# Дунда зуун
Дунда зуун (лата: medium aevum) — эртын түүхые дараахи болон Шэнэ сагай түүхые үмэнэхи дэлхэйн түүхын үе.
Дунда зуунай үзэл баримталал XV—XVI зуунда нэбтэрүүлэгдэһэн байна. Һэргэн мандалтын үеын Италиин гуманистууд Римэй эзэнтэ гүрэнэй уналтаһаа хойшо Һэргэн мандалта хүрэтэр үе Европын соёлой «мунхаг зуун» түүхэ гэжэ үзэдэг байгаа. Италиин гуманист Ф. Бьондо түрүүшын системэтэй Европын Дунда зуунай түүхын танилсуулгые бэшэһэн аад, харин Дунда зуун гэһэн нэрэ томьёонь Келлерэй «Дунда зуунай түүхэ» нэрэтэй номой хэблэлые дараа Европын историографиин ухаанда нэршэнхэй. XVIII зуунда дунда зуунай түүхые шудалдаг түүхын эрдэм ухаанай медевистика гэһэн тусхай һалбари бии болобо.

## Үе шатанууд
Дунда зууниие үндэһэн гурбан үедэ хубаагдажа болоно:
- Эртын Дунда зуун (V зуунай һүүл — XI зуун дунда).
- Үндэр Дунда зуун (XI зуунай дунда — XIV зуунай эсэс).
- Хожом Дунда зуун гү, али Эртын Шэнэ саг (XIV—XVI зуун).

- 1328 оной Европо
- 1430 оной Европо
- 1470 оной Европо


## Дунда зуунай түүхын шухала һара үдэрнүүд
- 476 — Баруун Римэй эзэнтэ гүрэнэй уналта.
- 496 — I Хлодвиг Ромада христосой шажантан болоһон.
- 507 — Франкын уласта салическа хуулиин түрүүшын хубилбари бэшэгдэһэн
- 511 — I Хлодвиг наһа бараһан. Франкын улас Хлодвигой хүбүүдэй хороондо хубаагдаһан.
- 527—565 — I Ехэ Юстинианай засаглал.
- 529
  - Монте Кассино хадада монастырь байгуулагдаһан.
  - I Ехэ Юстиниан Платоной Ехэ Академиие хаагдаһан.
- 550 — Балканын хахад аралда Славянуудай экспанси эхилһэн.
- 570 — Мухаммедай түрэһэн үдэр.
- 600—900 — Түб Америкэдэ Майя соёлой сэсэглэлтэ.
- 622 — Мухаммед Меккаһаа Мединада нүүдэһэн (Хиджра).
- 630 — Сербууд ба хорватууд Иллириктэ шиидбэрилжэ эхилһэн.
- 632 — Мухаммедай үхэл.
- 732, 10 һарын 25 — Пуатье байлдаан
- 751 — Богони Пепинэй түрын эрьэлтэ.
- 756 — Богони Пепин Папын уласуудые байгуулһан.
- 768 — Богони Пепин наһа бараһан. Карломан ба Карл хаад болоһон.
- 771 — Карломанай үхэл. Карл Франкын ороной ганса хаан болобо.
- 793 — Викингууд экспансиие эхилһэн.
- 800, 12 һарын 25 — Ехэ Карл эзэн хаан болоһон. Римэй эзэнтэ гүрэн дахин байгуулагдаһан.
- 814 — Ехэ Карл наһандаа хүрөө.
- 843 — Верденэй хэрээ. Франкын гүрэн гурбан хубида хубаагдаһан (Франци, Германи ба Итали).
- 864 — Болгариин христианизаци.
- 882 — Киев ба Новгород нэгэгдэһэн.
- 911 — Людовиг Хүбүүнэй үхэл, Каролингуудай омогой эсэс.
- 919 — Шубуу баригша Генрих Германиин хаанаар һунгагдаһан, саксон омогой эхил.

