# Башкир хэлэн
Башкир хэлэн (башкираар . Башҡорт теле) — тюрк хэлэн, башкирнуудай үндэһэтэнэй хэлэн. Эжэл-хибчаг дэд бүлэгэй, хибчаг бүлэгэй, тюркын һалаагай алтай хэлэнүүдэй нэгэ. Гол аялгуунууд: зүүн, баруун хойто, урда.
Башкир хэлэн хадаа Башкортостан Уласай албан ёһоной хэлэн. Түрүүшынхиеэ 1920 ондо хуули ёһоор албан ёһоной хэлэнэй статустай болоһон. Мүнөө үедэ албан ёһоной статусынь Башкортостан Уласай Үндэһэн Хуулида баталһан.

## Башкир үзэглэл
Түрүүн башкирнууд сагадай бэшэгэй хэлээр хэрэглэбэ. XIX зуун жэлһээ 1923 хүрэтэр турки хэлэнэй араб бэшэг хэрэглэбэ.
1923 ондо араб үзэгые шэнэшлэн хэрэглэбэ. 1930 лата үзэгые баталһаншье һаа, 1938 оной үбэлдөө дахин шэнэшлээд кирилл үзэгые баталба.
- Лалын шажанай урда үеын хуушан түрэг бэшэг
- Араб үзэгээр бэшэһэн обог, XVI зуун
- Латаар бэшэһэн башкир хэлэнэй һураха бэшэг, 1934
- Башкир (дээдэ) ба ородоор бэшэһэн тэмдэг, Башкортостан
- Уфада башкираар (дээдэ), ородоор ба англяар бэшэһэн тэмдэг

1940—мүнөө:
| А а | Б б | В в | Г г | Ғ ғ | Д д | Ҙ ҙ | Е е |
| Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Ҡ ҡ | Л л |
| М м | Н н | Ң ң | О о | Ө ө | П п | Р р | С с |
| Ҫ ҫ | Т т | У у | Ү ү | Ф ф | Х х | Һ һ | Ц ц |
| Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ә ә |
| Ю ю | Я я |     |     |     |     |     |     |

1928—1940:
| A a | B ʙ | C c | D d | Đ đ | E e | Ə ə | F f |
| G g | Ƣ ƣ | H h | I i | J j | K k | L ʟ | M m |
| N n | N̡ n̡ | O o | Ɵ ɵ | P p | Q q | R r | S s |
| Ş ş | T t | Ѣ ѣ | U u | V v | X x | Y y | Z z |
| Ƶ ƶ | Ƅ ƅ | '   |     |     |     |     |     |


## Хэлэнэй дүрэм
Тюрк хэлэнүүдэй нэгэн болохо башкир хэлэн хадаа залгамал (агглютинативна), SOV (Нэрлүүлэгшэ–нэмэлтэ–үйлэ үгэ) дэглэмтэй.

