# Оросой Эрдэм Ухаанай Академи
Оросой Эрдэм Ухаанай Академи (ород: Российская академия наук, РАН), Орос уласай СССР-эй Эрдэм Ухаанай Академиин баазада 1991 ондо байгуулһан эмхи зургаан юм. 1724 ондо байгуулһан Петербургын Эрдэм Ухаанай Академиһаа түүхые хүргэжэ байна. 1917-25 ондо Оросой Эрдэм Ухаанай Академи гэжэ нэрэтэй байгаа. 1934 онһоо хойшо Академиин президиум Москвада байрлана. Өөрыгөө ударидаха эрдэм шэнжэлгын байгуулга мүн. Хуушан СССР-эй ЭУА-иин гэшүүд ОЭУА-да оробо, шэнээр һунгаһан гэшүүд баһал байгаа. Мүнөө 2025 жэнхэни гэшүүдтэй, энэ тоодо 865 академигүүд (энэ тоодо 57 эхэнэр) ба 1134 сурбалжалагша-гэшүүд (энэ тоодо 145 эхэнэр). Тэрэнһээ гадна, ~450 хари ОЭУА-иин гэшүүд бии. Юрэнхылэгшэнь — Геннадий Яковлевич Красников.
13 эрдэм ухаанай талаар һалбаритай, энэ тоодо: тооной ухаан; физикэ; энергетикэ, машина бүтээлгэ, механика ба ударидалгын ябадал; нанотехнологи ба мэдээлэлэй технологи; хими ба бодос тухай эрдэм ухаан; биологи; Дэлхэй тухай эрдэм ухаан; ниигэмэй эрдэм ухаанай; түүхэ ба хэлэ шэнжэлэл; физиологи ба һууриин анагааха ухаан; бүхэдэлхэйн асуудал ба уласхоорондын харилсаа; анагааха ухаан; хүдөө ажахын эрдэм ухаан; бүһэ нютагай һалбаринууд (Сибириин, Ураалай, Санкт-Петербург, Алас Дурнын) ба эрдэмэй түбүүд. Юрэнхыдөө 1000 үлүү эрдэм ухаанай эмхитэй. Эрдэм шэнжэлэл флоттой. Оюунай хүсые бэлэдхэдэг. Эрдэм ухаанай зохёолые гаргадаг. Эрдэм ухаанай ажалай түлөө медаль ба шагнал үгэнэ. Олон уласай эрдэм ухаанай харилсаае дэмжэнэ. Юрэнхылэгшэнь ОЭУА-иин шэнэшлэл ушар өөдэгүйгөөр мэдүүлһэн Геннадий Красников (2022).
Оросой эрдэм ухаанай академинүүдэй шэнэшлэл 2013 оной 9 һарада Оросой Анагааха Ухаанай Академиие (ОАУА) болон Оросой Хүдөө Ажахын Ухаанай Академиие (ОХАУА) Оросой Эрдэм Ухаанай Академитай ниилүүлһэн байгаа. ОАУА ба ОХАУА ОЭУА-тай ниилэһэнэй урда, Академи 2011 оной байдалаар 653 эрдэм ухаанай байгуулгануудтай, 116 322 хүдэлмэрилэгшэтэй (тэрэ тоодо 48 315 эрдэм ухаанай хүдэлмэрилэгшэтэй) байгаа. 2013 оной шэнэшлэлэй ябасада ОЭУА-иин эмхи зургаанууд Холбооной эрдэм ухаанай байгуулгануудай агентлигай (ХЭУБА) эрхэ мэдэлэй хүреэндэ оробо. Оросой Эрдэм Ухаанай Академи холбооной гүрэнэй бюджедэй эмхи зургаанай эрхэ зүйн статустай байна.

Оросой Эрдэм Ухаанай Академи
[[File:Ras-logo.svg|thumb|ОЭУА-иин тэмдэг. [[Кунсткамера]].]]
[[File:Akademio de Sciencoj, Moskvo.JPG|thumb|Президиум, [[Москва]]]]
'''Оросой Эрдэм Ухаанай Академи''' ({{lang-ru|Российская академия наук}}, ''РАН''), [[Орос]] уласай СССР-эй Эрдэм Ухаанай Академиин баазада 1991 ондо байгуулһан эмхи зургаан юм. 1724 ондо байгуулһан [[Санкт-Петербург|Петербургын]] Эрдэм Ухаанай Академиһаа түүхые хүргэжэ байна. 1917-25 ондо Оросой Эрдэм Ухаанай Академи гэжэ нэрэтэй байгаа. 1934 онһоо хойшо Академиин президиум [[Москва]]да байрлана. Өөрыгөө ударидаха эрдэм шэнжэлгын байгуулга мүн. Хуушан СССР-эй ЭУА-иин гэшүүд ОЭУА-да оробо, шэнээр һунгаһан гэшүүд баһал байгаа. Мүнөө 2025 жэнхэни гэшүүдтэй, энэ тоодо 865 академигүүд (энэ тоодо 57 эхэнэр) ба 1134 сурбалжалагша-гэшүүд (энэ тоодо 145 эхэнэр). Тэрэнһээ гадна, ~450 хари ОЭУА-иин гэшүүд бии. Юрэнхылэгшэнь — [[Геннадий Яковлевич Красников]]<ref>{{cite web |url= https://en.newizv.ru/news/society/20-09-2022/gennady-krasnikov-elected-new-president-of-the-russian-academy-of-sciences |title= Gennady Krasnikov elected new President of the Russian Academy of Sciences |date= 2022-09-20 |publisher= [[Novye Izvestia]] |accessdate= 2022-10-06 |archivedate= 2022-09-24 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20220924203150/https://en.newizv.ru/news/society/20-09-2022/gennady-krasnikov-elected-new-president-of-the-russian-academy-of-sciences }}</ref>.