- 929 — Саксони ба Бавариин гүнлигүүдэй сэрэгүүд Чехи руу добтолоо.
- 955, 8 һарын 10 — Лех голой байлдаан.
- 962, 2 һарын 2 — I Оттогой хаан шэрээндэ залалга.
- 969 — Никифор Фокагай алалга.
- 981 — Киев Улаан Русиие Польшоһоо абаба.
- 988 — Киевын Владимирай хэрээснэг бололго.
- 993 — Энэдхэгтэ Дели байгуулагдаһан.
- 1000 — Викингууд Хойто Америкэ руу экспедицидэ ябаһан.
- 1040 он тухай — Хитадта түрүүшын хэблэхэ хэблэл зохёоһон.
- 1054 — Ехэ Схизма — Христосой шажан зүүн, баруун хэһэгтэ хубаагдадаг.

- 1066 — Байлдан Дагуулагша Вильгельм Англиин добтолгые эхилһэн.
- 1066, 6 һарын 14 — Гастингсын байлдаан.
- 1075 — Dictatus Papae.
- 1077 — IV Генрих Каносса хотодо Римэй Папын экскоммуникациие арилгахые гүйдэнэ.
- 1080, 6 һарын 25 — VII Григорий Папа эсэргүү Германиин епископуудай хурал
- 1085 — Англиин хаан Байлдан Дагуулагша Вильгельм Domesday Book гэһэн татабариин кадастр хэблээ.
- 1095, 11 һарын 18 — Клермоной хурал. II Урбан Папа хэрээһэтэнэй аян дайнай эхилэлые зарлаһан.
- 1096 — Түрүүшын хэрээһэтэнэй аян дайн эхилһэн.
- 1096-1099 — Нэгэдүгээр хэрээһэтэнэй аян дайн.

- 1113 — Госпитальернуудай Орден байгуулагдаһан.
- 1122 — Вормсын Конкордат (Pactum Calixtinum) инвеститура түлөө тэмсэлые дүүргэһэн.
- 1147 — Москва байгуулагдаһан.
- 1147—1149 — Хоёрдугаар хэрээһэтэнэй аян дайн.
- 1152, 4 марта — I Фридрих Барбаросса Германиин хаан шэрээндэ залалга.
- 1155 18 июня — I Фридрих Барбаросса Римэй эзэн хаан шэрээндэ залалга.
- 1161 — Нэгэдүгээр Ганза байгуулагдаһан.
- 1164 — Кларендоной Үндэһэн хуули.
- 1167 — Санкт-Феликс-де-Караман хотодо Катар шажантануудай хурал.
- 1170, 29 декабря — Кентербериин архиепископ Томаса Бекет алагдаһан.
- 1189—1192 — Гурбадугаар хэрээһэтэнэй аян дайн.
- 1190, 10 июня — Германиин эзэн хаан I Фридрих Барбаросса наһа бараһан.
- 1200 — Түб Америкэдэ тольтек соёлой задарал.
- 1202-1204 — Дүрбэдүгээр хэрээһэтэнэй аян дайн.
- 1204 12 апреля — Хэрээһэтэд Константинополиие абаба.

- 1206 — Тэмүүжэн Чингис хаан нэрэ абаһан, Ехэ Монгол Улас байгуулагдаһан.
- 1210 — Хэрээһэнэй Рыцарьнууд Ливониие эзэмдэбэ.
- 1212 — Хүүгэдэй Хэрээһэтэнэй аян дайн.
- 1213 — Альбигойн Хэрээһэтэнэй аян дайн.
- 1214, 27 июля — Германиин эзэн хаан IV Отто болон Англиин хаан Газаргүй Джон, Франциин хаан II Филипп Август сэрэгүүдэй хоорондо Бувине байлдаан. Франциин сэрэгүүдэй илалта.
- 1215
  - Латеранай хурал.
  - Магна Карта — Англиин хаан Джон изагууртануудай дарамта доро түсэбэй болон шүүхын һалбарида хаадай эрхые хизгаарлаха хуулиие гаргаһан.
  - Чингис хаан Бээжэн хотые эзэмдэжэ абаба.
- 1217-1221 — Табадугаар хэрээһэтэнэй аян дайн.

