# Аборт
Аборт (үрэ хүндэхэ) гээшэ эхэнэрэй умайн газаа амиды үлэжэ ядаха эмбрион гү, али үрэ гаргажа жэрмэһэн байдалые болюулха үйлэ хэрэг юм. Хэмэлээр бэшэ, өөрөөр болодог абортые дутуу түрэлгэ гэнэ. Һайн дураар үрэ хүндүүлхые хэмэл аборт гү, али хэмэл дутуу түрэхэ гэнэ. Умайн гадаада амиды үлэжэ шадаха үрэ (20 долоо хоногһоо һүүлдэ, хоёрдугаар триместрһээ) гаргаха процедурые хэмэл түрэлгэ гэнэ.
Хүгжөөһэн оронуудта хуулиин ёhоор хэһэн аборт эгээн аюулгүй процедурэнүүдэй дунда юм. Мүнөө үедэ медикаментын гү, али хирургиин аборт гэжэ хоёр арга зам бии. Мифепристон ба простагландин хэрэглэдэг арга жэрмэһэн байдалай нэгэдэхи ба хоёрдохи триместрдэ операцитай адли аюулгүй ба ашагтай арга юм. Хирургиин арга замай дунда эгээн дэлгэрэнги нэгэниинь вакуумай аспираци. Контрацептив аманай эм гү, али умайн спираль абортын һүүлдэ хэрэглэжэ болоно. Аюулгүйгөөр ба хуули ёhоор хэһэн хэмэл аборт удаан болзорой сэдьхэлэй ба бэеын үбшэнэй рискые дээшэлүүлдэггүй. Нүгөө талаһаа, аюултай аборт (квалификацигүй хүн хэһэн аборт, аюултай багажа зэбсэг хэрэглэжэ хэһэн аборт, стерильнэ бэшэ нүхэсэлдэ хэһэн аборт) жэл бүри 47 000 үхэл ба 5 сая госпитализаци ушаруулна. Дэлхэйн элүүр мэндын байгуулга аюулгүй ба хуули ёһоной абортые бүхэ эхэнэртэ боломжотой болгохые дурадхадаг.
Жэл бүри дэлхэй даяар 56 сая абортые хэжэ, тэрэнһээ дунда 45% аюултайгаар хэнэ. 2003 ба 2008 оной хоорондо абортын тоон ехээр хубилаагүйшье һаа, тэрэнэй урда хорин жэлэй турша соо контрацептивууд дүтэм хүртөөмжэтэй болоһон ушарһаа абортын тоо хуһагдажа байгаа. 2008 оной байдалаар, дэлхэйн эхэнэрэй 40% шалтагаанда хамаагүй хуули ёһоной абортые хэхэ арга боломжотой байгаа. Абортые зүбшөөдэг улас орон ондоо абортын болзортой байна.

Аборт
{{Үбшэн |
| 01-КОД = O04
| 01-НЭРЭ = Медицинскэ аборт
}}
[[File:Human fetus 10 weeks - therapeutic abortion.jpg|thumb|8 долоон хоног наһатай [[эмбрион]]]]
'''Аборт''' ('''үрэ хүндэхэ''') гээшэ [[эхэнэр]]эй [[умай]]н газаа амиды үлэжэ ядаха [[эмбрион]] гү, али [[Үрэ (анатоми)|үрэ]] гаргажа [[жэрмэһэн]] байдалые болюулха үйлэ хэрэг юм. Хэмэлээр бэшэ, өөрөөр болодог абортые [[дутуу түрэлгэ]] гэнэ. Һайн дураар үрэ хүндүүлхые хэмэл аборт гү, али хэмэл дутуу түрэхэ гэнэ. Умайн гадаада амиды үлэжэ шадаха үрэ (20 долоо хоногһоо һүүлдэ, хоёрдугаар триместрһээ) гаргаха процедурые [[хэмэл түрэлгэ]] гэнэ.<ref name=stuart>{{cite journal|last1=Grimes|first1=DA |last2=Stuart |first2=G |title=Abortion jabberwocky: the need for better terminology |journal=Contraception |year=2010 |volume=81 |issue=2 |pages=93–96 |pmid=20103443 |doi=10.1016/j.contraception.2009.09.005}}</ref>

Хүгжөөһэн оронуудта хуулиин ёhоор хэһэн аборт эгээн аюулгүй процедурэнүүдэй дунда юм.<ref name="lancet-grimes">{{Cite journal |last1=Grimes |first1=DA |last2=Benson |first2=J |last3=Singh |first3=S |last4=Romero |first4=M |last5=Ganatra |first5=B |last6=Okonofua |first6=FE |last7=Shah |first7=IH |doi=10.1016/S0140-6736(06)69481-6 |title=Unsafe abortion: The preventable pandemic |journal=The Lancet |volume=368 |issue=9550 |pages=1908–19 |year=2006 |pmid=17126724 |url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_4.pdf |format=PDF |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629040442/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/general/lancet_4.pdf |archivedate=29 June 2011 |df=dmy-all }}</ref><ref name="Ray2014">{{cite journal |last1=Raymond |first1=EG |last2=Grossman |first2=D |last3=Weaver |first3=MA |last4=Toti |first4=S |last5=Winikoff |first5=B |title=Mortality of induced abortion, other outpatient surgical procedures and common activities in the United States |journal=Contraception |date=November 2014 |volume=90 |issue=5 |pages=476–79 |pmid=25152259 |doi=10.1016/j.contraception.2014.07.012}}</ref> Мүнөө үедэ медикаментын гү, али хирургиин аборт гэжэ хоёр арга зам бии.