# Баруун Вирджини
Баруун Вирджини (англи: West Virginia) Америкын Нэгдсэн Улсын Аппалачи, Урдын үндэрлиг газар, Дунда Атлантын бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас юм. Тус можо улас зүүн урда талаараа Вирджини, баруун урда талаараа Кентукки, баруун хойто талаараа Огайо, зүүн хойто талаараа Пенсильвани, Мэриленд можо уласуудтай хилэлдэг. Ниислэл болоод эгээн томо хотонь Чарльстон.
Америкын эрхэтэнэй дайнай ябасада болоһон Уилингэй хуралай дараа Баруун Вирджини Вирджиниһээ тусгаар тогтоножо, 1863 оной зургадугаар һарын 20-нда Холбоондо тусдаа можо улас байдалаар нэгэдэн ороһон болон Эрхэтэнэй дайнай үеын хилын гол можо улас болоһон. Баруун Вирджининь Америкын эрхэтэнэй дайнай ябасада бүрилдэн тогтоһон хоёрхон можо уласай нэгэ (нүгөөдэхинь Ютын нютаг дэбисхэрһээ тусгаарлаһан Невада юм) болоод Америкын Холбооной Уласһаа һалан тусгаарлажа байгуулагдаһан сорын ганса можо улас, өөр можо уласһаа һалан тусгаарлаһан гурбан можо уласай нэгэ (бусадынь Кентукки ба Мэн) ажа һэн.
Баруун Вирджиниин нютаг дэбисхэрэй ехэнхинь Мэйсон-Диксоной шугамһаа урда зүгтэ оршожо байгаа ушарһаа АНУ-ай хүн зоной тоололгын тобшоо Урдада оруулжа тоосодог. Гэхыдээ хойто зүгэй нарин зурбас нютагынь Пенсильвани, Огайотай хилэ залгадаг ба Баруун Вирджиниин Вэйртон хото Питтсбургтэй зэргэсэн оршодог. Харин Блюфилд хото Хойто Каролинаһаа 70-хан миль зайтай байдаг бол Харперс Фэрринь Вашингтон хотын метрополиин бүһэдэ хамрагдадаг. Баруун Вирджини газарзүйн олон бүһэдэ, тэрэнэй дотор Зүүн Урда, тэрэ байтугай Зүүн Хойд бүһэдэ багтадаг үбэрмэсэ байрашалтай. Тэрэ тус можо уласынь Аппалачиин Бүһын Комиссиин хамаардаг бүһын дотор бүхэлээрээ багтан оршодог сорын ганса можо улас юм.
Баруун Вирджининь байгаалиин һайхан, түүхын ажа холбогдолтой модон бэлэдхэл, нүүрһэн олборилолтын һалбаринууд, хүнды хүдэлмэриин түүхээрээ алдартай. Тэрэ санаар гулгаха, салаар аялха, хаданда абирха, агыгаар аялха, загаһашалха, ябган аялха, ууланда дугыгаар аялха, ан хэхэ зэргэ сүлөөтэ сагай үйлэ ажаллалгаагаар нэрэтэй юм.

## Гадны холбоос
Муж улсын засгийн газар
- State of West Virginia government website
- West Virginia State Guide, from the Library of Congress
- West Virginia Legislature website Архивировалһан 12 нэгэ һара 2018 оной.
- Supreme Court of Appeals of West Virginia website
- Constitution of West Virginia Архивировалһан 5 арба һара 2015 оной.
- West Virginia Code Архивировалһан 23 хоёр һара 2015 оной.

АНУ-ай Засгийн газар
- Energy Profile for West Virginia- Economic, environmental, and energy data
- USGS real-time, geographic, and other scientific resources of West Virginia
- West Virginia State Fact Sheet Архивировалһан 30 арбан хоёр һара 2011 оной. from the U.S. Department of Agriculture

Бусад
- Governor Joe Manchin III's website
- Visiting West Virginia
- West Virginia Archives and History