13 [[эрдэм ухаан]]ай талаар һалбаритай, энэ тоодо: тооной ухаан; физикэ; энергетикэ, машина бүтээлгэ, механика ба ударидалгын ябадал; нанотехнологи ба мэдээлэлэй технологи; хими ба бодос тухай эрдэм ухаан; биологи; Дэлхэй тухай эрдэм ухаан; ниигэмэй эрдэм ухаанай; түүхэ ба хэлэ шэнжэлэл; физиологи ба һууриин анагааха ухаан; бүхэдэлхэйн асуудал ба уласхоорондын харилсаа; анагааха ухаан; хүдөө ажахын эрдэм ухаан; бүһэ нютагай һалбаринууд ([[Сибирь|Сибириин]], [[Ураал]]ай, [[Санкт-Петербург]], [[Алас Дурна|Алас Дурнын]]) ба эрдэмэй түбүүд. Юрэнхыдөө 1000 үлүү эрдэм ухаанай эмхитэй<ref name="FANO2017">{{cite web|url= http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&prevDoc=102355707&backlink=1&&nd=102170655 |title= Распоряжение Правительства РФ от 30 декабря 2013 г. № 2591-р (с изм. от 15.07.2014 г. № 1308-р; от 06.10.2017 г. № 2178-р; от 27.10.2017 г. № 2370-р) |publisher= Официальный интернет-портал правовой информации |date=  |accessdate=2017-11-11}}</ref><!--, 200 үлүү эрдэм ухаанай зүблэлтэй-->. Эрдэм шэнжэлэл флоттой. Оюунай хүсые бэлэдхэдэг. Эрдэм ухаанай зохёолые гаргадаг. Эрдэм ухаанай ажалай түлөө медаль ба шагнал үгэнэ. Олон уласай эрдэм ухаанай харилсаае дэмжэнэ. Юрэнхылэгшэнь ОЭУА-иин шэнэшлэл ушар өөдэгүйгөөр мэдүүлһэн Геннадий Красников (2022).

Оросой эрдэм ухаанай академинүүдэй шэнэшлэл 2013 оной 9 һарада [[Оросой Анагааха Ухаанай Академи]]ие (ОАУА) болон [[Оросой Хүдөө Ажахын Ухаанай Академи]]ие (ОХАУА) Оросой Эрдэм Ухаанай Академитай ниилүүлһэн байгаа. ОАУА ба ОХАУА ОЭУА-тай ниилэһэнэй урда, Академи 2011 оной байдалаар 653 эрдэм ухаанай байгуулгануудтай, 116 322 хүдэлмэрилэгшэтэй (тэрэ тоодо 48 315 эрдэм ухаанай хүдэлмэрилэгшэтэй) байгаа<ref>''[[Валерий Викторович Костюк|Костюк В. В.]]'' [http://www.ras.ru/news/shownews.aspx?id=97bbd9d3-b3f0-46d8-a6e0-8366d1228231 ОЭУА-иин президиумэй түрүүлэгшэ эрдэм ухаанай нарин бэшэгэй даргын элидхэл]</ref>. 2013 оной шэнэшлэлэй ябасада ОЭУА-иин эмхи зургаанууд [[Холбооной эрдэм ухаанай байгуулгануудай агентлиг]]ай (ХЭУБА) эрхэ мэдэлэй хүреэндэ оробо<ref>{{Cite web|url=http://fano.gov.ru/common/upload/press_center/2017/03/obshchee_sobranie_2017.pdf|title=Основные результаты реализации функций и полномочий Федерального агентства научных организаций во взаимодействии с Российской академией наук|author=ФАНО России|website=страница 8|date=20 марта 2017 года|publisher=ФАНО России|accessdate=2018-01-03|archivedate=2017-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170403194957/http://fano.gov.ru/common/upload/press_center/2017/03/obshchee_sobranie_2017.pdf}}</ref>. Оросой Эрдэм Ухаанай Академи холбооной гүрэнэй бюджедэй эмхи зургаанай эрхэ зүйн статустай байна<ref>27.09.2013 № 253-ФЗ-дугаар «Оросой Эрдэм Ухаанай Академи, гүрэнэй эрдэм ухаанай академинүүдэй шэнэшлэл ба Оросой холбоото уласай тусхай хуулиин тогтомжодо хубилалта нэмэхэ тухай» холбооной хуулиин 2 зүйл.</ref>.

== Холбооһон ==
* [http://www.ras.ru/ Оросой Эрдэм Ухаанай Академи] — ОЭУА-иин албан ёһоной сахим газар.
{{commonscat|Russian Academy of Sciences}}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}


[[Категори:Оросой холбоото улас]]