# Коми
Бүгэдэ Найрамдаха Коми Улас (ород: Республика Коми; коми: Коми Республика), заримдаа тобшоор Коми,, гээшэ Оросой холбоото уласай нэгэ нютаг можо болохо улас юм. Хойто Ураалда, Баруун Хойто холбооной тойрог болон Хойто эдэй засагай бүһэдэ багтана. Ниислэл хото — Сыктывкар.
1921 оной 8 һарын 22-до Коми (Зырян) автономито можоор байгуулагдаба. 1936 оной 12 һарын 5 хойшо — Коми АССР болобо. 1991 оной 5 һарын 24 РСФСР-эй бүридэл соохи Зүблэлтэ Социалис Коми Улас болоо. 1993 оной 1 һарын 12-һоо хойшоо — Коми Улас.

## Газар зүй
Ураалай шэлэ нюруугай баруун талада, Зүүн Европын тэгшэ газарай зүүн хойто хэһэгтэ оршоно.
Нютаг дэбисхэрынь 415 900 км² хэмжээтэйһээ 70 үлүү процент тайга, 15 оршом процент намаг юм. Ураалай нюруугай хойто хэһэгэй 32 800 км²талмайе эзэлэн оршохо тундра Европын эгээн томо эртын ой болоод ЮНЕСКО-гой дэлхэй үбдэ бүридхэгдэһэн байдаг.
Хойто талаараа Ненецэй автономито тойрог, зүүн талаараа Ямал-Ненецэй автономито тойрог, Ханты-Мансиин автономито тойрог, Свердловскын можо, урда талаараа Пермиин хизаар, Кировой можо, баруун талаараа Архангельскын можотой хилэлнэ.
Печора мүрэн, Вычегда гол (Хойто Двина голой шудхалнууд тус нютаг можоор урдана.

### Байгаалтиин баялиг
Тус нютаг можын нютаг дэбисхэртэ шулуун нүүрһэн, газарай тоһон, байгаалиин хии, алтан, алмаазай ордо газарнууд бии.

### Уларил
- 1 һарын дундажа температура нютагай урда хэһэгээр −17℃, хойто хэһэгээр −20℃.
- 7 һарын дундажа температура нютагай урда хэһэгээр +15℃, хойто хэһэгээр +11℃.
- Жэлэй шииг нойтоной дундажа хэмжээ 625 мм.


### Сагай бүһэ
Коми Улас Москвагай сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +3:00 шэлжэлтэтэй.  Оросто MSK гэжэ тэмдэглэгдэнэ.

## Хүн зон
Хүн зониинь 2016 оной Оросой Госкомстатай мэдээгээр 856 831 байгаа. 2010 оной тоололгын мэдээгээр 901 189 байһанһаа ородууд 65,1 % тухай, угро-фин изагуурай коми-зырянууд 23,7 тухай процентые эзэлнэ. Мүн украиншууд (4,2 %), татарнууд (1,3 %), беларусууд (1,0 %), германшууд (0,6 %) ажаһууна. Ниитэ 381,626 үрхэтэй. Хүн зоной нягта һиирэг — 2.44 хүн/км². Албан ёһоной хэлэнүүдынь коми хэлэн ба ород хэлэн. Ажаһуугшадай ехэнхинь үнэн алдартанай шажан шүтэнэ.
Хүн зоной яһатан зүй:
|         | 1926 оной тоололго | 1939 оной тоололго | 1959 оной тоололго | 1970 оной тоололго | 1979 оной тоололго | 1989 оной тоололго | 2002 оной тоололго | 2010 оной тоололго |
| ------- | ------------------ | ------------------ | ------------------ | ------------------ | ------------------ | ------------------ | ------------------ | ------------------ |
| Ород    | 13 731 (6,6 %)     | 70 226 (22,0 %)    | 389 995 (48,4 %)   | 512 203 (53,1 %)   | 629 523 (56,7 %)   | 721 780 (57,7 %)   | 607 021 (59,6 %)   | 555 963 (65,1 %)   |
| Коми    | 191 245 (92,2 %)   | 231 301 (72,5 %)   | 245 074 (30,4 %)   | 276 178 (28,6 %)   | 280 798 (25,3 %)   | 291 542 (23,3 %)   | 256 464 (25,2 %)   | 202 348 (23,7 %)   |
| Украин  | 34 (0,0 %)         | 6010 (1,9 %)       | 80 132 (9,9 %)     | 82 955 (8,6 %)     | 94 154 (8,5 %)     | 104 170 (8,3 %)    | 62 115 (6,1 %)     | 36 082 (4,2 %)     |
| Татар   | 32 (0,0 %)         | 709 (0,2 %)        | 8459 (1,0 %)       | 11 906 (1,5 %)     | 17 836 (1,6 %)     | 25 980 (2,1 %)     | 15 680 (1,5 %)     | 10 779 (1,3 %)     |
| Белорус | 11 (0,0 %)         | 3323 (1,0 %)       | 22 339 (2,8 %)     | 24 706 (3,1 %)     | 24 763 (2,2 %)     | 26 730 (2,1 %)     | 15 212 (1,5 %)     | 8859 (1,0 %)       |
| Герман  | 15 (0,0 %)         | 2617 (0,8 %)       | 19 805 (2,5 %)     | 14 647 (1,8 %)     | 13 339 (1,2 %)     | 12 866 (1,0 %)     | 9246 (0,9 %)       | 5441 (0,6 %)       |
| Бусад   | 2246 (1,1 %)       | 4810 (1,5 %)       | 40 395 (5,0 %)     | 42 207 (4,4 %)     | 49 948 (4,5 %)     | 67 779 (5,4 %)     | 52 936 (5,2 %)     | 34 831 (2,7 %)     |