| АНУ-ай засаг захиргаанай хуубари                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    |                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             |
| \| Можо уласууд \| Айдахо \\| Айова \\| Алабама \\| Аляска \\| Аризона \\| Арканзас \\| Баруун Вирджини \\| Вайоминг \\| Вашингтон \\| Вермонт \\| Вирджини \\| Висконсин \\| Гавай \\| Делавэр \\| Джорджи \\| Иллинойс \\| Индиана \\| Калифорни \\| Канзас \\| Кентукки \\| Колорадо \\| Коннектикут \\| Луизиана \\| Массачусетс \\| Миннесота \\| Миссисипи \\| Миссури \\| Мичиган \\| Монтана \\| Мэн \\| Мэриленд \\| Небраска \\| Невада \\| Нью-Гэмпшир \\| Нью-Джерси \\| Нью-Йорк \\| Нью-Мексико \\| Огайо \\| Оклахома \\| Орегон \\| Пенсильвани \\| Род-Айленд \\| Теннесси \\| Техас \\| Урда Дакота \\| Урда Каролина \\| Флорида \\| Хойто Дакота \\| Хойто Каролина \\| Юта \| \| Холбооной тойрог \| Вашингтон (Колумби тойрог) \| \| Арал нютаг дэбисхэрнүүд \| Америкын Самоа \\| АНУ-ай Виргиниин аралнууд \\| Гуам \\| Пуэрто-Рико \\| Хойто Марианай аралнууд \| \| Бишыхан аралнууд \| Бахо-Нуэво* \\| Бейкэр арал \\| Уэйк арал \\| Джарвис арал \\| Джонстон атолл \\| Кингмен шүрэн арал \\| Мидуэй атолл \\| Навасса арал \\| Пальмира атолл \\| Серранилла арал \\| Хаулэнд арал \| |                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             |
| Можо уласууд                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        | Айдахо \| Айова \| Алабама \| Аляска \| Аризона \| Арканзас \| Баруун Вирджини \| Вайоминг \| Вашингтон \| Вермонт \| Вирджини \| Висконсин \| Гавай \| Делавэр \| Джорджи \| Иллинойс \| Индиана \| Калифорни \| Канзас \| Кентукки \| Колорадо \| Коннектикут \| Луизиана \| Массачусетс \| Миннесота \| Миссисипи \| Миссури \| Мичиган \| Монтана \| Мэн \| Мэриленд \| Небраска \| Невада \| Нью-Гэмпшир \| Нью-Джерси \| Нью-Йорк \| Нью-Мексико \| Огайо \| Оклахома \| Орегон \| Пенсильвани \| Род-Айленд \| Теннесси \| Техас \| Урда Дакота \| Урда Каролина \| Флорида \| Хойто Дакота \| Хойто Каролина \| Юта |
| Холбооной тойрог                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    | Вашингтон (Колумби тойрог)                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  |
| Арал нютаг дэбисхэрнүүд                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             | Америкын Самоа \| АНУ-ай Виргиниин аралнууд \| Гуам \| Пуэрто-Рико \| Хойто Марианай аралнууд                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               |
| Бишыхан аралнууд                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    | Бахо-Нуэво* \| Бейкэр арал \| Уэйк арал \| Джарвис арал \| Джонстон атолл \| Кингмен шүрэн арал \| Мидуэй атолл \| Навасса арал \| Пальмира атолл \| Серранилла арал \| Хаулэнд арал                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        |


Баруун Вирджини
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Баруун Вирджини можо улас
 |уугуул_нэрэ             = State of West Virginia
 |статус                   = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Flag of West Virginia.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Далбаа
 |һүлдэ                     = Seal of West Virginia.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Уласай тамга
 |газарай_зураг                    = Map_of_USA_WV.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[АНУ]]-да Баруун Вирджиниин байра
 |уряа                    = ''Ditat Deus''<br/><small>''Бурхан баяжуулна''</small>
 |ниислэл                  = [[Чарлстон (Баруун Вирджини)|Чарлстон]]
 |хэлэн                     = үгы байна (де-факто [[Англи хэлэн|Англи]])
 |тэргүүнэй_тушаал1     = Амбан захирагша
 |тэргүүн1  = Джейн Брюэр
 |тэргүүнэй_тушаал2     = 
 |тэргүүн2  =
 |газар_нютаг                  = 62&nbsp;755 км² 
 |уһанай_хуби                  = 0,6% 
 |хүн_ама                = 1 855 364 (2011)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref>
 |дополнительный_параметр  = Можо улас болоһон үдэр
 |содержимое_параметра     = 1863 оной 6 һарын 20 (35-дахи)
}}
'''Баруун Вирджини''' ({{lang-en|West Virginia}}) [[Америкын Нэгдсэн Улс]]ын Аппалачи, Урдын үндэрлиг газар, Дунда Атлантын бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас юм. Тус можо улас зүүн урда талаараа [[Вирджини]], баруун урда талаараа [[Кентукки]], баруун хойто талаараа [[Огайо]], зүүн хойто талаараа [[Пенсильвани]], [[Мэриленд]] можо уласуудтай хилэлдэг. Ниислэл болоод эгээн томо хотонь [[Чарльстон (Баруун Вирджини)|Чарльстон]].

