# Фредерик Шопен
Фредерик Францишек Шопен (польшоор Fryderyk Franciszek Chopin, польшоор Frédéric François Chopin; 1810, Желязова-Воля — 1849 оной 10 һарын 27, Парис), Польшын ба Франциин хүгжэмэй зохёолшо ба суу бэлигтэй пианист.
Польшын алдарта хүгжэмэй зохёолшо Фридерик Шопенэй эсэгэ эхэ хоюулаа хүгжэмдэ абьяаслиг хүнүүд байгаа. Шопен бүри бага наһанһаа пианино тогложо һураа. Түрүүшынгээ багша Адальберт Живни нэрэтэй чех хүнэй ашаар хүбүүн улам һайн һуралсажа, 7 наһандаа полонез гү, али эрхимсэг аята фортепианын түрүүшын бүтээлөө зохёоо һэн.
1829 ондо Варшавын Хүгжэмэй дээдэ һургуулиие амжалтатай түгэсхээд, шалгалтын хуудаһан дээрэ «Фредерик Шопен хадаа хүгжэмэй суу бэлигтэн» гэжэ нэгэ багша тусгаарлан тэмдэглэһэн байна. Энэ үедэ Шопен фортепиано, найрал хүгжэмэй 2 концертоо бэшэһэн юм. Уг бүтээлдэ Польшын арадай аялгуу эхэ булаг боложо үгэбэ. Тэрэ жэлнүүдтэ суута хүгжэмшэн Йоһанн Себастьян Бах, Вольфганг Амадей Моцарт, Людвиг ван Бетховенэй һунгадаг хүгжэмһөө шамдан һуралсажа, өөрынгөө үеын хүгжэмэй зохёолшод, тухайлбал ехэ виолончелист Паганиниһаа үльгэр дуурайл абажа байгаа. 20 наһатайдаа Фредерик Шопен өөрын концертые тоглон, дараань Париста ошон һуурижан, амидаралайнгаа тэн хахадые тэндэ үнгэрөө. Фредерик Шопен Париста байхадаа Лист, Берлиоз зэргэ хүгжэмшэд, зурааша Эжен Делакруа, ирагуу найрагшад, уран зохёолшод Адам Мицкевич, Һенрих Һейне, Оноре де Бальзак, Жорж Сандтай танилсажа нүхэрлөө.
Фредерик Шопенэй зохёол доторһоо 2 концерт (1829, 1830), 3 соната (1828—1844), фантази (1842), 4 баллада (1835—1842), 4 скерцо (1832—1842), экспромт, ноктюрн, этюд, вальс, мазурка, полонез болон бусад фортепианын зохёомжонуудые нэрлэжэ болоно. Тэрэнэй зохёолнууд гүнзэгы үнэн сэдьхэл, тансаг уран, үндэр техникэ нэгэдхэһэн байдаг. Хүгжэм аялгуунь түрэлхи Польшын арад түмэндэ эрхэ сүлөө һайн һайханиие асархада туһална гэжэ Фредерик Шопен этигэдэг байһан. «Польшо эрхэ сүлөөтэй, жабхалан, хүсэрхэг болоно!» — гэжэ тэмдэглэлэй дэбтэртээ бэшэһэн байна. Фредерик Шопенэй олоной үмэнэ табиһан концерт 1848 оной 11 һарын 16-нда Лондондо болоо.
Хүнды үбшэндэ нэрбэгдэһэн Фредерик Шопен Англида хоёр дахин ошожо эмшэлүүлһэн болобошье, операци абалгүй 39-тэйдээ наһа бараа һэн. Тэрэниие түрэһэн нютагайнхинь газар хүрьһэнэй хамта Парисай Пер-Лашез хүдөөлүүлхэ газарта хүдөөлүүлжэ, амиды байгаа сагтаа хүсэжэ байһанаар хожом эхэ орондонь зүрхыень хүргүүлэн Варшавын Арюун Хэрээһэнэй церковь сүмэдэ байрлуулаа. Польшын хүгжэмын агуу ехэ зохёолшын амидарал эди наһандаа иигэжэ дууһаһаншье һаа, тэрэ уран бүтээлэй гандашагүй баялиг үбые хүн түрэлхитэндэ үлээбэ.

