# Гадил
Гадил (ᠭᠠᠳᠢᠯ, самгардяар कदली, kadalī), мүн банан — гадилай ургамалда ургаха жэмэс болон Зүүн Урда Азиин дулаан бүһэһөө гаралтай. Гадилынь 100 оршом түрэл байдаг байна.  Анха хүнэһэнэй шэглэлээр тарижа ургуулһаниинь Папуа Шэнэ Гвинеяда байжа болохо талатай. Мүнөө гадилые дэлхэйн эрьен тойрондо дулаан бүһэнүүдтэ үргэнөөр тарижа ургуулжа байна. Ехэнхинь хүнэһэнэй зорюулалтай болобош заримынь шэмэглэлэй болон утаһа мяндаһа үйлэдбэрилэлтын шэглэлээр юм. Азида таряалангын ажахынуудта гадилай ургамалтай олонтаа таараха ба энэнь кофе, какао, хара перец болон зади зэргэ ургамалые һүүдэрлэжэ хамгаалха зорилготой ажа һэн.

## Гадилай ургамал ба жэмэс
Гадилай ургамалынь 2-8 метр үндэр ургаха тула модон хэмээн андуурагдадаг. Гэбэшье модон бэшэ үбһэрхэг ургамал юм. Набшань 3.5 метр хүрэтэр ута ургана. Гадил жэмэсынь унжаһан хонгорсог боложо ургана. Нэгэ хонгорсогынь 30-50 килограмм шэгнүүртэй болодог. Гадил жэмэсынь түүхэй байхадаа ногоон байха ба болбосоржо гүйсэхээрээ шара гү, али улаан гэхэ мэтэ үнгэтэй болоно. Нэгэ шэрхэг гадил жэмэсынь дундажаар 125 грамм болон 3/4 уһан юм. Гадил жэмэсэй газаахи хальһанииньшье мүн эдижэ болохо болоод Азиин зарим орондо хальһатайнь хоол хэжэ эдидэг байна. Гадилынь В6 витамин, С витамин болон каляар баялиг юм.

Гадил
{{Таксон
| name = Гадил
| image_width = 250px
| image = Luxor, Banana Island, Banana Tree, Egypt, Oct 2004.jpg
| image_caption = Гадил жэмэс ургажа бай.
| regnum = [[Ургамал]]
| divisio = [[Сэсэг|Сэсэгтэ ургамал]]
| classis = Liliopsida
| ordo = Zingiberales
| familia = Гадилайхан
| genus = ''[[Musa (Musaceae)|Musa]]''
<!--
| subdivision_ranks = Species
| subdivision =
Hybrid origin; see text
-->
}}
'''Гадил''' ({{mongolUnicode|ᠭᠠᠳᠢᠯ|h}}, {{lang-san|कदली}}, ''kadalī''), мүн '''банан''' — гадилай ургамалда ургаха [[жэмэс]] болон [[Зүүн Урда Ази]]ин дулаан бүһэһөө гаралтай. Гадилынь 100 оршом түрэл байдаг байна.  Анха хүнэһэнэй шэглэлээр тарижа ургуулһаниинь [[Папуа Шэнэ Гвиней|Папуа Шэнэ Гвинея]]да байжа болохо талатай. Мүнөө гадилые дэлхэйн эрьен тойрондо дулаан бүһэнүүдтэ үргэнөөр тарижа ургуулжа байна. Ехэнхинь хүнэһэнэй зорюулалтай болобош заримынь шэмэглэлэй болон утаһа мяндаһа үйлэдбэрилэлтын шэглэлээр юм. Азида таряалангын [[ажахы]]нуудта гадилай ургамалтай олонтаа таараха ба энэнь [[кофе]], [[какао]], [[хара перец]] болон [[зади]] зэргэ ургамалые һүүдэрлэжэ хамгаалха зорилготой ажа һэн.

== Гадилай ургамал ба жэмэс ==
Гадилай ургамалынь 2-8 метр үндэр ургаха тула [[модон]] хэмээн андуурагдадаг. Гэбэшье модон бэшэ [[үбһэрхэг ургамал]] юм. Набшань 3.5 метр хүрэтэр ута ургана. Гадил жэмэсынь унжаһан хонгорсог боложо ургана. Нэгэ хонгорсогынь 30-50 килограмм шэгнүүртэй болодог. Гадил жэмэсынь түүхэй байхадаа ногоон байха ба болбосоржо гүйсэхээрээ шара гү, али улаан гэхэ мэтэ үнгэтэй болоно. Нэгэ шэрхэг гадил жэмэсынь дундажаар 125 грамм болон 3/4 [[уһан]] юм. Гадил жэмэсэй газаахи хальһанииньшье мүн эдижэ болохо болоод Азиин зарим орондо хальһатайнь хоол хэжэ эдидэг байна. Гадилынь В6 витамин, [[С витамин]] болон [[кали|каляар]] баялиг юм.

== Холбооһон ==
{{commons|Banana|Гадил}}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Алим жэмэс]]

{{1000 үгүүлэл}}