# Оклахома
Оклахома (англи: Oklahoma, черокяар ᎣᎦᎳᎰᎹ) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Түб Урда бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас. 2007 оной тоосоогоор 3,617,316 оршон һуугшадтай, 177,847 км² нютаг дэбисхэртэй байһан Оклахома можо уласынь хүн зоноороо 28-д, газар нютагаараа 20-д ородог. Можо уласай нэрэнь Чоктоо хэлэнэй okla ба humma гү, али «улаан хүнүүд» гэһэн үгэһөө гаралтай болоод албан бусаар Дарыхан можо улас нэрээрээ нэрлэдэг. 1907 оной арбаннэгэдүгээр һарын 16-нда улаан арһатанай нютаг дэбисхэрһээ бии болгоһон Оклахома можо уласынь холбоондо нэгэдэһэн 46-дахи можо улас болоһон. Ниислэл болоод эгээн томо хотонь Оклахома-сити юм.
Байгаалиин хии, газарай тоһон, хүнэһэнэй бүтээгдэхүүнэй томо үйлэдбэрилэгшын нэгэ Оклахомань ниидхэ, эршэм хүсэн, сахилгаан холбоо, биотехнологиин һалбари дээрэ тулгуурилһан эдэй засагтай. АНУ-ай эгээн хурдан ургажа нэмэгдэжэ бай эдэй засагтай тус можо улас нэгэ хүндэ ногдохо оролгын дэбжэлтэ болон дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүнэй дэбжэлтээр дээгүүр байрада ородог. Оклахома-сити болон Тулза Оклахомагай эдэй засагай гол түбүүдэй үүргэ гүйсэдхэдэг ба можо уласай ниитэ хүн зоной 60 оршом хубинь эдэ хотын метрополитан бүһэдэ оршон һуудаг. Тус можо улас эдэй засаг, элүүр мэндын һалбарида холимог үзүүлэлтэтэй болоод эгээн томо ехэ һургуулинуудынь Америкын ехэ һургуулинуудай лигэдэ оролсодог.
Оклахомагай нютагай ехэнхи хэһэгынь намхан нуурнууд, тала нютагта хамаарха болоод, зүүн талаараа ой модотой. Тус можо уласай нютаг дэбисхэрэй ехэнхинь хатуу шэрүүн уларилтай АНУ-ай Ехэ Тала болон Дотоодо Үндэрлиг газарта оршодог. Хүн зониинь германшууд, ирландшууд, англишууд, унаган америкынхидһаа гаралтай болоод унаган америкынхидын ниитэ 25 хэлэн аялгуугаар хэлэдэг алишье можо уластай харисуулһан олон юм. Тус можо улас Америкын соёлой гурбан гол бүһын уулзабарида оршодог ба үүгээр мал туубариин зам дайража үнгэрдэг байгаа. Тэрэ энэ нютагта урда һуурижагшад ерэжэ һуурижажа байһан болоод унаган америкынхидта зорюулжа засагай газарһаа онооһон нютаг дэбисхэр багтадаг юм. Христианствын евангелис урасхал библиин бүһэ тус можо уласые улас түрын хубида эгээн консерватив можо уласуудай нэгэ болгоһон болобошье Арадшалһан намда олонхи һунгагшад бүридхүүлһэн байдаг ажа.