### Юумэнэй нэрын тонгойлго
|           | Тиин илгал    | аба                 | эжы                   | үхибүүн               | нохой             | миисгэй                 |
| --------- | ------------- | ------------------- | --------------------- | --------------------- | ----------------- | ----------------------- |
| Ганса тоо | Нэрын         | ата ata             | әсәй äsäy             | бала bala             | эт et             | бесәй besäy             |
| Ганса тоо | Хамаанай      | атаның atanıñ       | әсәйҙең äsäyźeñ       | баланың balanıñ       | эттең etteñ       | бесәйҙең besäyźeñ       |
| Ганса тоо | Зүгэй (үгэхэ) | атаға atağa         | әсәйгә äsäygä         | балаға balağa         | эткә etkä         | бесәйгә besäygä         |
| Ганса тоо | Үйлын         | атаны atanı         | әсәйҙе äsäyźe         | баланы balanı         | этте ette         | бесәйҙе besäyźe         |
| Ганса тоо | Оршохын       | атала atala         | әсәйҙә äsäyźä         | балала balala         | эттә että         | бесәйҙә besäyźä         |
| Ганса тоо | Гаралай       | атанан atanan       | әсәйҙән äsäyźän       | баланан balanan       | эттән ettän       | бесәйҙән besäyźän       |
| Олон тоо  | Нэрын         | аталар atalar       | әсәйҙәр äsäyźär       | балалар balalar       | эттәр ettär       | бесәйҙәр besäyźär       |
| Олон тоо  | Хамаанай      | аталарҙың atalarźıñ | әсәйҙәрҙең äsäyźärźeñ | балаларҙың balalarźıñ | эттәрҙең ettärźeñ | бесәйҙәрҙең besäyźärźeñ |
| Олон тоо  | Зүгэй (үгэхэ) | аталарға atalarğa   | әсәйҙәргә äsäyźärgä   | балаларға balalarğa   | эттәргә ettärgä   | бесәйҙәргә besäyźärgä   |
| Олон тоо  | Үйлын         | аталарҙы atalarźı   | әсәйҙәрҙе äsäyźärźe   | балаларҙы balalarźı   | эттәрҙе ettärźe   | бесәйҙәрҙе besäyźärźe   |
| Олон тоо  | Оршохын       | аталарҙа atalarźa   | әсәйҙәрҙә äsäyźärźä   | балаларҙа balalarźa   | эттәрҙә ettärźä   | бесәйҙәрҙә besäyźärźä   |
| Олон тоо  | Гаралай       | аталарҙан atalarźañ | әсәйҙәрҙән äsäyźärźän | балаларҙан balalarźañ | эттәрҙән ettärźän | бесәйҙәрҙән besäyźärźän |


### Түлөөнэй нэрын тонгойлго
| Асууха түлөөнэй нэрэ | Асууха түлөөнэй нэрэ | Асууха түлөөнэй нэрэ | Нюурай түлөөнэй нэрэ | Нюурай түлөөнэй нэрэ | Нюурай түлөөнэй нэрэ | Нюурай түлөөнэй нэрэ | Нюурай түлөөнэй нэрэ | Нюурай түлөөнэй нэрэ | Нюурай түлөөнэй нэрэ |
| Тиин илгал           | хэн                  | юун                  | Ганса тоо            | Ганса тоо            | Ганса тоо            | Олон тоо             | Олон тоо             | Олон тоо             |                      |
| Тиин илгал           | хэн                  | юун                  | I                    | ши                   | тэрэ                 | бидэ                 | таанар               | тэдэнэр              |                      |
| -------------------- | -------------------- | -------------------- | -------------------- | -------------------- | -------------------- | -------------------- | -------------------- | -------------------- | -------------------- |
| Нэрын                | кем kem              | нимә nimä            | мин min              | һин hin              | ул ul                | беҙ beź              | һеҙ heź              | улар ular            |                      |
| Хамаанай             | кемдең kemdeñ        | нимәнең nimäneñ      | минең mineñ          | һинең hineñ          | уның unıñ            | беҙҙең beźźeñ        | һеҙҙең heźźeñ        | уларҙың ularźıñ      |                      |
| Зүгэй (үгэхэ)        | кемгә kemgä          | нимәгә nimägä        | миңә miñe            | һиңә hiñe            | уға uğa              | беҙгә beźgä          | һеҙгә heźgä          | уларға ularğa        |                      |
| Үйлын                | кемде kemde          | нимәне nimäne        | мине mine            | һине hine            | уны unı              | беҙҙе beźźe          | һеҙҙе heźźe          | уларҙы ularźı        |                      |
| Оршохын              | кемдә kemdä          | нимәлә nimälä        | миндә mindä          | һиндә hindä          | унда unda            | беҙҙә beźźä          | һеҙҙә heźźä          | уларҙа ularźa        |                      |
| Гаралай              | кемдән kemdän        | нимәнән nimänän      | минән minän          | һинән hinän          | унан unan            | беҙҙән beźźäñ        | һеҙҙән heźźäñ        | уларҙан ularźan      |                      |

