# Урда Дакота
Урда Дакота (англи: South Dakota) — Америкын Нэгэдэһэн Уласай Дунда Баруун бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас. Энэ можо уласые Лакота, Дакота (Сиу) гэһэн унаган америкынхидай омогой нэрээр нэрлэбэ. Урда Дакота 1889 оной арбаннэгэдүгээр һарын 2-ндо Холбоондо нэгэдэһэн. (Хойто Дакота зэргэ нэгэдэһэн.) можо уласай түбдэ оршохо Пьер хото можо уласай ниислэл болоод 150000 хүн зонтой Сиу-Фоллз можо уласайхи эгээн томо хото юм.
АНУ-ай түб хойто хэһэгтэ оршохо Урда Дакота Миссури голоор ниигэм, эдэй засагай хубида бэе бэеһээн илгаатай хоёр хэһэг болон хубаагдадаг. Оршон һуугшад эдэ хэһэгые баруун гол, зүүн гол гэжэ нэрлэдэг. Можо уласай зүүн хэһэгэй үржэл шэмтэй хүрһэндэ янза бүриин үрэ таряа тарижа ургуулдаг бол баруун таладань мал ажахы зонхилһон хүдөө ажахытай юм. Можо уласай баруун урда хэһэгтэ намхан, нарһаар хушагдаһан Блэк Хиллз нюрган оршоно. Унаган америкынхидай хубида онгон шүтээн болоһон, можо уласай аялал туризмын гол талбари Блэк Хиллзтэ Рашмор уула байдаг бэлэй. Рашмор уула можо уласай эгээн алдартай газар болон Урда Дакотын бэлэг тэмдэг юм.
Хүдөө ажахы, хүдөөгэй амидаралай хэб маяг зонхилһон уламжалалтай Урда Дакота оршон һуугшадые өөртөө татаха буюу барижа байхын тулада эдэй засагаа олон һалбаряар хүгжүүлхые түүмэлхэ болоо. Тус можо улас одоошье гэһэн юрэнхыдөө хүдөөгэй шэнжэтэй болоод АНУ-да хүн зоной нягташалаар эгээн доогуурта тоосогдодог. Арадшалһан Намай хэд хэдэн нэртэй сенатчид Урда Дакотаг холбооны түвшинд төлөөлдөг боловч можо уласай засагай газарт Бүгэдэ Найрамдаха Нам зонхилдог ба һүүлшын арбан юрэнхылэгшын һунгуулида бүгэдэ найрамдахашууд Урда Дакотада олонхиин һанал абаа һэн.

Урда Дакота
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Урда Дакота можо улас
 |уугуул_нэрэ             = State of South Dakota
 |статус                   = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]]
 |дуулал                     = 
 |туг                     = Flag of South Dakota.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = Далбаа
 |һүлдэ                     = Seal of South Dakota.svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = Уласай тамга
 |газарай_зураг                    = Map_of_USA_SD.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[АНУ]]-да Урда Дакотын байра
 |уряа                    =  ''Under God the people rule''<br/><small>''Бурханай доро хүн зон захирна''</small>
 |ниислэл                  = [[Пирр]]<ref name=metrocompare>[http://www.census.gov/compendia/smadb/SMADBmetro.html State Data from the State and Metropolitan Area Data Book: 2006]. United States Census Bureau. Last accessed [[2007-10-16]].</ref> 
 |хэлэн                     = [[Англи хэлэн|англи]]<ref name=EnglishCommon>{{cite web|url=http://legis.state.sd.us/statutes/DisplayStatute.aspx?Type=Statute&Statute=1-27-20|title=South Dakota Codified Laws (1–27–20)|publisher=[[South Dakota State Legislature]]|accessdate=April 27, 2010|archivedate=July 2, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130702043520/http://legis.state.sd.us/statutes/DisplayStatute.aspx?Type=Statute&Statute=1-27-20}}</ref>
 |тэргүүнэй_тушаал1     = Амбан захирагша
 |тэргүүн1  = Деннис Даугард
 |тэргүүнэй_тушаал2     = Дэд захирагша
 |тэргүүн2  = Мэтт Майклс
 |газар_нютаг                  = 199 905 км²
 |уһанай_хуби                  = (1,6 %)
 |хүн_ама                = 844 877 (2013)<ref name="2007pop">http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref>
 |дополнительный_параметр  = Можо улас болоһон үдэр
 |содержимое_параметра     = 1889 оной 11 һарын 2 (40-дэхи)
}}
'''Урда Дакота''' ({{lang-en|South Dakota}}) — [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай Дунда Баруун бүһэдэ оршодог АНУ-ай можо улас. Энэ можо уласые [[Лакота]], [[Сиу|Дакота]] ([[Сиу]]) гэһэн [[унаган америкынхид]]ай омогой нэрээр нэрлэбэ. Урда Дакота 1889 оной арбаннэгэдүгээр һарын 2-ндо Холбоондо нэгэдэһэн. ([[Хойто Дакота]] зэргэ нэгэдэһэн.) можо уласай түбдэ оршохо [[Пьер (Урда Дакота)|Пьер]] хото можо уласай ниислэл болоод 150000 хүн зонтой [[Сиу-Фоллз]] можо уласайхи эгээн томо хото юм.