## Намтар
Эсэгэ Николя Шопен (1771—1844) юрын гаралтай хүн байгаа. Бага наһандаа Франциһаа Польшодо шэлжэн ерээ. 1802 онһоо Скарбека Желязова-Воля изагууртанай эдлэндэ амидаржа, тэрэнэй хүүгэдүүдэй хүмүүжүүлэгшэ байгаа. Николя Шопен 1806 ондо Текле Юстина Кшижановскатай (1782—1861) гэрлэһэн. Агуу хүгжэмэй зохёолшын эхэнь үндэр болбосоролтой, франци хэлтэй, фортепиано дээрэ һайн тоглодог, уянгалиг һайхан хоолойтой басаган байһан гэдэг баримта түүхэдэ үлээбэ. Энэ оршондо бишыхан хүбүүн Фредерик түрүүшын хүгжэмэй талаар сэдьхэгдэл, ойлголто, хүмүүжэлгэ бии боложо багаһаа арадай хүгжэмдэ һонирхолтой болоһон байна.
1810 оной намар Фрицек Шопен түрөөд хэдэхэн һаратай байхадань Николя Шопенэй гэр бүлын хамта Варшавада шэлжэн нүүбэ. Варшавын лицейдэ тэрэ франци, герман хэлэнэй багшаар ажаллаһан. Сэхээтэн эсэгэ эхын дуран, тэдэнэй бүридүүлжэ шадаһан оршон абьяаслиг хүүгэдүүдэй хүгжэлдэ һайнаар нүлөөлһэниинь ойлгомжотой. Фредерик, томо эгэшэ Людвига (1807–1855), дүү басаган Изабелла (1811–1881), Эмилиятэй (1812–1827) сугтаа ургажа хүмүүжэһэн болоод тэдэндээ ехэ дура хайратай байгаа.
Фредерик багаһаан хойшо Моцартын адли хүгжэмэй ехэ абьяастай хүбүүн байһан. Тэрэ хүгжэмэй үндэр мэдэрэмжэтэй, хүгжэм шагнажа байгаад уйладаг, ехэ сэдьхэлэй хүдэлэлтэй, ургуулан бододог үхибүүн байгаа. 1818 ондо, Шопен 8 наһатайдаа түрүүшын хүгжэмэй зохёолоо бэшэһэн тухай Варшавын нэгэн сониндо бэшэһэн түүхэ үлээбэ. Залуухан Фредерик Шопендэ ехэ найдабари табижа хүгжэмдэ эсэлтэгүй һургадаг байгаа. Войцех Живны (1756—1842) гэдэг чех гаралтай пианист 7 наһатай хүбүүтэй хэшээллэдэг байһан гэдэг. 8 наһатайдаа Польшын изагууртадай баярта уригдан тогложо, 9 наһатайдаа концертдо оролсожо байһан, һүүлдээ хүгжэмэй лицей болон консерваториие дүүргэбэ. Хүбүүнэй хүгжэм тоглохо абьяас ехэ хурдан урдажа 12 наһатайдаа Польшын томо пианистуудай зэргэдэ зүй ёһоор багтаһан. Һүүлдэ Живны Шопендэ зааха юумэн дууһаһан гээд хэшээл орохоһоо арсаһан байна.
Дунда һургуули түгэсөөд, 7 жэл Живнытэй хэшээлжэ дууһаһанай дараа Фредерик Шопен хүгжэмэй зохёолшо Йозеф Эльснертэй хүгжэмэй онол заалгажа эхилһэн. Тэрэ Антон Радзивилл болон Четвертинский гүнүүдэй тэдхэбэридэ орожо дээдэшүүлэй таалалые хүртэжэ тэдэнэй хүреэндэ ороһон. Уламаар Берлин, Дрезден, Прагада ошожо алдарта хүгжэмшэдэй концерт үзэһэниинь тэрэндэ ехэ түлхисэ болоһон.
1829 онһоо Шопен Венэ, Краков хотонуудта өөрын зохёолнуудаар концерт табин тогложо эхилээ. 1830 оной 11 һарын 5-нда Варшава хотые орхижо дахин ерээгүй. 1830-аад оной һүүлшээр Жорж Сандта дурлаһан түүхэ эхилдэг. Венэ, Варшава болон Париста ээлжэлэн һуурижадаг байһан тэрэ Польшодо Оросой эзэрхэйлэлтэ эсэргүү тэмсэл гараһанай дээрэһээ 1931 ондо тэрэ Париста удаан хугасаагаар амидархаар шиидэһэн болон ушарынь Польшын буһалгаалагшад илагдал хүлеэһэндэ ехэ гутарһан ба энэнээ алдарта «Хубисхалай этюд» зохёолоо бэшэн элирхэйлһэн байна. 22 наһандаа түрүүшын концертоо Парис хотоо үгэһэн. Энэ концерт бүрин амжалта асарһан. Шопеной бусад томо хүгжэмшэд болон хүгжэмэй зохёолшодһоо илгарха илгаань тэрэ хүгжэм болон фортепианые бусадта зааха тун дуратай байһан. 1837 ондо тэрэнэй уушхан түрүүшынхиеэ үбдэһэн (сүрье үбшэн байһан гэжэ түүхэшэд үзэдэг). Энэ үеэр Жорж Сандтай (Аврора Дюпен) ниилэжэ амидарһан үе юм. Испаниин Майорка арал дээрэ өөрын эгээн алдарта зохёолнуудые бэшэһэн байна.
1847 ондо Жорж Сандһаа һалажа ехэ сэдьхэлээр унажа, дарамта эдэлһэн зэргэнь үбшэндэнь муугаар нүлөөлһэн гэжэ үзэхэ үндэһэтэй. 1848 ондо тэрэ оршон тойроноо һолихо зорилгоор Лондон орожо концерт тоглон, багшлһан. Энэнь тэрэнэй һүүлшын аялал байба. 2 жэлэй һүүлдэ бусажа Париста ерээд, 1849 оной 10 һарын 5-нда наһа бараа. Ф. Шопениие наһа барахада хүгжэмэй юртэмсэ эмэгнэжэ тэрэнэй зохёолой мянга мянган шүтэн баримталагша хүдөөлэлгэдэ ерээ һэн.
Тэрэниие түрэһэн нютагайхинь шорооной хамта Парисай Пьер Лашезтэ хүдөөлүүлжэ, амиды һэрюун ажабайдалдаа хүсэжэ байһанаар хожом эхэ орондо зүрхыень хүргүүлэн Варшавын Арюун Хэрээһэнэй сүмэдэ байрлуулаа. Тэрэнэй хүдөөлэлгэдэ дээрэ өөрынгөө бэшэһэн фортепианын II. Соната эгшэглэжэ байгаа. Польшын хүгжэмэй ехэ зохёолшын амидарал ид насандаа дууһаһан болобошье, тэрэ уран бүтээлэй гандашагүй баялиг үбые хүн түрэлхитэндэ үлэгдөө һэн.

