# Финланд
Финланд Улас (фин: Suomi, шведээр Finland) хадаа Хойто Европодо байрладаг парламенттай бүгэдэ найрамдаха улас болон 1995 онһоо Европын холбооной гэшүүн орон юм. Баруун талаараа Швецитэй, зүүн талаараа Оросой холбоото уластай, хойто талаараа Норвегитэй, урда талаараа Финэй булангаар Эстонитой тус тус хилэлнэ. Ниислэл хотонь — Хельсинки.
Буряад Уластай шахуу адли талмайтай Финланд улас 5,5 оршом сая ажаһуугшадтайгаар Европын эгээн һиирэг ажаһуугшадтай оронуудай нэгэ болоно. Хүн зонойнгоо диилэнхи хуби ниислэл хото Хельсинки байрладаг урда зүгтээ түблэрнэ. Уласай хоёр албан ёһоной хэлэнүүдынь фин ба швед хэлэн. Хүн зоной 88,7 % фин яһатан болоод, 5,3 % швед яһатан юм. Швед хэлэтэн Аландын аралнууд өөрын засаха үргэн автономиин статустай байна.
Балар эртэ үеһөө хойшо һиирэг хүн зонтой байһан Финландын орон XII зуун жэлдэ Швециин эзэнтэ гүрэндэ ороһоной һүүлдэ Финландын түүхын үе мандаба. Олон зуун жэлэй туршаа Финланд Швециин шухала хэһэг байгаад, 1809 ондо Оросой эзэнтэ гүрэнэй мэдэлдэ орожо үндэһэтэнээр дэбжэһэн байгаа. 1917 ондо Оросһоо тусгаар амяарлажа бэеэ даанги улас болобо.

## Газар зүй
Финланд 338 432 км² талмайтайгаараа Буряад Уласһаа нэгэ жаа бага байна (351 300 км²). Финланд 60-аад ба 70-оод үргэригэй хоорондо байрлажа дэлхэйн эгээн хойто улас оронуудай нэгэ мүн. Финландын гурбанай нэгэ хуби туйлай сахаригһаа хойто байрлана. Финландын хойтоһоо урда болотор үргэлжэлгэнь 1160 км (Нуоргамһаа Ханко хахад арал), баруунһаа зүүн руу эгээн утань 540 км (Иломантсиһаа Нерпес хүрэтэр). Финландын улас орониие хубаа хадаа Оулуярви нуурай хүрэтэр (Каяани хотын болотор) газар нютагые «Хойто Финланд» нэрлэнэ. Ушар дээрэһээ Финландын шууд дундада байрладаг Оулу хотые хойто Финландын хото гэгдээд, оронойнгоо урда хэһэгтэ байрладаг Йювяскюля хотын һуури байрые «Дунда Финланд» гэнэ.
Финландын эгээн ута хилэнь 1 269 км Оростой хилэ мүн. Хойтодоо Норвеги 716 км хилэ, баруун хойтодоо 536 км ута Швеци хилэ нэгэтэй.
Баруун тээ ба урда тээ Финланд Балтиин тэнгис, баруун зүгтэ Ботниин булан, урда зүгтэ Финэй булан байрлана. Финландын бүхы шахуу гол мүрэд ба нуурнууд Балтиин тэнгисэй һабада хамаатай байхашье һаа, гансал Маанселькя оршомой эгээн гадаада хойто хэһэг Хойто мүльһэн далайн һуба уһална. Бага зэргын шэргэлгэ ба эдэбхи сэнгэг уһанай нэмэлгын шалтагаанһаа Финландын тэнгисэй уһан дэлхэйн уһанһаа бага дабһатай байна.
Газар зүйн онсо нуурнуудай баялигтай байдаг ушарһаа Финландые «мянган нууртай орон» гэнэ. Албан ёһоной тоосоогоор  минимум 5 ар талмайтай сүнхэригые нуур гээд, Финландта 187 888 оршом нуурнуудые тоолоно; эдэнһээ нэгэ гектарһаа томо 56 000 шахуу нуурнууд байдаг. Финландын нуурнуудай эрьеын утань нэн бага 186 700 км, дотоодо аралнуудай тоо 98 050 аралнууд юм.