[[Америкын эрхэтэнэй дайн]]ай ябасада болоһон [[Уилингэй хурал]]ай дараа Баруун Вирджини Вирджиниһээ тусгаар тогтоножо, 1863 оной зургадугаар һарын 20-нда Холбоондо тусдаа можо улас байдалаар нэгэдэн ороһон болон Эрхэтэнэй дайнай үеын хилын гол можо улас болоһон. Баруун Вирджининь Америкын эрхэтэнэй дайнай ябасада бүрилдэн тогтоһон хоёрхон можо уласай нэгэ (нүгөөдэхинь [[Ютын нютаг дэбисхэр]]һээ тусгаарлаһан [[Невада]] юм) болоод Америкын Холбооной Уласһаа һалан тусгаарлажа байгуулагдаһан сорын ганса можо улас, өөр можо уласһаа һалан тусгаарлаһан гурбан можо уласай нэгэ (бусадынь [[Кентукки]] ба [[Мэн]]) ажа һэн.

Баруун Вирджиниин нютаг дэбисхэрэй ехэнхинь [[Мэйсон-Диксоной шугам]]һаа урда зүгтэ оршожо байгаа ушарһаа АНУ-ай хүн зоной тоололгын тобшоо Урдада оруулжа тоосодог. Гэхыдээ хойто зүгэй нарин зурбас нютагынь [[Пенсильвани]], [[Огайо]]тай хилэ залгадаг ба Баруун Вирджиниин [[Вэйртон]] хото [[Питтсбург]]тэй зэргэсэн оршодог. Харин [[Блюфилд]] хото [[Хойто Каролина]]һаа 70-хан миль зайтай байдаг бол [[Харперс Фэрри]]нь [[Вашингтон (Колумби тойрог)|Вашингтон]] хотын метрополиин бүһэдэ хамрагдадаг. Баруун Вирджини газарзүйн олон бүһэдэ, тэрэнэй дотор Зүүн Урда, тэрэ байтугай Зүүн Хойд бүһэдэ багтадаг үбэрмэсэ байрашалтай. Тэрэ тус можо уласынь Аппалачиин Бүһын Комиссиин хамаардаг бүһын дотор бүхэлээрээ багтан оршодог сорын ганса можо улас юм.<ref name="ARC service area">{{cite web|url=http://www.arc.gov/index.do?nodeId=27 |title=Appalachian Region: Counties in Appalachia |publisher=Appalachian Regional Commission |accessdate=2007-11-13}}</ref>

Баруун Вирджининь байгаалиин һайхан, түүхын ажа холбогдолтой модон бэлэдхэл, нүүрһэн олборилолтын һалбаринууд, хүнды хүдэлмэриин түүхээрээ алдартай. Тэрэ санаар гулгаха, салаар аялха, хаданда абирха, агыгаар аялха, загаһашалха, ябган аялха, ууланда дугыгаар аялха, ан хэхэ зэргэ сүлөөтэ сагай үйлэ ажаллалгаагаар нэрэтэй юм.

