclear family) - нэг хүүхэд нь гэрлэсэн хосын бүрдсэн гэр бүл
  - Хэцүү гэр бүл - Гэр бүл цөм өсөх шугам (өвөө, эмээ уг уг эсэгэ эхэ) бусад хамаатан садан гэж нэмж, далавчин (гэрлэгчдийн тус бүр янз бүрийн төрөл садан) дээр байна. Энэ нь бас түүний гишүүд нь төрөл садны хэлхээ холбоо өөр хоорондоо уялдаа холбоотой, хамтарсан өрх явуулж байгаа зарим нэг нь гэрлэсэн хосуудад оруулж болно.
- Гэр бүл дэх хүүхдийн тоо

Хүүхдийн Жижиг тоо 
- - Гэр бүл - Хүүхдийн 1-2 (хангалттай байгалийн өсөлтийн хувьд)

Srednedetnye 
- - Гэр бүлэ - ( malorasshirennogo нөхөн сэргээх хангалттай , тэрэшэлэн доторхи бүлэг динамик бии болоһон ) Хүүгэдэй 3-4
  - Томо гэр бүлэ - табан гү, али тэрэнһээ дээшэ хүүгэд ( үлүү хойшо һолихо шаардалгатай байдаг)


## Ном зохёол
- Афанасьева Т. М. Семья. — 2-е издание, перераб. и доп. — Москва: Просвещение, 1988. — 284 с. — ISBN 5-09-000400-5.
- Богачёва Н. В. Дети как фактор стабильности семьи // Вестник Казанского государственного университета культуры и искусств, № 5, 2004. С. 52—54.
- Гребенников И. В. Основы семейной жизни: Учебн. пособие. М. : Просвещение, 1991.
- Гуляихин В. Н. Семья как субъект ранней правовой социализации // NB: Вопросы права и политики. — 2013. — № 7. — С.56-66.
- Добрынина О. А. Проблема формирования благоприятного социально-психологического климата семьи (на примере рабочих-металлургов): Дисс. … канд. психол. наук. Новокузнецк, 1992.
- Ким Т. К. Воспитательный потенциал семьи // Педагогика, психология и медико-биологические проблемы физического воспитания и спорта, № 11, 2008. С. 95—98.
- Мид М. Отцовство у человека — социальное изобретение // Мид М. Мужское и женское. Исследования полового вопроса в изменяющемся мире. М., РОССПЭН, 2004, с. 174—188.
- Соловьёва А. В. Семья как фактор профессионального самоопределения молодёжи // Научные исследования в образовании, № 5, 2008. С. 58—60.
- Торохтий В. С. Психологическое здоровье семьи и пути его изучения долголетие // Вестник психосоциальной и коррекционно-реабилитационной работы. 1996. № 3. С. 36—44.
- Хэрн Л. Японская семья // Мир по-японски. СПб., 2000, с. 55-63.
- Шнейдер Л. Б. Семейная психология: учебное пособие для вузов / Л. Б. Шнейдер. — Изд. 3-е. М.: Академический Проспект; Екатеринбург: Деловая книга, 2007.
- Групповой отбор, происхождение человека и происхождение семьи (А. И. Фет. Инстинкт и социальное поведение. Второе издание) Архивировалһан 29 таба һара 2009 оной.. Загбар:Недоступная ссылка
- Werneck H., Werneck-Rohrer S. Psychologie der Familie. — Wien: WUV, 2000. — 355 s. — ISBN 3-85114-547-X

- Кравченко А. И. Глава 16: Семья и брак // Социология. — М.: Проспект, 2010. — S. 272-352. — 544 s. — ISBN 978-5-392-01322-7

- Гавров С. Н. Историческое изменение институтов семьи и брака. — М.: МГУДТ, 2009. — 366 с. — ISBN 5-87055-108-0


Гэр бүлэ
[[Файл:Buryats.jpg|мини|Һамгатай хоёр эрэнь]]
'''Гэр бүлэ''' — гэжэ хамтадаа амидардаг, бэе бэетэйгээ ямар нэгэн холбоотой (шуһан холбоотой, гэрлэһэн гэхэ мэтэ) бүлэг хүмүүн гү, али амитадые (зарим амитад үрэ түлөө асаржа гэр бүлэтэй түһөөтэй зүйлые бүридүүлдэг) хэлэнэ. Гэр бүлын анхадагша үүргэнь үрэ удамаа нүхэжэ үйлэдбэрилхэ, үүсхэжэ хүмүүжүүлхэ ябадал юм.