### Уларил
Уларилынь дунда зэргэ, Далайн уларилһаа эхэ газарай уларилаар шилжэдэг, хойто талануудаар эхэ газарай уларилтай юм. Хойто һуури байратай хэдышье Финланд Атлантын далайһаа халуунай нүлөөтэй байна.
Жэлэй дундуур орондоо ходо циклонтой баруун һалхин диилэнэ. Зүүн Финландын ехэ һургуулиин ба Метеорологиин хүреэлэнэй шэнжэлгын ёһоор, һүүлшын 166 ондо Финландта дундажа температурын нэмэлгэ 2,3 градус болобо.

### Байгаали
Финландта амитадай, ургамалай ба һархяаг байдаг ушарһаа 42.000 зүйлнүүд байна. Финландын зүйлнүүдэй элдэб урда зүгэй оронуудһаа бага байдагшье, харин Финландын нютаг Европын бусад оронуудта үгы боложо байдаг олон янзын амитадта амидаралай оршом болоно.
Финланд болбол Европын эгээн ойгоор баян орон мүн: нютаг дэбисхэрэй 86% ойгоор бүрхөөһэн байна. Энэ гадна хойто зүгһөө урда руу гурбан ургамалай бүһэнүүд бии. Финландын диилэнхи хуби тайга болоно. Онсогой шэнжэнь богони ургаха үе, модон удаан ургадаг хүнэһэн тээжэлээр ядуу хүрьһэн, голдуу шэлбэһэтэ модод ба модон зүйлнүүдэй бага тоо юм. Нарһан (50 %) ба хасуури (30 %) диилэнхи байгаад, набшатай мододой дунда эгээн таархаһан зүйл хадаа хуһан модон юм (16,5 %). Хүрьһэн нэрһээр ба хүбхээр хушаатай, хойто зүгтэ баһал хаг үбһэн бии.
Эдэбхи агнуури байбашье Финландын бүхэндэ хандагай маша олон байна. Жэл бүри хандагайн гурбанай нэгэ хуби аладагшье һаа, агнууриин үе дүүргэһэнэй һүүлдэ популяцинь бата 100 000 үлүү байна. 2013 ондо цаа бугын тоо унаба.
|             |                                 |
| Вуокса нуур | Эспоо хотын хажууда Финэй булан |


### Сагай бүһэ
1921 онһоо хойшо Финланд бүһын сагые хэрэглэнэ. Мүнөө үедэ уласайнгаа бүхы нютаг дэбисхэр UTC+2 (EET) гэжэ тэмдэглэһэн Зүүн Европын сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +2:00 (юрын саг) ба +3:00 (зунай саг) шэлжэлтэтэй. Улас гүрэндэ нажарта сагые шэлжэлнэ. Финландын саг үбэлдөө Москвагай сагһаа −1 сагай илгаатай байгаад зундаа адли байна. Финландтай адлихан сагай бүһэдэ Балтиин оронууд Латви, Литва, Эстони байрлана.

## Түүхэ

### Эртэ үе
Археологиин шэнжэлэгын ёһоор, түрүүшын һуурин газарнууд мүльһэн галабай эсэстэ Финландын нютаг дэбисхэртэ бии болобо. МЭҮ 8500 оной оршом Финландын хүн зон шулуун зэбсэгые хэрэглэһэн аншан суглуулагшад байгаа. Һам ваарай соёл зүүнһээ ерэһээр түрүүшын шабар ваарай эдлэлнүүд МЭҮ 3 мянган жэлдэ бии болобо. Байлдаанай һүхын соёл Финландын урда эрьедэ МЭҮ XXXII зуун жэлдэ ерэһээр газар таряалалга бии болобо. Хариншье һаа, хойто ба зүүн хэһэгэй хүн зоной ажамидаралда ан ба загаһа агнуури шухала һуури эзэлбэ.
Манай эринэй эхиндэ зүүнһээ нүүжэ ерэһэн фин яһатан мүнөө үеын Финландын урда нютагта һуурижажа уугуул зонтой холибо. Эртэ үеын фин-угор нүүдэлшэдэй аша гуша болохо саами яһатан хойто зүг руу нүүдэбэ. Мүнөөгэй финуудай уг бөө мүргэлтэн нүүдэлшэ ан ба загаһан ангуушад байгаа. Баруун-урдада суоми омог, түбдэ хяме омог, зүүндэ карьяла омогууд һууба. Һүүлдэ «суоми» гэһэн нэрэ хамаг финуудай нэрэ болобо. Финууд Скандинави хахад аралай зүүн хэһэгтэ ажаһууһан швед омогуудтай холбоо барижа, тэдэнэй газар нютагуудые добтолбо.