<ref name=1st_Methods>{{cite journal |last1=Kulier |first1=R |last2=Kapp |first2=N |last3=Gülmezoglu |first3=AM |last4=Hofmeyr |first4=GJ |last5=Cheng |first5=L |last6=Campana |first6=A |title=Medical methods for first trimester abortion |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |date=9 November 2011 |issue=11 |pages=CD002855 |pmid=22071804 |doi=10.1002/14651858.CD002855.pub4}}</ref> [[Мифепристон]] ба [[простагландин]] хэрэглэдэг арга жэрмэһэн байдалай нэгэдэхи ба хоёрдохи триместрдэ операцитай адли аюулгүй ба ашагтай арга юм.<ref name=1st_Methods/><ref name=Kapp2013/> Хирургиин арга замай дунда эгээн дэлгэрэнги нэгэниинь вакуумай аспираци.<ref>{{cite web |title=Abortion – Women's Health Issues |url=https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/family-planning/abortion |website=Merck Manuals Consumer Version |accessdate=12 July 2018}}</ref> Контрацептив аманай эм гү, али умайн спираль абортын һүүлдэ хэрэглэжэ болоно.<ref name=Kapp2013>{{cite journal|last1=Kapp |first1=N |last2=Whyte |first2=P |last3=Tang |first3=J |last4=Jackson |first4=E |last5=Brahmi |first5=D |title=A review of evidence for safe abortion care |journal=Contraception |date=September 2013 |volume=88 |issue=3 |pages=350–63 |pmid=23261233 |doi=10.1016/j.contraception.2012.10.027}}</ref> Аюулгүйгөөр ба хуули ёhоор хэһэн хэмэл аборт удаан болзорой сэдьхэлэй ба бэеын үбшэнэй рискые дээшэлүүлдэггүй.<ref name=BMJ2014/> Нүгөө талаһаа, аюултай аборт (квалификацигүй хүн хэһэн аборт, аюултай багажа зэбсэг хэрэглэжэ хэһэн аборт, стерильнэ бэшэ нүхэсэлдэ хэһэн аборт) жэл бүри 47 000 [[үхэл]] ба 5 сая госпитализаци ушаруулна.<ref name=BMJ2014>{{Cite journal |last1=Lohr |first1=PA |last2=Fjerstad |first2=M |last3=Desilva |first3=U |last4=Lyus |first4=R |title=Abortion |journal = BMJ | volume = 348 | page = f7553 | year = 2014 | doi = 10.1136/bmj.f7553}}</ref><ref name="OBGY09">{{Cite journal|last1=Shah |first1=I |last2=Ahman |first2=E |title=Unsafe abortion: global and regional incidence, trends, consequences, and challenges |journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada |volume=31 |issue=12 |pages=1149–58 |date=December 2009 |pmid=20085681 |url=http://www.sogc.org/jogc/abstracts/full/200912_WomensHealth_1.pdf |format=PDF |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716212405/http://www.sogc.org/jogc/abstracts/full/200912_WomensHealth_1.pdf |archivedate=16 July 2011 |df=dmy |doi=10.1016/s1701-2163(16)34376-6}}</ref> [[Дэлхэйн элүүр мэндын байгуулга]] аюулгүй ба хуули ёһоной абортые бүхэ эхэнэртэ боломжотой болгохые дурадхадаг.<ref name=WHOPolicy2012>{{cite book |author=World Health Organization |title=Safe abortion: technical and policy guidance for health systems |date=2012 |publisher=World Health Organization |location=Geneva |isbn=978-92-4-154843-4 |page=8 |edition=2nd |url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70914/1/9789241548434_eng.pdf?ua=1 |format=PDF |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116223512/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70914/1/9789241548434_eng.pdf?ua=1 |archivedate=16 January 2015 |df=dmy-all }}</ref>

