# Альберт Айнштайн
Альберт Айнштайн (Albert Einstein, ородоор Эйнштейн, *1879 оной 3 һарын 14 — †1955 оной 4 һарын 18) Германии еврей гаралтай АНУ Швейцариин онолой физик байба. Тэрэнэй онолой физикэдэ оруулһан хуби нэмэри физикын юртэмсые асар ехээр өөршэлһэн бэлэй.
Тэрэнэй һудалгаанай үндэһэн шэглэл болохо гол харисангын онол орон зай ба саг хугасаанай ойлголтые үндэһээр өөршэлһэн юм. Тэрэ 1905 ондо гаргаһан «Хүдэлжэ бай бэенүүдэй электродинамика» гэһэн гаршагтай ажалайхинь агуулгань харисангын тусхай онол гэһэн тодорхойлогдоһон бэлйэ.
Айнштайн 1916 ондо харисангын юрэнхы онолоо ниитэлүүлһэн. Мүн тэрэ Квант физикада дорбитой хуби нэмэри оруулһан болоод 1905 ондо хэблүүлжэ байһан Фото-электроной эффектиин тайлбараараа 1922 оной арбан нэгэдүгээр һарада 1921 оной физикиин Нобелиин шагнал хүртэһэн бэлэй. Тэрэнэй онолой ажалнууд болон E=mc2 масс-энергиин тэнсэтьгэл атомын бүмбэгэ ба сүмиин энергиин хүгжэлдэ шууд бусаар нүлөөлһэн.

## Ажал
Айнштайн — 300 улам бодос зүйн шэнжэлхэ зохёолой автор, мүн шахуу 150 шэнжэлхэ ухаанай түүхын, шэнжэлхэ ухаанай гүн ухаанай, публицистикын номууд ба үгүүлэлнүүдэй автор. Агуу ехын шэнжэлхэ ухаанай онолой автор:
- Харисангын тусхай онол (1905).
  - Харисангын тусхай онолой дотор — массын ба энергиин харисангын хуули: {\displaystyle E=mc^{2}}.
- Харисангын ниитын онол (1907—1916).
- Фотоэффектэй квант онол.
- Дулаан багтаамжын квант онол.
- Квант Бозе — Айнштайнай статистика.
- Броунай ябасалай статистик онол.
- Индуцированно сасалга.
- Термодинамик флуктуациин гэрээлэй сасарангалай онол[33]


Альберт Айнштайн
{{Алдартай хүн
|нэрэ = Альберт Айнштайн
|уугуул_нэрэ = Albert Einstein
|зураг = Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg
|ажал_үйлэ = физик, эрдэмтэй хүн
|түрэһэн_үдэр = 
|түрэһэн_газар = [[Германиин эзэнтэ гүрэн]], [[Ульм]]
|иргэн = [[Файл:Flag of the German Empire.svg|22x20px|link=Германиин эзэнтэ гүрэн]] [[Файл:Flag of Germany.svg|20x20px|link=Ваймарай Бүгэдэ Найрамдаха Улас]] [[Германи]] <br/> (1879—1896, 1914—1933) <br/> [[оронгүй]] (1896—1901)<br/>[[Файл:Flag of Switzerland.svg|20x20px|link=Швейцари]] [[Швейцари]] (1901-) <br />
[[Файл:US_flag_48_stars.svg|22x20px|link=Америкын Нэгэдэһэн Улас]] [[АНУ]] (1940—1955)
|наһа_бараһан_үдэр = 
|наһа_бараһан_газар =  [[АНУ]], [[Нью-Жерси Улас]], [[Принстон]]
|нүхэр = [[Милева Марич]]&nbsp;(1903–1919)<br />[[Эльза Лёвэнтал]] (1919–1936)
|һургалта = [[ETH Цюрих]]<br />[[Цюрихиин Ехэ һургуули]]
|шагнал = [[Файл:Nobel prize medal.svg|20px]] Физикын [[Нобелиин шагнал]] (1921)<br/>[[Коплиин медаль]] <br/>[[Планкын медаль]]<br/>[[Маттеуччиин медаль]]
|гар    = [[File:Albert Einstein signature.svg|70px]]
}}
'''Альберт Айнштайн''' (''Albert Einstein'', ородоор '''Эйнштейн''', *[[1879]] оной [[3 һарын 14]] — †[[1955]] оной [[4 һарын 18]]) [[Германи үндэһэтэн|Германии]] еврей гаралтай АНУ Швейцариин [[онолой физик]] байба. Тэрэнэй онолой физикэдэ оруулһан хуби нэмэри физикын юртэмсые асар ехээр өөршэлһэн бэлэй.

Тэрэнэй һудалгаанай үндэһэн шэглэл болохо гол [[харисангын онол]] орон зай ба саг хугасаанай ойлголтые үндэһээр өөршэлһэн юм. Тэрэ [[1905]] ондо гаргаһан «Хүдэлжэ бай бэенүүдэй электродинамика» гэһэн гаршагтай ажалайхинь агуулгань [[харисангын тусхай онол]] гэһэн тодорхойлогдоһон бэлйэ.
 
Айнштайн 1916 ондо [[харисангын юрэнхы онол]]оо ниитэлүүлһэн. Мүн тэрэ Квант физикада дорбитой хуби нэмэри оруулһан болоод 1905 ондо хэблүүлжэ байһан Фото-электроной эффектиин тайлбараараа 1922 оной арбан нэгэдүгээр һарада 1921 оной физикиин [[Нобелиин шагнал]] хүртэһэн бэлэй. Тэрэнэй онолой ажалнууд болон ''E=mc{{smallsup|2}}'' [[масс-энергиин тэнсэтьгэл]] [[атомын бүмбэгэ]] ба сүмиин энергиин хүгжэлдэ шууд бусаар нүлөөлһэн.

== Ажал ==
Айнштайн — 300 улам [[бодос зүй]]н шэнжэлхэ зохёолой автор, мүн шахуу 150 [[Түүхэ|шэнжэлхэ ухаанай түүхын]], [[шэнжэлхэ ухаанай гүн ухаанай]], [[публицистика|публицистикын]] номууд ба үгүүлэлнүүдэй автор. Агуу ехын шэнжэлхэ ухаанай онолой автор:
* [[Харисангын тусхай онол]] ([[1905]]).
** Харисангын тусхай онолой дотор — [[масса|массын]] ба [[энерги]]ин харисангын хуули: [[Массын ба энергиин адил тэнсүү байдал|<math>E=mc^2</math>]].
* [[Харисангын ниитын онол]] ([[1907]]—[[1916]]).
* [[Фотоэффект]]эй [[квант онол]].
* [[Айнштайнай дулаан багтаамжын онол|Дулаан багтаамжын квант онол]].
* Квант [[Бозе — Айнштайнай статистика]].
* [[Броунай ябасал]]ай статистик онол.
* [[Индуцированно сасалга]].
* Термодинамик флуктуациин [[гэрээлэй сасарангал]]ай онол<ref>{{статья|автор =Einstein, A.|заглавие =Theorie der Opaleszenz von homogenen Flüssigkeiten und Flüssigkeitsgemischen in der Nähe des kritischen Zustandes|оригинал =|ссылка =|издание =Annalen der Physik|тип =|место =|год =1910|том =338|номер =16|страницы =1275–1298}}</ref>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{1000 үгүүлэл|Айнштайн Альберт}}

[[Категори:Германиин эрдэмтэд]]
[[Категори:Нобелиин шагналда хүртэгшэд]]
[[Категори:Еврейнүүд]]