# Хүхэ мүрэн
Хүхэ мүрэн (хитадаар 長江 «ута мүрэн») — Азидаа хамагай урта, дэлхэйдэ гурбада ордог болоод 6418 километр ута. Хүхэнуур можо (Цинхай) дахи Түбэдэй тэгшэ үндэрлигэй мүльһэн голһоо эхэ абан баруун урдаһаа зүүн урда зүг хүндэлэн урһан түб болон зүүн Хитадай нютагаар урһажа Шанхай хотын тушаа Зүүн Хитадай тэнгистэ шудхадаг. Мүн уһанай шудхалын хэмжээгээрээ дэлхэйн томохон мүрэнэй тоондо багтадаг. Шара мүрэнтэй ойро болоод Хитадай түүхэ, эдэй засаг, соёлой хубида хамагай томо нүлөөтэй байдаг. Хүгжэн сэсэглэжэ бай Хүхэ мүрэнэй бэбшэрэй бүһэ нютагынь Хитад уласай Дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүнэй 20%-ые бүридүүдэг. Хүхэ мүрэниинь хойто болон урта Хитадые соёл болон газар нютагай хубида заагладаг. Мянга мянган жэлэй турша хүмүүн Хүхэ мүрэнэй уһые бохир уһан зайлуулха системэ, уһажуулалта, ажаүйлэдбэрилэлтэ, тээбэрлэлтэ, хилэ зааглаха болон дайнай зорюулалтаар ашаглажа байна. Мүн Хүхэ мүрэнэй Уһан сахилгаан станциинь дэлхэйдэ хамагай томодо тоосогдодог. Һүүлшын жэлүүдтэ мүрэнэй уһан ажаүйлэдбэрилэлэй бохирдол, хүдөө ажа ахуйн хаягдал гэхэ мэтэ хүнэй үйлэ ажалалгаанһаа болоод ехэ бохирдожо байгаа. Мүрэнэй зарим хэһэгые байгаалиин тусгай хамгаалалтатай газарай жагсаалтанда багтаан хамгаалжа байгаа.

## Ном зохёол
- Carles, William Richard, "The Yangtse Chiang", The Geographical Journal, Vol. 12, No. 3 (Sep., 1898), pp. 225–240; Published by: Blackwell Publishing on behalf of The Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers)
- Danielson, Eric N. 2004. Nanjing and the Lower Yangzi, From Past to Present, The New Yangzi River Trilogy, Vol. II. Singapore: Times Editions/Marshall Cavendish. ISBN# 981-232-598-0.
- Danielson, Eric N. 2005. The Three Gorges and The Upper Yangzi, From Past to Present, The New Yangzi River Trilogy, Vol. III. Singapore: Times Editions/Marshall Cavendish. ISBN# 981-232-599-9.
- Grover, David H. 1992  American Merchant Ships on the Yangtze, 1920-1941. Wesport, Conn.: Praeger Publishers.
- Van Slyke, Lyman P. 1988. Yangtze: nature, history, and the river. A Portable Stanford Book. ISBN 0-201-08894-0
- Winchester, Simon. 1996. The River at the Center of the World: A Journey Up the Yangtze and Back in Chinese Time, Holt, Henry & Company, 1996, hardcover, ISBN 0-8050-3888-4; trade paperback, Owl Publishing, 1997, ISBN 0-8050-5508-8; trade paperback, St. Martins, 2004, 432 pages, ISBN 0-312-42337-3

|  | «Хүхэ мүрэн» үгүүлэл хадаа Википедидэ заатагүй байха 1000 эгээн шухала үгүүлэлнүүдэй нэгэн юм. Энэниие дэлгэрэнгы болгожо туһалалсажа хайрлыт! |


Хүхэ мүрэн
{{Сүнхэрэг
| name               = Хүхэ мүрэн ({{nobold|長江}})
| native_name = <small>Чанцзян</small>
| image              = [[File:Dusk on the Yangtze River.jpg|250px]]
| caption            = Боро харанаар Хүхэ мүрэн
| image2   = [[File:Map of the Yangtze River.gif|250px]]
| caption2 = Хүхэ мүрэнэй һабын зураг
| image_bathymetry   =
| caption_bathymetry =
| coords             = 
| type               = [[Мүрэн]]
| rivers             = [[Улаан мүрэн]], [[Хүхэнуур]] ([[Намаг мүрэн]], [[Түбэд]])
| inflow            = [[Ялунцзян]], [[Миньцзян]], [[Цзялин-цзян]] ба [[Ханынуй]] (Изюйхэ)
| outflow            = [[Зүүн Хитадай тэнгис]]
| catchment          =
| basin_countries    = {{flagicon|PRC}} [[Хитад Улас|Хитад]]
| length         = 6300 км<ref>Encyclopaedia Britannica: Yangtze River http://www.britannica.com/eb/article-9110538/Yangtze-River</ref>
| width          =
| catchment           = 1 808 500 км<sup>2</sup> <ref name="chinarivers">{{cite web
  |url=http://china.org.cn/english/eng-shuzi2003/gq/dili5.htm
  |title=Main Rivers
  |publisher=China.org.cn
  |work=National Conditions
  |date=
  |accessdate=2010-07-27}}</ref>
| depth          = 
| max-depth      = ~100 м
| volume         = 
| residence_time = 
| shore          =
| elevation      =
| frozen         =
| islands        = 
| cities         = [[Ибинь]], [[Чунцин]], [[Ухань]], [[Наньжин]]; адаг хажууда — [[Шанхай|Шанхай хотын]] [[далайн буумта]] 
| reference      =
}}

