# Түрэг Улас
Түрэг (түрэгөөр Türkiye), албан ёһоор Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас болбол зүүн Европо болон баруун Азиин түби хоорондо оршодог улас юм. Баруунһаа нара зүб тойруулбал Греци, Болгари, Гүржи, Армени, Азербайджан, Иран, Ирак, Сири гэхэ 8 уластай хилэлдэг. Мүн урда, баруун, хойто талануудаараа Газарай дундада тэнгис, Эгейн тэнгис, Хара тэнгисээр хүбөөлэгдэнэ. Гантиг тэнгис, Босфорой, Дарданеллын хоолойнуудаар түбинүүдые заагладаг. Ниислэл — Анкара, хамагай томо хото — Истанбул. Ниитээрээ шахуу лалын шажан шүтэлгэтэй, албан ёһоной хэлэниинь түрэг, баһа Иран гарбалтай өөһэдын хэлээр дугаардаг курд, зазанар бии.

## Түүхэ
- Османай эзэнтэ гүрэн (1299-1922): Түрэгүүдэй байгуулһан эзэнтэ гүрэн, 600 жэл оршом оршожо байһан.
- Түрэгэй тусгаар тогтолой дайн: 1919-1923 онуудта Османай эзэнтэ гүрэнэй задарһанай һүүлдэ тусгаар тогтолой дайн боложо, Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас байгуулагдаһан.
- Мустафа Кемаль Ататюрк: Түрэгэй тусгаар тогтолой дайн дараа Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Уласые үндэһэлэгшэ.
- Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас: 1923 ондо тунхаглагдаһан, секулярна (шажангүй) улас болоһон.


## Газар зүй
- Хоёр тибтэ оршодог: Европо (Зүүн Түрэг) ба Ази (Анатоли).
- Уулархаг газар, тэнгисэй эрьеын бүһэнүүдтэй.
- Уур амһаар: Газарай дундада тэнгисэй эрьеын бүһэдэ дулаан зун, хүйтэн үбэлтэй.


## Улас түрэ
- Парламентын бүгэдэ найрамдаха улас.
- Юрэнхылэгшэ уласые ударидадаг.
- Парламент хуулинуудые баталдаг.


## Эдэй засаг
- Хүгжэжэ байгаа эдэй засаг.
- Аялал туризм, хүдөө ажахый, үйлэдбэри гол салбарууд юм.
- Европын Холбоондо орохо хүсэлтэй.


## Соёл
- Түрэг соёл олон янзын уласуудай нүлөөлэлгэтэй.
- Лалын шажан гол нүлөө үзүүлдэг.
- Түрэг хоол, хөгжэм, уран зураг дэлхэй даяар алдартай.


## Хүн зон
- Хүн зоной олонхинь түрэгүүд.
- Курд, араб, черкес зэргэ үндэһэтэнүүд бии.
- Албан ёһоной хэлэн түрэг хэлэн.


## Зурагай сомог
- Немрут Уула
- Эфес
- Султан Мехмед II
- Османай оркестр
- Түрэгын кофе
- Византиин мозаика
- Босфор далайн хоолой
- Истанбул хото
- Истанбул
- Чызджы мæсыг, Стамбул
- Трамвай Стамбулай транспорт
- Измир
- Селимие Лалын шажанай сүмэ, Эдирне
- Антали
- Аланья
- Памуккале