- 1219-1221 — Хойто Хитадта дайн боложо байһаншье һаа, Монголшууд түб Азиин дайн эхилээд Хорезмын эзэнтэ гүрэниие усадхаһан байна.
- 1223 — Монголшууд Калка голой байлдаанда шиидбэрлэхэ илалта абаһан, Монгол болон Зүүн славян сэрэгүүдэй хоорондо анханай дайн.
- 1227 — Чингис хаан наһандаа хүрэбэ.
- 1229 — Үгэдэй хаан Ехэ хаанаар үргэмжэлэгдэбэ.
- 1228—1229 — II Фридрих эзэн хаанай нюурай хэрээһэтэнэй аян дайн.
- 1232 — Монгол Кайфэн хотын бүһэлэлтэ.
- 1234 — Монголшууд Алтан уласые байлдан дагуулжа, Алтан хаан Айжон амяа хорлобо.
- 1236 — Монголшууд Солонгос руу добтолоо. Монгол Европын кампаниин эхилэл.
- 1236-1237 — Монгол-Сүн дайн эхилһэн.
- 1240 — Монголшууд Киевые абаба.
- 1244 — Монсегюр нютагай альбигойцуудые алалга.
- 1246 — Гүюг хаан Ехэ хаанаар үргэмжэлэгдэбэ.
- 1248-1250 — Зургадугаар хэрээһэтэнэй аян дайн.
- 1251— Мүнхэ хаан Ехэ хаанаар үргэмжэлэгдэбэ.
- 1258 — Оксфордой провизинууд.

- 1258, 2 һарын 10 — Монголшууд Багдад хотые эзэмдэһэн. Аббасидай халифатай уналта.
- 1265 — Англиин парламентаризмын эхилэл.
- 1269 — Пагба лама монгол дүрбэлжэн бэшэг танилсуулһан юм.
- 1270 — Долодугаар хэрээһэтэнэй аян дайн.
- 1271 — Хубилай хаан Ехэ Монгол Юань гүрэные байгуулһан.
- 1271-1295 — Марко Поло Венециһээ Ехэ Монгол Улас руу аяндаа ябаһан.
- 1276 — Сүн уласай уналта.
- 1291 — Хэрээһэтэдэй һүүлшын хэрэм Акра хото унаһан.
- 1300 — Варшава байгуулагдаһан.
- 1302 — Францида Эта Женеро (Юрэнхы Уласууд, états généraux) түрүүшынхиеэ хуралдуулна.
- 1309-1377 — Папануудай Авиньоной олзололго.
- 1327 — Тверь хотодо Монгол засагта эсэргүү томо бодолго.

- 1337-1453 — Англи ба Франци хоорондо Зуун жэлэй дайн.
- 1347-1350 — Европын Ехэ Тарбаган тахал.
- 1368 — Мин уласай сэрэгүүд Юань уласай ниислэл Дайду хотые эзэлэн абажа, Юань улас мүхэжэ, Монголшууд хойто газартаа бусан ерэһэн.
- 1368–1644 — Хитадай Мин улас.
- 1370 — Дохолон Тэмүр Тэмүр уласые байгуулба.
- 1378-1417 — Ехэ Баруун Схизма.
- 1382 — Тохтамыш Татаарнуудай Москва булаан эзлэлтэ.
- 1385, 8 һарын 14 — Кревэй Холбоо — Польшын Хаанта Улас ба Литва Ехэ Гүнлигэй хубиин холбоо.
- 1392 — Жүсон Улас байгуулагдаһан.
- 1410, 7 һарын 15 — Грюнвальдын байлдаан.
- 1415, 7 һарын 6 — Ян Гус галдажа алагдаһан.
- 1419 — Чехиин гуситуудай бодолго.
- 1429 — Жанна д’Аркын анханай үзэгдэлгэ.
- 1439, 6 июля — флоренциин холбоо.
- 1453 
  - Англи ба Франци хоорондо Зуун жэлэй дайнай түгэсхэл.
  - Туркууд Константинополиие эзэмдэжэ абаба. Византиин эзэнтэ гүрэнэй уналта.
- 1455 — Гутенбергын Библи.
- 1492
  - Кастилиин хатан хаан Ибериин хахад аралта һүүлшын Лалын шажанта уласые эзэмдэһэн. Реконкиста (reconquista) дүүргэһэн.
  - Христофор Колумб Америкэ түби хүрэбэ. Газар зүйн Ехэ Нээлтын үе эхилһэн.


Дунда зуун
[[Файл:René d'Anjou Livre des tournois France Provence XVe siècle Barthélemy d'Eyck.jpg|мини|300px|[[Бретань|Бретон]] болон бурбон баатарнуудай хоорондо [[рыцарь|рыцариин]] тэмсээн, XV зуун.]]
'''Дунда зуун''' ({{lang-la|medium aevum}}) — эртын түүхые дараахи болон [[Шэнэ саг]]ай түүхые үмэнэхи [[дэлхэй]]н [[түүхэ|түүхын]] үе.