Жэл бүри дэлхэй даяар 56 сая абортые хэжэ,<ref>{{cite journal|last1=Sedgh|first1=Gilda|last2=Bearak|first2=Jonathan|last3=Singh|first3=Susheela|last4=Bankole|first4=Akinrinola|last5=Popinchalk|first5=Anna|last6=Ganatra|first6=Bela|last7=Rossier|first7=Clémentine|last8=Gerdts|first8=Caitlin|last9=Tunçalp|first9=Özge|last10=Johnson|first10=Brooke Ronald|last11=Johnston|first11=Heidi Bart|last12=Alkema|first12=Leontine|title=Abortion incidence between 1990 and 2014: global, regional, and subregional levels and trends|journal=The Lancet|date=May 2016|doi=10.1016/S0140-6736(16)30380-4|pmid=27179755|volume=388|pages=258–67|pmc=5498988}}</ref> тэрэнһээ дунда 45% аюултайгаар хэнэ.<ref>{{cite web|title=Worldwide, an estimated 25 million unsafe abortions occur each year|url=http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2017/unsafe-abortions-worldwide/en/|website=World Health Organization|accessdate=29 September 2017|date=28 September 2017}}</ref> 2003 ба 2008 оной хоорондо абортын тоон ехээр хубилаагүйшье һаа,<ref name="Sedgh 2012">{{Cite journal |last1=Sedgh |first1=G. |last2=Singh |first2=S. |last3=Shah |first3=I.H. |last4=Åhman |first4=E. |last5=Henshaw |first5=S.K. |last6=Bankole |first6=A. |doi=10.1016/S0140-6736(11)61786-8 |title=Induced abortion: Incidence and trends worldwide from 1995 to 2008 |journal=The Lancet |volume=379 |issue=9816 |pages=625–32 |year=2012 |pmid=22264435 |url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/Sedgh-Lancet-2012-01.pdf |format=PDF |quote=Because few of the abortion estimates were based on studies of random samples of women, and because we did not use a model-based approach to estimate abortion incidence, it was not possible to compute confidence intervals based on standard errors around the estimates. Drawing on the information available on the accuracy and precision of abortion estimates that were used to develop the subregional, regional, and worldwide rates, we computed intervals of certainty around these rates (webappendix). We computed wider intervals for unsafe abortion rates than for safe abortion rates. The basis for these intervals included published and unpublished assessments of abortion reporting in countries with liberal laws, recently published studies of national unsafe abortion, and high and low estimates of the numbers of unsafe abortion developed by WHO. |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120206043854/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/Sedgh-Lancet-2012-01.pdf |archivedate=6 February 2012 |df=dmy-all }}</ref> тэрэнэй урда хорин жэлэй турша соо контрацептивууд дүтэм хүртөөмжэтэй болоһон ушарһаа абортын тоо хуһагдажа байгаа.<ref name="worldtrends2007">{{Cite journal |vauthors=Sedgh G, Henshaw SK, Singh S, Bankole A, Drescher J |title=Legal abortion worldwide: incidence and recent trends |journal=International Family Planning Perspectives |volume=33 |issue=3 |pages=106–16 |date=September 2007 |pmid=17938093 |doi=10.1363/ifpp.33.106.07 |url=http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3310607.html |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090819122933/http://www.guttmacher.org/pubs/journals/3310607.html |archivedate=19 August 2009 |df=dmy-all }}</ref> 2008 оной байдалаар, дэлхэйн эхэнэрэй 40% шалтагаанда хамаагүй хуули ёһоной абортые хэхэ арга боломжотой байгаа.<ref name=IJGO10/> Абортые зүбшөөдэг улас орон ондоо абортын болзортой байна.<ref name=IJGO10>{{Cite journal|vauthors=Culwell KR, Vekemans M, de Silva U, Hurwitz M |title=Critical gaps in universal access to reproductive health: Contraception and prevention of unsafe abortion |journal=International Journal of Gynecology & Obstetrics |volume=110 |pages=S13–16 |date=July 2010 |pmid=20451196 |doi=10.1016/j.ijgo.2010.04.003}}</ref>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Анагааха ухаан]]

{{1000 үгүүлэл}}