# Бимба (гараг)
Бимба гараг (түбэдөөр སྤེན་པ།; тэмдэг: ) — Наранай аймагай хоёрдохи томо гараг (Пүрбын дараа), Наранһаа тоолбол зургаадахи гараг юм. Бимба болон Пүрбэ, Далайн ван, Тэнгэриин ван Нараниие хиин гарагууд гэдэг.
Бимба гарагынь уһантүрэгшэ болон бага хэмжээнэй гели зэргэһээ тогтоно. Бүтэсынь шулуулиг, мүльһэнһөө тогтохо сүмэ, металл уһантүрэгшэһөө тогтохо манти ба хиин гадаад дабхараа юм. Гаданахи агаар мандалынь /юрэнхыдөө үнгэлиг бэшэшье гэһэн хааяа удаан оршохо онсолгонууд бии болодог. Бимба дээрэ һалхинай хурдан 1,800 км/сагта хүрэхэ болоод энэнь Пүрбынхиһаа харисангы ехэ юм. Татадаг хүсэниинь Дэлхэйн болон Пүрбын хүсэнүүдэй дундажа оршом юм.
Бимбань мүльһэн, бага хэмжээнэй шулуунай хэлтэрхы, тооһонһоо тогтохо сахиргын системэтэй. Гарагые одоогоор жаран нэгэн дахуул тойрожобо тогтооһон болоод үүнһээ гадана хэды зуун дахуулансарнууд сахирга дотор оршоно. Бимбын хамагай томо дахуул Титаниинь Наранай аймагай хоёрдохи томо дахуул (Пүрбын Ганимедэй дараа ороно) болоод Һагба гарагһаашье томо хэмжээтэй. Үүнһээ гадана ехэхэн хэмжээнэй агаар мандалтай сорын ганса дахуул юм.
Бимбын ород нэрэ сатурн — Римэй хүдөө ажахы, ургасын бурхан Сатурнай нэрээр нэрэлэгдэһэн. Одон ороной тэмдэгынь тухайн бурханай хадуур болоно (юникод: ♄).