### Швециин ноерхол
XI-XII зуун жэлдэ Финландта швед, новгородойхид, герман ба дани зон орожо финуудые хүсөөр хэрээснэг болгоно. Эрьегээр шведүүд һуурижажа аажам аажамаар Финланд Швеци хаанта уласай нэгэ хуби болобо. 1323 ондо Швеци ба Новгородой хоорондо Нотебургын хэрээ бэшэжэ, Финланд болон Орос хоорондо хилэ хизаар табиба.

Финланд
{{Улас
 |буряад_нэрэ              = '''Бүгэдэ Найрамдаха Финланд Улас'''
 |уугуул_нэрэ              = '''Suomen tasavalta'''<br />'''Republiken Finland'''
 |богони_нэрэ              = Финланд
 |һүлдын_зураг             = Coat of arms of Finland.svg
 |тугай_зураг              = Flag of Finland.svg
 |газарай_зураг            = EU-Finland.svg
 |түрын_уряа               = 
 |түрын_дуулал             = «Maamme / Vårt land»<br/><center>[[File:United States Navy Band - Maamme.ogg]]</center>
 |засаглалай_хэлбэри       = [[парламент]]-[[юрэнхылэгшэ|юрэнхылэгшын]]<br>[[бүгэдэ найрамдаха улас|бүгэдэ найрамдаха засаг]] 
 |албан_ёһоной_хэлэн       = [[Фин хэлэн|фин]], [[Швед хэлэн|швед]]
 |үндэһэ_язгуур            =
 |үндэс_язгуур_он          = 
 |оршин_тогтнолын_утга     = Түүхэ
 |тогтносон_үйл_явдал1     = [[1917 он]]ой [[12 һарын 6]]
 |үйл_явдалын_огноо1       = [[Зүблэлтэ Орос]]һоо тусгаар тогтониһон
 |тогтносон_үйл_явдал2     = 
 |үйл_явдалын_огноо2       = 
 |газар_нютаг_км2          = 338 400
 |уһанай_процент           = 10,21
 |хуули_тогтоогшо          = [[Эдускунта]]
 |ниислэл_хото             = [[Файл:Helsinki.vaakuna.svg|18px]] [[Хельсинки]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=8|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>
 |тэргүүнэй_класс1          = [[Юрэнхылэгшэ]]
 |тэргүүнэй_класс2          = [[Юрэнхы сайд]]
 |тэргүүнэй_нэрэ1           = [[Саули Нийнистё]]
 |тэргүүнэй_нэрэ2           = [[Юха Сипиля]]
 |хүн_амай_тоосоо           = {{increase}} 5 560 000<ref name="2015-12-31">{{cite web|url=http://vrk.fi/default.aspx?docid=8899&site=3&id=0|title=Väestötietojärjestelmä rekisteritilanne 31.12.2015|accessdate=2016-01-26|publisher=Väestörekisterikeskus|lang=fi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160201152948/http://vrk.fi/default.aspx?docid=8899&site=3&id=0|archivedate=2016-02-01}}</ref>
 |хүн_ам_тооцоолсон_он      = 2015
 |хүн_амын_тоогоор_эрэмбэ_дэс   = 114
 |хүн_амын_тооллого             =
 |хүн_ам_тоолсон_он             =
 |хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор  =
 |хүн_амын_нягтрал_нэгж_км2     = 16
 |хүн_амын нягтрал_эрэмбэ_дэс   =
 |ДНБ_ХАЧ                       = $240 ехэ наяд<ref name="imf.org">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=52&pr1.y=16&c=172&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |website=Imf.org |date=2006-09-14 |accessdate=2015-04-26}}</ref>
 |ДНБ_ХАЧ_он                    = 2017
 |ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ                = 62
 |ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд              = $34 401
 |ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ       = 
 |ДНБ_нэрлэсэн                  = $276 ехэ наяд<ref name="imf.org"/>