| Зааха түлөөнэй нэрэ | Зааха түлөөнэй нэрэ | Зааха түлөөнэй нэрэ | Зааха түлөөнэй нэрэ | Зааха түлөөнэй нэрэ | Зааха түлөөнэй нэрэ | Зааха түлөөнэй нэрэ | Зааха түлөөнэй нэрэ | Зааха түлөөнэй нэрэ   |
| Тиин илгал          | Ганса тоо           | Ганса тоо           | Ганса тоо           | Ганса тоо           | Олон тоо            | Олон тоо            | Олон тоо            | Олон тоо              |
| Тиин илгал          | энэ                 | энэ                 | тэрэ                | тэрэ                | эдэ                 | эдэ                 | тэдэ                | тэдэ                  |
| ------------------- | ------------------- | ------------------- | ------------------- | ------------------- | ------------------- | ------------------- | ------------------- | --------------------- |
| Нэрын               | был bıl             | ошо oşo             | шул şul             | теге tege           | былар bılar         | ошолар oşolar       | шулар şular         | тегеләр tegelär       |
| Хамаанай            | бының bınıñ         | ошоноң oşonoñ       | шуның şunıñ         | тегенең tegeneñ     | быларҙың bılarźıñ   | ошоларҙың oşolarźıñ | шуларҙың şularźıñ   | тегеләрҙең tegelärźeñ |
| Зүгэй (үгэхэ)       | быға bığa           | ошоға oşoğa         | шуға şuğa           | тегегә tegegä       | быларға bılarğa     | ошоларға oşolarğa   | шуларға şularğa     | тегеләргә tegelärgä   |
| Үйлын               | быны bını           | ошоно oşona         | шуны şunı           | тегене tegene       | быларҙы bılarźı     | ошоларҙы oşolarźı   | шуларҙы şularźı     | тегеләрҙе tegelärźe   |
| Оршохын             | бында bında         | ошонда oşonda       | шунда şunda         | тегендә tegenda     | быларҙа bılarźa     | ошоларҙа oşolarźa   | шуларҙа şularźa     | тегеләрҙә tegelärźä   |
| Гаралай             | бынан bınan         | ошонан oşonan       | шунан şunan         | тегенән tegenän     | быларҙан bılarźan   | ошоларҙан oşolarźan | шуларҙан şularźan   | тегеләрҙән tegelärźän |


Башкир хэлэн
{{Infobox language
|boxsize  =  250px
|name=Башкир хэлэн
|nativename=Башҡорт теле, башҡортса
|states= {{flagcountry|Bashkortostan}}
|ethnicity=[[Башкирнууд]]
|speakers=1,22 сая
|date=2010 
|ref=e17
|familycolor=Altaic
|fam1=[[тюрк хэлэнүүд|Тюрк хэлэнүүд]]
|fam2=[[Эжэл-хибчаг хэлэнүүд|Эжэл-хибчаг]]
|fam3=[[Хибчаг хэлэнүүд|Хибчаг]]
|fam4=Хойто хибчаг
|nation= [[File:Flag of Russia.svg|20px|link=Орос]] ''[[Орос]]'': 
*{{flagcountry|Bashkortostan}}
|agency=[[Оросой Эрдэм Ухаанай Академи]]ин [http://www.ufaras.ru/?part_id=328 Уфын Эрдэмэй Түбэй Хэлэнэй ба уран зохёолой түүхын хүреэлэн]
|script=[[Кирилл үзэг|Кирилл]], [[Лата үзэг]]
|iso1=ba
|iso2=bak
|iso3=bak
|glotto=bash1264
|glottorefname=Bashkir
|notice=IPA
|map=Bashkir language in the Russian Empire (1897).svg
|mapcaption = 1897 оной байдалаар башкир хэлэнэй тааралга
}}
'''Башкир хэлэн''' ({{lang-ba|. Башҡорт теле}}) — [[тюрк хэлэнүүд|тюрк хэлэн]], [[башкирнууд]]ай үндэһэтэнэй [[хэлэн]]. [[Эжэл-хибчаг хэлэнүүд|Эжэл-хибчаг дэд бүлэгэй]], [[хибчаг хэлэнүүд|хибчаг бүлэгэй]], тюркын һалаагай [[алтай хэлэнүүд]]эй нэгэ. Гол аялгуунууд: зүүн, баруун хойто, урда.

