# Һара
Һара (ᠰᠠᠷᠠ) гү, али Дабаа (түбэдөөр ཟླ་བ; ᠳᠠᠸᠠ; тэмдэг: ) дэлхэйн ганса байгаалиин дахуул, наранай аймагай табадахи томо дахуул юм. Дэлхэйн түб һарын түбһөө аласлаха дундажа зай 384,403 км гү, али дэлхэйн диаметрһаа гуша дахин ехэ. Энэгүүр системын массын түб (барицентр) дэлхэйн гадаргаһаа 1,700 км гүндэ гү, али дэлхэйн радиусай дүрбэнэй нэгэ зайда оршоно. Һара дэлхэйе 27.3 үдэр бүри нэгэ тойродог ба Дэлхэй-Һара-Наранай системын үетэ өөршэлэлтүүдэй уламһаа һара дэлхэйһээ олон олон хэлбэритэй (29.5 үдэр бүри үелдэг, үзэгдэхэ орбитын үе) харагдадаг байна.
Һарын диаметр дэлхэйн дүрбэнэй нэгэ оршом бай 3,474 км юм. Тиихэдэнь һарын гадаргын талмайнь дэлхэйн арбанай нэгэ, хуурай газарай дүрбэнэй нэгэтэй гү, али ойролсоогоор АНУ, ОХУ, Канадын ниитэ нютаг дэбисхэртэй тэнсэнэ. Эзлэхүүн дэлхэйн 2 хуби, гадарга дээрэхи татаха хүсэниинь дэлхэйн гадарга дээрэхи татаха хүсэнэй 17 % байдаг ажаа.
Һара дээрэ хүмүүн анха 1969 ондо 11-р Апполо газардаһан болоод одоогоор хүмүүнэй ошоһон ганса одон ороной бэетэ юм.

Һара
{{Гараг
| name = Һара
| background = #dddddd
| symbol = [[Файл:Moon decrescent symbol (bold).svg|24px|☾]]
| image = [[Файл:Full Moon Luc Viatour.jpg|frameless|center|Бүтэн һара]]
| caption = [[Дэлхэй]]н хойто хахадһаа абаһан [[бүтэн һара|бүтэн һарын]] зураг
| periapsis = {{nowrap|363,104 км&nbsp;}} {{nowrap|(0.002 4 [[одон орны нэгж|а.н.]])}}
| apoapsis = {{nowrap|405,696 км&nbsp;}} {{nowrap|(0.002 7 а.н.)}}
| semimajor = {{nowrap|384,399 км&nbsp;}} {{nowrap|(0.002 57 а.н.<ref name="W06">{{cite journal | last = Wieczorek | first = M. | coauthors = et al. | title = The constitution and structure of the lunar interior | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 221–364 | year = 2006 | doi = 10.2138/rmg.2006.60.3}}</ref>)}}
| eccentricity = 0.054&nbsp;9<ref name="W06"/>
| period = {{nowrap|27.321 582 [[өдөр]]&nbsp;}} {{nowrap|(27 өдөр 7 [[цаг]] 43.1 [[минут|мин]]<ref name="W06"/>)}}
| synodic_period = {{nowrap|29.530 589 өдөр&nbsp;}} {{nowrap|(29 өдөр 12 цаг 44 мин 2.9 сек)}}
| avg_speed = 1.022 км/с
| inclination = 5.145[[градус (өнцөг)|°]] ([[эклиптик]]т)<ref name="W06"/><!--Wieczorek et al. 2006; 18.29° when the longitude of the Moon's ascending node is 180°, 28.58° when it is 0°--><br />([[дэлхий]]н [[экватор]]т 18.29°-с 28.58°-н хооронд)
| asc_node = 18.6 жилд нэг орбитийн эргэлтээр буцна
| arg_peri = 8.85 жилд нэг эргэлтээр урагшилна
| satellite_of = [[Дэлхий]]
| flattening = 0.001&nbsp;25 <!--Calculated from data below-->
| equatorial_radius = {{nowrap|1,738.14 км&nbsp;}} {{nowrap|(0.273 дэлхий)}}<!--Smith et al. 1997--><!--more detail needed for this ref--><ref name="NSSDC">{{cite web
  |last=Williams |first=Dr. David R.