== Хотонууд ==
<div align="center">
{| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em"
|-
| bgcolor="#C0C0C0" |2004 оной 6 һарын 1 байдалаар<br />'''10 мянган үлүү ажаһуугшадтай хотонууд'''
|-
|
<table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0">
 <tr align="left">
  <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Чарлстон (Баруун Вирджини)|Чарлстон]]</td>
  <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">51,7</td>
  <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Кларксберг (Баруун Вирджини)|Кларксберг]]</td>
  <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">16,5</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Хантингтон (Баруун Вирджини)|Хантингтон]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">49,9</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Мартинсберг (Баруун Вирджини)|Мартинсберг]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">15,6</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Паркерсберг (Баруун Вирджини)|Паркерсберг]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">32,2</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Саут-Чарлстон (Баруун Вирджини)|Саут-Чарлстон]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12,9</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Уилинг (Баруун Вирджини)|Уилинг]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">29,9</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Тис-Велли (Баруун Вирджини)|Тис-Велли]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12,7 (2000)</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Моргантаун (Баруун Вирджини)|Моргантаун]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">28,2</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Блуфилд (Баруун Вирджини)|Блуфилд]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,2</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Уиртон (Баруун Вирджини)|Уиртон]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">19,7</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сент-Олбанс (Баруун Вирджини)|Сент-Олбанс]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,2</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Фэрмонт (Баруун Вирджини)|Фэрмонт]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">19,0</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Вьенна (Баруун Вирджини)|Вьенна]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,8</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Бекли (Баруун Вирджини)|Бекли]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">17,0</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Кросс-Лейнс (Баруун Вирджини)|Кросс-Лейнс]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,4 (2000)</td>
 </tr>
</table>
|}
</div>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Мүн үзэхэ ==
* Charles H. Ambler, ''A History of Education in West Virginia From Early Colonial Times to 1949 '' (1951)
* Charles H. Ambler and Festus P. Summers. ''West Virginia, the Mountain State'' (1958)
* Jane S. Becker, ''Inventing Tradition: Appalachia and the Construction of an American Folk, 1930-1940'' 1998.
* Richard A. Brisbin, et al. ''West Virginia Politics and Government'' (1996)
* James Morton Callahan, ''History of West Virginia'' (1923) 3 vol
* John C. Campbell, ''The Southern Highlander and His Homeland'' (1921)reissued 1969.
* Richard Orr Curry, ''A House Divided: A Study of Statehood Politics and Copperhead Movement in West Virginia'' (1964)
* Donald Edward Davis. ''Where There Are Mountains: An Environmental History of the Southern Appalachians'' 2000.
* Ronald D, Eller. ''Miners, Millhands, and Mountaineers: Industrialization of the Appalachian South, 1880–1930'' 1982.
* Carl E. Feather, ''Mountain People in a Flat Land: A Popular History of Appalachian Migration to Northeast Ohio, 1940–1965''. Athens: Ohio University Press, 1998.
* Thomas R. Ford ed. ''The Southern Appalachian Region: A Survey''. Lexington: University Press of Kentucky, 1967.
* Horace Kephart, ''Our Southern Highlanders''. Rev. ed. New York: Macmillan, 1922. Reprinted as ''Our Southern Highlanders: A Narrative of Adventure in the Southern Appalachians and a Study of Life among the Mountaineers'' . With an Introduction by George Ellison. Knoxville: University of Tennessee Press, 1976.
* Gerald Milnes, ''Play of a Fiddle: Traditional Music, Dance, and Folklore in West Virginia.'' Lexington: University Press of Kentucky, 1999.
* Otis K. Rice, ''The Allegheny Frontier: West Virginia Beginnings, 1730-1830'' (1970),
* Otis K. Rice and Stephen W. Brown, ''West Virginia: A History'', 2d ed. (Lexington: University Press of Kentucky, 1993), standard
* Curtis Seltzer, ''Fire in the Hole: Miners and Managers in the American Coal Industry'' (Lexington: University Press of Kentucky, 1985), conflict in the coal industry to the 1980s.
* Joe William Trotter Jr., ''Coal, Class, and Color: Blacks in Southern West Virginia, 1915-32'' (1990)
* John Alexander Williams, ''West Virginia: A History for Beginners''. 2nd ed. Charleston, W.Va.: Appalachian Editions, 1997.
* John Alexander Williams. ''West Virginia: A Bicentennial History'' (1976)
* John Alexander Williams. ''West Virginia and the Captains of Industry'' 1976.
* John Alexander Williams. ''Appalachia: A History'' (2002)
'''Анхдагч эх сурвалж'''
* Elizabeth Cometti, and Festus P. Summers. ''The Thirty-fifth State: A Documentary History of West Virginia''. Morgantown: West Virginia University Library, 1966.

== Гадны холбоос ==
;Муж улсын засгийн газар
* [http://www.wv.gov/ State of West Virginia government website]
* [http://www.loc.gov/rr/program/bib/states/westvirginia/index.html West Virginia State Guide, from the Library of Congress]
* [http://www.legis.state.wv.us West Virginia Legislature website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112101230/http://www.legis.state.wv.us/WVCODE/WV_CON.cfm |date=2018-01-12 }}
* [http://www.state.wv.us/wvsca Supreme Court of Appeals of West Virginia website]
* [http://www.legis.state.wv.us/WVCODE/WV_CON.cfm Constitution of West Virginia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005191819/http://www.legis.state.wv.us/wvcode/wv_con.cfm |date=2015-10-05 }}
* [http://www.legis.state.wv.us/WVCODE/masterfrm3Banner.cfm West Virginia Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223195012/http://www.legis.state.wv.us/WVCODE/masterfrm3Banner.cfm |date=2015-02-23 }}
;АНУ-ай Засгийн газар
* [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=WV Energy Profile for West Virginia- Economic, environmental, and energy data]
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=WV USGS real-time, geographic, and other scientific resources of West Virginia]
* [http://www.ers.usda.gov/statefacts/wv.htm West Virginia State Fact Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230195047/http://www.ers.usda.gov/statefacts/WV.htm |date=2011-12-30 }} from the U.S. Department of Agriculture
;Бусад
* [http://www.wvgov.org Governor Joe Manchin III's website]
* [http://www.westvirginia.com Visiting West Virginia]
* [http://www.wvculture.org/history West Virginia Archives and History]

{{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}}

[[Категори:Баруун Вирджини| ]]
[[Категори:Америкэн Нэгэдэһэн Улас]]