# Джон Локк
Джон Локк (1632 оной 8 дугаар һарын 29 — 1704 оной 10 дугаар һарын 28), либерализм гүн ухаанай эсэгэ гэдэгээр үргэн мэдэдэг, Англиин гүн ухаантан, эмшэн. Гэгээрэлэй зуунай хамагай нүлөө бүхы сэдьхэгшэдэй нэгэн.
Тэрэ бол Англиин гүн ухаантан, Гэгээрэл сэдьхэгшэд хамагай нүлөө бүхы нэгэ гэжэ үзэдэг эмшэ байһан юм. Фрэнсис Бэйкон уламжалалай дараа Британиин эмпирис эхинэй нэгэ гэжэ үзэдэг, тэрэ ниигэмэй хэрээнэй онолой адли шухала аша холбогдолтой юм. Тэрэнэй ажал ехэ танин мэдэхын, улас түрын гүн ухаанай хүгжэлдэ нүлөөлһэн байна. Тэрэнэй бүтээлнүүд болон Вольтер Руссо, олон Шотландай Гэгээрэлэй сэдьхэгшэд, тэрэшэлэн АНУ-ай хубисхалшад нүлөөлһэн байна. Һунгадаг республиканизм, тэрэнэй либерал онолой хуби нэмэри АНУ-ай Бэеэ даангиин тунхаглалда толилон харуулһан байна.
Оюун ухаанай Локкой онол ехэбшэлэн хэн, өөрөө оршон үеын үзэл баримталалай гарал үүсэлэй гэжэ узэдэг, хожом гүн ухаантнуудай ажалда ангилжа мэдэхэ Юм, Руссо болон Кант мэтэ байна. Локк ухамсарай таһаралтагүй дамжуулан өөрынгөө тодорхойлхо анханай хүн байгаа. Тэрэ түрөөлдэ оюун гэжэ tabula rasa баталан гэршэлһэн. Үмэнэдэ бии байһан ойлголто дээрэ һуурилһан Картезианай гүн ухаанда эсэргүү, тэрэ бидэ түрэлхи үзэлгүй, мэдэлгэ орондо зүбхэн мэдэрэмжэ ойлголто олоһон туршалгые тодорхойлжо байна гэжэ һанаалһан.

## Намтар
Мүн Джон нэрэтэй Локкой эсэгэ, Англи эрхэтэнэй дайнай эхин үедэ Уласай Ехэ Хуралай хүсэнэй түлөө морин ахалагшаар үйлэшэлжэ байһан улас түрын хуулиша, бэшэг хэрэгэй ажалтан. Тэрэнэй эжи Агнес Киин байһан юм. Эсэгэ эхэ хоёр пуританшууд байба. Локк тухай арбан хоёр милиин Бристольһаа Рингтон Сомерсетда сүмэдэ бол заахан обоохой гэртэ 1632 оной 8 һарын 29 түрэһэн. Тэрэ эгээн үдэртэ хэрээснэг болоһон юм. Удалгүй Локкой түрэһэнэй дараа, гэр бүлын талаарха долоон милиин зайда үмэнэдэ Локк Беллутон хүдөө орон нютагай Тюдор гэртэ үсэһэн бол Бристолиин, Пенсфорд заха зээлиин хотодо шэлжэн ерэһэн юм.
Эрхэ сүлөөнэй гүн ухаанша гэгдэдэг тэрэ Англиин баруун урда нютагай бишыхан хотоһоо гаралтай хүн. Оксфордой дээдэ һургуулиин Христын сүмын колледжда һуралсаба. Залуу Локк анхандаа Анагааха ухаан һонирхон һудалжа, Оксфордой дээдэ һургуулиин магистрын зэргэ хамгаалһан болоод энэ зуураа нэгэн найзынхаа нүлөөгөөр гүн ухаанда татагдаба. 1688 оной хубисхалай дараа ара арһаа залгуулан маша олон зохёол хэблүүлһэн болоод тэдэ мүнөө хүрэтэр шудалагдаһаар байна. Бүрин хэмжээгээр ботилһон 30 ном боложо гараһан байдаг.
Шефтсбериин гүн (Earl of Shaftesbury) нэрын үмэнһөө Локк Хойто Америкын Каролина можын хубида Үндэһэн хуули болбосоруулхада оролсоһон. («Fundamental Constitutions of Carolina»).
Тэрэ сагаашалха үедэ олоһон уушханай үбшэнһөө боложо наһа бараһан юм. Хүнэй оюун ухаанай тухай туршалта гэһэн томо ажал шууд лэ алдар хүнды орьёлдо абаашаба. Улас түрын хубида болобосоруулһан философиин хубида болобосруулһан онол олон ороной үндэһэн хуулиин дэбисхэр боложо үгэһэн байна.
Алибаа сэдьхэгшэ шэнжэлэгшэ байхые дээдын габьяанда тоосодог боло Локк философиин либерализм, танин мэдэхын онолой 
эмпиризмын үндэһэлэгшэ болон мүнхэрһэн юм. Иимэдээшье тэрэ сэдьхэл шудалалай хүгжэлдэ мүн баһа түлхисэ асарһан байдаг.

