# Мао Цзэдун
Мао Цзэдун (хитадаар 毛泽东; 毛澤東; Máo Zédōng) (1893 оной 12 һарын 26 — 1976 оной 9 һарын 9) Хитадай хубисхалша, улас түрын онолшо, коммунис ударидагша. Тэрэ Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Уласые (БНХАУ) 1949 ондо байгуулагдаһанһаань хойшо 1976 ондо наһа бараха хүрэтэрээ ударидаба. Тэрэнэй марксизм-ленинизм, сэрэгэй стратегида оруулһан онолой хуби нэмэри, тэрэнэй өөрын гэһэн коммунис бодолгые хамтадань үдэгүү маоизм гэдэг.
Мао мүнөөдэрые хүрэтэр һайн муугай али алинаар хэлэгдэдэг зүдхэлтэн хэбээр байгаа болоод һайн муугай али аляар хэлэгдэхэ, үргэлжэ хубиһан өөршэлэгдэхэ үбые арадаа үлдээһэн юм. Албан ёһоор Хитадта аугаа хубисхалша, улас түрын стратегиша, сэрэгэй суута ухаантан, улас үндэһэтэниие абрагша гэжэ ехэд хүндэлгэдэдэг. Хитадай олон эргэд Мао өөрын гарамгай мэргэн бодолгоор Хитад ороные хосрогдоһон хүдөө ажахын уласһаа дэлхэйн зонхилхо нэгэн гүрэн болгожо, оршон үеын Хитадай эдэй засаг, технологи, соёлой үндэһэн һууриие табиһан гэжэ үзэдэг. Мүн Маое Хитадта шүлэг найрагша, гүн ухаантан, лүндэншэ гэжэ үзэхэнь олонтаа. Илангаяа лүндэншэ гэжэ үзэдэгынь тэрэниие түрын эрхые барижа байха хугасаадань тахин шүтэжэ байһантай голшолон холбоотой. Хэды Чан Кайшиин дэглэмые унаган Хитадай хубисхалые оройлон ударидан илалтада хүргэһэн гэхэ болобош хубисхалай дараа улс орноо удирдан жолоодох чадваргүй болох нь харагдаж бөөнөөр хорих хөдөлмөрийн лагер, цөллөгийн орон болон хувирчээ.Тэрэ "Ард түмэн бол юу дуртай хүссэнээ бичиж болох цаас гэж хэлэх дуртай" байсан нь А.Хитлерийн "ард түмэн бол дуртай үедээ хүчиндэж эрхэндээ байлгаж болдог эм хүн лугаа адил" ижил үзэл бодолтой нэгэн байһан ажа һэн.
Харин Маогойн ниигэм-улас түрын хүтэлбэринүүд, тухайлбал Ехэ үсэрэлтын бодолго, Соёлой хубисхал зэргэнь Хитадай соёл, ниигэм, эдэй засагта хохирол ушаруулжа, ниитые хамарһан үлэсхэлэн асарһан, үндэһэнэй үсөөнхи 300 мянга үлүү Үбэр Монгол, 1 сая Түбэд үндэһэтнэй аминда хүрэһэн алан хидаха бодолгые хэрэгжүүлэгшэ, хүсээр уусгаха тэрэнэй эхэ үндэһые табигша гэһэн буруудхагдадаг. 1949-1975 ондо Маогой ябуулһан бодолго, улас түрын хэлмэгдүүлэлтын уршагаар 50-70 сая хүн үхэһэн гэжэ үзэхэнь түгээмэл. Дэн Сяопин 1978 ондо түрын эрхые абаһанаар, олон маоис бодолгые халажа, эдэй засагай шэнэшлэлые эхилүүлһэн юм.
Маое оршон үеын дэлхэйн түүхэдэ хамагай ехэ нүлөө үзүүлсэн зүдхэлтэнүүдэй нэгэ гэжэ тоосодог болоод Time сэтгүүлһээ тэрэниие XX зуунай эгээн нүлөө бүхы 100 хүнэй нэгтэ тоособо.

