# Танзани
Танзани, албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Нэгэдэһэн Танзани Улас (Суахили: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) — Зүүн Африкада хойто зүгтэ Кени, Угандатай, баруун зүгтэ Руанда, Бурунди, Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Конго Уластай, урда зүгтэ Замби, Малави, Мозамбик уластай хилэлэн оршодог. Зүүн талаараа Энэдхэгэй далайгаар хүрээлэгдэһэн.
Тус уласай нэрэнь Танганьика хэмээхэ эхэ газарай нютаг дэбисхэр ба Занзибар хэмээхэ олтирогой нэрэнүүдэй эхинэй үенүүдые ниилүүлһэн нэрэ юм. 1964 ондо Британиин Эзэнтэ уласай дээрэхи нэрэ бүхы хоёр колони нэгэдэжэ, Танганьика ба Занзибарай Нэгэдэһэн Бүгэдэ Найрамдаха Уласые байгуулһан болон тэрэ жэлээ нэрээ Бүгэдэ Найрамдаха Нэгэдэһэн Танзани Улас болгон өөршэлбэ.
1996 ондо түрын байгуулгануудынь Дар-эс-Салаамһаа Додома руу нүүжэ Додомые уласай ниислэл болгоһон. Дар-эс-Салаамынь тус уласай эдэй засагай гол түб хэбээр байна.

## Түүхэ
Мүнөөнэй Танзанинь 1880-1919 ондо Германиин колони болон нэгэ хэһэг байһан. Үндэһэтэнүүдэй Лигын тогтоолоор тус нютаг дэбисхэрые Британиин мандатта шэлжүүлһэнээр 1919-1961 ондо иимэ статустай байба. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ энэ нютаг дэбисхэрые сэрэгэй пост болгон ашаглажа байһан болон санхүүгэй тусаламжаһаа гадана зэбсэг хэрэглэлээр хангажа байба. 1960 ондо Британиин захиргаанда байһан Танганьикагай Амбан сайдаар Жюлиус Нерере томилогдоһон ба 1961 ондо Танганьика тусгаар тогтонход Юрэнхы сайд болоо. Танганьика 1963 ондо тусгаар тогтониһон хүршэ улас Занзибартай 1964 оной дүрбэдүгээр һарын 26-нда нэгэдэжэ Танзани уласые байгуулһан. 1970-аад онһоо хойшо тус уласта анха удаа 1995 ондо арадшалһан һунгуули болоһоноор нэгэ намын ноёрхол эсэс болоо.
Тусгаар тогтониһонойнгоо һүүлдэ удалгүй социалис улас болоһон Танзанида эдэй засагыень доройтуулһан бүтэсын өөршэлэлтэ хэхэ нүхэсэлтэйгээр эдийн засгийн тусламж олгогдсон. Тус уласай ниигэм, эдэй засагай хүреэн социалис хэбээрээ байха үедэ капитализм руу огосоом шэлжэһэн тула энэ эдэй засагай хүндэрэл бэрхэшээл үүдэһэн юм. 1980-аад ондо Танзаниин ДНБ үдэһэн болобошье хүнэй хүгжэлэй индексынь буурээ.
Танзаниин эдэй засагай хүгжэл һаад бэрхэшээлтэй тулгаржа байгаа хэдышье тус уласай байгаалиин нөөсын экспорт үдэжэ байгаа ушарһаа хэтын түлэб сайтай харагдажа байна.