[[Гэрлэлгэ]] болон [[хүбүүшэлгэ]]дэ һуурилһан, хүмүүнэй харилсаае гэр бүлэ гэнэ. Гэр бүлэнь [[ниигэм]]эй бэшэл хэлбэри мүн. Гэр бүлын зохёон байгуулалта гү, али гэр бүлын тогтолсоое [[шулуун зэбсэгэй үе]]һээ үүдэлтэй гэжэ үзэдэг болоод энэһээ үмэнэ гэр бүлэ болохо ябадал замбараагүй байһанһаа [[шуһан ойртолто]] элбэг байгаа.

Ханиа сонгохо ёһо гү, али гэр болохо ёһые:
*[[Экзогами]] гү, али обог доторһоо гэр бүлэ болохые хориглохо ёһон
*[[Эндогами]] гү, али обог доторһоо гэр бүлэ болохые дэмжэхэ ёһон гэһэн 2 хэһэгтэ хубаааж үзэдэг.

Гэр бүлэ болоһоноор гэр бүлэ дотор хэн нэгэнэй ноёрхол тогтодог. Үүндэ:
#Эсэгэй тала ноёрхохые патриархат
#Эхын тала ноёрхохые матриархат
#2 тала харилсан тэгшэ эрхэтэй байхые эгалистар гэһэн түрэлүүд орохо юм.

Гэр бүлын оршожо бай хэлбэриие
#Нуклеар гү, али голлохо гишүүдһээ бүрдэһэн гэр бүлэ 
#Үргэжэһэн гү, али хоёрһоо дээшэ үеые хамарһан гэр бүлэ гэжэ ангилна.

== Түрэл саданай зэргэ==
Эхинэй зэргын ураг садан жээшэнь аха дүү, эсэгэ эхэ, эсэбэл удам [[ДНХ]]-эй 50%-ые хубаалсадаг нэгэн юм.

{| class="wikitable"
|-
! Түрэл садан
! Үшэрхэл
! Генетик <br> үлүүлэлгэ
|-
| Эхирэй үрөөһэн || зэргэгүй || 100%
|-
| Аха дүү ||  нэгэдэхи зэргэ || 50%
|-
| Эсэгэ эхэ || нэгэдэхи зэргэ || 50%
|-
| Үхибүүд/удам || нэгэдэхи зэргэ || 50%
|-
| Эхэ нэгэтэй/эсэгэ нэгэтэй || хоёрдохи зэргэ || 25%
|-
| Хүгшэн эжи/хүгшэн аба || хоёрдохи зэргэ || 25%
|-
| Абга/нагаса || хоёрдохи зэргэ || 25%
|-
| Аша үхибүүд/зээ үхибүүд || хоёрдохи зэргэ || 25%
|-
| Үеэлэ аха дүүнэр/бүлэ аха дүүнэр || гурбадахи зэргэ || 12.5%
|-
| Хахад-абга/хахад-нагаса || гурбадахи зэргэ || 12.5%
|-
| Хахад аша үхибүүд/хахад зээ үхибүүд || гурбадахи зэргэ || 12.5%
|-
| Үеэлын үхибүүд/бүлын үхибүүд || гурбадахи зэргэ || 6.25%
|-
| Хаяала || табадахи зэргэ || 3.125%
|-
| Хаянсар || долоодохи зэргэ || 0.781%
|}