 |ДНБ_нэрлэсэн_он               = 2014
 |ДНБ_нэрлэһэн_эрэмбэ           = 41
 |ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд         = 
 |ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ  = 
 |ХТББИ                         = {{increase}}25,6<ref>{{cite web|url=http://www.stat.fi/til/tjkt/2010/tjkt_2010_2011-12-16_tie_001_en.html |title=Statistics Finland - Total statistics on income distribution 2010 |website=Stat.fi |date=2011-12-16 |accessdate=2015-04-26}}</ref>
 |Илтгэлцүүр_он                 = 2014
 |Илтгэлцүүр_ангилал            =
 |Илтгэлцүүр_эрэмбэ             =
 |ХХИ                           ={{increase}} 0,895 <ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/2016-report |title=Human Development Report 2016|year=2016|format=|publisher=United Nations|accessdate=}}</ref>
 |ХХИ_он                        =2016
 |ХХИ_ангилал                   =<span style="color:#090;">маша һайн</span>
 |ХХИ_эрэмбэ                    =23
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   = Евро
 |мүнгэн_тэмдэгтэ_код    = EUR
 |интернет_домэйн                   = [[.fi]], [[.ax]] ([[Аландын аралнууд]])
 |телефоной_код            = +358
 |сагай_бүһэ               = +2 ([[Зүүн Европын саг]])
 |зүүлтэ                   = 
}}
'''Финланд Улас''' ({{lang-fi|Suomi}}, {{lang-sv|Finland}}) хадаа [[Европо|Хойто Европодо]] байрладаг [[парламент]]тай [[бүгэдэ найрамдаха улас]] болон 1995 онһоо [[Европын холбоон]]ой гэшүүн орон юм. Баруун талаараа [[Швеци]]тэй, зүүн талаараа [[Оросой холбоото улас]]тай, хойто талаараа [[Норвеги]]тэй, урда талаараа [[Финэй булан|Финэй булангаар]] [[Эстони]]той тус тус хилэлнэ<ref name="atlas"/>. Ниислэл хотонь — [[Хельсинки]].

[[Буряад Улас]]тай шахуу адли талмайтай Финланд улас 5,5 оршом сая ажаһуугшадтайгаар Европын эгээн һиирэг ажаһуугшадтай оронуудай нэгэ болоно<ref>{{cite web |url=http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng |title=The current population of Finland |work=Population Register Center. |date= |accessdate=2007-08-16 |archivedate=2009-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415225037/http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng }}</ref>. Хүн зонойнгоо диилэнхи хуби ниислэл хото Хельсинки байрладаг урда зүгтээ түблэрнэ. Уласай хоёр албан ёһоной хэлэнүүдынь [[Фин хэлэн|фин]] ба [[швед хэлэн]]. Хүн зоной 88,7 % [[финууд|фин яһатан]] болоод, 5,3 % [[шведүүд|швед яһатан]] юм.<ref>[http://stat.fi/til/vaerak/2015/vaerak_2015_2016-04-01_tau_002_fi.html Tilastokeskus] – Bevölkerung nach Sprache. Abgerufen am 20. Dezember 2016.</ref> Швед хэлэтэн [[Аландын аралнууд]] өөрын засаха үргэн [[автономи|автономиин статустай]] байна<ref>{{cite web |url=http://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/premer-ministr_yukha_sipilya_net_nikakogo_povoda_k_izmeneniyu_statusa_alandskikh_ostrovov/9238349 |title=Премьер-министр Юха Сипиля: нет никакого повода к изменению статуса Аландских островов |author= |date= |work= |publisher=[[YLE]] |accessdate=2016-10-18 |lang=}}</ref>.

