# Далай шадар хизаар
Далай шадар хизаар — Оросой холбоото уласай нютаг можо, Алас Дурнын холбооной тойрог болон Алас Дурнын эдэй засагай бүһэдэ багтана. Засаг захиргаанай түб — Владивосток хото.
Алас Дурнын хизаарые Хабаровскын, Далай шадар гэжэ хубааха тухай СССР-эй Дээдэ Зүблэлэй Тэрүүлэгшэдэй зарлигаар 1938 оной 10 һарын 20-ндо байгуулагдаһан.

## Газар нютаг

### Газар зүйн байрлалга
Оросой Алас Дурнын урда хэһэгтэ, Оросой холбоото уласай зүүн урда хэһэгтэ байрлана. Хойто талаараа Хабаровскын хизаарта, баруун талаараа БНХАУ-да, баруун-урда талаараа БНАСАУ-да хилэлжэ, урда ба зүүн зүгтэ Япон тэнгисээр хүреэлэгдэнэ. Томо булан — Ехэ Пётрын булан. 
Түмэн голһоо Самарга гол хүрэтэр хизаарай утань 900 км. Эгээн үргэниинь (Уссури голһоо Японой тэнгис хүрэтэр) 280 шахуу км.
Хизаарай ниитэ хилэнь 3000 км, тэрэнһээ далайн хилэнь 1500 км.

### Сагай бүһэ
Хизгаар Владивостокын сагта хамаарна. Иимэһээ Дэлхэйн координировалһан сагһаа 10 (UTC+10), Москвагийнхаас (MSK+7) 7 сагаар түрүүлдэг. 

### Уларил
Хойноһоо урагша уларилынь хубилагдадаг. Тиигэ хадаа баһа далайтай ойро, газарай байралалһаа шалтагаална. Саһа багатай, хахир, ута үбэл үргэлжэлнэ. Нэгэдүгээр һарада дундажаар урда газарта -22 ° C, хойто газарта -40 ° C, эрье газараа тус бүри -18 ° C, -24 ° C хүйтэн байдаг. Эгээн хүйтэндээ -50 ° C хүрэнэ. Зуниинь халуун, шииглиг. Долоодугаар һарада урда нютагаараа дундажаар +20 ° C, хойто нютагаараа дундажаар +15 ° C дулаан.

## Хүн зон
Эгээн томо хото болбол ниислэл Владивосток (2010 ондо 592 000 ажаһуугшадтай). Ондоо томо хото хадаа Находка (2010 ондо 159 700 ажаһуугшадтай), Уссурийск (2010 ондо 158 000 ажаһуугшадтай) ба Артём (2010 ондо 102 600 ажаһуугшадтай).
Арад түмэнэй талаар ородууд диилэнхи тооной арад түмэн болоно. 2010 оной хүн зоной тоосоогой ёһоор эгээн томо арад түмэд иимэ байгаа:
- Ородууд — 1 675 992 (85,66 %)
- Украиншууд — 49 953 (2,55 %)
- Солонгосууд — 18 824 (0,96 %)
- Татарууд — 10 640 (0,54 %)
- Үзбегүүд — 8 993 (0,46 %)
- Белорусууд — 5 930 (0,30 %)
- Армянууд — 5 924 (0,30 %)
- Азербайджанууд — 3 937 (0,20 %)
- Хитадууд — 2 857 (0,15 %)
- Мордва — 2 223 (0,11 %)
- Германшууд — 2087 (0,10 %)
- Чувашууд — 1960 (0,10 %)
- Башкирнууд — 1564 (0,08 %)
- Молдаванууд — 1433 (0,07 %)
- Хиргисүүд — 1424 (0,07 %)
- Казахууд — 1235 (0,06 %)

Үсөөн тоото үндэһэн арадууд:
- Үдэгэйшүүд — 793 (0,04 %)
- Нанайшууд — 383 (0,01 %)
- Тазууд — 253 (0,01 %)


Далай шадар хизаар
{{Оросой холбоото уласай нютаг можо тухай мэдээн
 |BxrNm = Далай шадар хизаар
 |RuNm       = Приморский край
 |FSFlag = [[File:Flag_of_Primorsky_Krai.svg|150px]]
 |FSCoA = [[File:Coat_of_arms_of_Primorsky_Krai.svg|80px]]
 |FSCtrWhat  = Засаг захиргаанай түб
 |FSCtrNm    = [[Владивосток]]
 |AreaRnk    = 23-р
 |TotArea    = 164 673
 |WaterPrcnt = 
 |PopRnk     = 27-р
 |PopQty     = 1 913 037
 |PopCtDate  = 2018
 |PopDens    = 11,62
 |FedDistrNm = [[Алас Дурнын холбооной тойрог|Алас Дурнын ХТ]]
 |EcRegNm    = [[Алас Дурнын эдэй засагай бүһэ|Алас Дурнын ЭЗБН]]
 |CadNo      = 25
 |HeadTtl    = Орлогшо амбан сайд
 |HeadNm     = [[Олег Кожемяко]]
 |ViceTtl    = 
 |ViceNm     = 
 |LegislTtl  = Хуули тогтоохо<br />шуулганай түрүүлэгшэ
 |LegislNm   = [[Александр Иванович Ролик|Александр Ролик]]
 |MSKS = +7
}}
'''Далай шадар хизаар''' — [[Оросой холбоото улас]]ай [[Оросой холбоото уласай нютаг можонууд|нютаг можо]], [[Алас Дурнын холбооной тойрог]] болон [[Алас Дурнын эдэй засагай бүһэ]]дэ багтана. Засаг захиргаанай түб — [[Владивосток]] хото.