Бимба (гараг)
{{Гараг
| bgcolour = #FFCC66 
| name = Бимба
| symbol = [[Файл:Saturn symbol (bold).svg|24px|alt=♄|Бямба гарагийн одон орны тэмдэг]] 
| image = [[Файл:Saturn during Equinox.jpg|frameless|center|upright=1.5|Бямба]]
| caption = [[Кассини-Хюгейнс|Кассини]] хөлгөөр авсан зураг
| orbit_ref =
<ref name=horizons>{{cite web
 | last = Yeomans | first = Donald K. | date = 2006-07-13
 | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons
 | title = HORIZONS System | publisher = NASA JPL
 | accessdate = 2007-08-08 }}—At the site, go to the "web interface" then select "Ephemeris Type: ELEMENTS", "Target Body: Saturn Barycenter" and "Center: Sun".</ref><ref name=barycenter>Orbital elements refer to the barycenter of the Saturn system, and are the instantaneous [[osculating orbit|osculating]] values at the precise [[J2000]] epoch. Barycenter quantities are given because, in contrast to the planetary centre, they do not experience appreciable changes on a day-to-day basis from to the motion of the moons.</ref>
| epoch = J2000
| apoapsis = 1,513,325,783&nbsp;км<br />10.115&nbsp;958&nbsp;04 [[одон орны нэгж|а.н.]]
| periapsis = 1,353,572,956&nbsp;км<br />9.048&nbsp;076&nbsp;35 а.н.
| semimajor = 1,433,449,370 км<br />9.582&nbsp;017&nbsp;20 а.н.
| eccentricity = 0.055&nbsp;723&nbsp;219
| period = 10,832.327 [[үдэр]]<br />29.657&nbsp;296 [[Юлианы жил (одон орон)|жил]]
| synodic_period = 378.09 үдэр<ref name="fact"/>
| avg_speed = 9.69&nbsp;км/с<ref name="fact"/>
| inclination = 2.485&nbsp;240° ([[Эклиптик]]т)<br />5.51° ([[Эклиптик|Наранай экваторт]])<br />0.93° ([[Тогтмол хавтан]]д)<ref name=meanplane>{{cite web
  |date=2009-04-03
  |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter
  |url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif
  |accessdate=2009-04-10
  |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif
  |archivedate=2009-04-20
  }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524145440/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=2015-05-24 }} written by Aldo Vitagliano; see also [[Invariable plane]])</ref>
| asc_node = 113.642&nbsp;811°
| arg_peri = 336.013&nbsp;862°
| mean_anomaly = 320.346&nbsp;750°
| satellites = [[Бямбаийн дагуулууд|харагдсан ~ 200 (тогтмол орбиттой 61)]]
|maximum distance from sun = 1.5 тэрбум км
|minimum distance from sun = 1.35 тэрбум км
| physical_characteristics = yes
| flattening = 0.097&nbsp;96 ± 0.000&nbsp;18 <!-- calculated using data from ref name=Seidelmann2007 -->
| equatorial_radius = 60,268 ± 4&nbsp;км<ref name=Seidelmann2007>{{cite journal|last= Seidelmann|first= P. Kenneth|coauthors= Archinal, B. A.; A’hearn, M. F.; et al.|title= Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006|journal= Celestial Mech. Dyn. Astr. |volume=90|pages=155–180|year=2007|doi=10.1007/s10569-007-9072-y|url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y}}</ref><ref name=1bar>Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure</ref><br />9.4492 Дэлхэй
| polar_radius = 54,364 ± 10&nbsp;км<ref name=Seidelmann2007/><ref name=1bar/><br />8.5521 Дэлхэй
| surface_area = 4.27{{e|10}} км²<ref name=1bar/><ref name="nasafact">[http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&Display=Facts NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts & Figures]</ref><br />83.703 Дэлхэй
| volume = 8.2713{{e|14}} км³<ref name="fact">{{cite web
|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html
|title = Saturn Fact Sheet
|publisher = NASA
|last = Williams
|first = Dr. David R.
|accessdate = 2007-07-31
|date = September 7, 2006}}</ref><ref name=1bar/><br />763.59 Дэлхэй
| mass = 5.6846{{e|26}} кг<ref name="fact"/><br />95.152 Дэлхэй
| density = 0.687 г/см³<ref name="fact"/><ref name=1bar/><br /> ([[ус]]наас бага)
| surface_grav = 8.96 [[хурдатгал|м/с²]]<ref name="fact"/><ref name=1bar/><br />0.914 [[хүндийн хүчний хурдатгал|''g'']]
| escape_velocity = 35.5&nbsp;км/с<ref name="fact"/><ref name=1bar/>
| sidereal_day = 0.439 – 0.449 үдэр<ref name="saturnDay">{{cite web
|url = http://www.space.com/scienceastronomy/070906_saturn_day.html
|title = Length of Saturn's Day Revised
|publisher = Space.com
|last = Than
|first = Ker
|accessdate = 2007-09-06
|date = September 6, 2007}}</ref><br /> (10 саг 32 – 47 мин)
| rot_velocity = 9.87&nbsp;км/с<ref name=1bar/><br />35&nbsp;500&nbsp;км/саг
| axial_tilt = 26.73°<ref name="fact"/>
| right_asc_north_pole = 2 саг 42 мин 21 сек<br />40.589°<ref name=Seidelmann2007/>
| declination = 83.537°<ref name=Seidelmann2007/>
| albedo = 0.342 ([[Бондын албедо|бонд]])<br />
0.47 ([[Геометр албедо|геом.]])<ref name="fact"/>
| magnitude = +1.2 to -0.24<ref name="magnitude">{{cite web
|url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200101/ai_n8933308
|title = Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000
|accessdate = 2007-10-14
|last = Schmude
|first = Richard W Junior
|year = 2001
|publisher = Georgia Journal of Science}}</ref>
| angular_size = 14.5" — 20.1"<ref name="fact"/><br />(сагирагуудыг тооцолгүй)
| temperatures = yes
| temp_name1 = 1 бар түвшин
| min_temp_1 = 
| mean_temp_1 = 134&nbsp;[[Kelvin|K]]<ref name="fact"/>
| max_temp_1 = 
| temp_name2 = 0.1 бар
| min_temp_2 = 
| mean_temp_2 = 84&nbsp;K<ref name="fact"/>
| max_temp = 
| atmosphere = yes
| atmosphere_ref =
<ref name="fact"/>
| scale_height = 59.5 км
| atmosphere_composition = 
<table>
<tr><td>
~96%</td><td>[[Уһантүрэгшэ]] (H<sub>2</sub>)
</td></tr><tr><td>
~3%</td><td>[[Гели]]
</td></tr><tr><td>
~0.4%</td><td>[[Метан]]
</td></tr><tr><td>
~0.01%</td><td>[[Аммон]]
</td></tr><tr><td>
~0.01%</td><td>[[Уһантүрэгшын детрит]] (HD)
</td></tr><tr><td>
0.000&nbsp;7%</td><td>[[Этан]]
</td></tr><tr><td>
'''Мүльһэнүүд''':</td><td>
</td></tr><tr><td>
</td><td>[[Аммон]]
</td></tr><tr><td>
</td><td>[[Уһан]]
</td></tr><tr><td>
</td><td>[[Аммоний гидросульфид]](NH<sub>4</sub>SH)
</td></tr></table>
}}
'''Бимба гараг''' ({{lang-bod|སྤེན་པ།}}; тэмдэг: [[File:Saturn symbol (fixed width).svg|16px|♄]]) — [[Наранай аймаг]]ай хоёрдохи томо гараг ([[Пүрбэ (гараг)|Пүрбын]] дараа), [[Наран]]һаа тоолбол зургаадахи гараг юм. Бимба болон [[Пүрбэ (гараг)|Пүрбэ]], [[Далайн ван]], [[Тэнгэриин ван]] Нараниие хиин гарагууд гэдэг.

