# Техас
Техас (англи: Texas) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Түб Урда хэһэгтэ оршодог АНУ-ай можо улас болоод Үншэн одоной можо улас гэжэ нэрэтэй. Ниислэлынь Остин хото. Техас нютаг дэбисхэр, хүн зоноороо АНУ-ай можо уласууд дундаа хоёрто ородог. Ниитэ 696,241 км2 нютаг дэбисхэртэй, 23.9 сая хүн зонтой. можо уласай эгээн томо хотонь Хьюстон. Даллас-Форт Вөрт-Арлингтон Техасын эгээн томо метрополитан бүһэ болоод АНУ-да дүрбэдэ ородог.
Дурна зүгһөө баруун зүгтэ аялхада Техасай газар ороной байдал Гүн Урдаһаа Баруун Урдын сүл болон аажуухан хубирха болоод нараһан ойһоо эхилээд сарсан заримдаг ой, тала нютаг, тэгһэнээ эсэстэнь Биг Бэндын сүл гаража ерэнэ. Техасай энэ үргэн уудам тала нютагһаа «Техаста юм бүхэн томо байдаг» гэһэн хэлэсэ үгэ гаража ерэһэн. Удаан хугасаанда Америкын үхэрэй ажахын түб боложо ерэһэн түүхээрээ Техас дэлхэйн ехэхэн хэһэгтэ ковбойн дүрэ түрэхөөр танигдадаг бэлэй.
Техас түүхэ, соёлой хубида Америкын Урдын ойро холбоотой. Гэхыдээ Испани, Мексикын харьяанда байһан түүхэтэй тула Техасые Баруун Урдын можо улас гэжэ ангилжа баһа болоно. Оршон һуугшадынь эдэ ангилалые хүлеэн зүбшөөрхын зэргэсээ олон хүн тусгаар Техасай онсо сарай бүһын шошгонуудһаа дээгүүр табигдаха ёһотой гэжэ үзэдэг.
Испани Техасые эзэмшэһэн түрүүшын Европын улас болоһон. Дараань 1836 ондо тусгаар тогтониһон Бүгэдэ Найрамдаха Техас Улас байгуулагдаха хүрэтэр тус газар нютаг Мексикын бүрилдэхүүндэ бэлэй. 1845 ондо тус улас АНУ-ай 28-дахи можо улас болоод нэгэдэжэ оробо. Техас иимэ АНУ-да нэгэдэһэниинь 1846 ондо Мексика-Америкын дайн дэгдэхэдэ хүргэһэн үйлэ ябадалай нэгэ байһан болоод уламаар Америкын эрхэтэнэй дайн дэгдэхэдэ хүрэһэн юм.
1900-аад оной үедэ тус можо уласта газарай тоһон элирһэнээр эдэй засагынь огсом ехэдхэһэн ажа. Тэрэнһээ хойшо Техасай эдэй засаг олон һалбари шэглэлээр хүгжэһэн. Техас үндэр технологи, био анагааха ухаанай шудалга, дээдэ болбосоролой томохон бааза һуури болон хүгжэһөөр байгаа бэлэй. Техас можо уласай ниитэ бүтээгдэхүүнөөр АНУ-да хоёрдохидо ородог.

Техас
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Техас можо улас
 |уугуул_нэрэ             = State of Texas
 |статус                   = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Flag of Texas.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Далбаа
 |һүлдэ                     = Seal of Texas.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Уласай тамга
 |газарай_зураг                    = Map_of_USA_TX.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[АНУ]]-да Техасай байра
 |уряа                    =  ''Friendship''<br/><small>''Найрамдал''</small>
 |ниислэл                  = [[Остин]]<ref name=metrocompare>[http://www.census.gov/compendia/smadb/SMADBmetro.html State Data from the State and Metropolitan Area Data Book: 2006]. United States Census Bureau. Last accessed [[2007-10-16]].</ref> 
 |хэлэн                     = үгы байна (''де-факто'' [[Англи хэлэн|англи]])
 |тэргүүнэй_тушаал1     = Амбан захирагша
 |тэргүүн1  = Грег Эбботт
 |тэргүүнэй_тушаал2     = Дэд захирагша
 |тэргүүн2  = Дэн Патрик
 |газар_нютаг                  = 696 241 км²
 |уһанай_хуби                  = 17 406 км² (2,5 %)
 |хүн_ама                = {{increase}} 26 956 958 (2014)<ref name="2007pop">http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref>
 |дополнительный_параметр  = Можо улас болоһон үдэр
 |содержимое_параметра     = 1845 оной 12 һарын 29 (28-дахи)
}}
[[Файл:National-atlas-texas.png|thumb|300px|right|Томо хотонууд болон замуудые харуулһан Техасай газарай зураг.]]

'''Техас''' ({{lang-en|Texas}}) — [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай Түб Урда хэһэгтэ оршодог АНУ-ай можо улас болоод ''Үншэн одоной можо улас'' гэжэ нэрэтэй. Ниислэлынь [[Остин]] хото. Техас нютаг дэбисхэр, хүн зоноороо АНУ-ай можо уласууд дундаа хоёрто ородог. Ниитэ 696,241 км<sup>2</sup> нютаг дэбисхэртэй, 23.9 сая хүн зонтой. можо уласай эгээн томо хотонь [[Хьюстон]]. [[Даллас-Форт Вөрт-Арлингтон]] Техасын эгээн томо метрополитан бүһэ болоод АНУ-да дүрбэдэ ородог.