[[Алас Дурнын хизаар]]ые [[Хабаровскын хизаар|Хабаровскын]], Далай шадар гэжэ хубааха тухай [[СССР]]-эй Дээдэ Зүблэлэй Тэрүүлэгшэдэй зарлигаар [[1938 он]]ой [[10 һарын 20]]-ндо байгуулагдаһан.

== Газар нютаг ==
=== Газар зүйн байрлалга ===
Оросой [[Алас Дурна|Алас Дурнын]] урда хэһэгтэ, Оросой холбоото уласай зүүн урда хэһэгтэ байрлана. Хойто талаараа [[Хабаровскын хизаар]]та, баруун талаараа [[БНХАУ]]-да, баруун-урда талаараа [[БНАСАУ]]-да хилэлжэ, урда ба зүүн зүгтэ [[Япон тэнгис]]ээр хүреэлэгдэнэ. Томо булан — [[Ехэ Пётрын булан]]. 

[[Түмэн гол]]һоо [[Самарга гол]] хүрэтэр хизаарай утань 900 км. Эгээн үргэниинь ([[Уссури гол]]һоо Японой тэнгис хүрэтэр) 280 шахуу км.

Хизаарай ниитэ хилэнь 3000 км, тэрэнһээ далайн хилэнь 1500 км.<ref name="ГеоПрим">{{книга
 |автор         = Бакланов П. Я. и др.
 |часть         = Географическое положение Приморского края
 |заглавие      = География Приморского края
 |оригинал      = 
 |ссылка        = 
 |издание       = 2-е изд
 |ответственный = Под ред. Г. А. Какориной
 |место         = Владивосток
 |издательство  = Дальпресс
 |год           = 2000
 |том           = 
 |страницы      = 5-6
 |страниц       = 180
 |isbn          = 5-85832-080-5
}}</ref>

=== Сагай бүһэ ===
[[Файл:RTZ9.png|left|75px]]
Хизгаар [[Владивостокын саг]]та хамаарна. Иимэһээ Дэлхэйн координировалһан сагһаа 10 ([[UTC+10]]), Москвагийнхаас (MSK+7) 7 сагаар түрүүлдэг. 
<div style="clear:left"></div>

=== Уларил ===
Хойноһоо урагша уларилынь хубилагдадаг. Тиигэ хадаа баһа далайтай ойро, газарай байралалһаа шалтагаална. Саһа багатай, хахир, ута үбэл үргэлжэлнэ. Нэгэдүгээр һарада дундажаар урда газарта -22 ° C, хойто газарта -40 ° C, эрье газараа тус бүри -18 ° C, -24 ° C хүйтэн байдаг. Эгээн хүйтэндээ -50 ° C хүрэнэ. Зуниинь халуун, шииглиг. Долоодугаар һарада урда нютагаараа дундажаар +20 ° C, хойто нютагаараа дундажаар +15 ° C дулаан.

== Хүн зон ==
Эгээн томо хото болбол ниислэл Владивосток (2010 ондо 592 000 ажаһуугшадтай). Ондоо томо хото хадаа [[Находка]] (2010 ондо 159 700 ажаһуугшадтай), [[Уссурийск]] (2010 ондо 158 000 ажаһуугшадтай) ба [[Артём]] (2010 ондо 102 600 ажаһуугшадтай).<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2011/year/year2011.rar «Оросой бүридхэлэй жэл дэбтэр», 2011 он. 4-дүгээр таһаг. Хүн зон. 4.4 жагсаалта 100 мянганһаа хүн зон олонтой хото]</ref>

Арад түмэнэй талаар [[ородууд]] диилэнхи тооной арад түмэн болоно. [[2010 он]]ой хүн зоной тоосоогой ёһоор эгээн томо арад түмэд иимэ байгаа:<ref name="ОХУ-2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm 2010 оной Бүхыорос хүн зоной  тоосоогой албан ёһоной сахим газар. Бүхыорос хүн зоной тоосоогой үрэ дүн тухай мэдээсэгэй зүйл]</ref> 
* [[Ородууд]] — 1 675 992 (85,66 %)
* [[Украиншууд]] — 49 953 (2,55 %)
* [[Солонгосууд]] — 18 824 (0,96 %)
* [[Татарууд]] — 10 640 (0,54 %)
* [[Үзбегүүд]] — 8 993 (0,46 %)
* [[Белорусууд]] — 5 930 (0,30 %)
* [[Армянууд]] — 5 924 (0,30 %)
* [[Азербайджанууд]] — 3 937 (0,20 %)
* [[Хитадууд]] — 2 857 (0,15 %)
* [[Мордва]] — 2 223 (0,11 %)
* [[Германшууд]] — 2087 (0,10 %)
* [[Чувашууд]] — 1960 (0,10 %)
* [[Башкирнууд]] — 1564 (0,08 %)
* [[Молдаванууд]] — 1433 (0,07 %)
* [[Хиргисүүд]] — 1424 (0,07 %)
* [[Казахууд]] — 1235 (0,06 %)

'''Үсөөн тоото үндэһэн арадууд:'''
* [[Үдэгэйшүүд]] — 793 (0,04 %)
* [[Нанайшууд]] — 383 (0,01 %)
* [[Тазууд]] — 253 (0,01 %)

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Далай шадар хизаар]]
[[Категори:Алас Дурнын холбооной тойрог]]