## Бүтээлнүүд

### Ансамбльтай гү, али оркестртэй фортепианодо зорюулһан хүгжэм
- Фортепиано, скрипкэ ба виолончельтэ зорюулһан трио Op. 8 g-moll (1829)
- «Дон-Жуан» опера тухай вариацинууд Op. 2 B-dur (1827)
- Rondo a la Krakowiak Op. 14 (1828)
- «Польшынхи һэдэб тухай ехэ фантази» Op. 13 (1829—1830)
- Оркестртэй фортепианын концерт Oр. 11 e-moll (1830)
- Оркестртэй фортепианын концерт Oр. 21 f-moll (1829)
- «Andante spianato» ба һүүлшын «Ехэ ялагар полонез» Ор. 22 (1830—1834)
- Виолончельтэй соната Op. 65 g-moll (1845—1846)
- Виолончельтэй полонез Op. 3


### Мазурканууд (58)
- Op. 6 — 4 мазурканууд: fis-moll, cis-moll, E-dur, es-moll (1830)
- Op. 7 — 5 мазурканууд: B-dur, a-moll, f-moll, As-dur, C-dur (1830—1831)
- Op. 17 — 4 мазурканууд: B-dur, e-moll, As-dur, a-moll (1832—1833)
- Op. 24 — 4 мазурканууд: g-moll, C-dur, A-dur, b-moll
- Op. 30 — 4 мазурканууд: c-moll, h-moll, Des-dur, cis-moll (1836—1837)
- Op. 33 — 4 мазурканууд: gis-moll, D-dur, C-dur, h-moll (1837—1838)
- Op. 41 — 4 мазурканууд: cis-moll, e-moll, H-dur, As-dur
- Op. 50 — 3 мазурканууд: G-dur, As-dur, cis-moll (1841—1842)
- Op. 56 — 3 мазурканууд: H-dur, C-dur, c-moll (1843)
- Op. 59 — 3 мазурканууд: a-moll, As-dur, fis-moll (1845)
- Op. 63 — 3 мазурканууд: H-dur, f-moll, cis-moll (1846)
- Op. 67 — 4 мазурканууд: G-dur, g-moll, C-dur, № 4 a-moll 1846 (1848?)
- Op. 68 — 4 мазурканууд: C-dur, a-moll, F-dur, № 4 f-moll (1849)


### Полонезүүд (16)
- Op. 22 Ехэ ялагар полонез Es-dur(1830-1832)
- Op. 26 № 1 cis-moll; № 2 es-moll(1833—1835)
- Op. 40 № 1 A-dur (1838); № 2 c-moll (1836—1839)
- Op. 44 fis-moll (1840—1841)
- Op. 53 As-dur (Баатарлиг) (1842)
- Op. 61 As-dur, «Полонез-фантази» (1845—1846)
- WoO. № 1 d-moll (1827); № 2 B-dur (1828); № 3 f-moll (1829)


### Ноктюрнууд (ниитэдэ 21)
- Op. 9 b-moll, Es-dur, H-dur (1829—1830)
- Op. 15 F-dur, Fis-dur (1830—1831), g-moll (1833)
- Op. 27 cis-moll, Des-dur (1834—1835)
- Op. 32 H-dur, As-dur (1836—1837)
- Op. 37 g-moll, G-dur (1839)
- Op. 48 c-moll, fis-moll (1841)
- Op. 55 f-moll, Es-dur (1843)
- Op. 62 № 1 H-dur,№ 2 E-dur (1846)
- Op. 72 e-moll (1827)
- Op. posth. cis-moll (1830), c-moll