== Түрэл саданай үүргэ  ==
[[Файл:Baby Mother Grandmother and Great Grandmother.jpg|мини|Үхибүүн, тэрэнэй эхэ, нагаса эжи, уг нагаса эжи]]
* [[Эсэгэ]]: эрэ түрэлхи
* [[Эхэ]]: эмэ түрэлхи
* [[Хүбүүн]]: эрэ үхибүүн
* [[Басаган]]: эмэ үхибүүн
* [[Аха]]: өөрын түрэлхидэй эрэ аха үхибүүн
* [[Эгэшэ]]: өөрын түрэлхидэй эмэ аха үхибүүн
* [[Дүү хүбүүн]]: өөрын түрэлхидэй эрэ одхон үхибүүн
* [[Дүү басаган]]: өөрын түрэлхидэй эмэ одхон үхибүүн
* [[Хүгшэн аба]]: эсэгын аба
* [[Хүгшэн эжи]]: эсэгын эжи
* [[Нагаса аба]]: эхын аба
* [[Нагаса эжи]]: эхын эжи
* [[Абга]]: эсэгын аха/дүү хүбүүн
* [[Нагаса]]: эхын аха/дүү хүбүүн
* [[Абга эгэшэ]]: эсэгын эгэшэ/дүү басаган
* [[Нагаса абгай]]: эхын эгэшэ/дүү басаган
* [[Үеэлэ]]: абгын/абга эгэшын үхибүүн
* [[Бүлэ]]: нагасын/нагаса абгайн үхибүүн
* [[Хаяала]]
* [[Хаянсар]]
[[Файл:Families US.png|thumb|300px|1970-аад онһоо 2000 ондо АНУ-да гэр бүлын түрэлэй хубисал<ref name="Marriages, Families & Intinamte Relationships">{{cite book | last = Williams | first = Brian | authorlink = | coauthors = Stacey C. Sawyer, Carl M. Wahlstrom | year = 2005 | title = Marriages, Families & Intinamte Relationships | publisher = Pearson | location = Boston, MA | id = 0-205-36674-0}}</ref>]]
Гэр бүлийн бүтэц , түүнчлэн гэрлэлт, тооллого , тусгай хүн амын судалгааны явцад тэмдэглэгдсэн Нм эргүүлэх нь үзүүлэлт юм. Тиймээс , хүн амын бүтцэд гэр бүлийн тухай ойлголт өгөх нь зөвхөн хүн амын тооллого , судалгааг болох юм. Энэ практик нь хүн ам зүйн статистик мэдээ дараахь үндэслэлээр гэр бүлийг онцлон тэмдэглэсэн нь:
* ''' Гэр бүлийн хэмжээ ''' (гишүүдийн тоо);
* ''' Гэр бүлэ, төрөл ''' (цөмийн цогцолбор иж бүрэн , бүрэн бус)
** Цөмийн гэр бүл ({{lang-en|nuclear family}}) - нэг хүүхэд нь гэрлэсэн хосын бүрдсэн гэр бүл
** Хэцүү гэр бүл - Гэр бүл цөм өсөх шугам (өвөө, эмээ уг уг эсэгэ эхэ) бусад хамаатан садан гэж нэмж, далавчин (гэрлэгчдийн тус бүр янз бүрийн төрөл садан) дээр байна. Энэ нь бас түүний гишүүд нь төрөл садны хэлхээ холбоо өөр хоорондоо уялдаа холбоотой, хамтарсан өрх явуулж байгаа зарим нэг нь гэрлэсэн хосуудад оруулж болно.
* '''Гэр бүл дэх хүүхдийн тоо'''
Хүүхдийн Жижиг тоо 
** Гэр бүл - Хүүхдийн 1-2 (хангалттай байгалийн өсөлтийн хувьд)
Srednedetnye 
** Гэр бүлэ - ( malorasshirennogo нөхөн сэргээх хангалттай , тэрэшэлэн доторхи бүлэг динамик бии болоһон ) Хүүгэдэй 3-4
** [[Томо гэр бүлэ]] - табан гү, али тэрэнһээ дээшэ хүүгэд ( үлүү хойшо һолихо шаардалгатай байдаг)