АНУ-ай түб хойто хэһэгтэ оршохо Урда Дакота Миссури голоор ниигэм, эдэй засагай хубида бэе бэеһээн илгаатай хоёр хэһэг болон хубаагдадаг. Оршон һуугшад эдэ хэһэгые баруун гол, зүүн гол гэжэ нэрлэдэг.<ref name=eastwestriver>Hasselstrom, Linda: ''Roadside History of South Dakota'', pages 2-4. Mountain Press Publishing Company, 1994</ref> Можо уласай зүүн хэһэгэй үржэл шэмтэй хүрһэндэ янза бүриин үрэ таряа тарижа ургуулдаг бол баруун таладань мал ажахы зонхилһон хүдөө ажахытай юм. Можо уласай баруун урда хэһэгтэ намхан, [[нарһан|нарһаар]] хушагдаһан [[Блэк Хиллз]] нюрган оршоно. Унаган америкынхидай хубида онгон шүтээн болоһон, можо уласай аялал туризмын гол талбари Блэк Хиллзтэ [[Рашмор уула]] байдаг бэлэй. Рашмор уула можо уласай эгээн алдартай газар болон Урда Дакотын бэлэг тэмдэг юм.

Хүдөө ажахы, хүдөөгэй амидаралай хэб маяг зонхилһон уламжалалтай Урда Дакота оршон һуугшадые өөртөө татаха буюу барижа байхын тулада эдэй засагаа олон һалбаряар хүгжүүлхые түүмэлхэ болоо. Тус можо улас одоошье гэһэн юрэнхыдөө хүдөөгэй шэнжэтэй болоод АНУ-да хүн зоной нягташалаар эгээн доогуурта тоосогдодог.<ref>{{cite web | title = Population Density by State: 2000 | publisher = Northeast-Midwest Institute | accessdate = 2008-08-08 | url = http://www.nemw.org/popdensity.htm | archivedate = 2008-10-22 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081022185553/http://www.nemw.org/popdensity.htm }}</ref> [[Арадшалһан Нам (Америкын Нэгэдэһэн Улас)|Арадшалһан Намай]] хэд хэдэн нэртэй сенатчид Урда Дакотаг холбооны түвшинд төлөөлдөг боловч можо уласай засагай газарт [[Бүгэдэ Найрамдаха Нам (Америкын Нэгэдэһэн Улас)|Бүгэдэ Найрамдаха Нам]] зонхилдог ба һүүлшын арбан юрэнхылэгшын һунгуулида бүгэдэ найрамдахашууд Урда Дакотада олонхиин һанал абаа һэн.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
* [http://www.sd.gov/ Official website of State of South Dakota]
* [http://wikis.ala.org/godort/index.php/South_Dakota South Dakota State Databases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515220918/http://wikis.ala.org/godort/index.php/South_Dakota |date=2008-05-15 }} - Annotated list of searchable databases produced by South Dakota state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=SD Energy Profile for South Dakota]
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=SD USGS real-time, geographic, and other scientific resources of South Dakota]
* [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/46000.html U.S. Census Bureau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916025512/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/46000.html |date=2008-09-16 }}
* [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/SD.htm South Dakota State Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622074239/http://www.ers.usda.gov/statefacts/SD.htm/ |date=2009-06-22 }}
* [http://www.sdshspress.com/ South Dakota State Historical Society Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126164137/https://www.sdshspress.com/ |date=2021-01-26 }} Books and journals published by the State Historical Society

{{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}}

[[Категори:Урда Дакота| ]]
[[Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас]]