### Вальсууд (17)
- Op. 18 «Ехэ ялагар вальс» Es-dur (1831)
- Op. 34 № 1 «Ялагар вальс» As-dur (1835)
- Op. 34 № 2 a-moll (1831)
- Op. 34 № 3 «Ялагар вальс» F-dur
- Op. 42 «Ехэ вальс» As-dur
- Op. 64 № 1 Des-dur (1847)
- Op. 64 № 2 cis-moll (1846—1847)
- Op. 64 № 3 As-dur
- Op. 69 № 1 As-dur
- Op. 69 № 10 B-moll
- Op. 70 № 1 Ges-dur
- Op. 70 № 2 f-moll
- Op. 70 № 2 Des-dur
- Op. posth. e-moll, E-dur, a-moll


### Фортепианын сонатанууд (ниитэдэ 3)
- Op. 4 № 1, c-moll (1828)
- Op. 35 № 2 b-moll (1837—1839), Хүдөөлэлэй марш агуулдаг (3-дахи хубилбари: Marche Funèbre)
- Oр. 58 № 3 h-moll (1844)


### Прелюдинүүд (ниитэдэ 25)
- 24 прелюдии Op. 28 (1836—1839)
- Прелюдия cis-moll op','45 (1841)


### Экспромтууд (ниитэдэ 4)
- Op. 29 As-dur (около 1837)
- Op, 36 Fis-dur (1839)
- Op. 51 Ges-dur (1842)
- Op. 66 «Фантази-экспромт» cis-moll (1834)


### Этюдүүд (ниитэдэ 27)
- Op. 10 C-dur, a-moll, E-dur, cis-moll, Ges-dur, es-moll, C-dur, F-dur, f-moll, As-dur, Es-dur, c-moll (1828—1832)
- Op. 25 As-dur, f-moll, F-dur, a-moll, e-moll, gis-moll, cis-moll, Des-dur, Ges-dur, h-moll, a-moll, c-moll (1831—1836)
- WoO f-moll, Des-dur, As-dur(1839)


### Скерцонууд (ниитэдэ 4)
- Op. 20 h-moll (1831—1832)
- Op. 31 b-moll (1837)
- Op. 39 cis-moll (1838—1839)
- Op. 54 E-dur (1841—1842)


### Балладанууд (ниитэдэ 4)
- Ор. 23 g-moll (1831—1834)
- Op. 38 F-dur (1836—1839)
- Op. 47 As-dur (1840—1841)
- Op. 52 f-moll (1842)


### Бусад
- Фантази Op. 49 f-moll (1840—1841)
- Баркарола Op. 60 Fis-dur (1845—1846)
- Үлгын бүүбэй дуун Op. 57 Des-dur (1843)
- Концертын Allegro Op. 46 A-dur
- Тарантелла Op. 43 As-dur
- Болеро Op. 19 C-dur
- Op. 65 g-moll

1. ↑  Zamoyski A. Chopin — 1979.
2. ↑  https://www.chopin-society.org.uk/articles/chopin-birthday.htm
3. ↑  LIBRIS — Национальная библиотека Швеции, 2012.
4. ↑  Каталог Немецкой национальной библиотеки
5. ↑  Deutsche Nationalbibliothek Record #118520539 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
6. ↑  Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых даных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq məlumat platforması, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы, асыҡ мәғлүмәт платформаһы, açıq malümat platforması, açıq malümat platforması, ачык малюмат платформасы, öppen dataplattform, платформаи додаҳои боз, ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы, гом бæрæггæнæнты платформæ — 2011.
7. ↑  SNAC — 2010.
8. ↑  Internet Broadway Database — 2000.
9. ↑  Itaú Cultural (unspecified title) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
10. ↑  https://blog.britishnewspaperarchive.co.uk/2013/10/16/the-death-of-chopin-17-october-1849/
11. ↑  Find a Grave — 1996.
12. ↑  Discogs — 2000.
13. ↑  filmportal.de — 2005.
14. ↑  Энциклопедия Брокгауз
15. ↑  Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.
16. ↑  GeneaStar
17. ↑  Roglo — 1997. — 10000000 экз.
18. ↑  (unspecified title)
19. ↑  Musicalics
20. ↑  Archivio Storico Ricordi — 1808.
21. ↑  (unspecified title)


