# Эдэй засаг
Эдэй засаг (ᠡᠳ᠋ ᠦᠨ ᠵᠠᠰᠠᠭ) гү, али эдэй засаг хобор хизгаарлагдмал нөөсэ баялигые ниигэм ба ниигэмэй бүлэг, нэгэжүүдэй одоогой ба ерээдүйн хэрэгсээ, шаардалгые хангаха зорилгоор хэрхэн яажа үрэ дүнтэй ашаглаxа зарсуулха талаар һунгалта хэхэ шиидэлые һудалдаг ниигэмэй шэнжэлхэ ухаан юм.
Эдэй засаг — бараа ба үйлэшэлгээнэй үйлэдбэрилэл, хубаарилалта болон хэрэглээе һудалдаг шэнжэлхэ ухаан юм. Эдэй засаг гэхэ нэршэлынь oikos (гэр) ба nomos (дүрэм гү, али хуули), гү, али "гэрэй ажахые ударидаха" гэһэн грек хэлэнһээ үүдэһэн.

## Ударидхал
Үйлэдбэрилэл ба хубаарилалтын тухай дуугаралсааниинь ута түүхэтэй хэдышье оршон үеын удхаараа эдэй засагай онолые голдуу 1776 ондо Адам Смитэй Үндэһэтэнүүдэй Баялиг номые хэблэгдэһэнһээ хойшо абажа үзэдэг. Энэ һудалгаандаа Смит дараахи һэдэбые туһагаһан: 
Улас түрын эдэй засагынь түрын түшээ гү, али хуули тогтоогшын тухай шэнжэлхэ ухаанай һалбари гэжэ хэлэгдэхэ ба нэгэдүгээртэ арад түмэнг хангалтатай оролго эсэбэл бараагаар хангаха гү, али үлүү тодоруулбал өөрһэдэйгөө тиимэ хэмжээнэй оролго эсэбэл ами зууха зүйлэсээр хангахад туһалха, хоёрдугаарта түрэ гү, али улас ороноо ниигэмэй үйлэшэлгээ үзүүлхэд хангалтатай оролгоор хангаха гэһэн хоёр үндэһэн ойлголтые гаргажа ерэһэн. Энэнь арад түмэн болон түрэ засагые баяжуулахад зорюулагдан гаража ерэһэн.
Смитынь 'улас түрын эдэй засаг' гэжэ нэрлэжэ байһан, гэхэдээ 1870 онһоо хойшо "эдэй засаг" гэһэн нэршэл голшолон хэрэглэгдэхэ болоһон.

### Юрэнхы мэдээсэл
- Economics at the Open Directory Project

- Resources For Economists: Official resource guide of the American Economic Association
- Research Papers in Economics (RePEc): huge database of preprints and other research
- Economic journals on the web
- Intute: Economics: Searchable human catalogue of the best links for teaching and research in Economics


### Институт, байгуулганууд
- Economics Departments, Institutes and Research Centers in the World
- Organization For Co-operation and Economic Development (OECD) Statistics
- United Nations Statistics Division
- World Bank Data
- World Trade Organization
- Center for Economic and Policy Research (USA)


### Һудалгаанай эхэ үүдэбэри
- Энэ хуудаһан Эдэй засаг гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой.
- Economics textbooks on Wikibooks
- MERLOT Learning Materials: Economics: US-based database of learning materials
- The United economic encyclopedia
- Online Learning and Teaching Materials for Economics: The Economics Network (UK)'s database of text, slides, glossaries and other resources
- MIT OpenCourseWare: Economics: Archive of study materials from MIT courses
- A guide to several online economics textbooks
- The Library of Economics and Liberty (Econlib): Economics Books, Articles, Blog (EconLog), Podcasts (EconTalk)
- Schools of Thought: Compare various economic schools of thought on particular issues
- Economics at About.com
- Bized–A UK-based portal site for Economics and Business Studies designed mainly for UK students.
- Ask The Professor section of EH. Net Economic History Services
- Introduction to Economics: Short Creative commons-licensed introduction to basic economics

|  | «Эдэй засаг» үгүүлэл хадаа Википедидэ заатагүй байха 1000 эгээн шухала үгүүлэлнүүдэй нэгэн юм. Энэниие дэлгэрэнгы болгожо туһалалсажа хайрлыт! |