'''Хүхэ мүрэн''' ({{lang-zho|長江}} «''ута мүрэн''») — [[Ази]]даа хамагай урта, дэлхэйдэ гурбада ордог болоод 6418 километр ута. [[Хүхэнуур можо]] (''Цинхай'') дахи Түбэдэй тэгшэ үндэрлигэй мүльһэн голһоо эхэ абан баруун урдаһаа зүүн урда зүг хүндэлэн урһан түб болон зүүн [[Хитад]]ай нютагаар урһажа [[Шанхай|Шанхай хотын]] тушаа [[Зүүн Хитадай тэнгис]]тэ шудхадаг. Мүн уһанай шудхалын хэмжээгээрээ дэлхэйн томохон мүрэнэй тоондо багтадаг. [[Шара мүрэн]]тэй ойро болоод [[Хитадай түүхэ]], [[эдэй засаг]], [[соёл]]ой хубида хамагай томо нүлөөтэй байдаг. Хүгжэн сэсэглэжэ бай Хүхэ мүрэнэй бэбшэрэй бүһэ нютагынь [[БНХАУ|Хитад уласай]] [[Дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүн]]эй 20%-ые бүридүүдэг. Хүхэ мүрэниинь хойто болон урта Хитадые соёл болон газар нютагай хубида заагладаг. Мянга мянган жэлэй турша хүмүүн Хүхэ мүрэнэй уһые бохир уһан зайлуулха системэ, уһажуулалта, ажаүйлэдбэрилэлтэ, тээбэрлэлтэ, хилэ зааглаха болон дайнай зорюулалтаар ашаглажа байна. Мүн Хүхэ мүрэнэй Уһан сахилгаан станциинь дэлхэйдэ хамагай томодо тоосогдодог. Һүүлшын жэлүүдтэ мүрэнэй уһан ажаүйлэдбэрилэлэй бохирдол, хүдөө ажа ахуйн хаягдал гэхэ мэтэ хүнэй үйлэ ажалалгаанһаа болоод ехэ бохирдожо байгаа. Мүрэнэй зарим хэһэгые байгаалиин тусгай хамгаалалтатай газарай жагсаалтанда багтаан хамгаалжа байгаа.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Ном зохёол ==
* Carles, William Richard, [http://www.jstor.org/stable/1774310 "The Yangtse Chiang"], ''[[The Geographical Journal]]'', Vol. 12, No. 3 (Sep., 1898), pp.&nbsp;225–240; Published by: Blackwell Publishing on behalf of The [[Royal Geographical Society]] (with the Institute of British Geographers)
*Danielson, Eric N. 2004. ''Nanjing and the Lower Yangzi, From Past to Present, The New Yangzi River Trilogy, Vol. II''. Singapore: Times Editions/Marshall Cavendish. ISBN# 981-232-598-0.
*Danielson, Eric N. 2005. ''The Three Gorges and The Upper Yangzi, From Past to Present, The New Yangzi River Trilogy, Vol. III''. Singapore: Times Editions/Marshall Cavendish. ISBN# 981-232-599-9.
*Grover, David H. 1992  ''American Merchant Ships on the Yangtze, 1920-1941''. Wesport, Conn.: Praeger Publishers.
*Van Slyke, Lyman P. 1988. ''Yangtze: nature, history, and the river''. A Portable Stanford Book. ISBN 0-201-08894-0
*[[Winchester, Simon]]. 1996. ''[[The River at the Center of the World: A Journey Up the Yangtze and Back in Chinese Time]]'', Holt, Henry & Company, 1996, hardcover, ISBN 0-8050-3888-4; trade paperback, Owl Publishing, 1997, ISBN 0-8050-5508-8; trade paperback, St. Martins, 2004, 432 pages, ISBN 0-312-42337-3

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Гол мүрэн]]