# 2022 оной Казахстандахи эсэргүүсэлтэ
2022 оной 1 һарын 2-до Казахстанда байгаалиин газай үнын гэнтэ эгсэ дээшэлһэнэй дараа эсэргүүсэлтэ эхилһэн ба үнын дээшэлгэнь Казахстанай засагай газарай һанахада үндэр эрилтэ ба үнын тогтоолготой холбоотой. Эсэргүүсэлтэ, газарай тоһоной гарадаг газар дээрэ баригдаһан, Жанаозен хотодо эхилһэншье, туһа уласай бусад хотонуудта түргэн тараһан, хамагай томо хото болохо Алимта хотоные оруулалсаад. Засагай газар болон урдын юрэнхылэгшэ Нурсултан Назарбаевдэ ургажа буй сэдьхэлээ ханаагүй байлга олониитын жагсаалда нүлөөлһэн. Казахстанай засагай газарай эсэргүү олониитын оппозици байхагүй тула үймөөные эрхэтэд шууд суглуулһан түһөөтэй. Харюуда Юрэнхылэгшэ Касым-Жомарт Токаев 1 һарын 5-һаа эхилэн Мангыстау Аймагта ба Алимта хотодо онсо байдал зарлаба. Маминай Кабинет тэрэ үдэр отставкада гараһан. Үймөөнэй харюуда Хамтын Аюулгүй Байдалай Хэрээнэй Байгуулга (ХАБХБ) – Армени, Беларусь, Кыргыз, Орос, Таджикистан, мүн Казахстан байдаг зүблэлтын дараахи уласуудай сэрэгэй бүлэг – Казахстанда энхые сахюулха сэрэгээ табихые зүбшөөһэн.