Эдэй засаг
[[Image:NYSE-floor.jpg|thumb|right|300px|[[Нью-Йоркой Хүрэнгын Биржэ|Нью-Йоркой Хүрэнгын Биржын]] худалдаанай дабхарта ябагдажа бай гүйлгээнэй ябаса. Эдэгээр хүмүүнэй хэһэн эдэй засагай һунгултануудынь санхүүгэй шиидэбэри боложо байдаг.]]
'''Эдэй засаг'''<ref>[https://burunen.ru/site/news?id=14251 Шэнэ үгэнүүд тухай]</ref> ({{mongolUnicode|ᠡᠳ᠋ ᠦᠨ ᠵᠠᠰᠠᠭ|h}}) гү, али '''эдэй засаг'''<ref>Санжанов Жамьян Шарапович Общественно-политическая лексика бурятского языка (на примере газеты "Буряад-Монголой Yнэн") // Вестник БГУ. 2013. №10. URL: http://cyberleninka.ru/article/n/obschestvenno-politicheskaya-leksika-buryatskogo-yazyka-na-primere-gazety-buryaad-mongoloy-ynen (дата обращения: 12.10.2017).</ref> хобор хизгаарлагдмал нөөсэ баялигые ниигэм ба ниигэмэй бүлэг, нэгэжүүдэй одоогой ба ерээдүйн хэрэгсээ, шаардалгые хангаха зорилгоор хэрхэн яажа үрэ дүнтэй ашаглаxа зарсуулха талаар һунгалта хэхэ шиидэлые һудалдаг [[ниигэм]]эй [[шэнжэлхэ ухаан]] юм.

'''Эдэй засаг''' — бараа ба үйлэшэлгээнэй үйлэдбэрилэл, хубаарилалта болон хэрэглээе һудалдаг [[шэнжэлхэ ухаан]] юм. Эдэй засаг гэхэ нэршэлынь oikos (гэр) ба nomos (дүрэм гү, али хуули), гү, али "гэрэй ажахые ударидаха" гэһэн [[грек хэлэн]]һээ үүдэһэн.

==Ударидхал==
[[Image:AdamSmith.jpg|thumb|[[Адам Смит]], эдэй засагай онолой эсэгэ гэгдэдэг, ''[[Үндэһэтэнүүдэй Баялиг]]'' гү, али "Үндэһэтэнүүдэй Баялигэй үүдэбэри болон шалтагааные һудалха" номой зохёогшо.]]
Үйлэдбэрилэл ба хубаарилалтын тухай дуугаралсааниинь [[Эдэй засагай түүхэ|ута түүхэ]]тэй хэдышье оршон үеын удхаараа эдэй засагай онолые голдуу 1776 ондо [[Адам Смит]]эй ''[[Үндэһэтэнүүдэй Баялиг]]'' номые хэблэгдэһэнһээ хойшо абажа үзэдэг. Энэ һудалгаандаа Смит дараахи һэдэбые туһагаһан: 
:[[Улас түрэ|Улас түрын]] эдэй засагынь түрын түшээ гү, али хуули тогтоогшын тухай шэнжэлхэ ухаанай һалбари гэжэ хэлэгдэхэ ба нэгэдүгээртэ арад түмэнг хангалтатай оролго эсэбэл бараагаар хангаха гү, али үлүү тодоруулбал өөрһэдэйгөө тиимэ хэмжээнэй оролго эсэбэл ами зууха зүйлэсээр хангахад туһалха, хоёрдугаарта түрэ гү, али улас ороноо ниигэмэй үйлэшэлгээ үзүүлхэд хангалтатай оролгоор хангаха гэһэн хоёр үндэһэн ойлголтые гаргажа ерэһэн. Энэнь арад түмэн болон түрэ засагые баяжуулахад зорюулагдан гаража ерэһэн. 
Смитынь '[[улас түрын эдэй засаг]]' гэжэ нэрлэжэ байһан, гэхэдээ 1870 онһоо хойшо "эдэй засаг" гэһэн нэршэл голшолон хэрэглэгдэхэ болоһон.