Бимба гарагынь [[уһантүрэгшэ]] болон бага хэмжээнэй [[гели]] зэргэһээ тогтоно.<ref name="Voyager Summary 1">{{cite web
|title = Voyager Saturn Science Summary
|url = http://www.solarviews.com/eng/vgrsat.htm
|first = Calvin
|middle = J.
|last = Hamilton
|accessdate = 2007-07-05
|year = 1997
|publisher = Solarviews}}</ref> Бүтэсынь шулуулиг, мүльһэнһөө тогтохо сүмэ, металл уһантүрэгшэһөө тогтохо манти ба хиин гадаад дабхараа юм. Гаданахи [[агаар мандал]]ынь /юрэнхыдөө үнгэлиг бэшэшье гэһэн хааяа удаан оршохо онсолгонууд бии болодог. Бимба дээрэ һалхинай хурдан 1,800&nbsp;км/сагта хүрэхэ болоод энэнь Пүрбынхиһаа харисангы ехэ юм. [[Татадаг хүсэн]]иинь Дэлхэйн болон Пүрбын хүсэнүүдэй дундажа оршом юм.
[[Файл:The_Day_the_Earth_smiled.jpg|center|thumb|upright=2|Бямба гарагийг 2013 оны 7 сарын 19-нд Кассини хөлгөөс Наранай сүүдэр талаас нь авсан зураг]]
Бимбань мүльһэн, бага хэмжээнэй шулуунай хэлтэрхы, тооһонһоо тогтохо [[Бямбын сахирганууд|сахиргын системэтэй]]. Гарагые одоогоор жаран нэгэн дахуул тойрожобо тогтооһон болоод үүнһээ гадана хэды зуун дахуулансарнууд сахирга дотор оршоно. Бимбын хамагай томо дахуул [[Титан (дахуул)|Титан]]иинь Наранай аймагай хоёрдохи томо дахуул (Пүрбын [[Ганимед (дахуул)|Ганимедэй]] дараа ороно) болоод [[Һагба (гараг)|Һагба]] гарагһаашье томо хэмжээтэй. Үүнһээ гадана ехэхэн хэмжээнэй агаар мандалтай сорын ганса дахуул юм.<ref name="Titan ref">{{cite web
|url = http://saturn.jpl.nasa.gov/news/features/saturn-story/moons.cfm
|title = The Story of Saturn
|accessdate = 2007-07-07
|last = Munsell
|first = Kirk
|date = April 6, 2005
|publisher = NASA Jet Propulsion Laboratory; California Institute of Technology
|archivedate = 2005-12-02
|archiveurl = https://web.archive.org/web/20051202030828/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/features/saturn-story/moons.cfm
}}</ref>

Бимбын [[Ород хэлэн|ород нэрэ]] ''сатурн'' — [[Римэй бурхад|Римэй хүдөө ажахы, ургасын бурхан]] [[Сатурн]]ай нэрээр нэрэлэгдэһэн. Одон ороной тэмдэгынь тухайн бурханай хадуур болоно ([[юникод]]: ♄).

[[File:1Saturn.Aurora.HST.UV-Vis.jpg|thumb|left|upright=1.5|Бямба гарагай урда туйлын туяае хосолмол спектрын аргаар тодоруулжа абаһан зураг]]

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
{{commonscat|Saturn (planet)|Бямба}}
* [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn Introduction to Saturn] by NASA's Solar System Exploration
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html Saturn Fact Sheet], by NASA
* [http://saturn.jpl.nasa.gov/home/index.cfm Cassini-Huygens mission] to Saturn, by NASA
* [http://www.sciencedaily.com/news/space_time/saturn/ Research News] about Saturn
* [http://www.solarviews.com/eng/saturn.htm General information] about Saturn
* [http://www.affs.org/html/studies_on_the_rings_of_saturn.html Studies on the Rings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611212635/http://www.affs.org/html/studies_on_the_rings_of_saturn.html |date=2016-06-11 }} of Saturn
* [http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-59-saturn/ Astronomy Cast: Saturn]

{{Наранай аймаг}}

{{1000 үгүүлэл|Бямба (гараг)}}

[[Категори:Наранай аймаг]]
[[Категори:Гарагууд]]