2022 оной Казахстандахи эсэргүүсэлтэ
{{Инфобокс эрхэтэнэй конфликт
| title            = 2022 оной Казахай эсэргүүсэлтэ
| subtitle         = 
| partof           = [[Казахай арадшалалай хүдэлөөн]]
| image            = 2022 Kazakhstan protests — Aqtobe, January 4 (01).jpg
| caption          = [[Актөбе|Актөбедэхи]] эсэргүүсэгшэд, 1 һарын 4, 2022.
| date             = {{start date|2022|1|2|df=y}} – мүнөө
| place            = [[Казахстан]]
| coordinates      = 
| causes           = * Газай сэнэй гэнтын эгсэ дээшэлгэ
* [[Коррупци]]
* [[Авторитаризм]]
* [[Хүнэй эрхэ#Хүнэй эрхын эбдэлгэ|Хүнэй эрхын эбдэлгэ]]
* [[Полициин хархислал]]
| goals            = 
* Түлишын үнын химдаруулга
* [[Касым-Жомарт Токаев|Касым-Жомарт Токаевай]] засагай газарай отставка
* [[Нурсултан Назарбаев|Нурсултан Назарбаевай]] ойроо хүртэшэгүй байлгые хасаха ба [[Казахстанай Аюулгүй Байдалай Зүблэл|Аюулгүй Байдалай Зүблэлэй]] түрүүлэгшын тушаалһаа отставка
* [[Аким (тушаал)|Акимуудай]] (нютагай толгойлогшо) шууд һунгуули
* 1993 оной [[Казахстанай Үндэһэн Хуули|Казахай үндэһэн хуули]] руу бусалга
| methods          = [[Демонстраци (хүнүүд)|Демонстрацинууд]] {{*}} [[Онлайн эдэбхи]] {{*}} [[Үймөөн]] {{*}} [[Забастовко]] {{*}} [[Галдалга]]
| status           = Үргэлжэлжэ буй
* Засагай газар Улас даяар [[онсо байдал]] зарлаба
* [[Хамтын Аюулгүй Байдалай Хэрээнэй Байгуулга|ХАБХБ-ын]] хүсэн Казахстанда табигдаһан
* [[Альмата]]дахи олониитын дээрмэ ба һамуурал
| concessions      = * [[Казахстан Уласай Юрэнхы сайд|Юрэнхы сайд]] Аскар Маминай отставка
* [[Маминай Кабинет|Маминай Кабинетэй]] министрүүдэй отставка
* Назарбаевые Аюулгүй Байдалай Зүблэлэй түрүүлэгшын тушаалһаа абалга
| result           = 
| side1            = '''Эсэргүүсэгшэд''' {{ulist
  |[[File:QDT logo.png|18px]] [[Казахстанай Арадшалһан Шэлэлтэ]]
  |[[File:Democratic Party of Kazakhstan logo.svg|18px]] [[Казахстанай Арадшалһан Нам|Арадшалһан Нам]]
  |[[File:Oyan, Qazaqstan қозғалысының логосы.png|18px]] [[Oyan, Qazaqstan]]
  |{{flagicon image|Flag of the Socialist Movement of Kazakhstan.png}} [[Казахстанай Социалист Хүдэлөөн]]<ref>{{Cite web|date=5 January 2022|title=Забастовки и митинги охватили практически все регионы казахстана|url=http://socialismkz.info/?p=26797|url-status=live|access-date=2022-01-06|website=[[Казахстанай Социалист Хүдэлөөн]]}}</ref>
  |Үймөө хэһэн сагдаанар
}}
| side2            = {{flagicon|KAZ}} '''[[Казахстанай Засагай Газар|Засагай Газар]]:''' {{ulist
  | {{flagicon image|Kazakhstan Armed Forces Flag.svg}} [[Бүгэдэ Найрамдаха Казахстан Уласай Сэрэгэй Хүсэн]]
  | {{flagicon image|Шеврон военной полиции Вооруженных Сил Республики Казахстан.png}} [[Сэрэгэй Сагдаа (Казахстан)|Сэрэгэй Сагдаа]]
  }}
{{flagicon|ХАБХБ}} [[Хамтын Аюулгүй Байдалай Хэрээнэй Байгуулга]]<ref name="NYT">{{Cite news|last1=Hopkins|first1=Valerie|last2=Nechepurenko|first2=Ivan|date=2022-01-05|title=Russia-Allied Forces to Intervene as Unrest Sweeps Kazakhstan|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/01/05/world/europe/kazakhstan-protests-gas-prices.html|access-date=2022-01-06|issn=0362-4331}}</ref> {{ulist
  | {{flag|Армени}}
  | {{flag|Беларусь}}
  | {{flag|Орос}}
  | {{flag|Таджикистан}}
  }}
[[File:Nur Otan logo (2019-).png|18px]] [[Нур Отан]]
| side3            = 
| side4            = 
| leadfigures1     = ''Централизовалхагүй ударидалга''
| leadfigures2     = {{ublist
  | {{flagicon image|Flag of the President of Kazakhstan.svg}} [[Касым-Жомарт Токаев]]
  | {{flagicon|KAZ}} [[Аскар Мамин]]
  | {{flagicon|KAZ}} [[Алихан Смаилов]]
  | {{flagicon|KAZ}} [[Ералы Тугжанов]]
  | {{flagicon|KAZ}} [[Нурсултан Назарбаев]]
  }}
| leadfigures3     = 
| leadfigures4     = 
| howmany1         = 
| howmany2         = 
| howmany3         = 
| howmany4         = 
| casualties1      = *"Хэдэн арбан" наһа бараһан гэжэ мэдээсэһэн<ref name="EUR">{{Cite news|date=2022-01-05|title='Dozens' of Kazakhstan protesters killed by police in overnight, authorities confirm|language=en-US|work=Euronews|url=https://www.euronews.com/2022/01/05/state-of-emergency-in-kazakhstan-amid-protests-over-soaring-gas-prices|access-date=2022-01-06}}</ref> 
*500 шархатаһан<ref name="NYT" />
*200 тушаагдаһан<ref name="NYT" />
| casualties2      = [[Казахстанай Сагдаа|Сагдаа]] ба [[Казахстанай Үндэһэнэй Гварди|Үндэһэнэй Гварди]]:
*12 үхэһэн
*353 шархатаһан (гүрэнэй ажал ябуулагша)<ref name=Kgov>{{Cite web|url=https://www.1tv.ru/news/2022-01-05/419056-vo_vremya_besporyadkov_v_kazahstane_pogibli_8_politseyskih_i_voennyh_317_raneny|title = Во время беспорядков в Казахстане погибли 8 полицейских и военных, 317 ранены. Новости. Первый канал}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-01-05|title=Онлайн-трансляция происходящего в Казахстане|url=https://www.kommersant.ru/doc/5155800|access-date=2022-01-05|website=www.kommersant.ru|language=ru}}</ref>
| casualties3      = 
| casualties4      = 
| fatalities       = 
| injuries         = 
| arrests          = 
| damage           = 
| buildings        = 
| detentions       = 
| charged          = 
| fined            = 
| effect           = 
| effect_label     = 
| casualties_label = 
| notes            = 
| sidebox          = 
}}
2022 оной 1 һарын 2-до [[Казахстан|Казахстанда]] байгаалиин газай үнын гэнтэ эгсэ дээшэлһэнэй дараа эсэргүүсэлтэ эхилһэн ба үнын дээшэлгэнь [[Казахстанай Засагай Газар|Казахстанай засагай газарай]] һанахада үндэр эрилтэ ба үнын тогтоолготой холбоотой. Эсэргүүсэлтэ, газарай тоһоной гарадаг газар дээрэ баригдаһан, [[Жанаозен]] хотодо эхилһэншье, туһа уласай бусад хотонуудта түргэн тараһан,<ref>{{Cite web|last=Lillis|first=Joanna|date=2022-01-03|title=Kazakhstan: Gas price hike fuels Zhanaozen protests|url=https://eurasianet.org/kazakhstan-gas-price-hike-fuels-zhanaozen-protests|url-status=live|access-date=2022-01-04|website=eurasianet.org|language=en}}</ref> хамагай томо хото болохо [[Алимта]] хотоные оруулалсаад. Засагай газар болон урдын юрэнхылэгшэ [[Нурсултан Назарбаев|Нурсултан Назарбаевдэ]] ургажа буй сэдьхэлээ ханаагүй байлга олониитын жагсаалда нүлөөлһэн. Казахстанай засагай газарай эсэргүү олониитын оппозици байхагүй тула үймөөные эрхэтэд шууд суглуулһан түһөөтэй. Харюуда Юрэнхылэгшэ [[Касым-Жомарт Токаев]] 1 һарын 5-һаа эхилэн [[Мангыстау Аймаг|Мангыстау Аймагта]] ба [[Алимта|Алимта хотодо]] онсо байдал зарлаба. [[Маминай Кабинет]] тэрэ үдэр отставкада гараһан.<ref name="reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/markets/commodities/kazakhstan-government-resigns-after-violent-protests-over-fuel-price-2022-01-05/|title=Kazakhstan government's resignation fails to quell protests|work=Reuters|date=5 January 2022|access-date=5 January 2022|last1=Auyezov|first1=Olzhas}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-01-05|title=Kazakhstan protests: government resigns amid rare outbreak of unrest|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/04/kazakhstan-president-declares-state-of-emergency-in-protest-hit-areas|access-date=2022-01-05|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref name="Guardian_Moscow_led_alliance" /> Үймөөнэй харюуда [[Хамтын Аюулгүй Байдалай Хэрээнэй Байгуулга]] (ХАБХБ) – [[Армени]], [[Беларусь]], [[Кыргызстан|Кыргыз]], [[Оросой холбоото улас|Орос]], [[Таджикистан]], мүн [[Казахстан]] байдаг [[Зүблэлтын дараахи уласууд|зүблэлтын дараахи уласуудай]] сэрэгэй бүлэг – Казахстанда [[Энхые сахюулга|энхые сахюулха]] сэрэгээ табихые зүбшөөһэн.