Түрэг Улас
{{Улас
|буряад_нэрэ         = '''Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас'''
|уугуул_нэрэ  =  '''Türkiye Cumhuriyeti'''
|богони_нэрэ = Түрэг
|һүлдын_зураг                    = Emblem of Turkey.svg
|тугай_зураг                     = Flag of Turkey.svg
|түрын_уряа           = 
|түрын_дуулал        = İstiklâl Marşı → «Тусгаар тогтонолой марш»<br><center></center>
<!-- |Аудио=-->
|засаглалай_хэлбэри       = [[Бүгэдэ найрамдаха улас]]
|газарай_зураг                   = Turkey on the globe (Europe centered).svg
|албан_ёһоной_хэлэн                    = [[Түрэг хэлэн]]
|үндэһэ_язгуур                  =70–75% - [[Түрк үндэһэтэн]]<br />18% - [[Курд үндэстэн]]<br />7–12% - бусад арад түмэн
|үндэс_язгуур_он               = 2008<ref name="cia">The World Factbook :[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527062958/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html |date=2016-05-27 }}</ref>
|sovereignty_note = [[Хабсбург]]һаа ([[Испани]])
|Сүвэрэнитэт = Сүвэрэнитэт
|ниислэл_хото            = [[Анкара]]
|тэргүүнэй_класс1          = [[Юрэнхылэгшэ]]
|тэргүүнэй_класс2          = 
|тэргүүнэй_нэрэ1                = [[Режеп Тайип Эрдоан]] (2014–)
|тэргүүнэй_нэрэ2                = 
|хуули_тогтоогшо               =<small>[[Түрэг хэлэн|түрк.]]</small> Türkiye Büyük Millet Meclisi<br>→ «Түрк уласай ехэ хурал»
|түүхэн_утга                   = Түүхэ
|түүхэн_огноо1                 =[[1918]]-[[10 һарын 30|10-30]]
|түүхэн_үйл1                   =[[Османай эзэнтэ гүрэн|Османай улас]] дайнда ялагдаһан
|түүхэн_огноо2                 =[[1919]]—[[1923]]
|түүхэн_үйл2                   =Сүлөөлэхэ дайн дэгдэһэн
|түүхэн_огноо3                 =[[1923]]-[[10 һарын 29|10-29]]
|түүхэн_үйл3                   =БНТУ тунхаглагдаһан
|газар_нютаг_км2             = 783,562
|уһанай_процент            = 1.3 %
|хүн_амай_тоосоо              = 73,722,988
|хүн_ам_тооцоолсон_он          =2010
|хүн_амын_тоогоор_эрэмбэ_дэс   =18
|хүн_амын_тооллого             =67,803,927
|хүн_ам_тоолсон_он             =2000
|хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор  =
|хүн_амын_нягтрал_нэгж_км2     =94.1
|хүн_амын нягтрал_эрэмбэ_дэс   =108
|ДНБ_ХАЧ                       =[[Америк доллар|$]]1.073 их наяд<ref name="imf2">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=186&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=&pr.x=68&pr.y=13|title=IMF World Economic Outlook Database, April 2012|year=2012|publisher=International Monetary Fund}}</ref>
|ДНБ_ХАЧ_он                    =2011
|ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ                =16
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд              =$14,517<ref name="imf2"/>
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ       =64
|ДНБ_нэрлэсэн                  =$778.089 их наяд<ref name="imf2"/>
|ДНБ_нэрлэсэн_он               =2011
|ДНБ_нэрлэсэн_эрэмбэ           =18
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд         =$10,522<ref name="imf2"/>
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ  =62
|ХТББИ                         =40.0<ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank}}</ref>
|Илтгэлцүүр_он                 =2010
|Илтгэлцүүр_ангилал            =
|Илтгэлцүүр_эрэмбэ             =58
|ХХИ                           ={{increase}} 0.722
|ХХИ_он                        =2013
|ХХИ_ангилал                   =<span style="color:#090;">сайн</span>
|ХХИ_эрэмбэ                    =90
|мүнгэн_тэмдэгтэ                   = [[Түрэгэй лирэ]] 
|мүнгэн_тэмдэгтэ_код    = TRY
|интернет_домэйн                   = [[.tr]]
|телефоной_код            = +31<br/>+599
|сагай_бүһэ               = [[Зүүн Европын зунай саг]]
|зүүлтэ                   = 
}}

'''Түрэг''' (<small>[[Түрэг хэлэн|түрэгөөр]]</small> ''Türkiye''), албан ёһоор '''Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас''' болбол [[Зүүн Европо|зүүн]] [[Европо]] болон [[Баруун Ази|баруун]] [[Ази]]ин түби хоорондо оршодог [[улас]] юм. Баруунһаа нара зүб тойруулбал [[Греци]], [[Болгари]], [[Гүржи]], [[Армени]], [[Азербайджан]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Сири]] гэхэ 8 уластай хилэлдэг. Мүн урда, баруун, хойто талануудаараа [[Газарай дундада тэнгис]], [[Эгейн тэнгис]], [[Хара тэнгис]]ээр хүбөөлэгдэнэ. [[Гантиг тэнгис]], [[Босфорой хоолой|Босфорой]], [[Дарданеллын хоолой]]нуудаар түбинүүдые заагладаг. Ниислэл — [[Анкара]], хамагай томо хото — [[Истанбул]]. Ниитээрээ шахуу [[Лалын|лалын шажан]] шүтэлгэтэй, албан ёһоной хэлэниинь [[Түрэг хэлэн|түрэг]], баһа Иран гарбалтай өөһэдын хэлээр дугаардаг [[курд]], зазанар бии.