Балар эртэ үеһөө хойшо һиирэг хүн зонтой байһан Финландын орон XII зуун жэлдэ Швециин эзэнтэ гүрэндэ ороһоной һүүлдэ Финландын түүхын үе мандаба. Олон зуун жэлэй туршаа Финланд Швециин шухала хэһэг байгаад, 1809 ондо [[Оросой эзэнтэ гүрэн]]эй мэдэлдэ орожо [[үндэһэтэн]]ээр дэбжэһэн байгаа. 1917 ондо Оросһоо тусгаар амяарлажа бэеэ даанги улас болобо.

== Газар зүй ==
Финланд 338 432 км² талмайтайгаараа Буряад Уласһаа нэгэ жаа бага байна (351 300 км²<ref>{{Cite web |title=«Территория, число районов, населённых пунктов и сельских администраций по субъектам Российской Федерации» |url=http://perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_03.htm |accessdate=2017-11-02 |archivedate=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132216/http://perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_03.htm%0A }}</ref>). Финланд 60-аад ба 70-оод [[үргэриг]]эй хоорондо байрлажа дэлхэйн эгээн хойто улас оронуудай нэгэ мүн. Финландын гурбанай нэгэ хуби [[туйлай сахариг]]һаа хойто байрлана. Финландын хойтоһоо урда болотор үргэлжэлгэнь 1160 км ([[Нуоргам]]һаа [[Ханко хахад арал]]), баруунһаа зүүн руу эгээн утань 540 км ([[Иломантси]]һаа [[Нерпес]] хүрэтэр). Финландын улас орониие хубаа хадаа [[Оулуярви нуур]]ай хүрэтэр ([[Каяани]] хотын болотор) газар нютагые «Хойто Финланд» нэрлэнэ. Ушар дээрэһээ Финландын шууд дундада байрладаг [[Оулу]] хотые хойто Финландын хото гэгдээд, оронойнгоо урда хэһэгтэ байрладаг [[Йювяскюля]] хотын һуури байрые «Дунда Финланд» гэнэ.

Финландын эгээн ута хилэнь 1 269 км Оростой хилэ мүн. Хойтодоо Норвеги 716 км хилэ, баруун хойтодоо 536 км ута Швеци хилэ нэгэтэй.

Баруун тээ ба урда тээ Финланд [[Балтиин тэнгис]], баруун зүгтэ [[Ботниин булан]], урда зүгтэ [[Финэй булан]] байрлана. Финландын бүхы шахуу гол мүрэд ба нуурнууд Балтиин тэнгисэй һабада хамаатай байхашье һаа, гансал [[Маанселькя]] оршомой эгээн гадаада хойто хэһэг [[Хойто мүльһэн далай]]н һуба уһална. Бага зэргын шэргэлгэ ба эдэбхи сэнгэг уһанай нэмэлгын шалтагаанһаа Финландын тэнгисэй уһан дэлхэйн уһанһаа бага дабһатай байна.

Газар зүйн онсо нуурнуудай баялигтай байдаг ушарһаа Финландые «мянган нууртай орон» гэнэ. Албан ёһоной тоосоогоор  минимум 5 [[ар]] талмайтай сүнхэригые нуур гээд, Финландта 187 888 оршом нуурнуудые тоолоно; эдэнһээ нэгэ гектарһаа томо 56 000 шахуу нуурнууд байдаг.<ref>[http://www.ymparisto.fi/default.asp?node=8103&lan=fi ''Suomen Järvet''] – Финландын байгаалиин яаман.</ref> Финландын нуурнуудай эрьеын утань нэн бага 186 700 км, дотоодо аралнуудай тоо 98 050 аралнууд юм.<ref>{{Cite book|Author = M. Raatikainen und E. Kuusisto|title = The Number and Surface Area of the Lakes in Finland|compilation = Terra|volume = Vl. 102|number = 2|pages=97–110}}</ref>

=== Уларил ===
Уларилынь [[дунда зэргэ уларил|дунда зэргэ]], [[Далайн уларил]]һаа [[эхэ газарай уларил]]аар шилжэдэг, хойто талануудаар эхэ газарай уларилтай юм. Хойто һуури байратай хэдышье Финланд [[Атлантын далай]]һаа халуунай нүлөөтэй байна.