Дурна зүгһөө баруун зүгтэ аялхада Техасай газар ороной байдал Гүн Урдаһаа Баруун Урдын сүл болон аажуухан хубирха болоод нараһан ойһоо эхилээд [[сарса модон|сарсан]] заримдаг ой, тала нютаг, тэгһэнээ эсэстэнь Биг Бэндын сүл гаража ерэнэ. Техасай энэ үргэн уудам тала нютагһаа «Техаста юм бүхэн томо байдаг» гэһэн хэлэсэ үгэ гаража ерэһэн.<ref name="biggerTexas">{{cite web |last=Gite |first=Lloyd |authorlink=http://findarticles.com/p/search?tb=art&qa=Lloyd+Gite |title=Texas: they say everything is bigger in Texas, but is this true about opportunities for African-Americans in the state's largest cities? |publisher=Black Enterprise |month =June | year =1994 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1365/is_n11_v24/ai_15429436 |format=html |accessdate=2008-04-28}}</ref> Удаан хугасаанда Америкын үхэрэй ажахын түб боложо ерэһэн түүхээрээ Техас дэлхэйн ехэхэн хэһэгтэ ковбойн дүрэ түрэхөөр танигдадаг бэлэй.

Техас түүхэ, соёлой хубида Америкын Урдын ойро холбоотой. Гэхыдээ [[Испани]], [[Мексика|Мексикын]] харьяанда байһан түүхэтэй тула Техасые Баруун Урдын можо улас гэжэ ангилжа баһа болоно. Оршон һуугшадынь эдэ ангилалые хүлеэн зүбшөөрхын зэргэсээ олон хүн тусгаар Техасай онсо сарай бүһын шошгонуудһаа дээгүүр табигдаха ёһотой гэжэ үзэдэг.

[[Испани]] Техасые эзэмшэһэн түрүүшын Европын улас болоһон. Дараань 1836 ондо тусгаар тогтониһон [[Бүгэдэ Найрамдаха Техас Улас]] байгуулагдаха хүрэтэр тус газар нютаг Мексикын бүрилдэхүүндэ бэлэй. 1845 ондо тус улас АНУ-ай 28-дахи можо улас болоод нэгэдэжэ оробо. Техас иимэ АНУ-да нэгэдэһэниинь 1846 ондо [[Мексика-Америкын дайн]] дэгдэхэдэ хүргэһэн үйлэ ябадалай нэгэ байһан болоод уламаар [[Америкын эрхэтэнэй дайн]] дэгдэхэдэ хүрэһэн юм.

1900-аад оной үедэ тус можо уласта газарай тоһон элирһэнээр эдэй засагынь огсом ехэдхэһэн ажа. Тэрэнһээ хойшо Техасай эдэй засаг олон һалбари шэглэлээр хүгжэһэн. Техас үндэр технологи, био анагааха ухаанай шудалга, дээдэ болбосоролой томохон бааза һуури болон хүгжэһөөр байгаа бэлэй. Техас можо уласай ниитэ бүтээгдэхүүнөөр АНУ-да хоёрдохидо ородог.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Мүн үзэхэ ==
* {{citation|last=Chipman|first=Donald E.|title=Spanish Texas, 1519-1821|publisher=[[University of Texas Press]]|location=[[Austin, TX]]|date=1992|isbn=0292776594}}
* {{citation|last=Weber|first=David J.|title=The Spanish Frontier in North America|publisher=[[Yale University Press]]|location=[[New Haven, CT]]|series=Yale Western Americana Series|date=1992|isbn=0300051980}}
* {{citation|last=Weddle|first=Robert S.|title=Changing Tides: Twilight and Dawn in the Spanish Sea, 1763–1803|series=Centennial Series of the Association of Former Students Number 58|publisher=[[Texas A&M University Press]]|location=[[College Station, TX]]|date=1995|isbn=0890966613}}

== Холбооһон ==
;Можо уласай засагай газар
* [http://www.texasonline.com/portal/tol The State of Texas]
* [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Texas Texas State Databases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221125/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Texas |date=2008-05-15 }} — Annotated list of searchable databases produced by Texas state agencies and compiled by the ''Government Documents Roundtable of the American Library Association''.
* [http://texaspolitics.laits.utexas.edu Texas Politics]. An online textbook from the College of Liberal Arts, The University of Texas.
;АНУ-ай засагай газар
* [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=TX Energy Profile for Texas- Economic, environmental, and energy data]
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=TX USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Texas]
* [http://www.ers.usda.gov/statefacts/TX.htm Texas State Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815113643/http://www.ers.usda.gov/statefacts/TX.HTM |date=2009-08-15 }}
* [http://www.nps.gov/history/nr/travel/tx/ South and West Texas, a National Park Service ''Discover Our Shared Heritage'' Travel Itinerary]
;Бусад
* [http://www.thestoryoftexas.com/ The Texas State History Museum]
* [http://www.tshaonline.org/handbook/online/ The Handbook of Texas Online] Published by the ''Texas State Historical Association''
* [http://texinfo.library.unt.edu/texasregister/default.htm ''Texas Register''], hosted by the ''University of North Texas Libraries''
* [http://dmoz.org/Regional/North_America/United_States/Texas/ Open Directory: Texas]
* [http://www.nps.gov/history/nr/travel/tx/ South and West Texas: A National Register of Historic Places Travel Itinerary]

{{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}}

[[Категори:Техас| ]]
[[Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас]]