Дунда зуунай үзэл баримталал XV—XVI зуунда нэбтэрүүлэгдэһэн байна. [[Һэргэн мандалтын үе]]ын Италиин гуманистууд [[Римэй эзэнтэ гүрэн]]эй уналтаһаа хойшо Һэргэн мандалта хүрэтэр үе [[Европо|Европын]] соёлой «мунхаг зуун» түүхэ гэжэ үзэдэг байгаа. Италиин гуманист Ф. Бьондо түрүүшын системэтэй Европын Дунда зуунай түүхын танилсуулгые бэшэһэн аад, харин Дунда зуун гэһэн нэрэ томьёонь Келлерэй «Дунда зуунай түүхэ» нэрэтэй номой хэблэлые дараа Европын историографиин ухаанда нэршэнхэй. XVIII зуунда дунда зуунай түүхые шудалдаг түүхын [[шэнжэлхэ ухаан|эрдэм ухаанай]] ''медевистика'' гэһэн тусхай һалбари бии болобо.

== Үе шатанууд ==
Дунда зууниие үндэһэн гурбан үедэ хубаагдажа болоно<ref name>История средних веков. — М., 2003. С. 26-27.</ref>:
* Эртын Дунда зуун (V зуунай һүүл — XI зуун дунда).
* Үндэр Дунда зуун (XI зуунай дунда — XIV зуунай эсэс).
* Хожом Дунда зуун гү, али Эртын [[Шэнэ саг]] (XIV—XVI зуун).
<gallery>
Image:Europe_in_1328.png|[[1328]] оной Европо
Image:Europe in 1430.PNG|[[1430]] оной Европо
Image:Europe in 1470.png|[[1470]] оной Европо
</gallery>
</div>