Башкир хэлэн хадаа [[Башкортостан|Башкортостан Уласай]] албан ёһоной хэлэн<ref>Закон Республики Башкортостан «О языках народов Республики Башкортостан», 1999</ref>. Түрүүшынхиеэ 1920 ондо хуули ёһоор албан ёһоной хэлэнэй статустай болоһон<ref>{{книга
 |автор         = 
 |заглавие      = История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. [[Кульшарипов, Марат Махмутович|М. М. Кульшарипов]]; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН
 |ссылка        = 
 |ответственный = 
 |место         = Уфа
 |издательство  = Гилем
 |год           = 2010
 |том           = V
 |страниц       = 468
 |страницы      = 342
 |isbn          = 978-5-7501-1199-2
}}</ref>. Мүнөө үедэ албан ёһоной статусынь Башкортостан Уласай Үндэһэн Хуулида баталһан<ref>[http://www.gsrb.ru/ru/lawmaking/law/8115/ Конституция Республики Башкортостан. ч.4 статья 1]</ref>.

== Башкир үзэглэл ==

Түрүүн башкирнууд [[Сагадай хэлэн|сагадай]] бэшэгэй хэлээр хэрэглэбэ. XIX зуун жэлһээ 1923 хүрэтэр турки хэлэнэй [[араб үзэг|араб бэшэг]] хэрэглэбэ.

1923 ондо араб үзэгые шэнэшлэн хэрэглэбэ. 1930 [[лата үзэг]]ые баталһаншье һаа, 1938 оной үбэлдөө дахин шэнэшлээд [[кирилл үзэг]]ые баталба.

<gallery heights="150px">
File:Bashkir runes.png|Лалын шажанай урда үеын хуушан түрэг бэшэг
File:Shezhere jurmati.JPG|Араб үзэгээр бэшэһэн обог, XVI зуун
File:GIshbulat UkiuKitabi.jpg|Латаар бэшэһэн башкир хэлэнэй һураха бэшэг, 1934
File:IlshatsSermen.jpg|Башкир (дээдэ) ба ородоор бэшэһэн тэмдэг, [[Башкортостан]]
File:Inscription in Ufa Airport.jpg|Уфада башкираар (дээдэ), [[ород хэлэн|ородоор]] ба [[англи хэлэн|англяар]] бэшэһэн тэмдэг
</gallery>

'''1940—мүнөө:'''
{| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ғ ғ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҙ ҙ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҡ ҡ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ң ң
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ө ө
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҫ ҫ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ү ү
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Һ һ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ә ә
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я
|
|
|
|
|
|
|-
|}

'''1928—1940:'''
{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B ʙ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Đ đ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ə ə
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ƣ ƣ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L ʟ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N̡ n̡
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ɵ ɵ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ѣ ѣ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | X x
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ƶ ƶ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ƅ ƅ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ' 
|}

== Хэлэнэй дүрэм ==
Тюрк хэлэнүүдэй нэгэн болохо башкир хэлэн хадаа [[залгамал хэлэнүүд|залгамал]] (агглютинативна), [[Нэрлүүлэгшэ–нэмэлтэ–үйлэ үгэ|SOV]] (Нэрлүүлэгшэ–нэмэлтэ–үйлэ үгэ) дэглэмтэй<ref>{{cite web |url=http://www.transparent.com/learn-bashkir/overview.html |title=Overview of the Bashkir Language |work=Learn the Bashkir Language & Culture |publisher=Transparent Language |accessdate=4 Nov 2011 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028220901/http://www.transparent.com/learn-bashkir/overview.html }}</ref>.