Жэлэй дундуур орондоо ходо циклонтой баруун һалхин диилэнэ. Зүүн Финландын ехэ һургуулиин ба Метеорологиин хүреэлэнэй шэнжэлгын ёһоор, һүүлшын 166 ондо Финландта дундажа температурын нэмэлгэ 2,3 градус болобо<ref>Изменения климата: к чему это может привести и почему мы должны об этом знать. // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 7 декабря 2015.</ref><ref>↑ Исследование: в Финляндии среднегодовая температура растет быстрее, чем где-либо в мире. // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 22 декабря 2014.</ref>.

=== Байгаали ===
Финландта амитадай, ургамалай ба һархяаг байдаг ушарһаа 42.000 зүйлнүүд байна.<ref name="Virtual Finland Natur">{{Webarchive | url=http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=25727&intSubArtID=14721 | wayback=20071013173841 | text=Virtual Finland: ''Die Natur und Landschaft Finnlands''}}</ref> Финландын зүйлнүүдэй элдэб урда зүгэй оронуудһаа бага байдагшье, харин Финландын нютаг Европын бусад оронуудта үгы боложо байдаг олон янзын амитадта амидаралай оршом болоно.

Финланд болбол Европын эгээн ойгоор баян орон мүн: нютаг дэбисхэрэй 86% ойгоор бүрхөөһэн байна.<ref>{{Literatur|Autor = Ekkehard Militz|Titel = Finnland|Seiten = 67}}</ref> Энэ гадна хойто зүгһөө урда руу гурбан ургамалай бүһэнүүд бии. Финландын диилэнхи хуби [[тайга]] болоно. Онсогой шэнжэнь богони ургаха үе, модон удаан ургадаг хүнэһэн тээжэлээр ядуу хүрьһэн, голдуу [[шэлбэһэн|шэлбэһэтэ]] модод ба модон зүйлнүүдэй бага тоо юм. [[Нарһан]] (50 %) ба [[хасуури]] (30 %) диилэнхи байгаад, набшатай мододой дунда эгээн таархаһан зүйл хадаа [[хуһан модон]] юм (16,5 %).<ref>[http://www.metla.fi/suomen-metsat/index-de.htm Metla (Finnisches Institut für Waldforschung)]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Хүрьһэн [[нэрһэн|нэрһээр]] ба [[хүбхэн|хүбхээр]] хушаатай, хойто зүгтэ баһал [[хаг үбһэн]] бии.

Эдэбхи агнуури байбашье Финландын бүхэндэ [[хандагай]] маша олон байна. Жэл бүри хандагайн гурбанай нэгэ хуби аладагшье һаа, агнууриин үе дүүргэһэнэй һүүлдэ популяцинь бата 100 000 үлүү байна.<ref> 2004 оной байдал, эшэ һорболжо: {{Webarchive | url=http://www.rktl.fi/riista/riistavarat/hirvikannan_koko_vasatuotto_1.html | wayback=20070712135147 | text=Forschungsinstitut für Wild- und Fischwirtschaft (finnisch)}}</ref> 2013 ондо [[цаа буга|цаа бугын]] тоо унаба<ref>[https://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/novosti/article6917838.html Шеф-поварам не хватает мяса северного оленя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926161334/https://yle.fi/uutiset/osasto/novosti/novosti/article6917838.html |date=2020-09-26 }} // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 2013 оной 11 һарын 5.</ref>.