== Түүхэ ==
* [[Османай эзэнтэ гүрэн|Османай эзэнтэ гүрэн]] (1299-1922): Түрэгүүдэй байгуулһан эзэнтэ гүрэн, 600 жэл оршом оршожо байһан.
* [[Түрэгэй тусгаар тогтолой дайн]]: 1919-1923 онуудта Османай эзэнтэ гүрэнэй задарһанай һүүлдэ тусгаар тогтолой дайн боложо, Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас байгуулагдаһан.
* [[Мустафа Кемаль Ататюрк]]: Түрэгэй тусгаар тогтолой дайн дараа Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Уласые үндэһэлэгшэ.
* Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас: 1923 ондо тунхаглагдаһан, секулярна (шажангүй) улас болоһон.

== Газар зүй ==
* Хоёр тибтэ оршодог: Европо (Зүүн Түрэг) ба Ази (Анатоли).
* Уулархаг газар, тэнгисэй эрьеын бүһэнүүдтэй.
* Уур амһаар: Газарай дундада тэнгисэй эрьеын бүһэдэ дулаан зун, хүйтэн үбэлтэй.

== Улас түрэ ==
* Парламентын бүгэдэ найрамдаха улас.
* Юрэнхылэгшэ уласые ударидадаг.
* Парламент хуулинуудые баталдаг.

== Эдэй засаг ==
* Хүгжэжэ байгаа эдэй засаг.
* Аялал туризм, хүдөө ажахый, үйлэдбэри гол салбарууд юм.
* Европын Холбоондо орохо хүсэлтэй.

== Соёл ==
* Түрэг соёл олон янзын уласуудай нүлөөлэлгэтэй.
* Лалын шажан гол нүлөө үзүүлдэг.
* Түрэг хоол, хөгжэм, уран зураг дэлхэй даяар алдартай.

== Хүн зон ==
* Хүн зоной олонхинь түрэгүүд.
* Курд, араб, черкес зэргэ үндэһэтэнүүд бии.
* Албан ёһоной хэлэн түрэг хэлэн.

== Холбооһон ==
* [https://www.tccb.gov.tr/en/ Албан ёһоной сахим хуудаһан]

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Түрэг]]
[[Категори:Азиин уласууд]]
[[Категори:Европын уласууд]]

== Зурагай сомог ==
<center><gallery>
Mount Nemrut.jpg|[[Немрут Уула]]
Celsus-Bibliothek2.jpg|[[Эфес (сахар)|Эфес]]
Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|Султан [[Мехмед II]]
Mehter zurna.jpg|[[Осман]]ай оркестр
Turkishcoffee.jpg|Түрэгын [[кофе]]
Pantocrator Constantinople.jpg|[[Византи|Византиин]] [[мозаика]]
SunsetOverTheBosphorus1.JPG|[[Босфор]] далайн хоолой
Ayasofya 2006-2.JPG|[[Истанбул]] хото
Blue mosque 2006-1.jpg|Истанбул
Kız_Kulesi.jpg|Чызджы мæсыг, Стамбул 
Kadiköymodadtrassenbahn.jpg|[[Трамвай]] Стамбулай транспорт
Izmir coast.jpg|[[Измир]]
Selimiye Camii.jpg|Селимие Лалын шажанай сүмэ, [[Эдирне]]
Antalya Hafen.jpg|[[Антали]]
Alanya Turkey.JPG|[[Аланья]]
Pamukkale00.JPG|[[Памуккале]]
</gallery></center>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Түрэг| ]]
[[Категори:Азиин уласууд]]
[[Категори:Европын уласууд]]

{{stub}}
{{Ази}}
{{Европ}}