Танзани
{{Улас
|уугуул_нэрэ                    =<small>''Jamhuri ya Muungano wa Tanzania'' ''([[Суахили хэлэн|Суахили]])''</small> 
|буряад_нэрэ                ='''Бүгэдэ Найрамдаха Нэгэдэһэн Танзани Улас'''
|богони_нэрэ                    =Танзани
|тугай_зураг                =Flag of Tanzania.svg
|һүлдын_зураг                 =Coat of arms of tanzania.svg
|сүлдний_төрөл                 =Төрийн
|түрын_уряа                 ="Uhuru na Umoja" ([[Суахили хэл|Суахили]])<small><br />(Эрхэ сүлөө, эб нэгэдэл)</small>
|түрын_дуулал                 ="Mungu ibariki Afrika"<br /><small>"Африкые бурхан адислаарай"</small>
|газарай_зураг                  =Tanzania (orthographic projection).svg
|ниислэл_хото                       =[[Додома]]
|албан_ёһоной_хэлэн            =[[Суахили хэл]] (''де факто'')<br />[[Англи хэлэн]] (дээдэ болбосорол, худалдаа, захиргаанда)
|засаглалын_хэлбэр             =Бүгэдэ найрамдаха улас
|тэргүүнэй_класс1              =[[Танзаниин Юрэнхылэгшэ|Юрэнхылэгшэ]]
|тэргүүнэй_нэрэ1              =[[Жакая Мришо Киквете]]
|тэргүүнэй_класс2              =[[Танзаниин Юрэнхы сайд|Юрэнхы сайд]]
|тэргүүнэй_нэрэ2              =[[Мизенго Пинда]]
|тусгаар_тогтносон_үйл_явдал1  =[[Танганьика]]
|тусгаар_тогтносон_огноо1      =[[1961]] оны [[арванхоёрдугаар сарын 9]]
|тусгаар_тогтносон_үйл_явдал2  =[[Занзибар]]
|тусгаар_тогтносон_огноо2      =[[1964]] оны [[1 сарын 12]]
|тусгаар_тогтносон_үйл_явдал3  =[[Нэгдэл]]
|тусгаар_тогтносон_огноо3      =[[1964]] оны [[4 сарын 26]]
|газар_нютаг_эрэмбэ            =27
|газар_нютаг_км2                   =945,203
|уһанай_процент               =6.2
|хүн_амай_тоосоо               =37,849,133
|хүн_ам_эрэмбэ                 =32
|хүн_ам_тооцоолсон_он     =2006
|хүн_амай_тооллого             =35,214,888 
|хүн_амай_тооллого_он   =2002
|хүн_амай_нягтрал_нэгжэ_км2              =41
|хүн_амын нягтшил_эрэмбэ       =159
|ДНБ_ХАЧ                           =27.12 тэрбум доллар
|ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ                    =99
|ДНБ_ХАЧ_он       =2007
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд            =1100 доллар 
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ     =178
|ХХИ                           =0.467
|ХХИ_эрэмбэ                    =159
|ХХИ_он       =2005
|ХХИ_ангилал                  = бага
|мүнгэн_тэмдэгтэ                =[[Танзани шиллинг]]
|мүнгэн_тэмдэгтэ_код         =TZS
|сагай_бүһэ                    =+3
|зуны_цагийн_бүсийн_нэр                =''үгы''
|utc_offset_DST =
|интернет_домэйн                    =.tz
|телефоной_код                    =255
|тэмдэглэл                     =<sup>1</sup>Энэ улсын хүн амын тооцоонд ДОХ-ын улмаас нас барагсад их байгааг тооцсоноор дундаж наслалт багасч, нярайн эндэгдэл өсч, нас баралтын хэмжээ нэмэгдэж, хүн ам болон хүн амын өсөлтийн хувь буурч, хүн амын нас, хүйсний эзлэх хувь өөрчлөгдсөн.<br />² [[Кени]], [[Уганда]]ас залгавал 007-гоор орно.
}}
'''Танзани''', албан ёһоор '''Бүгэдэ Найрамдаха Нэгэдэһэн Танзани Улас''' ([[Суахили хэлэн|Суахили]]: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) — [[Зүүн Африка]]да хойто зүгтэ [[Кени]], [[Уганда]]тай, баруун зүгтэ [[Руанда]], [[Бурунди]], [[Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Конго Улас]]тай, урда зүгтэ [[Замби]], [[Малави]], [[Мозамбик]] уластай хилэлэн оршодог. Зүүн талаараа [[Энэдхэгэй далай]]гаар хүрээлэгдэһэн.