Джон Локк
{{Алдартай хүн
|нэрэ = Джон Локк
|уугуул_нэрэ = John Locke
|зураг = JohnLocke.png
|ажал_үйлэ = [[гүн ухаан]]тан
|түрэһэн_үдэр = 
|түрэһэн_газар = [[Рингтон]], [[Сомерсет]], [[Англи]]
|иргэн = [[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|20px|link=Ехэ Британи]] [[Ехэ Британи]]
|наһа_бараһан_үдэр = 
|наһа_бараһан_газар = [[Эссекс]], [[Англи]]
|ажал_хэһэн_саг  = 17 зуунай гүн ухаан
|нүхэр = 
|хүүгэд =
|шагнал = 
|гар    = 
}}
'''Джон Локк''' ([[1632 он]]ой [[8 һарын 29|8 дугаар һарын 29]] — [[1704 он]]ой [[10 һарын 28|10 дугаар һарын 28]]), [[либерализм]] гүн ухаанай эсэгэ гэдэгээр үргэн мэдэдэг, [[Англи]]ин гүн ухаантан, [[эмшэ]]н. Гэгээрэлэй зуунай хамагай нүлөө бүхы сэдьхэгшэдэй нэгэн.
Тэрэ бол Англиин гүн ухаантан, [[Гэгээрэл]] сэдьхэгшэд хамагай нүлөө бүхы нэгэ гэжэ үзэдэг эмшэ байһан юм. Фрэнсис Бэйкон уламжалалай дараа Британиин эмпирис эхинэй нэгэ гэжэ үзэдэг, тэрэ ниигэмэй хэрээнэй онолой адли шухала аша холбогдолтой юм. Тэрэнэй ажал ехэ танин мэдэхын, [[улас түрэ|улас түрын]] гүн ухаанай хүгжэлдэ нүлөөлһэн байна. Тэрэнэй бүтээлнүүд болон Вольтер Руссо, олон Шотландай Гэгээрэлэй сэдьхэгшэд, тэрэшэлэн АНУ-ай хубисхалшад нүлөөлһэн байна. Һунгадаг [[республиканизм]], тэрэнэй [[либерал]] онолой хуби нэмэри [[АНУ-ай Бэеэ даангиин тунхаглал]]да толилон харуулһан байна.<ref>Becker, Carl Lotus. ''The Declaration of Independence: A Study in the History of Political Ideas'' Harcourt, Brace, 1922. p. 27</ref>

[[Оюун ухаан]]ай Локкой онол ехэбшэлэн хэн, өөрөө оршон үеын үзэл баримталалай гарал үүсэлэй гэжэ узэдэг, хожом гүн ухаантнуудай ажалда ангилжа мэдэхэ [[Дэвид Юм|Юм]], [[Жан Жак Руссо|Руссо]] болон [[Иммануил Кант|Кант]] мэтэ байна. Локк ухамсарай таһаралтагүй дамжуулан өөрынгөө тодорхойлхо анханай хүн байгаа. Тэрэ түрөөлдэ оюун гэжэ [[tabula rasa]] баталан гэршэлһэн. Үмэнэдэ бии байһан ойлголто дээрэ һуурилһан Картезианай гүн ухаанда эсэргүү, тэрэ бидэ түрэлхи үзэлгүй, мэдэлгэ орондо зүбхэн мэдэрэмжэ ойлголто олоһон туршалгые тодорхойлжо байна гэжэ һанаалһан.<ref>{{Citation |last1 =Baird |first1 =Forrest E | first2 =Walter | last2 = Kaufmann | title = From Plato to Derrida | publisher = Pearson Prentice Hall |year= 2008 |location= Upper Saddle River, [[New Jersey|NJ]] |pages = 527–29 |isbn = 0-13-158591-6}}</ref>