== Дунда зуунай түүхын шухала һара үдэрнүүд ==
[[Файл:François-Louis Dejuinne (1786-1844) - Clovis roi des Francs (465-511).jpg|thumb|right|Франкуудай хаан I Хлодвиг (465—511)]]
[[Файл:Franks expansion.gif|thumb|right|Франк гүрэнэй газарай хубилалта]]
* '''476 — [[Римэй эзэнтэ гүрэн|Баруун Римэй эзэнтэ гүрэн]]эй уналта.'''
* 496 — I Хлодвиг [[Рома]]да [[христосой шажан]]тан болоһон.
* 507 — Франкын уласта салическа хуулиин түрүүшын хубилбари бэшэгдэһэн
* 511 — I Хлодвиг наһа бараһан. Франкын улас Хлодвигой хүбүүдэй хороондо хубаагдаһан.
* 527—565 — [[I Ехэ Юстиниан]]ай засаглал.
* 529
** Монте Кассино хадада монастырь байгуулагдаһан.
** [[I Ехэ Юстиниан]] Платоной Ехэ Академиие хаагдаһан.
* 550 — [[Балканын хахад арал]]да [[Славянууд]]ай экспанси эхилһэн.
* 570 — [[Мухаммед]]ай түрэһэн үдэр.
* 600—900 — [[Түб Америкэ]]дэ [[Майя]] соёлой сэсэглэлтэ.
* 622 — Мухаммед [[Мекка]]һаа [[Медина]]да нүүдэһэн (Хиджра).
* 630 — [[Сербууд]] ба [[хорватууд]] Иллириктэ шиидбэрилжэ эхилһэн.
* 632 — Мухаммедай үхэл.
* 732, 10 һарын 25 — Пуатье байлдаан
* 751 — [[Богони Пепин]]эй түрын эрьэлтэ.
* 756 — Богони Пепин [[Папын уласууд]]ые байгуулһан.
* 768 — Богони Пепин наһа бараһан. Карломан ба Карл хаад болоһон.
* 771 — Карломанай үхэл. Карл Франкын ороной ганса хаан болобо.
* 793 — [[Викингууд]] экспансиие эхилһэн.
* 800, 12 һарын 25 — [[Ехэ Карл]] эзэн хаан болоһон. Римэй эзэнтэ гүрэн дахин байгуулагдаһан.
* 814 — [[Ехэ Карл]] наһандаа хүрөө.
* 843 — Верденэй хэрээ. Франкын гүрэн гурбан хубида хубаагдаһан ([[Франци]], [[Германи]] ба [[Итали]]).
* 864 — [[Болгари]]ин христианизаци.
* 882 — Киев ба Новгород нэгэгдэһэн.
* 911 — Людовиг Хүбүүнэй үхэл, Каролингуудай омогой эсэс.
* 919 — Шубуу баригша Генрих Германиин хаанаар һунгагдаһан, саксон омогой эхил.
[[Файл:Vasnetsov Bapt Vladimir fresco in Kiev.jpg|thumb|right|Владимир Святославовичай хэрээснэг бололго]]
* 929 — [[Саксони]] ба [[Бавари]]ин гүнлигүүдэй сэрэгүүд [[Чехи]] руу добтолоо.
* 955, 8 һарын 10 — Лех голой байлдаан.
* 962, 2 һарын 2 — I Оттогой хаан шэрээндэ залалга.
* 969 — Никифор Фокагай алалга.
* 981 — Киев Улаан Русиие Польшоһоо абаба.
* 988 — [[Владимир Святославович|Киевын Владимирай]] хэрээснэг бололго.
* 993 — [[Энэдхэг]]тэ [[Дели]] байгуулагдаһан.
* 1000 — Викингууд [[Хойто Америкэ]] руу экспедицидэ ябаһан.
* 1040 он тухай — Хитадта түрүүшын хэблэхэ [[хэблэл]] зохёоһон.
* 1054 — Ехэ Схизма — [[Христосой шажан]] зүүн, баруун хэһэгтэ хубаагдадаг.
[[Файл:Harold dead bayeux tapestry.png|thumb|right|Гарольд Гастингсын байлдаанда алагдаһан.]]
* 1066 — [[Байлдан Дагуулагша Вильгельм]] [[Англи]]ин добтолгые эхилһэн.
* 1066, 6 һарын 14 — Гастингсын байлдаан.
* 1075 — Dictatus Papae.
* 1077 — IV Генрих Каносса хотодо Римэй Папын экскоммуникациие арилгахые гүйдэнэ.