Тус уласай нэрэнь [[Танганьика]] хэмээхэ эхэ газарай нютаг дэбисхэр ба [[Занзибар]] хэмээхэ [[олтирог]]ой нэрэнүүдэй эхинэй үенүүдые ниилүүлһэн нэрэ юм. 1964 ондо [[Британиин Эзэнтэ улас]]ай дээрэхи нэрэ бүхы хоёр колони нэгэдэжэ, Танганьика ба Занзибарай Нэгэдэһэн Бүгэдэ Найрамдаха Уласые байгуулһан болон тэрэ жэлээ нэрээ Бүгэдэ Найрамдаха Нэгэдэһэн Танзани Улас болгон өөршэлбэ.<ref name=factbook>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html "The World Factbook - Tanzania"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127225447/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html |date=2020-11-27 }}, ''[[CIA]]'', 2006</ref>

1996 ондо түрын байгуулгануудынь [[Дар-эс-Салаам]]һаа [[Додома]] руу нүүжэ Додомые уласай ниислэл болгоһон. Дар-эс-Салаамынь тус уласай [[эдэй засаг]]ай гол түб хэбээр байна.<ref name=factbook/><ref name=official_website>[https://archive.is/20120529115134/www.tanzania.go.tz/profilef.html The Tanzania National Website: Country Profile]</ref>

== Түүхэ ==
{{main|Танзаниин түүхэ}}
Мүнөөнэй Танзанинь 1880-1919 ондо [[Германи]]ин [[колони]] болон нэгэ хэһэг байһан. [[Үндэһэтэнүүдэй Лигэ|Үндэһэтэнүүдэй Лигын]] тогтоолоор тус нютаг дэбисхэрые [[Британи]]ин мандатта шэлжүүлһэнээр 1919-1961 ондо иимэ статустай байба. [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн]]ай үедэ энэ нютаг дэбисхэрые сэрэгэй пост болгон ашаглажа байһан болон санхүүгэй тусаламжаһаа гадана зэбсэг хэрэглэлээр хангажа байба. 1960 ондо Британиин захиргаанда байһан Танганьикагай Амбан сайдаар [[Жюлиус Нерере]] томилогдоһон ба 1961 ондо Танганьика тусгаар тогтонход Юрэнхы сайд болоо. [[Танганьика]] 1963 ондо тусгаар тогтониһон хүршэ улас [[Занзибар]]тай 1964 оной дүрбэдүгээр һарын 26-нда нэгэдэжэ Танзани уласые байгуулһан. 1970-аад онһоо хойшо тус уласта анха удаа 1995 ондо [[арадшалал|арадшалһан]] һунгуули болоһоноор нэгэ намын ноёрхол эсэс болоо.

Тусгаар тогтониһонойнгоо һүүлдэ удалгүй [[социалис улас]] болоһон Танзанида эдэй засагыень доройтуулһан бүтэсын өөршэлэлтэ хэхэ нүхэсэлтэйгээр эдийн засгийн тусламж олгогдсон. Тус уласай ниигэм, эдэй засагай хүреэн [[социализм|социалис]] хэбээрээ байха үедэ капитализм руу огосоом шэлжэһэн тула энэ эдэй засагай хүндэрэл бэрхэшээл үүдэһэн юм. 1980-аад ондо Танзаниин [[ДНБ]] үдэһэн болобошье [[хүнэй хүгжэлэй индекс]]ынь буурээ.

Танзаниин эдэй засагай хүгжэл һаад бэрхэшээлтэй тулгаржа байгаа хэдышье тус уласай [[байгаалиин нөөсэ|байгаалиин нөөсын]] экспорт үдэжэ байгаа ушарһаа хэтын түлэб сайтай харагдажа байна.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{Африка}}
{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Африка]]