== Холбооһон ==
{{Commonscat|Family}}
* [http://www.unh.edu/frl/ Гэр бүлийн судалгааны лаборатори] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126193730/http://www.unh.edu/frl/ |date=2011-11-26 }}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Ном зохёол ==
* Афанасьева Т. М. Семья. — 2-е издание, перераб. и доп. — Москва: Просвещение, 1988. — 284 с. — ISBN 5-09-000400-5.
* Богачёва Н. В. [http://elibrary.ru/item.asp?id=9119526 Дети как фактор стабильности семьи] // Вестник Казанского государственного университета культуры и искусств, № 5, 2004. С. 52—54.
* Гребенников И. В. Основы семейной жизни: Учебн. пособие. М. : Просвещение, 1991.
* Гуляихин В. Н. [http://e-notabene.ru/lr/article_9007.html Семья как субъект ранней правовой социализации] // NB: Вопросы права и политики. — 2013. — № 7. — С.56-66.
* Добрынина О. А. Проблема формирования благоприятного социально-психологического климата семьи (на примере рабочих-металлургов): Дисс. … канд. психол. наук. Новокузнецк, 1992.
* Ким Т. К. [http://elibrary.ru/item.asp?id=12978236 Воспитательный потенциал семьи] // Педагогика, психология и медико-биологические проблемы физического воспитания и спорта, № 11, 2008. С. 95—98.
* Мид М. [http://ec-dejavu.ru/f/Family.html Отцовство у человека — социальное изобретение] // Мид М. Мужское и женское. Исследования полового вопроса в изменяющемся мире. М., РОССПЭН, 2004, с. 174—188.
* Соловьёва А. В. [http://elibrary.ru/item.asp?id=13082499 Семья как фактор профессионального самоопределения молодёжи] // Научные исследования в образовании, № 5, 2008. С. 58—60.
* Торохтий В. С. Психологическое здоровье семьи и пути его изучения долголетие // Вестник психосоциальной и коррекционно-реабилитационной работы. 1996. № 3. С. 36—44.
* Хэрн Л. [http://ec-dejavu.ru/f/Family_Japan.html Японская семья] // Мир по-японски. СПб., 2000, с. 55-63.
* Шнейдер Л. Б. Семейная психология: учебное пособие для вузов / Л. Б. Шнейдер. — Изд. 3-е. М.: Академический Проспект; Екатеринбург: Деловая книга, 2007.
* [http://modernproblems.org.ru/capital/instinct/3.htm Групповой отбор, происхождение человека и происхождение семьи (А. И. Фет. Инстинкт и социальное поведение. Второе издание)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529051619/http://modernproblems.org.ru/capital/instinct/3.htm |date=2009-05-29 }}. {{недоступная ссылка}}
* {{книга
 |автор         = Werneck H., Werneck-Rohrer S.
 |заглавие      = Psychologie der Familie
 |ссылка        = http://books.google.de/books?id=cPuvh9UDhX4C&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false
 |место         = Wien
 |издательство  = WUV
 |год           = 2000
 |alleseiten    = 355
 |серия         = 
 |isbn          = 3-85114-547-X
 |тираж         = 
 |ref           = Werneck
}}

* {{книга
 |автор         = Кравченко А. И.
 |часть         = Глава 16: Семья и брак
 |заглавие      = Социология
 |ссылка        = http://books.google.de/books?id=RAAjDrB1028C&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false
 |место         = М.
 |издательство  = Проспект
 |год           = 2010
 |alleseiten    = 544
 |seite         = 272-352
 |серия         = 
 |isbn          = 978-5-392-01322-7
 |тираж         = 
 |ref           = Кравченко
}}

* {{книга
|автор        = Гавров С. Н.
|заглавие     = Историческое изменение институтов семьи и брака
|ссылка       = http://window.edu.ru/resource/210/66210
|место        = М.
|издательство = МГУДТ
|год          = 2009
|страниц      = 366
|isbn         = 5-87055-108-0
|ref          = Гавров
}}

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Гэр бүлэ| ]]
[[Категори:Ниигэм]]