== Зүүлтэ ==
<!-- See the user page User:Dmoss/Wikicite for an excellent citation tool! -->
{{зүүлтэ}}

== Мүн үзэхэ ==
* [http://www.springer.com/dal/home/generic/search/results?SGWID=1-40109-22-2235792-0 Frontiers in Economics] - ed. K. F. Zimmermann, Springer-Science, 2002. - A summary of surveys on different areas in economics.
*[http://www.yaleeconomicreview.com/issues/summer2006/autistic.php The Autistic Economist] - ''Yale Economic Review'' - How and why the dismal science embraces theory over reality.
*''[http://www.econlib.org/library/YPDBooks/Lalor/llCy744.html Nature of Things]'' by [[Jean-Baptiste Say]] - an essay in which Say claims that economics is not an ethical system that one can simply refute on the basis that one does not accept its ''values'': it is a collection of theories and models that explain inductively found principles.

== Холбооһон ==
{{commonscat|Economics}}
=== Юрэнхы мэдээсэл ===
*{{dmoz|Science/Social_Sciences/Economics/|Economics}}
*[http://rfe.org/ Resources For Economists]: Official resource guide of the [[American Economic Association]]
*[http://repec.org/ Research Papers in Economics (RePEc)]: huge database of preprints and other research
*[http://www.oswego.edu/~economic/journals.htm Economic journals on the web]
*[http://www.intute.ac.uk/socialsciences/economics/ Intute: Economics]: Searchable human catalogue of the best links for teaching and research in Economics

=== Институт, байгуулганууд ===
*[http://edirc.repec.org/ Economics Departments, Institutes and Research Centers in the World]
*[http://www.oecd.org/statistics/ Organization For Co-operation and Economic Development (OECD) Statistics]
*[http://unstats.un.org/unsd United Nations Statistics Division]
*[http://www.worldbank.org/data/ World Bank Data]
*[http://www.wto.org World Trade Organization]
*[http://www.cepr.net/ Center for Economic and Policy Research (USA)]

=== Һудалгаанай эхэ үүдэбэри ===
{{Commonscat|Economics}}
*[[wikibooks:Economics|Economics textbooks]] on [[wikibooks:Main Page|Wikibooks]]
* [http://www.merlot.org/merlot/materials.htm?category=2216 MERLOT Learning Materials: Economics]: US-based database of learning materials
* [http://unieco.info/ The United economic encyclopedia]
* [http://www.economicsnetwork.ac.uk/links/othertl.htm Online Learning and Teaching Materials for Economics]: The Economics Network (UK)'s database of text, slides, glossaries and other resources
* [http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Economics/index.htm MIT OpenCourseWare: Economics]: Archive of study materials from [[MIT]] courses
* [http://www.oswego.edu/~economic/newbooks.htm A guide to several online economics textbooks]
* [http://www.econlib.org/ The Library of Economics and Liberty (Econlib)]: Economics Books, Articles, Blog (EconLog), Podcasts (EconTalk)
* [http://homepage.newschool.edu/het/thought.htm Schools of Thought]: Compare various economic schools of thought on particular issues
* [http://economics.about.com/ Economics at About.com]
* [http://www.bized.co.uk/ Bized]&ndash;A UK-based portal site for Economics and Business Studies designed mainly for [[United Kingdom|UK]] students.
* [http://eh.net/atp/ Ask The Professor] section of EH. Net Economic History Services
* [http://www.econguru.com/introduction_to_economics/ Introduction to Economics]: Short [[Creative commons]]-licensed introduction to basic economics

<!-- If you have an interest in the Economics and Business section of Wikipedia, drop by at [[Wikipedia:WikiProject Business and Economics]]. -->

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Эдэй засаг]]
[[Категори:Санхүү]]