== Мүн үзэхэ ==

* [[2021 оной Дэлхэйн энергетическэ хёморол]]
* [[2018–2020 оной Казахстандахи эсэргүүсэлтэ]]
* [[2020–2021 оной Беларусиин эсэргүүсэлэй жагсаал]]
* [[2021 оной Оросой эсэргүүсэлтэ]]
* [[Евромайдан]], 2013–2014 оной хоорондо Украинадахи эсэргүүсэлтүүд
* [[Желтоксан]], [[Алимта]]дахи 1986 оной 12 һарын эсэргүүсэлтүүд, тэр үедэ ''Алма-Ата'' нэрэтэй байһан
* [[Жанаозенэй алалга]], [[Мангыстау Аймаг|Мангыстау Аймагтахи]] 2011 оной 12 һарын эсэргүүсэлтүүд ба 14 эсэргүүсэгшэд алагдаһан

== Зүүлтэ ==


[[Категори:2022 оной гэмтэ ябадалнууд]]
[[Категори:2022 оной эсэргүүсэлтүүд]]
[[Категори:2022 он Казахстанда|Эсэргүүсэлтүүд]]
[[Категори:Азидахи Галдалга]]
[[Категори:2020-д ондохи Галдалга]]
[[Категори:2022 оной 1 һарын гэмтэ ябадалнууд]]
[[Категори:2022 оной 1 һарын Азидахи үйлэ ябадалнууд]]
[[Категори:Боложо буй эсэргүүсэлтүүд]]
[[Категори:Үнын арсалдаан]]
[[Категори:Казахстандахи Эсэргүүсэлтүүд|2022]]