# Хара тэнгис
Хара тэнгис — зүүн урда Европодо, Анатолиин хахад арал (Турк) дээрэ байрлаха, эхэ газар дундын тэнгис юм. Уг тэнгисиинь Газарай дундада тэнгис, Эгейн тэнгисээр Атлантик далайтай холбогдоно. Босфор хоолойнь Хара тэнгисиие Мрамор тэнгистэй, уламаар Дарданелл хоолойнь Эгейн тэнгистэй холбоно. Эгейн тэнгисиинь Газарай дундада тэнгисэй нэгэ хэһэг гэжэ тоосогдодог байна. Эдэгээр тэнгисүүд (уһанууд) Ази болон Европо тибиин хилэ юм. Хара тэнгисиинь баруун хойто таладаа Керчиин хоолойгоор Азов тэнгистэй холбогдоно.
Хара тэнгисэй ниитэ талбайнь 436400 км2,, хамагай ехэ гүниинь 2200 метр  хүрэнэ. 
Газарай дундада тэнгистэй адли Хара тэнгис рүү жэлдэ 200 км³ Атлантын далайн уһан урдажа ерэхэ болоод ууршалтын уламһаа уһаниинь харисангуй үндэр дабһажалтатай болодог байна. Эхэ газарһаа жэлдэ 320 км³ сэнгэг уһан шудхаха болоод уг тэнгист шудхадаг хамагай томо мүрэн боло Дунай мүрэн юм.
Турк, Болгар, Румын, Украина, Ород, Гүрж уласууд Хара тэнгистэй хилэлнэ. Крым хахад арал— Украинын автономито эрхтэй можо юм.

Хара тэнгис
{{Сүнхэрэг
| name               = Хара тэнгис
| image              = [[Файл:Crimea Laspi Sunset.jpg|250px]]
| image2              = [[Файл:Black Sea map.png|250px]]
| caption            = Хара тэнгисэй газарай зураг
| caption2            = [[Крым]] хахад арал дахи Хара тэнгисэй эрэг
| image_bathymetry   = 
| caption_bathymetry =
| location           =
| coords             = {{Coord|44|N|35|E|type:waterbody_scale:8000000 |display=inline,title}}
| type               = [[Тэнгис]]
| inflow             = [[Дунай мүрэн|Дунай]], [[Днепр мүрэн|Днепр]], [[Риони мүрэн|Риони]], [[Урда Буг]], [[Кызылырмак мүрэн|Кызылырмак]], [[Днестр мүрэн|Днестр]]
| outflow            = [[Босфор хоолой]]
| catchment          =
| basin_countries    = [[Болгари]], [[Румын]], [[Украина]], [[ОХУ]], [[Гүрж]], [[Турк]]
| length             = 1175 км
| width              =
| area               = 436402 км²
| depth              = 1253 м
| max-depth          = 2212 м
| volume             = 547000 км³
| residence_time     =
| shore              =
| elevation          =
| frozen             =
| islands            = 10+
| cities             =
| reference          =
}}
[[Файл:Black-Sea-NASA.jpg|thumb|right|250px|Эгсэ доошо бүтэнээрээ харагдаха Хара тэнгис]]
'''Хара тэнгис''' — зүүн урда [[Европо]]до, [[Анатолиин хахад арал]] ([[Турк]]) дээрэ байрлаха, эхэ газар дундын тэнгис юм. Уг тэнгисиинь [[Газарай дундада тэнгис]], [[Эгейн тэнгис]]ээр [[Атлантик далай]]тай холбогдоно. [[Босфор]] хоолойнь Хара тэнгисиие [[Мрамор тэнгис]]тэй, уламаар [[Дарданелл хоолой]]нь Эгейн тэнгистэй холбоно. Эгейн тэнгисиинь Газарай дундада тэнгисэй нэгэ хэһэг гэжэ тоосогдодог байна. Эдэгээр тэнгисүүд (уһанууд) [[Ази]] болон [[Европо]] [[тиб]]иин хилэ юм. Хара тэнгисиинь баруун хойто таладаа [[Керчиин хоолой]]гоор [[Азов тэнгис]]тэй холбогдоно.

Хара тэнгисэй ниитэ талбайнь 436400 км<sup>2</sup>,<ref>436,400 km² {{cite web |title=Black Sea Geography |work=University of Delaware College of Marine Studies |url=http://www.ocean.udel.edu/blacksea/geography/index.html |date=2003 |accessdate=December 2 |accessyear=2006 |archivedate=2007-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070429164645/http://www.ocean.udel.edu/blacksea/geography/index.html }}</ref>, хамагай ехэ гүниинь 2200 метр <ref>{{cite web |title=Unexpected changes in the oxic/anoxic interface in the Black Sea |work=Nature Publishing Group |url=http://www.nature.com/nature/journal/v338/n6214/abs/338411a0.html |date=30 March 1989 |accessdate=December 2 |accessyear=2006}}</ref> хүрэнэ. 
Газарай дундада тэнгистэй адли Хара тэнгис рүү жэлдэ 200 км³ [[Атлантын далай]]н уһан урдажа ерэхэ болоод ууршалтын уламһаа уһаниинь харисангуй үндэр дабһажалтатай болодог байна. Эхэ газарһаа жэлдэ 320 км³ сэнгэг уһан шудхаха болоод уг тэнгист шудхадаг хамагай томо мүрэн боло [[Дунай мүрэн]] юм<ref>[http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=16477 The Danube Spills into the Black Sea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070322105017/http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=16477 |date=2007-03-22 }} NASA Visible Earth. Retrieved 2 December 2006.</ref>.

[[Турк]], [[Болгар]], [[Румын]], [[Украина]], [[Ород]], [[Гүрж]] уласууд Хара тэнгистэй хилэлнэ<ref>Sosio-economic indicators for the countries of the Black Sea basin. (2001). In UNEP/GRID-Arendal Maps and Graphics Library. Retrieved 2 December 2006 from http://maps.grida.no/go/graphic/sosio_economic_indicators_for_the_countries_of_the_black_sea_basin_giwa.</ref>. [[Крым|Крым хахад арал]]— Украинын автономито эрхтэй можо юм.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
{{commonscat|Black Sea|Хара тэнгис}}
* [http://blacksea.orlyonok.ru/blacksea.shtml Black Sea Environment and Marine Life - Learning Pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415211018/http://blacksea.orlyonok.ru/blacksea.shtml |date=2009-04-15 }}
* [http://www.blacksea-archaeology.org/en/zaks_en.html The Center for Black Sea Archaeology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426061730/http://www.blacksea-archaeology.org/en/zaks_en.html |date=2012-04-26 }}
* [http://www.museum.upenn.edu/Sinop/SinopIntro.htm The Black Sea Trade Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051215163815/http://www.museum.upenn.edu/sinop/SinopIntro.htm |date=2005-12-15 }}
* [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_blacksea.html Earth from Space: Black Sea]
* [http://www.nationalgeographic.com/blacksea/ National Geographic Society]
* [http://www.grid.unep.ch/bsein/ Black Sea Environmental Internet Node]
* [http://sealevel.ns.ca/igcp521/ Black Sea-Mediterranean Corridor during the last 30 ky: UNESCO IGCP 521 WG12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006150829/http://sealevel.ns.ca/igcp521/ |date=2014-10-06 }}

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Тэнгисүүд]]