===Юумэнэй нэрын тонгойлго===
{{clear}}
{|class="wikitable" style="margin:auto;width:90%;"
! !! Тиин илгал  !! аба !! эжы !! үхибүүн !! нохой !! миисгэй
|-
! rowspan="6" | Ганса тоо !! Нэрын
| ата <small>''ata''</small> || әсәй <small>''äsäy''</small> || бала <small>''bala''</small> || эт <small>''et''</small> || бесәй <small>''besäy''</small>
|-
! Хамаанай
| атаның <small>''atanıñ''</small> || әсәйҙең <small>''äsäyźeñ''</small> || баланың <small>''balanıñ''</small> || эттең <small>''etteñ''</small> || бесәйҙең <small>''besäyźeñ''</small>
|-
! Зүгэй (үгэхэ)
| атаға <small>''atağa''</small> || әсәйгә <small>''äsäygä''</small> || балаға <small>''balağa''</small> || эткә <small>''etkä''</small> || бесәйгә <small>''besäygä''</small>
|-
! Үйлын
| атаны <small>''atanı''</small> || әсәйҙе <small>''äsäyźe''</small> || баланы <small>''balanı''</small> || этте <small>''ette''</small> || бесәйҙе <small>''besäyźe''</small>
|-
! Оршохын
| атала <small>''atala''</small> || әсәйҙә <small>''äsäyźä''</small> || балала <small>''balala''</small> || эттә <small>''että''</small> || бесәйҙә <small>''besäyźä''</small>
|-
! Гаралай
| атанан <small>''atanan''</small> || әсәйҙән <small>''äsäyźän''</small> || баланан <small>''balanan''</small> || эттән <small>''ettän''</small> || бесәйҙән <small>''besäyźän''</small>
|-
! rowspan="6" | Олон тоо !! Нэрын
| аталар <small>''atalar''</small> || әсәйҙәр <small>''äsäyźär''</small> || балалар <small>''balalar''</small> || эттәр <small>''ettär''</small> || бесәйҙәр <small>''besäyźär''</small>
|-
! Хамаанай
| аталарҙың <small>''atalarźıñ''</small> || әсәйҙәрҙең <small>''äsäyźärźeñ''</small> || балаларҙың <small>''balalarźıñ''</small> || эттәрҙең <small>''ettärźeñ''</small> || бесәйҙәрҙең <small>''besäyźärźeñ''</small>
|-
! Зүгэй (үгэхэ)
| аталарға <small>''atalarğa''</small> || әсәйҙәргә <small>''äsäyźärgä''</small> || балаларға <small>''balalarğa''</small> || эттәргә <small>''ettärgä''</small> || бесәйҙәргә <small>''besäyźärgä''</small>
|-
! Үйлын
| аталарҙы <small>''atalarźı''</small> || әсәйҙәрҙе <small>''äsäyźärźe''</small> || балаларҙы <small>''balalarźı''</small> || эттәрҙе <small>''ettärźe''</small> || бесәйҙәрҙе <small>''besäyźärźe''</small>
|-
! Оршохын
| аталарҙа <small>''atalarźa''</small> || әсәйҙәрҙә <small>''äsäyźärźä''</small> || балаларҙа <small>''balalarźa''</small> || эттәрҙә <small>''ettärźä''</small> || бесәйҙәрҙә  <small>''besäyźärźä''</small>
|-
! Гаралай
| аталарҙан <small>''atalarźañ''</small> || әсәйҙәрҙән <small>''äsäyźärźän''</small> || балаларҙан <small>''balalarźañ''</small> || эттәрҙән <small>''ettärźän''</small> || бесәйҙәрҙән <small>''besäyźärźän''</small>
|-
|}

===Түлөөнэй нэрын тонгойлго===
{{clear}}
{|class="wikitable" style="margin:auto;width:90%;"