Оклахома
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Оклахома можо улас
 |уугуул_нэрэ             = State of Oklahoma
 |статус                   = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Flag of Oklahoma.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Далбаа
 |һүлдэ                     = Seal of Oklahoma.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Уласай тамга
 |газарай_зураг                    = Map_of_USA_OK.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[АНУ]]-да Оклахомагай байра
 |уряа                    =  ''Labor omnia vincit''<br/><small>''Хүдэлмэри бүхы зүйлые диилэнэ''</small>
 |ниислэл                  = [[Оклахома-сити]]<ref name=metrocompare>[http://www.census.gov/compendia/smadb/SMADBmetro.html State Data from the State and Metropolitan Area Data Book: 2006]. United States Census Bureau. Last accessed [[2007-10-16]].</ref> 
 |хэлэн                     = [[Англи хэлэн|англи]]; [[Чероки хэлэн|чероки]]<ref name=official>{{cite web|url=http://keetoowahcherokee.org/documents/GaduwaCherokeeNews/2009-04%20April.pdf|title=Keetoowah Cherokee is the Official Language of the UKB|website=http://keetoowahcherokee.org/|date=April 2009|publisher=Keetoowah Cherokee News: Official Publication of the United Keetoowah Band of Cherokee Indians in Oklahoma|accessdate=June 1, 2014|archivedate=July 15, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715002414/http://keetoowahcherokee.org/documents/GaduwaCherokeeNews/2009-04%20April.pdf}}</ref><ref name=constitution>{{cite web|url=http://www.keetoowahcherokee.org/documents/dikahnawadvsdi_ditsaleg.pdf|website=http://www.keetoowahcherokee.org/|title=UKB Constitution and By-Laws in the Keetoowah Cherokee Language (PDF)|publisher=United Keetoowah Band of Cherokee Indians|accessdate=June 2, 2014|archivedate=February 1, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160201132858/http://www.keetoowahcherokee.org/documents/dikahnawadvsdi_ditsaleg.pdf}}</ref><ref name=CARLA>{{Cite web|title=The Cherokee Nation & its Language|work=University of Minnesota: Center for Advanced Research on Language Acquisition|date=2008|accessdate=May 22, 2014|url=http://www.carla.umn.edu/conferences/past/immersion2008/documents/Peter_L_CherokeeNation.pdf|archivedate=July 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714131213/http://www.carla.umn.edu/conferences/past/immersion2008/documents/Peter_L_CherokeeNation.pdf}}</ref>
 |тэргүүнэй_тушаал1     = Амбан захирагша
 |тэргүүн1  = Мэри Феллин
 |тэргүүнэй_тушаал2     = Дэд захирагша
 |тэргүүн2  = Тодд Лэмб
 |газар_нютаг                  = 181 196 км²
 |уһанай_хуби                  = 1,8 %
 |хүн_ама                = 3 850 568 (2013)<ref name="2007pop">http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref>
 |дополнительный_параметр  = Можо улас болоһон үдэр
 |содержимое_параметра     = 1907 оной 11 һарын 16 (46-дахи)
}}
'''Оклахома''' ({{lang-en|Oklahoma}}, <small>[[чероки хэлэн|черокяар]]</small> ᎣᎦᎳᎰᎹ) — [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай Түб Урда бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас. 2007 оной тоосоогоор 3,617,316 оршон һуугшадтай<ref name="2007pop"/>, 177,847 км² нютаг дэбисхэртэй<ref name="Oklahoma QuickFacts">{{cite web | date=[[2006-01-12]] | url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html | title=Oklahoma QuickFacts from the US Census Bureau | work=State & County QuickFacts | publisher=U.S. Census Bureau | accessdate=2008-07-10 | archivedate=2008-05-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080514235102/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html }}</ref> байһан Оклахома можо уласынь хүн зоноороо 28-д, газар нютагаараа 20-д ородог. Можо уласай нэрэнь [[Чоктоо]] хэлэнэй ''okla'' ба ''humma'' гү, али «улаан хүнүүд» гэһэн үгэһөө гаралтай болоод албан бусаар ''Дарыхан можо улас'' нэрээрээ нэрлэдэг. 1907 оной арбаннэгэдүгээр һарын 16-нда [[улаан арһатан]]ай нютаг дэбисхэрһээ бии болгоһон Оклахома можо уласынь холбоондо нэгэдэһэн 46-дахи можо улас болоһон. Ниислэл болоод эгээн томо хотонь [[Оклахома-сити]] юм.

[[Байгаалиин хии]], [[газарай тоһон]], хүнэһэнэй бүтээгдэхүүнэй томо үйлэдбэрилэгшын нэгэ Оклахомань ниидхэ, эршэм хүсэн, сахилгаан холбоо, биотехнологиин һалбари дээрэ тулгуурилһан эдэй засагтай. АНУ-ай эгээн хурдан ургажа нэмэгдэжэ бай эдэй засагтай тус можо улас нэгэ хүндэ ногдохо оролгын дэбжэлтэ болон дотоодын ниитэ бүтээгдэхүүнэй дэбжэлтээр дээгүүр байрада ородог. Оклахома-сити болон [[Тулза]] Оклахомагай эдэй засагай гол түбүүдэй үүргэ гүйсэдхэдэг ба можо уласай ниитэ хүн зоной 60 оршом хубинь эдэ хотын метрополитан бүһэдэ оршон һуудаг.<ref name="metros">{{cite web | url= http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv | title=Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2006 | work=[[United States Census Bureau]] | format=csv | accessdate=2007-09-15}}</ref> Тус можо улас [[эдэй засаг]], [[элүүр|элүүр мэндын]] һалбарида холимог үзүүлэлтэтэй болоод эгээн томо ехэ һургуулинуудынь Америкын ехэ һургуулинуудай лигэдэ оролсодог.

Оклахомагай нютагай ехэнхи хэһэгынь намхан нуурнууд, тала нютагта хамаарха болоод, зүүн талаараа [[ой|ой модотой]]. Тус можо уласай нютаг дэбисхэрэй ехэнхинь хатуу шэрүүн уларилтай АНУ-ай Ехэ Тала болон Дотоодо Үндэрлиг газарта оршодог. Хүн зониинь [[германшууд]], [[ирландшууд]], [[англишууд]], [[унаган америкынхид]]һаа гаралтай болоод унаган америкынхидын ниитэ 25 хэлэн аялгуугаар хэлэдэг алишье можо уластай харисуулһан олон юм. Тус можо улас Америкын соёлой гурбан гол бүһын уулзабарида оршодог ба үүгээр мал туубариин зам дайража үнгэрдэг байгаа. Тэрэ энэ нютагта урда һуурижагшад ерэжэ һуурижажа байһан болоод унаган америкынхидта зорюулжа засагай газарһаа онооһон нютаг дэбисхэр багтадаг юм. [[Христосой шажан|Христианствын]] [[евангелизм|евангелис]] урасхал [[библи]]ин бүһэ тус можо уласые улас түрын хубида эгээн консерватив можо уласуудай нэгэ болгоһон болобошье [[Арадшалһан нам (Америкын Нэгэдэһэн Улас)|Арадшалһан намда]] олонхи һунгагшад бүридхүүлһэн байдаг ажа.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}}

[[Категори:Оклахома| ]]
[[Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас]]