# Тайланд
Тайландай Хаанта Улас (тайгаар ราชอาณาจักรไทย - Ратча аначак Тай), тобшоор Тайланд, Тай улас (тайгаар ประเทศไทย - Пратет Тай - «Тай улас/орон») — Зүүн урда Азиин түб хэһэгтэ дүрбэн уластай хилэлэн, далайда гаралгатай 513 мянган км² газарые эзэлэн оршодог, Бангкок ниислэлтэй, бүрэн эрхэтэй, хэмжээтэ эрхэтэ хаанта засагтай хаанта улас; Тай хэлээр ойлголсохо 67 сая хүнэй эхэ орон.

## Нэрэ
Энэ орониие 1939 он хүрэтэр олон уласта Сиам (тай хэлэн бэшэгтэ สยาม - Саяам) гэдэгээр танижа байба. Герман хэлэнэй Thailand («Тай нютаг») гэдэгһээ Ородто 1930-аад ондо Таиланд, дараань Ородһоо Монголдо Таиланд гэжэ оробо. 1982 оной толида Таиланд → Таи улас гэжэ оршуулһаниинь бии. Арадшалһан Монголдо түды анзаарагдахагүйгээр Таиланд-һаа Тайланд боложо хубисажа байгаа (сасуулга: солонгосоор 태국 - "тайгук"). Тиимэһээ манай Буряад хэлэндэ баһа Тайланд гэдэгиинь зүб хубилбари байна.

## Газар орон
Тай боло Энэдхэг-Хитадай хахад аралда, хойто захаараа Мьянмар (хилын ута - 1800 км), зүүнда Лаос (1754 км), Камбоджа (803 км), урдаар Малайзи (506 км) дүрбэтэй 4,863 км ута зурбаһаар хилэлжэ, х.ү.5° – 20°, з.у. 97° – 105° хоорондо 513,120 км2 газар эзлэн байгаагаараа дэлхэйн 49-р томо (Йеменһээ жаахан, Испаниһаа томо) орон.

## Хүн арад
Тайланд газар нютагаараа дэлхэйдэ 50-да, хүн зоноороо 20-д ородог. Хүн амынхиинь 80% Тай, 10% хитад, 3% малай гаралтай. Үлэһэн 7%-иие мон, кхмер, жаахан үндэһэтэн яһатанууд бүрдүүлнэ. Уласай албан ёһоной яряанай ба бэшэгэй хэлэниинь Тай хэлэн юм.

## Эдэй засаг

### Янханай ябадал
Мүн Паттайя гэһэн нюуса хангалта англи: secret service гү, али нюусалиг секс туризмын томохон хото байдаг мүн mambo party гү, али эрэгтэй байһан болобош эмэгтэй болоһоноор тэдэнэй жуулшадта үзүүлдэг олон шоу болон амитадай үзүүлбэри гээд юрэнь бол аялал туризмын нээлтэтэй бүһэ юм.