! colspan="3" | Асууха түлөөнэй нэрэ !! colspan="7" | Нюурай түлөөнэй нэрэ
|-
! rowspan="2" | Тиин илгал !! rowspan="2" | хэн !! rowspan="2" | юун !! colspan="3" | Ганса тоо !! colspan="3" | Олон тоо
|-
! I !! ши !! тэрэ !! бидэ !! таанар !! тэдэнэр
|-
! Нэрын
| кем <small>''kem''</small> || нимә <small>''nimä''</small> || мин <small>''min''</small> || һин <small>''hin''</small> || ул <small>''ul''</small> || беҙ <small>''beź''</small> || һеҙ <small>''heź''</small> || улар <small>''ular''</small>
|-
! Хамаанай
| кемдең <small>''kemdeñ''</small> || нимәнең <small>''nimäneñ''</small> || минең <small>''mineñ''</small> || һинең <small>''hineñ''</small> || уның <small>''unıñ''</small> || беҙҙең <small>''beźźeñ''</small> || һеҙҙең <small>''heźźeñ''</small> || уларҙың <small>''ularźıñ''</small>
|-
! Зүгэй (үгэхэ)
| кемгә <small>''kemgä''</small> || нимәгә <small>''nimägä''</small> || миңә <small>''miñe''</small> || һиңә <small>''hiñe''</small> || уға <small>''uğa''</small> || беҙгә <small>''beźgä''</small> || һеҙгә <small>''heźgä''</small> || уларға  <small>''ularğa''</small>
|-
! Үйлын
| кемде <small>''kemde''</small> || нимәне <small>''nimäne''</small> || мине <small>''mine''</small> || һине <small>''hine''</small> || уны <small>''unı''</small> || беҙҙе <small>''beźźe''</small> || һеҙҙе <small>''heźźe''</small> || уларҙы <small>''ularźı''</small>
|-
! Оршохын
| кемдә <small>''kemdä''</small> || нимәлә <small>''nimälä''</small> || миндә <small>''mindä''</small> || һиндә <small>''hindä''</small> || унда <small>''unda''</small> || беҙҙә <small>''beźźä''</small> || һеҙҙә <small>''heźźä''</small> || уларҙа <small>''ularźa''</small>
|-
! Гаралай
| кемдән <small>''kemdän''</small> || нимәнән <small>''nimänän''</small> || минән <small>''minän''</small> || һинән <small>''hinän''</small> || унан <small>''unan''</small> || беҙҙән <small>''beźźäñ''</small> || һеҙҙән <small>''heźźäñ''</small> || уларҙан <small>''ularźan''</small>
|-
|}

{|class="wikitable" style="margin:auto;width:90%;"

! colspan="9" | Зааха түлөөнэй нэрэ
|-
! rowspan="2" | Тиин илгал !! colspan="4" | Ганса тоо !! colspan="4" | Олон тоо
|-
! colspan="2" | энэ !! colspan="2" | тэрэ !! colspan="2" | эдэ !! colspan="2" | тэдэ
|-
! Нэрын
| был <small>''bıl''</small> || ошо <small>''oşo''</small> || шул <small>''şul''</small> || теге <small>''tege''</small> || былар <small>''bılar''</small> || ошолар <small>''oşolar''</small> || шулар <small>''şular''</small> || тегеләр <small>''tegelär''</small>
|-
! Хамаанай
| бының <small>''bınıñ''</small> || ошоноң <small>''oşonoñ''</small> || шуның <small>''şunıñ''</small> || тегенең <small>''tegeneñ''</small> || быларҙың <small>''bılarźıñ''</small> || ошоларҙың <small>''oşolarźıñ''</small> || шуларҙың <small>''şularźıñ''</small> || тегеләрҙең <small>''tegelärźeñ''</small>
|-
! Зүгэй (үгэхэ)
| быға <small>''bığa''</small> || ошоға <small>''oşoğa''</small> || шуға <small>''şuğa''</small> || тегегә <small>''tegegä''</small> || быларға <small>''bılarğa''</small> || ошоларға <small>''oşolarğa''</small> || шуларға <small>''şularğa''</small> || тегеләргә <small>''tegelärgä''</small>
|-
! Үйлын
| быны <small>''bını''</small> || ошоно <small>''oşona''</small> || шуны <small>''şunı''</small> || тегене <small>''tegene''</small> || быларҙы <small>''bılarźı''</small> || ошоларҙы <small>''oşolarźı''</small> || шуларҙы <small>''şularźı''</small> || тегеләрҙе <small>''tegelärźe''</small>
|-
! Оршохын
| бында <small>''bında''</small> || ошонда <small>''oşonda''</small> || шунда <small>''şunda''</small> || тегендә <small>''tegenda''</small> || быларҙа <small>''bılarźa''</small> || ошоларҙа <small>''oşolarźa''</small> || шуларҙа <small>''şularźa''</small> || тегеләрҙә <small>''tegelärźä''</small>
|-
! Гаралай
| бынан <small>''bınan''</small> || ошонан <small>''oşonan''</small> || шунан <small>''şunan''</small> || тегенән <small>''tegenän''</small> || быларҙан <small>''bılarźan''</small> || ошоларҙан <small>''oşolarźan''</small> || шуларҙан <small>''şularźan''</small> || тегеләрҙән <small>''tegelärźän''</small>
|-
|}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{stub}}

[[Категори:Башкортостан]]
[[Категори:Хэлэнүүд]]