* 1080, 6 һарын 25 — VII Григорий Папа эсэргүү Германиин епископуудай хурал
* 1085 — [[Англи]]ин хаан [[Байлдан Дагуулагша Вильгельм]] Domesday Book гэһэн татабариин кадастр хэблээ.
* 1095, 11 һарын 18 — Клермоной хурал. II Урбан Папа [[хэрээһэтэнэй аян дайн]]ай эхилэлые зарлаһан.
* 1096 — Түрүүшын [[хэрээһэтэнэй аян дайн]] эхилһэн.
* 1096-1099 — [[хэрээһэтэнэй аян дайн|Нэгэдүгээр хэрээһэтэнэй аян дайн]].
[[Файл:Map Crusader states 1135-en.svg|thumb|right|1135 оной Ойрохи Дурна]]
* 1113 — Госпитальернуудай Орден байгуулагдаһан.
* 1122 — Вормсын Конкордат (''Pactum Calixtinum'') инвеститура түлөө тэмсэлые дүүргэһэн.
* 1147 — [[Москва]] байгуулагдаһан.
* 1147—1149 — [[хэрээһэтэнэй аян дайн|Хоёрдугаар хэрээһэтэнэй аян дайн]].
* 1152, 4 марта — I Фридрих Барбаросса Германиин хаан шэрээндэ залалга.
* 1155 18 июня — I Фридрих Барбаросса Римэй эзэн хаан шэрээндэ залалга.
* 1161 — Нэгэдүгээр [[Ганза]] байгуулагдаһан.
* 1164 — Кларендоной Үндэһэн хуули.
* 1167 — Санкт-Феликс-де-Караман хотодо Катар шажантануудай хурал.
* 1170, 29 декабря — Кентербериин архиепископ Томаса Бекет алагдаһан.
* 1189—1192 — [[хэрээһэтэнэй аян дайн|Гурбадугаар хэрээһэтэнэй аян дайн]].
* 1190, 10 июня — Германиин эзэн хаан I Фридрих Барбаросса наһа бараһан.
* 1200 — Түб Америкэдэ тольтек соёлой задарал.
* 1202-1204 — [[хэрээһэтэнэй аян дайн|Дүрбэдүгээр хэрээһэтэнэй аян дайн]].
* 1204 12 апреля — Хэрээһэтэд [[Стамбул|Константинополиие]] абаба.
[[Файл:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|thumb|right|[[Чингис хаан]]]]
* '''1206 — Тэмүүжэн [[Чингис хаан]] нэрэ абаһан, [[Ехэ Монгол Улас]] байгуулагдаһан.'''
* 1210 — Хэрээһэнэй Рыцарьнууд [[Ливони]]ие эзэмдэбэ.
* 1212 — Хүүгэдэй Хэрээһэтэнэй аян дайн.
* 1213 — Альбигойн Хэрээһэтэнэй аян дайн.
* 1214, 27 июля — Германиин эзэн хаан IV Отто болон Англиин хаан Газаргүй Джон, Франциин хаан II Филипп Август сэрэгүүдэй хоорондо Бувине байлдаан. Франциин сэрэгүүдэй илалта.
* 1215
** Латеранай хурал.
** [[Магна Карта]] — Англиин хаан Джон изагууртануудай дарамта доро түсэбэй болон шүүхын һалбарида хаадай эрхые хизгаарлаха хуулиие гаргаһан.
** [[Чингис хаан]] [[Бээжэн]] хотые эзэмдэжэ абаба.
* 1217-1221 — [[Хэрээһэтэнэй аян дайн|Табадугаар хэрээһэтэнэй аян дайн]].
[[Файл:Mongol Empire map.gif|thumb|right|[[Ехэ Монгол Улас]]]]
* 1219-1221 — Хойто Хитадта дайн боложо байһаншье һаа, Монголшууд түб Азиин дайн эхилээд Хорезмын эзэнтэ гүрэниие усадхаһан байна.
* 1223 — Монголшууд Калка голой байлдаанда шиидбэрлэхэ илалта абаһан, Монгол болон Зүүн славян сэрэгүүдэй хоорондо анханай дайн.
* 1227 — [[Чингис хаан]] наһандаа хүрэбэ. 
* 1229 — [[Үгэдэй хаан]] Ехэ хаанаар үргэмжэлэгдэбэ.
* 1228—1229 — II Фридрих эзэн хаанай нюурай хэрээһэтэнэй аян дайн.