== Намтар ==
Мүн Джон нэрэтэй Локкой эсэгэ, [[Англи эрхэтэнэй дайн]]ай эхин үедэ Уласай Ехэ Хуралай хүсэнэй түлөө морин [[ахалагша]]ар үйлэшэлжэ байһан улас түрын хуулиша, бэшэг хэрэгэй ажалтан. Тэрэнэй эжи Агнес Киин байһан юм. Эсэгэ эхэ хоёр [[пуританшууд]] байба. Локк тухай арбан хоёр милиин [[Бристоль]]һаа Рингтон Сомерсетда сүмэдэ бол заахан обоохой гэртэ 1632 оной 8 һарын 29 түрэһэн. Тэрэ эгээн үдэртэ [[хэрээснэг бололго|хэрээснэг болоһон]] юм. Удалгүй Локкой түрэһэнэй дараа, гэр бүлын талаарха долоон милиин зайда үмэнэдэ Локк Беллутон хүдөө орон нютагай Тюдор гэртэ үсэһэн бол Бристолиин, Пенсфорд [[заха зээли]]ин хотодо шэлжэн ерэһэн юм.

Эрхэ сүлөөнэй гүн ухаанша гэгдэдэг тэрэ Англиин баруун урда нютагай бишыхан хотоһоо гаралтай хүн. [[Оксфордой дээдэ һургуули]]ин Христын сүмын колледжда һуралсаба. Залуу Локк анхандаа [[Анагааха ухаан]] һонирхон һудалжа, Оксфордой дээдэ һургуулиин магистрын зэргэ хамгаалһан болоод энэ зуураа нэгэн найзынхаа нүлөөгөөр гүн ухаанда татагдаба. 1688 оной хубисхалай дараа ара арһаа залгуулан маша олон зохёол хэблүүлһэн болоод тэдэ мүнөө хүрэтэр шудалагдаһаар байна. Бүрин хэмжээгээр ботилһон 30 ном боложо гараһан байдаг.

Шефтсбериин гүн <small>(Earl of Shaftesbury)</small> нэрын үмэнһөө Локк Хойто Америкын [[Каролина можо|Каролина можын]] хубида Үндэһэн хуули болбосоруулхада оролсоһон. («Fundamental Constitutions of Carolina»).<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/locke/ John Locke]</ref>

Тэрэ сагаашалха үедэ олоһон уушханай үбшэнһөө боложо наһа бараһан юм. Хүнэй оюун ухаанай тухай туршалта гэһэн томо ажал шууд лэ алдар хүнды орьёлдо абаашаба. Улас түрын хубида болобосоруулһан философиин хубида болобосруулһан онол олон ороной үндэһэн хуулиин дэбисхэр боложо үгэһэн байна.
 
Алибаа сэдьхэгшэ шэнжэлэгшэ байхые дээдын габьяанда тоосодог боло Локк философиин либерализм, танин мэдэхын онолой 
эмпиризмын үндэһэлэгшэ болон мүнхэрһэн юм. Иимэдээшье тэрэ [[сэдьхэл шудалал]]ай хүгжэлдэ мүн баһа түлхисэ асарһан байдаг.

== Холбооһон ==
* [https://openpublishing.psu.edu/locke/index.html  John Locke Bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202214022/https://openpublishing.psu.edu/locke/index.html |date=2023-12-02 }}
* [http://www.luc.edu/philosophy/LockeStudies/index-of-issues.htm Locke Studies An Annual Journal of Locke Research]
* Timeline of the Life and Work of John Locke at [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_content&task=view&id=1181&Itemid=273 The Online Library of Liberty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090714135513/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_content&task=view&id=1181&Itemid=273 |date=2009-07-14 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=5JXgPDgXJC0 Constitutional Government: Locke’s Second Treatise (1-5)] [http://oyc.yale.edu/transcript/790/plsc-114 Transcript by Professor Steven Smith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302194132/http://oyc.yale.edu/transcript/790/plsc-114 |date=2015-03-02 }}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{1000 үгүүлэл}}

{{DEFAULTSORT:Джон Локк}}
[[Категори:Британиин гүн ухаантан]]
[[Категори:Ехэ Британиин зохёолшод]]