Фредерик Шопен
{{Алдартай хүн
|нэрэ =Фредерик Шопен
|уугуул_нэрэ =Frédéric Chopin
|зураг =Frederic Chopin photo.jpeg
|image_caption =1849 оной фотохүрэг
|ажал_үйлэ = [[хүгжэм|хүгжэмэй зохёолшо]]
|түрэһэн_үдэр = 
|түрэһэн_газар = Желязова-Воля, [[Варшава|Варшавын]] хажууда
|иргэн = 
|наһа_бараһан_үдэр = 
|наһа_бараһан_газар = [[Парис]]
| ажал_хэһэн_саг  =
|нүхэр = 
|һургалта = 
|хүүгэд =
|шагнал =
|гар    = 
}}
'''Фредерик Францишек Шопен''' ({{lang-pl|Fryderyk Franciszek Chopin}}, {{lang-pl|Frédéric François Chopin}}; 1810, Желязова-Воля — 1849 оной 10 һарын 27, [[Парис]]), [[Польшо|Польшын]] ба [[Франци]]ин [[хүгжэм|хүгжэмэй зохёолшо]] ба суу бэлигтэй пианист.

Польшын алдарта хүгжэмэй зохёолшо Фридерик Шопенэй эсэгэ эхэ хоюулаа хүгжэмдэ абьяаслиг хүнүүд байгаа. Шопен бүри бага наһанһаа пианино тогложо һураа. Түрүүшынгээ багша Адальберт Живни нэрэтэй чех хүнэй ашаар хүбүүн улам һайн һуралсажа, 7 наһандаа полонез гү, али эрхимсэг аята фортепианын түрүүшын бүтээлөө зохёоо һэн.

1829 ондо Варшавын Хүгжэмэй дээдэ һургуулиие амжалтатай түгэсхээд, шалгалтын хуудаһан дээрэ «Фредерик Шопен хадаа хүгжэмэй суу бэлигтэн» гэжэ нэгэ багша тусгаарлан тэмдэглэһэн байна. Энэ үедэ Шопен фортепиано, найрал хүгжэмэй 2 концертоо бэшэһэн юм. Уг бүтээлдэ Польшын арадай аялгуу эхэ булаг боложо үгэбэ. Тэрэ жэлнүүдтэ суута хүгжэмшэн [[Йоһанн Себастьян Бах]], [[Вольфганг Амадей Моцарт]], [[Людвиг ван Бетховен]]эй һунгадаг хүгжэмһөө шамдан һуралсажа, өөрынгөө үеын хүгжэмэй зохёолшод, тухайлбал ехэ виолончелист Паганиниһаа үльгэр дуурайл абажа байгаа. 20 наһатайдаа Фредерик Шопен өөрын концертые тоглон, дараань Париста ошон һуурижан, амидаралайнгаа тэн хахадые тэндэ үнгэрөө. Фредерик Шопен Париста байхадаа Лист, Берлиоз зэргэ хүгжэмшэд, зурааша [[Эжен Делакруа]], ирагуу найрагшад, уран зохёолшод [[Адам Мицкевич]], [[Һенрих Һейне]], [[Оноре де Бальзак]], [[Жорж Санд]]тай танилсажа нүхэрлөө.

Фредерик Шопенэй зохёол доторһоо 2 концерт (1829, 1830), 3 соната (1828—1844), фантази (1842), 4 баллада (1835—1842), 4 скерцо (1832—1842), экспромт, ноктюрн, этюд, вальс, мазурка, полонез болон бусад фортепианын зохёомжонуудые нэрлэжэ болоно. Тэрэнэй зохёолнууд гүнзэгы үнэн сэдьхэл, тансаг уран, үндэр техникэ нэгэдхэһэн байдаг. Хүгжэм аялгуунь түрэлхи Польшын арад түмэндэ эрхэ сүлөө һайн һайханиие асархада туһална гэжэ Фредерик Шопен этигэдэг байһан. «Польшо эрхэ сүлөөтэй, жабхалан, хүсэрхэг болоно!» — гэжэ тэмдэглэлэй дэбтэртээ бэшэһэн байна. Фредерик Шопенэй олоной үмэнэ табиһан концерт 1848 оной 11 һарын 16-нда [[Лондон]]до болоо.

Хүнды үбшэндэ нэрбэгдэһэн Фредерик Шопен [[Англи]]да хоёр дахин ошожо эмшэлүүлһэн болобошье, операци абалгүй 39-тэйдээ наһа бараа һэн. Тэрэниие түрэһэн нютагайнхинь газар хүрьһэнэй хамта Парисай Пер-Лашез хүдөөлүүлхэ газарта хүдөөлүүлжэ, амиды байгаа сагтаа хүсэжэ байһанаар хожом эхэ орондонь зүрхыень хүргүүлэн Варшавын Арюун Хэрээһэнэй церковь сүмэдэ байрлуулаа. Польшын хүгжэмын агуу ехэ зохёолшын амидарал эди наһандаа иигэжэ дууһаһаншье һаа, тэрэ уран бүтээлэй гандашагүй баялиг үбые хүн түрэлхитэндэ үлээбэ.

