# Түмэр
| Түмэр (Fe)                             | Түмэр (Fe)                     |
| -------------------------------------- | ------------------------------ |
| Атомай дугаар                          | 26                             |
| Атомай масса                           | 55.845 г/моль                  |
| Үнгэ                                   | Мүнгэлиг сагаан                |
| Электроной бүридэл                     | [Ar] 4s2 3d6                   |
| Бодос зүйн шэнжэ шанар                 |                                |
| Бодосой түлэб                          | Хатуу                          |
| Нягта                                  | 7.8 г/см³                      |
| Хайлаха температура                    | (1538 °C), 1811 K              |
| Бусалха температура                    | (2861 °C), 3134 K              |
| Хайлалтын хубиин дулаан                | 13.8 кЖ/моль                   |
| Ууршалтын хубиин дулаан                | 340 кЖ/моль                    |
| Дулаан багтаамжа                       | (25 °C) 25.1 кЖ/(моль·K)       |
| Атомай шэнжэ шанар                     |                                |
| Орондо тороной бүтэсэ (Сингони)        | Таладаа, мүн голдоо түбтэй куб |
| Эһэлдэлтын зэрэг                       | 2, 3, 4, 6                     |
| Ионизациин энерги (эхинэй электроноор) | 762.5 кЖ/моль                  |
| Атомай радиус                          | 140 пм                         |
| Ковалентай радиус                      | 125 пм                         |

| Fe         | 26 |
| 55,847     |    |
| [Ar]3d64s2 |    |
| Түмэр      |    |

Түмэр (Fe, [ferrum] Error: {{Lang-xx}}: text has italic markup (help)) гэжэ тэмдэглэгдэхэ, атомай дугаар 26 болохо химиин элемент юм. Мүнгэлиг сагаан үнгэтэй, үргэн тархалтатай металл. Дэлхэйн сүмын 90% оршомые, харин Дэлхэйн сарсадаста 5% агуулагдана. Дэлхэйн ниитэ массын 35% түмэр байдаг. 
Байгаали дээрэ түмэрэй 54Fe, 56Fe, 57Fe, 58Fe гэһэн изотопууд байдагһаа, хамагай үргэн тархалтатайнь 56Fe, (ойролсоогоор 91.754%) юм. Fe2+ иониинь биологиин бүхы бэетэдэ зайлшагүй шаардалагатай химиин элемент болоно.

## Түүхэ
Түмэрые маша эртэнһээ (манай эрын урда тээ 4000 жэл оршомһоо) хүн түрэлхэтэн ашаглажа эхилһэн ба оршон үеын гол хэрэглээнь ган гаргажа абаха юм. Түмэрые түмэрэй хүдэрһээ илгажа абаха ба байгаали дээрэ сэбэрээрээ бараг тохёолдохогүй. 

Түмэр
{{Химиин элемент
|Нэрэ = Түмэр (Fe)
|Атомай дугаар = 26
|Атомай масса = 55.845 
|Үнгэ = Мүнгэлиг сагаан
|Электроной бүридэл = &#91;[[Аргон|Ar]]&#93; 4s<sup>2</sup> 3d<sup>6</sup>
|Электроной тоо = 2, 8, 14, 2
|Түлэб = Хатуу
|Нягта = 7.8
|Хайлаха Т = (1538&nbsp;°C), 1811 
|Бусалха Т = (2861&nbsp;°C), 3134  
|Хайлалтын дулаан = 13.8
|Ууралталгын дулаан = 340
|Дулаан багтаамжа = (25&nbsp;°C) 25.1
|Сингони = Таладаа, мүн голдоо түбтэй куб 
|Эһэлдэлтэ = 2, '''3''', 4, 6
|Ионизациин энерги = 762.5
|Атомай радиус = 140
|Ковалентай радиус = 125
}}

{| style="background-color:pink; color:white; width:100px; height:100px" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0"
| align="left"| <big><big><big><big>Fe</big></big></big></big>
| align="right"| <big><big>26</big></big>
|-
| colspan="2" align="right"| '''55,847'''
|-
| colspan="2" align="left"| '''[Ar]3d<sup>6</sup>4s<sup><nowiki>2</nowiki></sup>'''
|-
| colspan="2" align="center"| <big>'''Түмэр'''</big>
|}

'''Түмэр''' ('''''Fe''''', {{lang-la|''ferrum''}}) гэжэ тэмдэглэгдэхэ, [[атомай дугаар]] 26 болохо химиин элемент юм. [[Мүнгэлиг]] [[сагаан]] [[үнгэ]]тэй, үргэн тархалтатай [[металл]]. [[Дэлхэй|Дэлхэйн сүмын]] 90% оршомые, харин [[Дэлхэй|Дэлхэйн сарсадаста]] 5% агуулагдана. Дэлхэйн ниитэ [[масса|массын]] 35% түмэр байдаг. 
 
Байгаали дээрэ түмэрэй <sup>54</sup>Fe, <sup>56</sup>Fe, <sup>57</sup>Fe, <sup>58</sup>Fe гэһэн [[изотоп]]ууд байдагһаа, хамагай үргэн тархалтатайнь <sup>56</sup>Fe, (ойролсоогоор 91.754%) юм. Fe<sup>2+</sup> [[ион]]иинь [[биологи]]ин бүхы бэетэдэ зайлшагүй шаардалагатай [[химиин элемент]] болоно.

== Түүхэ ==
[[Файл:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|мини|Дабтадасагтай, наялданги мүнгэлиг сагаан [[металл]]]]
Түмэрые маша эртэнһээ (манай эрын урда тээ 4000 жэл оршомһоо) хүн түрэлхэтэн ашаглажа эхилһэн ба оршон үеын гол хэрэглээнь [[ган]] гаргажа абаха юм. Түмэрые түмэрэй [[Хүдэр (геологи)|хүдэрһээ]] илгажа абаха ба байгаали дээрэ сэбэрээрээ бараг тохёолдохогүй. 

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{Үелхэ системэ}}
{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Химиин элемент]]
[[Категори:Металл]]


{{Stub}}