  |title=Moon Fact Sheet
  |publisher=[[NASA]] (National Space Science Data Center)
  |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html
  |date=February 2, 2006
  |accessdate =2008-12-31}}</ref>
| polar_radius = {{nowrap|1,735.97 км&nbsp;}} {{nowrap|(0.273 дэлхий)}}<!--Smith et al. 1997--><ref name="NSSDC"/>
| mean_radius = {{nowrap|1,737.10 км&nbsp;}} {{nowrap|(0.273 дэлхий)}}<ref name="W06"/><ref name="NSSDC"/>
| circumference = 10,921 км ([[экватор]]ын)
| surface_area = {{nowrap|3.793{{e|7}} км²&nbsp;}} {{nowrap|(0.074 дэлхий)}}
| volume = {{nowrap|2.195 8{{e|10}} км³&nbsp;}} {{nowrap|(0.020 дэлхий)}}
| mass = {{nowrap|7.347 7{{e|22}} кг&nbsp;}} {{nowrap|(0.012 3 дэлхий<ref name="W06"/>)}}
| density = 3,346.4 кг/м³<ref name="W06"/>
| surface_grav = {{nowrap|1.622 м/с²}} {{nowrap|(0.165 4 [[хүндийн хүчний хурдатгал|g]])}}
| escape_velocity = 2.38 км/с
| sidereal_day = 27.321&nbsp;582 [[өдөр]] (дэлхийн эргэлттэй жил хугацааны орбиттой)
<!--Wieczorek et al. 2006-->
| rot_velocity = 4.627 м/с
| axial_tilt = 1.542&nbsp;4° ([[эклиптик]]т)<br />6.687° ([[орбитын хавтгай]]д)
| albedo = 0.12
| magnitude = −2.5 -с −12.9<br />−12.74 ([[бүтэн сар]]ын дундаж)<ref name="NSSDC"/>
| angular_size = 29.3 to 34.1 [[нумын минут]]<ref name="NSSDC"/>
| temp_name1 = экватор
| min_temp_1 = 100 [[кельвин|K]]
| mean_temp_1 = 220 K
| max_temp_1 = 390 K
| temp_name2 = 85°N<ref name="Vasavada1999">{{cite journal |author=A.R. Vasavada, D.A. Paige, and S.E. Wood |journal=Icarus |title= Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits |volume=141 |pages=179 |yesr=1999 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1999Icar..141..179V |doi= 10.1006/icar.1999.6175 |year= 1999}}</ref>
| min_temp_2 = 70 K
| mean_temp_2 = 130 K
| max_temp_2 = 230 K
| atmosphere_ref = <ref name="L06"/><ref name="pressure explanation" group="nb">Lucey et al. (2006) give 10<sup>7</sup> particles [[Cubic centimetre|cm<sup>−3</sup>]] by day and 10<sup>5</sup> particles cm<sup>−3</sup> by night. Along with equatorial surface temperatures of 390&nbsp;[[Kelvin|K]] by day and 100&nbsp;K by night, the [[ideal gas law]] yields the pressures given in infobox (rounded to the nearest [[order of magnitude]]; 10<sup>-7</sup>&nbsp;[[Pascal (unit)|Pa]] by day and 10<sup>-10</sup>&nbsp;Pa by night.</ref>
| surface_pressure = 10<sup>-7</sup> [[Паскаль (нэгж)|Па]] (day)<br />10<sup>-10</sup> Па (шөнө)
| surface_pressure = 2.25 {{e|-12}} [[torr]] <ref name="Brittanica">{{Cite web|chapter=
Moon| title=Encyclopædia Britannica| year=2008| work=Encyclopædia Britannica Online| date=September 10, 2008| url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/391266/Moon| accessdate=July 14, 2009}}</ref>
}}
'''Һара''' ({{mongolUnicode|ᠰᠠᠷᠠ|h}}) гү, али '''Дабаа''' ({{lang-bod|ཟླ་བ}}; {{mongolUnicode|ᠳᠠᠸᠠ|h}}; тэмдэг: [[File:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|16px|☾]]) [[дэлхэй]]н ганса [[байгаалиин дахуул]], [[наранай аймаг]]ай табадахи томо дахуул юм. Дэлхэйн түб һарын түбһөө аласлаха дундажа зай 384,403 км гү, али дэлхэйн [[диаметр|диаметрһаа]] гуша дахин ехэ. Энэгүүр системын массын түб (барицентр) дэлхэйн гадаргаһаа 1,700 км гүндэ гү, али дэлхэйн радиусай дүрбэнэй нэгэ зайда оршоно. Һара дэлхэйе 27.3 үдэр бүри нэгэ тойродог ба Дэлхэй-Һара-Наранай системын үетэ өөршэлэлтүүдэй уламһаа һара дэлхэйһээ олон олон хэлбэритэй (29.5 үдэр бүри үелдэг, үзэгдэхэ орбитын үе) харагдадаг байна.

Һарын диаметр дэлхэйн дүрбэнэй нэгэ оршом бай 3,474 км юм. Тиихэдэнь һарын гадаргын талмайнь дэлхэйн арбанай нэгэ, хуурай газарай дүрбэнэй нэгэтэй гү, али ойролсоогоор [[АНУ]], [[ОХУ]], [[Канада|Канадын]] ниитэ нютаг дэбисхэртэй тэнсэнэ. Эзлэхүүн дэлхэйн 2 хуби, гадарга дээрэхи [[татаха хүсэн]]иинь дэлхэйн гадарга дээрэхи татаха хүсэнэй 17 % байдаг ажаа.
Һара дээрэ хүмүүн анха [[1969 он]]до [[11-р Апполо]] газардаһан болоод одоогоор хүмүүнэй ошоһон ганса одон ороной бэетэ юм.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Наранай аймаг]]