== Намтар ==
Эсэгэ Николя Шопен (1771—1844) юрын гаралтай хүн байгаа. Бага наһандаа Франциһаа Польшодо шэлжэн ерээ. 1802 онһоо Скарбека Желязова-Воля изагууртанай эдлэндэ амидаржа, тэрэнэй хүүгэдүүдэй хүмүүжүүлэгшэ байгаа. Николя Шопен 1806 ондо Текле Юстина Кшижановскатай (1782—1861) гэрлэһэн. Агуу хүгжэмэй зохёолшын эхэнь үндэр болбосоролтой, франци хэлтэй, фортепиано дээрэ һайн тоглодог, уянгалиг һайхан хоолойтой басаган байһан гэдэг баримта түүхэдэ үлээбэ. Энэ оршондо бишыхан хүбүүн Фредерик түрүүшын хүгжэмэй талаар сэдьхэгдэл, ойлголто, хүмүүжэлгэ бии боложо багаһаа арадай хүгжэмдэ һонирхолтой болоһон байна.

1810 оной намар Фрицек Шопен түрөөд хэдэхэн һаратай байхадань Николя Шопенэй гэр бүлын хамта Варшавада шэлжэн нүүбэ. Варшавын лицейдэ тэрэ франци, герман хэлэнэй багшаар ажаллаһан. Сэхээтэн эсэгэ эхын дуран, тэдэнэй бүридүүлжэ шадаһан оршон абьяаслиг хүүгэдүүдэй хүгжэлдэ һайнаар нүлөөлһэниинь ойлгомжотой. Фредерик, томо эгэшэ Людвига (1807–1855), дүү басаган Изабелла (1811–1881), Эмилиятэй (1812–1827) сугтаа ургажа хүмүүжэһэн болоод тэдэндээ ехэ дура хайратай байгаа.

Фредерик багаһаан хойшо Моцартын адли хүгжэмэй ехэ абьяастай хүбүүн байһан. Тэрэ хүгжэмэй үндэр мэдэрэмжэтэй, хүгжэм шагнажа байгаад уйладаг, ехэ сэдьхэлэй хүдэлэлтэй, ургуулан бододог үхибүүн байгаа. 1818 ондо, Шопен 8 наһатайдаа түрүүшын хүгжэмэй зохёолоо бэшэһэн тухай Варшавын нэгэн сониндо бэшэһэн түүхэ үлээбэ. Залуухан Фредерик Шопендэ ехэ найдабари табижа хүгжэмдэ эсэлтэгүй һургадаг байгаа. Войцех Живны (1756—1842) гэдэг чех гаралтай пианист 7 наһатай хүбүүтэй хэшээллэдэг байһан гэдэг. 8 наһатайдаа Польшын изагууртадай баярта уригдан тогложо, 9 наһатайдаа концертдо оролсожо байһан, һүүлдээ хүгжэмэй лицей болон консерваториие дүүргэбэ. Хүбүүнэй хүгжэм тоглохо абьяас ехэ хурдан урдажа 12 наһатайдаа Польшын томо пианистуудай зэргэдэ зүй ёһоор багтаһан. Һүүлдэ Живны Шопендэ зааха юумэн дууһаһан гээд хэшээл орохоһоо арсаһан байна.

Дунда һургуули түгэсөөд, 7 жэл Живнытэй хэшээлжэ дууһаһанай дараа Фредерик Шопен хүгжэмэй зохёолшо [[Йозеф Эльснер]]тэй хүгжэмэй онол заалгажа эхилһэн. Тэрэ Антон Радзивилл болон Четвертинский гүнүүдэй тэдхэбэридэ орожо дээдэшүүлэй таалалые хүртэжэ тэдэнэй хүреэндэ ороһон. Уламаар [[Берлин]], [[Дрезден]], [[Прага]]да ошожо алдарта хүгжэмшэдэй концерт үзэһэниинь тэрэндэ ехэ түлхисэ болоһон.

1829 онһоо Шопен [[Венэ]], [[Краков]] хотонуудта өөрын зохёолнуудаар концерт табин тогложо эхилээ. 1830 оной 11 һарын 5-нда Варшава хотые орхижо дахин ерээгүй. 1830-аад оной һүүлшээр Жорж Сандта дурлаһан түүхэ эхилдэг. Венэ, Варшава болон Париста ээлжэлэн һуурижадаг байһан тэрэ Польшодо Оросой эзэрхэйлэлтэ эсэргүү тэмсэл гараһанай дээрэһээ 1931 ондо тэрэ Париста удаан хугасаагаар амидархаар шиидэһэн болон ушарынь Польшын буһалгаалагшад илагдал хүлеэһэндэ ехэ гутарһан ба энэнээ алдарта «Хубисхалай этюд» зохёолоо бэшэн элирхэйлһэн байна. 22 наһандаа түрүүшын концертоо Парис хотоо үгэһэн. Энэ концерт бүрин амжалта асарһан. Шопеной бусад томо хүгжэмшэд болон хүгжэмэй зохёолшодһоо илгарха илгаань тэрэ хүгжэм болон фортепианые бусадта зааха тун дуратай байһан. 1837 ондо тэрэнэй уушхан түрүүшынхиеэ үбдэһэн (сүрье үбшэн байһан гэжэ түүхэшэд үзэдэг). Энэ үеэр Жорж Сандтай (Аврора Дюпен) ниилэжэ амидарһан үе юм. Испаниин [[Мальорка|Майорка]] арал дээрэ өөрын эгээн алдарта зохёолнуудые бэшэһэн байна.