Тайланд
{{Улас
|буряад_нэрэ         = '''Тай Хаанта Улас'''
|уугуул_нэрэ  = <small>тайгаар</small>&nbsp; ราชอาณาจักรไทย →<br>Ратча аначак Тай
|богони_нэрэ = Тайланд
|һүлдын_зураг                    = Emblem of Thailand.svg
|тугай_зураг                     = Flag of Thailand.svg
|түрын_уряа           =
|түрын_дуулал        = тайгаар เพลงชาติไทย →  Плен чат Таи<br />«Тай уласай түрын дуулал»<br /><center>[[File:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center>
<!-- |Аудио=-->
|засаглалай_хэлбэри       = [[Хаанта засаг|Хаанта улас]]
|газарай_зураг                   = Thailand (orthographic projection).svg
|албан_ёһоной_хэлэн                    = [[Тай хэлэн]]
|үндэһэ_язгуур                  =75% - [[Тай үндэһэтэн]]<br />14% - [[Хитад үндэһэтэн]]<br />11% - бусад арад түмэн (2009)<ref>{{citation |author=Barbara A. West |title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |publisher=Facts on File |year=2009 |page=794|isbn=1438119135}}</ref>
|ниислэл_хото            = [[Файл:Seal_Bangkok.png|16px]] [[Бангкок]]
|тэргүүнэй_класс1          = [[Хаан]]
|тэргүүнэй_нэрэ1                = [[Прем Тинсуланон]] (регент)
|тэргүүнэй_класс2          = [[Юрэнхы сайд]]
|тэргүүнэй_нэрэ2                = [[Прают Чан-Оча]]
|хуули_тогтоогшо               =Раттасапа → «Улсын Зүблэл»
|дээдэ_танхим                   =Сенат → «Шуулган» 
|доодо_танхим                   =«Түлөөлэгшын танхим»
|түүхэн_утга                   = Түүхэ
|түүхэн_огноо1                 =1238-1448 он
|түүхэн_үйл1                   =Сухотай улас оршон тогтониһон
|түүхэн_огноо2                 =1351–1767 он
|түүхэн_үйл2                   =Айуттаяа улос оршон байба
|түүхэн_огноо3                 =[[1782 он|1782]].[[4 һарын 6|04.06]]
|түүхэн_үйл3                   =Раттанокос улс байгуулагдсан
|түүхэн_огноо4                 =[[1932 он|1932]].[[6 һарын 24|06.24]]
|түүхэн_үйл4                   =Мүнөөнэй хаанта засагта Тай улас
|газар_нютаг_км2             = 513,120
|нутгийн_талбайгаарх_эрэмбэ_дэс  =51
|уһанай_процент            = 0.4 %
|хүн_амай_тоосоо              = 66,720,153<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://203.113.86.149/stat/pk/pk53/pk_53.pdf |accessdate=2011-04-27 |archivedate=2011-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427052522/http://203.113.86.149/stat/pk/pk53/pk_53.pdf }}</ref>
|хүн_ам_тооцоолсон_он = 2011
|хүн_амын_тоогоор_эрэмбэ_дэс   =19
|хүн_амын_тооллого             =60,606,947<ref>{https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html|title=Population and Housing Census 2000, National Statistical Office |publisher=Web.nso.go.th |date=2000-04-01 |accessdate=2010-04-25}}</ref>
|хүн_ам_тоолсон_он =2000
|хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор =
|хүн_амай_нягтрал_нэгжэ_км2 =132.1
|хүн_амын нягтрал_эрэмбэ_дэс =88
|ДНБ_ХАЧ =$586.877 тэрбум<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=61&pr.y=20&sy=2010&ey=2015&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=578&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Report for Thailand|work=World Economic Outlook Database|publisher=[[International Monetary Fund]]|accessdate=2011-07-25}}</ref>
|ДНБ_ХАЧ_он =2010
|ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ =24
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд =$9,187<ref name=imf2/>
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ =86
|ДНБ_нэрлэсэн =$318,850 тэрбум<ref name=imf2/>
|ДНБ_нэрлэсэн_он =2010
|ДНБ_нэрлэһэн_эрэмбэ) =30 
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд =$4,992<ref name=imf2/>
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ =88
|ХТББИ =42.5<ref>{{cite web |url=http://hdrstats.undp.org/en/indicators/161.html |title=Human Development Report |publisher=UNDP |year=2009 |accessdate=27 October 2011}}</ref> 
|Илтгэлцүүр_он =2009
|Илтгэлцүүр_ангилал =
|Илтгэлцүүр_эрэмбэ =
|ХХИ ={{increase}}0.682<ref name="UNDP">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf|title= Human Development Report 2011 – Human development statistical annex|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=127–130|accessdate=2 November 2011}}</ref>
|ХХИ_он =2011
|ХХИ_ангилал =<span style="color:#fc0;">дунд</span>
|ХХИ_эрэмбэ =103
|мүнгэн_тэмдэгтэ                   = [[Тайн бат]] (฿)
|мүнгэн_тэмдэгтэ_код    = THB
|интернет_домэйн                   = латин [[.th]], тай [[.ไทย]]
|телефоной_код            = +66
|сагай_бүһэ               = +7
|зүүлтэ                   = 
}}
'''Тайландай Хаанта Улас''' ([[тайгаар]] ราชอาณาจักรไทย - ''Ратча аначак Тай''), тобшоор '''Тайланд''', '''Тай улас''' (тайгаар ประเทศไทย - ''Пратет Тай'' - «Тай улас/орон») — [[Зүүн урда Ази]]ин түб хэһэгтэ дүрбэн уластай хилэлэн, далайда гаралгатай 513 мянган км² газарые эзэлэн оршодог, [[Бангкок]] [[ниислэл]]тэй, [[бүрин эрхэтэ улс|бүрэн эрхэтэй]], [[хаанта засаг|хэмжээтэ эрхэтэ хаанта засагтай]] [[хаанта улас|хаанта]] [[улас]]; [[Тай хэлэн|Тай хэлээр]] ойлголсохо 67 сая хүнэй эхэ [[орон]].