Мао Цзэдун
{{Алдартай хүн
 | нэрэ              = Мао Цзэдун
 | уугуул_нэрэ   = 毛泽东
 | зураг      =
 | тайлбар = 
 | түрэһэн_нэрэ = 毛澤東
 | түрэһэн_үдэр    = 
 | түрэһэн_газар   = [[Шаошань]], [[Хухань]], [[Чин улас]]
 | наһа_бараһан_үдэр      = 
 | наһа_бараһан_газар     = [[Бээжэн]], [[Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас|БНХАУ]]
 | ажал_үйлэ        = [[политик]], [[сэрэг]]
 | иргэн      = [[File:China Qing Dynasty Flag 1889.svg|20px|link=Манзын Чин гүрэн]] → [[File:Flag of the Republic of China.svg|20px|link=Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Улас]] → [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|20px|link=Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас]]
 | ажал_хэһэн_саг  = 
 | һургалта            = 
 | хэб_маяг             = [[марксизм-ленинизм]], [[маоизм]]
 | шагнал          = 
 | гар    =
}}
'''Мао Цзэдун''' ({{lang-zho|毛泽东}}; 毛澤東; ''Máo Zédōng'') ([[1893 он]]ой [[12 һарын 26]] — [[1976 он]]ой [[9 һарын 9]]) [[Хитад]]ай хубисхалша, улас түрын онолшо, [[коммунизм|коммунис]] ударидагша. Тэрэ [[Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас]]ые (БНХАУ) 1949 ондо байгуулагдаһанһаань хойшо 1976 ондо наһа бараха хүрэтэрээ ударидаба. Тэрэнэй [[марксизм-ленинизм]], сэрэгэй стратегида оруулһан онолой хуби нэмэри, тэрэнэй өөрын гэһэн коммунис бодолгые хамтадань үдэгүү [[маоизм]] гэдэг.

Мао мүнөөдэрые хүрэтэр һайн муугай али алинаар хэлэгдэдэг зүдхэлтэн хэбээр байгаа болоод һайн муугай али аляар хэлэгдэхэ, үргэлжэ хубиһан өөршэлэгдэхэ үбые арадаа үлдээһэн юм. Албан ёһоор Хитадта аугаа хубисхалша, улас түрын стратегиша, сэрэгэй суута ухаантан, улас үндэһэтэниие абрагша гэжэ ехэд хүндэлгэдэдэг. Хитадай олон эргэд Мао өөрын гарамгай мэргэн бодолгоор Хитад ороные хосрогдоһон хүдөө ажахын уласһаа дэлхэйн зонхилхо нэгэн гүрэн болгожо, оршон үеын Хитадай эдэй засаг, технологи, соёлой үндэһэн һууриие табиһан гэжэ үзэдэг. Мүн Маое Хитадта [[шүлэг|шүлэг найрагша]], [[гүн ухаан]]тан, лүндэншэ гэжэ үзэхэнь олонтаа. Илангаяа лүндэншэ гэжэ үзэдэгынь тэрэниие түрын эрхые барижа байха хугасаадань тахин шүтэжэ байһантай голшолон холбоотой.<ref>{{cite book |last=Short |first=Philip |title=Mao: A Life |publisher=Owl Books |year=2001 |url=http://books.google.com/books?visbn=0805066381 |isbn=0805066381 |page=630 |quote=Mao had an extraordinary mix of talents: he was visionary, statesman, political and military strategist of cunning intellect, a philosopher and poet.}}</ref> Хэды [[Чан Кайши]]ин дэглэмые унаган Хитадай хубисхалые оройлон ударидан илалтада хүргэһэн гэхэ болобош хубисхалай дараа улс орноо удирдан жолоодох чадваргүй болох нь харагдаж бөөнөөр хорих хөдөлмөрийн лагер, цөллөгийн орон болон хувирчээ.Тэрэ "Ард түмэн бол юу дуртай хүссэнээ бичиж болох цаас гэж хэлэх дуртай" байсан нь А.Хитлерийн "ард түмэн бол дуртай үедээ хүчиндэж эрхэндээ байлгаж болдог эм хүн лугаа адил" ижил үзэл бодолтой нэгэн байһан ажа һэн.

Харин Маогойн ниигэм-улас түрын хүтэлбэринүүд, тухайлбал [[Ехэ үсэрэлтын бодолго]], [[Соёлой хубисхал]] зэргэнь Хитадай [[соёл]], [[ниигэм]], [[эдэй засаг]]та хохирол ушаруулжа, ниитые хамарһан үлэсхэлэн асарһан, үндэһэнэй үсөөнхи 300 мянга үлүү [[Үбэр Монгол]], 1 сая [[Түбэд]] үндэһэтнэй аминда хүрэһэн алан хидаха бодолгые хэрэгжүүлэгшэ, хүсээр уусгаха тэрэнэй эхэ үндэһые табигша гэһэн буруудхагдадаг. 1949-1975 ондо Маогой ябуулһан бодолго, улас түрын хэлмэгдүүлэлтын уршагаар 50-70 сая хүн үхэһэн гэжэ үзэхэнь түгээмэл.<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Mao Death Toll Median Average Estimates of 14 Sources = 45.75 - 52.5 million people] Which include the books: ''Le Livre Noir du Communism'' by Stephane Courtois, ''Hungry Ghosts: Mao's Secret Famine'' by Jasper Becker, ''China's Changing Population'' by Judith Banister, ''Contemporary Chinese Population'' by Wang Weizhi, ''Mao: The Unknown Story'' by Jung Chang, ''Victims of Politics'' by Kurt Glaser, ''How to Prevent Genocide'' by John Heidenrich, ''Mao's China and After'' by Maurice Meisner, ''The Human Cost of Communism in China'' by Robert L. Walker. Along with reports by ''Agence France Press'' (1999), ''Dictionary of 20 Century World History'', ''Guinness Book of World Records'', ''Washington Post'' (1994), and the ''Weekly Standard'' (1997).</ref> [[Дэн Сяопин]] 1978 ондо түрын эрхые абаһанаар, олон [[маоизм|маоис]] бодолгые халажа, эдэй засагай шэнэшлэлые эхилүүлһэн юм.