* 1232 — Монгол [[Кайфэн хото|Кайфэн хотын]] бүһэлэлтэ. 
* 1234 — Монголшууд [[Алтан улас]]ые байлдан дагуулжа, Алтан хаан Айжон амяа хорлобо. 
* 1236 — Монголшууд Солонгос руу добтолоо. Монгол Европын кампаниин эхилэл.
* 1236-1237 — Монгол-Сүн дайн эхилһэн.
* 1240 — Монголшууд [[Киев]]ые абаба.
* 1244 — Монсегюр нютагай альбигойцуудые алалга. 
* 1246 — [[Гүюг хаан]] Ехэ хаанаар үргэмжэлэгдэбэ.
* 1248-1250 — [[хэрээһэтэнэй аян дайн|Зургадугаар хэрээһэтэнэй аян дайн]].
* 1251— [[Мүнхэ хаан]] Ехэ хаанаар үргэмжэлэгдэбэ.
* 1258 — Оксфордой провизинууд.
[[Файл:Fall Of Baghdad (Diez Albums) (cropped) 2.jpg|мини|[[Багдад]] хотын бүһэлэлтэ]]
* 1258, 2 һарын 10 — Монголшууд [[Багдад]] хотые эзэмдэһэн. [[Аббасидай халифат]]ай уналта.
* 1265 — Англиин парламентаризмын эхилэл.
* 1269 — [[Пагба лама]] монгол [[дүрбэлжэн бэшэг]] танилсуулһан юм.
* 1270 — [[хэрээһэтэнэй аян дайн|Долодугаар хэрээһэтэнэй аян дайн]].
* 1271 — [[Хубилай хаан]] [[Юань улас|Ехэ Монгол Юань гүрэные]] байгуулһан.
* 1271-1295 — [[Марко Поло]] [[Венеции|Венециһээ]] [[Ехэ Монгол Улас]] руу аяндаа ябаһан. 
* 1276 — [[Сүн улас]]ай уналта.
* 1291 — Хэрээһэтэдэй һүүлшын хэрэм [[Акра хото]] унаһан.
* 1300 — [[Варшава]] байгуулагдаһан.
* 1302 — [[Франци]]да [[Эта Женеро]] (Юрэнхы Уласууд, états généraux) түрүүшынхиеэ хуралдуулна. 
* 1309-1377 — Папануудай Авиньоной олзололго. 
* 1327 — Тверь хотодо Монгол засагта эсэргүү томо бодолго.
[[File:Joan of Arc miniature graded.jpg|thumb|right|[[Жанна д’Арк]]]]
* 1337-1453 — Англи ба Франци хоорондо [[Зуун жэлэй дайн]]. 
* 1347-1350 — Европын Ехэ [[Тарбаган тахал]]. 
* '''1368 — [[Мин улас]]ай сэрэгүүд [[Юань улас]]ай ниислэл Дайду хотые эзэлэн абажа, Юань улас мүхэжэ, Монголшууд хойто газартаа бусан ерэһэн.''' 
* 1368–1644 — Хитадай [[Мин улас]].
* 1370 — [[Дохолон Тэмүр]] Тэмүр уласые байгуулба.
* 1378-1417 — Ехэ Баруун Схизма.
* 1382 — Тохтамыш Татаарнуудай Москва булаан эзлэлтэ.
* 1385, 8 һарын 14 — Кревэй Холбоо — Польшын Хаанта Улас ба Литва Ехэ Гүнлигэй хубиин холбоо.
* 1392 — [[Жүсон Улас]] байгуулагдаһан.
* 1410, 7 һарын 15 — Грюнвальдын байлдаан.
* 1415, 7 һарын 6 — Ян Гус галдажа алагдаһан.
* 1419 — Чехиин гуситуудай бодолго.
* 1429 — [[Жанна д’Арк]]ын анханай үзэгдэлгэ. 
* 1439, 6 июля — флоренциин холбоо. 
* 1453 
** Англи ба Франци хоорондо [[Зуун жэлэй дайн]]ай түгэсхэл. 
** '''[[Туркууд]] [[Стамбул|Константинополиие]] эзэмдэжэ абаба. [[Византиин эзэнтэ гүрэн]]эй уналта.''' 
* 1455 — Гутенбергын Библи. 
* 1492
** Кастилиин хатан хаан [[Ибериин хахад арал]]та һүүлшын Лалын шажанта уласые эзэмдэһэн. [[Реконкиста]] (reconquista) дүүргэһэн. 
** '''Христофор Колумб [[Америкэ]] түби хүрэбэ. [[Газар зүйн Ехэ Нээлтын үе]] эхилһэн.'''
 
== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Мүн үзэхэ ==
<div class="reflist4" style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px" >
* {{книга
|автор          = [[Гельмут Кенигсбергер|Кенигсбергер Г.]]
|часть          = 
|заглавие       = Средневековая Европа 
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = М.
|издательство   = [[Весь мир (издательство)|Весь Мир]]
|год            = 1987
|том            = 
|страницы       = 
|страниц        = 374
|серия          =
|isbn           = 5-7777-0091-8
|тираж          = 
}}
* {{книга
|автор          = [[Гуревич, Арон Яковлевич|Гуревич А. Я.]], Харитонович Д. Э.
|часть          = 
|заглавие       = История средних веков 
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 2-е изд
|место          = М.
|издательство   = МБА
|год            = 2008
|том            = 
|страницы       = 
|страниц        = 320
|серия          = Humanitas
|isbn           = 978-5-902445-19-7
|тираж          = 
}}
* {{статья
| автор         = Гуревич А. Я.
| заглавие      = Средневековье как тип культуры
| оригинал      = 
| ссылка        = http://ec-dejavu.ru/m/Middle_Ages_Gurevich.html
| автор издания = 
| издание       = Антропология культуры
| тип           = 
| место         = М.
| издательство  = ОГИ
| год           = 2002
| выпуск        = 1
| том           = 
| номер         = 
| страницы      = 39-55
| isbn          =
}}
* {{книга
|автор          = Егер О. 
|часть          = 
|заглавие       = Всемирная история. Средние века
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 3-е изд. испр. и доп
|издание        = 
|место          = М.
|издательство   = АСТ
|год            = 2006
|том            = 
|страницы       = 
|страниц        = 607
|серия          = 
|isbn           = 5-17-029373-9
|тираж          = 
}}
* {{книга
|автор          =  
|часть          = 
|заглавие       = История средних веков
|оригинал       = 
|ссылка         = http://yanko.lib.ru/books/hist/ist_sred_vv-mgu-a.htm
|ответственный  = Под ред. [[Карпов, Сергей Павлович|С. П. Карпова]]. В 2 тт
|издание        = 4-е изд
|место          = М.
|издательство   = Издательство Московского университета, «Высшая школа»
|год            = 2003
|том            = 
|страницы       = 
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 5-211-04818-0
|тираж          = 
}}
* {{книга
|автор          = Косминский Е. А.
|часть          = 
|заглавие       = Историография средних веков. V век — середина XIX века. Лекции
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = Под ред. Сказкина С. Д., Гутновой Е. В., Левицкого Я. А., Сапрыкина Ю. М.
|издание        = 
|место          = М.
|издательство   = Издательство Московского университета
|год            = 1963
|том            = 
|страницы       = 
|страниц        = 432
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 
}}
* {{книга
|автор          = Ле Гофф Ж.
|часть          = 
|заглавие       = Рождение Европы
|оригинал       = L`Europe est-elle née au Moyen Age? |nodot=1
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = СПб.
|издательство   = Alexandria
|год            = 2007
|том            = 
|страницы       = 
|страниц        = 398
|серия          = Становление Европы
|isbn           = 978-5-903445-04-2
|тираж          = 
}}
* {{книга
|автор          = [[Ле Гофф, Жак|Ле Гофф Ж.]] 
|часть          = 
|заглавие       = Средневековый мир воображаемого
|оригинал       = 
|ссылка         = http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Goff_SrMir/index.php
|ответственный  = Пер. с фр., общ. ред. С. К. Цатуровой
|издание        = 
|место          = М.
|издательство   = Прогресс
|год            = 2001
|том            = 
|страницы       = 
|страниц        = 440 
|серия          = 
|isbn           = 5-01-004673-3 
|тираж          = 
}}
* {{книга
|автор          = Ле Гофф Ж. 
|часть          = 
|заглавие       = Цивилизация средневекового Запада
|оригинал       = 
|ссылка         = http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Goff/index.php
|ответственный  = Пер. с фр., общ. ред. Ю. Л. Бессмертного; Послесл. А. Я. Гуревича
|издание        = 
|место          = М.
|издательство   = Издательская группа Прогресс, Прогресс-Академия
|год            = 1992
|том            = 
|страницы       = 376 
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 5-01-00-3617-7
|тираж          = 
}}
* {{книга
|автор          = [[Люблинская, Александра Дмитриевна|Люблинская А. Д.]]
|часть          = 
|заглавие       = Источниковедение средних веков
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Л.
|издательство   = Издательство ЛГУ
|год            = 1955
|том            = 
|страницы       = 
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 
}}
* {{книга
|автор         = Пиков Г. Г.
|заглавие      = Средние века в исторической науке
|ответственный = 
|ссылка        = http://nobles.narod.ru/mediev01.htm
|место         = 
|издательство  = 
|год           = 
|том           = 
|страниц       = 
|страницы      = 
|isbn          = 
}}
* {{книга
|автор          = 
|часть          = 
|заглавие       = Словарь средневековой культуры
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = Отв. ред. А. Я. Гуревич
|издание        = 
|место          = М.
|издательство   = РОССПЭН
|год            = 2003 
|том            = 
|страницы       = 
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 5-8243-0410-6
|тираж          = 
}}
* {{книга
|автор          = [[Хёйзинга, Йохан|Хёйзинга И.]] 
|часть          = 
|заглавие       = Осень средневековья
|оригинал       = 
|ссылка         = http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Culture/Huiz/index.php
|ответственный  = Отв. ред. С. С. Аверинцев
|издание        = 
|место          = М.
|издательство   = Наука
|год            = 1988
|том            = 
|страницы       = 544
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 5-02-008934-6
|тираж          = 
}}
</div>
* [http://polbu.ru/livancev_gosprav/ К. Е. Ливанцев. История средневекового государства и права] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110420154636/http://polbu.ru/livancev_gosprav/ |date=2011-04-20 }}

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Түүхэ]]


{{Hist-stub}}