1847 ондо Жорж Сандһаа һалажа ехэ сэдьхэлээр унажа, дарамта эдэлһэн зэргэнь үбшэндэнь муугаар нүлөөлһэн гэжэ үзэхэ үндэһэтэй. 1848 ондо тэрэ оршон тойроноо һолихо зорилгоор Лондон орожо концерт тоглон, багшлһан. Энэнь тэрэнэй һүүлшын аялал байба. 2 жэлэй һүүлдэ бусажа Париста ерээд, 1849 оной 10 һарын 5-нда наһа бараа. Ф. Шопениие наһа барахада хүгжэмэй юртэмсэ эмэгнэжэ тэрэнэй зохёолой мянга мянган шүтэн баримталагша хүдөөлэлгэдэ ерээ һэн.

Тэрэниие түрэһэн нютагайхинь шорооной хамта Парисай Пьер Лашезтэ хүдөөлүүлжэ, амиды һэрюун ажабайдалдаа хүсэжэ байһанаар хожом эхэ орондо зүрхыень хүргүүлэн Варшавын Арюун Хэрээһэнэй сүмэдэ байрлуулаа. Тэрэнэй хүдөөлэлгэдэ дээрэ өөрынгөө бэшэһэн фортепианын II. Соната эгшэглэжэ байгаа. Польшын хүгжэмэй ехэ зохёолшын амидарал ид насандаа дууһаһан болобошье, тэрэ уран бүтээлэй гандашагүй баялиг үбые хүн түрэлхитэндэ үлэгдөө һэн.

== Бүтээлнүүд ==

=== Ансамбльтай гү, али оркестртэй фортепианодо зорюулһан хүгжэм ===

* Фортепиано, скрипкэ ба виолончельтэ зорюулһан трио Op. 8 g-moll (1829)
* «Дон-Жуан» опера тухай вариацинууд Op. 2 B-dur (1827)
* Rondo a la Krakowiak Op. 14 (1828)
* «Польшынхи һэдэб тухай ехэ фантази» Op. 13 (1829—1830)
* Оркестртэй фортепианын концерт Oр. 11 e-moll (1830)
* Оркестртэй фортепианын концерт Oр. 21 f-moll (1829)
* «Andante spianato» ба һүүлшын «Ехэ ялагар полонез» Ор. 22 (1830—1834)
* Виолончельтэй соната Op. 65 g-moll (1845—1846)
* Виолончельтэй полонез Op. 3

=== Мазурканууд (58) ===

* Op. 6 — 4 мазурканууд: fis-moll, cis-moll, E-dur, es-moll (1830)
* Op. 7 — 5 мазурканууд: B-dur, a-moll, f-moll, As-dur, C-dur (1830—1831)
* Op. 17 — 4 мазурканууд: B-dur, e-moll, As-dur, a-moll (1832—1833)
* Op. 24 — 4 мазурканууд: g-moll, C-dur, A-dur, b-moll
* Op. 30 — 4 мазурканууд: c-moll, h-moll, Des-dur, cis-moll (1836—1837)
* Op. 33 — 4 мазурканууд: gis-moll, D-dur, C-dur, h-moll (1837—1838)
* Op. 41 — 4 мазурканууд: cis-moll, e-moll, H-dur, As-dur
* Op. 50 — 3 мазурканууд: G-dur, As-dur, cis-moll (1841—1842)
* Op. 56 — 3 мазурканууд: H-dur, C-dur, c-moll (1843)
* Op. 59 — 3 мазурканууд: a-moll, As-dur, fis-moll (1845)
* Op. 63 — 3 мазурканууд: H-dur, f-moll, cis-moll (1846)
* Op. 67 — 4 мазурканууд: G-dur, g-moll, C-dur, № 4 a-moll 1846 (1848?)
* Op. 68 — 4 мазурканууд: C-dur, a-moll, F-dur, № 4 f-moll (1849)

=== Полонезүүд (16) ===

* Op. 22 Ехэ ялагар полонез Es-dur(1830-1832)
* Op. 26 № 1 cis-moll; № 2 es-moll(1833—1835)
* Op. 40 № 1 A-dur (1838); № 2 c-moll (1836—1839)
* Op. 44 fis-moll (1840—1841)
* Op. 53 As-dur (Баатарлиг) (1842)
* Op. 61 As-dur, «Полонез-фантази» (1845—1846)
* WoO. № 1 d-moll (1827); № 2 B-dur (1828); № 3 f-moll (1829)