== Нэрэ ==
Энэ орониие 1939 он хүрэтэр олон уласта '''Сиам''' (тай хэлэн бэшэгтэ สยาม - ''Саяам'') гэдэгээр танижа байба. [[Герман хэлэн]]эй ''Thailand'' («Тай нютаг») гэдэгһээ [[Ород хэлэн|Ородто]] 1930-аад ондо ''Таиланд'', дараань Ородһоо [[Монгол хэлэн|Монголдо]] '''Таиланд''' гэжэ оробо. 1982 оной толида ''Таиланд'' → '''Таи улас''' гэжэ оршуулһаниинь бии.<ref>Ц.Дамдинсүрэн, А.Лувсандэндэв нарын зохиосон "Орос-Монгол толь". II хэвлэл. 1982 он.</ref> Арадшалһан Монголдо түды анзаарагдахагүйгээр ''Таиланд''-һаа '''Тайланд''' боложо хубисажа байгаа (сасуулга: {{lang-ko|태국}} - "тайгук"). Тиимэһээ манай Буряад хэлэндэ баһа ''Тайланд'' гэдэгиинь зүб хубилбари байна.

== Газар орон ==
[[Файл:Thailand Topography.png|thumb|left|150px|Байра зүйн газарай зураг]]
Тай боло [[Энэдхэг-Хитадай хахад арал]]да, хойто захаараа [[Мьянмар]] (хилын ута - 1800 км), зүүнда [[Лаос]] (1754 км), [[Камбож|Камбоджа]] (803 км), урдаар [[Малайзи]] (506 км) дүрбэтэй 4,863 км ута зурбаһаар хилэлжэ, [[Хойто үргэриг|х.ү.5°]] – [[хойто үргэриг|20°]], [[зүүн утариг|з.у. 97°]] – [[зүүн утариг|105°]] хоорондо 513,120 км<sup>2</sup> газар эзлэн байгаагаараа дэлхэйн [[Улас орнуудай газар нютагай хэмжээ|49-р томо]] ([[Йемен]]һээ жаахан, [[Испани]]һаа томо) орон.

== Хүн арад ==
Тайланд газар нютагаараа дэлхэйдэ 50-да, хүн зоноороо 20-д ородог. Хүн амынхиинь 80% [[Тай үндэһэтэн|Тай]], 10% [[хитад үндэһэтэн|хитад]], 3% [[малай үндэһэтэн|малай]] гаралтай. Үлэһэн 7%-иие мон, кхмер, жаахан үндэһэтэн яһатанууд бүрдүүлнэ. Уласай албан ёһоной яряанай ба бэшэгэй хэлэниинь [[Тай хэлэн]] юм.

== Эдэй засаг ==
=== Янханай ябадал ===
Мүн [[Паттайя]] гэһэн ''нюуса хангалта'' {{lang-en|secret service}} гү, али нюусалиг секс туризмын томохон хото байдаг мүн mambo party гү, али эрэгтэй байһан болобош эмэгтэй болоһоноор тэдэнэй жуулшадта үзүүлдэг олон шоу болон амитадай үзүүлбэри гээд юрэнь бол аялал туризмын нээлтэтэй бүһэ юм.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
* {{Commons|Thailand}}
* [http://www.thaigov.go.th/ Thaigov.go.th] Тайландай засагай газар
* [http://www.tourismthailand.org/ Тайландын аялал жуулчлалын захиргаа] Аялал жуулчлалын албан ёсны саят
* [http://www.parliament.go.th/files/mainpage.htm Тайландын Үндсэний Ассемблей] Тайландын парламент
* [http://www.mfa.go.th/ Mfa.go.th] Тайландын гадаад хэргийн яам
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html CIA - The World Factbook - Thailand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229000203/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |date=2010-12-29 }}

{{Ази}}
{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Ази]]


{{stub}}