{|class="graytable" style="text-align:center"
 |+
 |width="25%"|[[Файл:Lake Vuoksa 1.jpg|center|240px]]
 |width="25%"|[[Файл:Kivenlahti ilmasta.jpg|center|240px]]
 |-
 |[[Вуокса]] нуур
 |[[Эспоо]] хотын хажууда Финэй булан
 |}

=== Сагай бүһэ ===
1921 онһоо хойшо Финланд бүһын сагые хэрэглэнэ. Мүнөө үедэ уласайнгаа бүхы нютаг дэбисхэр UTC+2 (EET) гэжэ тэмдэглэһэн Зүүн Европын сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +2:00 (юрын саг) ба +3:00 (зунай саг) шэлжэлтэтэй. Улас гүрэндэ нажарта сагые шэлжэлнэ. Финландын саг үбэлдөө Москвагай сагһаа −1 сагай илгаатай байгаад зундаа адли байна. Финландтай адлихан сагай бүһэдэ Балтиин оронууд [[Латви]], [[Литва]], [[Эстони]] байрлана.

== Түүхэ ==
=== Эртэ үе ===
[[Файл:Astuvansalmi hirvia.jpg|мини|250px|{{МЭҮ|3000—2500 оной}} Астувансалми зураг]]

Археологиин шэнжэлэгын ёһоор, түрүүшын һуурин газарнууд мүльһэн галабай эсэстэ Финландын нютаг дэбисхэртэ бии болобо. {{МЭҮ|8500 оной оршом}} Финландын хүн зон шулуун зэбсэгые хэрэглэһэн [[аншан суглуулагша]]д байгаа. [[Һам ваарай соёл]] зүүнһээ ерэһээр түрүүшын [[Шабар эдлэл бүтээлгэ|шабар ваарай эдлэлнүүд]] {{МЭҮ|3 мянган жэлдэ}} бии болобо<ref name="Hist-Fin-Geo">[https://web.archive.org/web/20020210163438/http://www.geocities.com/ojoronen/EARLYFIN.HTM История Финляндии и финского народа от каменного века до Второй мировой войны]</ref>. [[Байлдаанай һүхын соёл]] Финландын урда эрьедэ {{МЭҮ|XXXII зуун жэлдэ}} ерэһээр газар таряалалга бии болобо<ref name="Virt-Mino">Профессор Франк Хорн для сайта Virtual Finland: [http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=26470 статья «Национальные меньшинства Финляндии»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611022047/http://virtual.finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=26470 |date=2008-06-11 }}</ref>. Хариншье һаа, хойто ба зүүн хэһэгэй хүн зоной ажамидаралда ан ба загаһа агнуури шухала һуури эзэлбэ.

Манай эринэй эхиндэ зүүнһээ нүүжэ ерэһэн фин яһатан мүнөө үеын Финландын урда нютагта һуурижажа уугуул зонтой холибо. Эртэ үеын фин-угор нүүдэлшэдэй аша гуша болохо [[саами]] яһатан хойто зүг руу нүүдэбэ. Мүнөөгэй финуудай уг [[бөө мүргэл]]тэн нүүдэлшэ ан ба загаһан ангуушад байгаа. Баруун-урдада суоми омог, түбдэ хяме омог, зүүндэ карьяла омогууд һууба. Һүүлдэ «суоми» гэһэн нэрэ хамаг финуудай нэрэ болобо. Финууд [[Скандинави хахад арал]]ай зүүн хэһэгтэ ажаһууһан [[шведүүд|швед]] омогуудтай холбоо барижа, тэдэнэй газар нютагуудые добтолбо.

=== Швециин ноерхол ===

XI-XII зуун жэлдэ Финландта швед, новгородойхид, герман ба дани зон орожо финуудые хүсөөр хэрээснэг болгоно. Эрьегээр шведүүд һуурижажа аажам аажамаар Финланд Швеци хаанта уласай нэгэ хуби болобо. 1323 ондо Швеци ба Новгородой хоорондо [[Нотебургын хэрээ]] бэшэжэ, Финланд болон Орос хоорондо хилэ хизаар табиба.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Финланд]]

{{Европо}}