=== Ноктюрнууд (ниитэдэ 21) ===
[[Файл:Chopin op62 no2 new.jpg|thumb|right|400px|Шопенэй № 18 «Ноктюрнай» эхин Ми мажор, Op.62 № 2. MIDI формадаар: [[Медиа:Chopin-op62-no2-new.mid|Түрүүшын тактууд]].]]
* Op. 9 b-moll, Es-dur, H-dur (1829—1830)
* Op. 15 F-dur, Fis-dur (1830—1831), g-moll (1833)
* Op. 27 cis-moll, Des-dur (1834—1835)
* Op. 32 H-dur, As-dur (1836—1837)
* Op. 37 g-moll, G-dur (1839)
* Op. 48 c-moll, fis-moll (1841)
* Op. 55 f-moll, Es-dur (1843)
* Op. 62 № 1 H-dur,№ 2 E-dur (1846)
* Op. 72 e-moll (1827)
* Op. posth. cis-moll (1830), c-moll

=== Вальсууд (17) ===

* Op. 18 «Ехэ ялагар вальс» Es-dur (1831)
* Op. 34 № 1 «Ялагар вальс» As-dur (1835)
* Op. 34 № 2 a-moll (1831)
* Op. 34 № 3 «Ялагар вальс» F-dur
* Op. 42 «Ехэ вальс» As-dur
* Op. 64 № 1 Des-dur (1847)
* Op. 64 № 2 cis-moll (1846—1847)
* Op. 64 № 3 As-dur
* Op. 69 № 1 As-dur
* Op. 69 № 10 B-moll
* Op. 70 № 1 Ges-dur
* Op. 70 № 2 f-moll
* Op. 70 № 2 Des-dur
* Op. posth. e-moll, E-dur, a-moll

=== Фортепианын сонатанууд (ниитэдэ 3) ===
[[File:Похоронный марш Шопена, обложка первого издания (1854).jpg|thumb|Хүдөөлэлэй марш. Брейткопф ба Гертель, Лейпциг, 1854 (Breitkopf & Härtel №8728)]]
* Op. 4 № 1, c-moll (1828)
* Op. 35 № 2 b-moll (1837—1839), Хүдөөлэлэй марш агуулдаг (3-дахи хубилбари: Marche Funèbre)
* Oр. 58 № 3 h-moll (1844)

=== Прелюдинүүд (ниитэдэ 25) ===

* 24 прелюдии Op. 28 (1836—1839)
* Прелюдия cis-moll op','45 (1841)

=== Экспромтууд (ниитэдэ 4) ===

* Op. 29 As-dur (около 1837)
* Op, 36 Fis-dur (1839)
* Op. 51 Ges-dur (1842)
* Op. 66 «Фантази-экспромт» cis-moll (1834)

=== Этюдүүд (ниитэдэ 27) ===

* Op. 10 C-dur, a-moll, E-dur, cis-moll, Ges-dur, es-moll, C-dur, F-dur, f-moll, As-dur, Es-dur, c-moll (1828—1832)
* Op. 25 As-dur, f-moll, F-dur, a-moll, e-moll, gis-moll, cis-moll, Des-dur, Ges-dur, h-moll, a-moll, c-moll (1831—1836)
* WoO f-moll, Des-dur, As-dur(1839)

=== Скерцонууд (ниитэдэ 4) ===

* Op. 20 h-moll (1831—1832)
* Op. 31 b-moll (1837)
* Op. 39 cis-moll (1838—1839)
* Op. 54 E-dur (1841—1842)

=== Балладанууд (ниитэдэ 4) ===
{{listen
 | filename     =Frederic Chopin - Ballade Ab major Opus 47.ogg
 | title        = Баллада Op. 47 As-dur
 | format       = [[Ogg]]
}}
* Ор. 23 g-moll (1831—1834)
* Op. 38 F-dur (1836—1839)
* Op. 47 As-dur (1840—1841)
* Op. 52 f-moll (1842)

=== Бусад ===
{{listen
 | filename     =Chopin,_Frederic_-_Cello_Sonata_Gmin,_op._65,_1st_movement_(John_Michel,_cello).ogg
 | title        =  Op.65 g-moll, түрүүшын хүдэлөөн
 | format       = [[Ogg]]
}}
* Фантази Op. 49 f-moll (1840—1841)
* Баркарола Op. 60 Fis-dur (1845—1846)
* Үлгын бүүбэй дуун Op. 57 Des-dur (1843)
* Концертын Allegro Op. 46 A-dur
* Тарантелла Op. 43 As-dur
* Болеро Op. 19 C-dur
* Op. 65 g-moll

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Польшын хүгжэмэй зохёолшо]]