Маое оршон үеын дэлхэйн түүхэдэ хамагай ехэ нүлөө үзүүлсэн зүдхэлтэнүүдэй нэгэ гэжэ тоосодог<ref>{{cite web|work=The Oxford Companion to Politics of the World|url=http://www.oxfordreference.com/pages/samplep02|title=Mao Zedong|accessdate=2008-08-23}}</ref> болоод [[Тайм сэтгүүл|Time сэтгүүлһээ]] тэрэниие XX зуунай эгээн нүлөө бүхы 100 хүнэй нэгтэ тоособо.<ref>[http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/mao.html Time 100: Mao Zedong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827015156/http://www.time.com/time/time100/leaders/profile/mao.html |date=2009-08-27 }} By Jonathan D. Spence, 13 April 1998.</ref>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
* [http://www.popupchinese.com/lessons/archive/short-stories/serve-the-people Serve the People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815022602/http://popupchinese.com/lessons/archive/short-stories/serve-the-people |date=2009-08-15 }}, mouseover annotated version of Mao's 1944 speech
* [http://www.popupchinese.com/lessons/archive/short-stories/remembering-norman-bethune Remembering Norman Bethune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815022351/http://popupchinese.com/lessons/archive/short-stories/remembering-norman-bethune |date=2009-08-15 }} mouseover annotated version of Mao's 1935 eulogy for the famous Canadian doctor
* [http://www.asiasource.org/society/mao.cfm Asia Source biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000510085445/http://www.asiasource.org/society/mao.cfm |date=2000-05-10 }}
* [http://www.chinesemao.com/ ChineseMao.com: Extensive resources about Mao Zedong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130906033211/http://www.chinesemao.com/ |date=2013-09-06 }}
* [http://savetibet.ru/img/2010/tibet-book-mong.pdf Chapters 7-11 about Tibet under Mao's rule, in the book: Кузьмин С.Л. Нууц Түвд орон. Тусгаар тогтнол ба эзэгнэлийн түүх. 2011. Улаанбаатар]
* [http://www.cnn.com/SPECIALS/1999/china.50/inside.china/profiles/mao.tsetung/ CNN profile]
* [http://www.guardian.co.uk/world/2005/jun/02/china.jonathanwatts China must confront dark past, says Mao confidant]
* [http://www.etext.org/Politics/MIM/classics/mao/index.html Collected Works of Mao at the Maoist Internationalist Movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304061316/http://www.etext.org/Politics/MIM/classics/mao/index.html |date=2008-03-04 }}
* [http://art-bin.com/art/omaotoc.html Mao quotations]
* [http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2007/jan/18/comment.china Mao was cruel - but also laid the ground for today's China]
* [http://www.marxists.org/reference/archive/mao/index.htm Mao Zedong Reference Archive at marxists.org]
* [http://www.monthlyreview.org/0904hinton.htm On the Role of Mao Zedong]
* [http://www.oxfordreference.com/pages/samplep02 Oxford Companion to World Politics: Mao Zedong]
* [http://artchina.free.fr/items/creasite.php?params=Mao%20Zedong_CATEGORY_0 Propaganda paintings showing Mao as the great leader of China]
* [http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,483023,00.html Remembering Mao's Victims]
* [http://www.biography.com/video.do?name=politicalfigures&bcpid=1740037438&bclid=1774292646&bctid=1731352871 Mao Tse Tung: Leader, Killer, Icon]
* [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/COLDmao.htm Spartacus Educational biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050108093439/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/COLDmao.htm |date=2005-01-08 }}
* [http://ncafe.com/northkorea/uncountedmillions.html Uncounted Millions: Mass Death in Mao's China]
* [http://www.monthlyreview.org/0906amin.htm What Maoism Has Contributed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317031210/http://www.monthlyreview.org/0906amin.htm |date=2011-03-17 }}

<!--Categories-->

<!--Categories-->
[[Категори:БНХАУ-ын юрэнхылэгшэд]]
[[Категори:Хубисхалшад]]
[[Категори:Коммунистууд]]