Коми
{{Оросой холбоото уласай нютаг можо тухай мэдээн
| BxrNm = Коми Улас
| RuNm = Республика Коми
| OfNm1 = Коми Республика
| OfNm1code = kv
| FSFlag = [[Файл:Flag of Komi.svg|150px]]
| FSCoA = [[Файл:Coat of Arms of the Komi Republic.svg|100px]]
| FlagLnk = 
| CoALnk = 
| FSMapName = Map of Russia - Republic of Bashkortostan (2008-03).svg
| FSCtrWhat = [[Ниислэл]]
| FSCtrNm = [[Сыктывкар]]
| AreaRnk = 11
| WaterPrcnt = 0,3
| PopRnk     = 54
| PopQty     = 856 831
| PopCtDate  = 2016
| PopDens    = 2,06
| FedDistrNm = [[Баруун Хойто холбооной тойрог|Баруун Хойто ТХ]]
| EcRegNm = [[Хойто эдэй засагай бүһэ нютаг|Хойто ЭЗБ]]
| CadNo = 11
| LangLangs = 
| OfLangs = [[Ород хэлэн|ород]], [[Коми хэлэн|коми]]
|HeadTtl    = Толгойлогшо
|HeadNm     = [[Сергей Анатольевич Гапликов|Сергей Гапликов]]
|ViceTtl = Юрэнхы сайд
|ViceNm = [[Сергей Анатольевич Гапликов|Сергей Гапликов]]
|LegislTtl  = Уласай хуралай дарга
|LegislNm   = [[Константин Борисович Толкачёв|Константин Толкачёв]]
| FSAnthem = 
| MSKS = +2
}}
'''Бүгэдэ Найрамдаха Коми Улас''' ({{lang-ru|Республика Коми}}; {{lang-kv|Коми Республика}}), заримдаа тобшоор '''Коми''',<ref>[https://www.britannica.com/place/Komi-republic-Russia Komi]</ref>, гээшэ [[Оросой холбоото улас]]ай нэгэ [[Оросой холбоото уласай нютаг можонууд|нютаг можо]] болохо [[улас]]<ref>[http://ru.wikisource.org/wiki/Конституция_Российской_Федерации Конституция Российской Федерации. Ст. 5, пп. 1, 2]</ref> юм. [[Ураал|Хойто Ураалда]], [[Баруун Хойто холбооной тойрог]] болон [[Хойто эдэй засагай бүһэ]]дэ багтана. Ниислэл хото — [[Сыктывкар]].

1921 оной 8 һарын 22-до Коми (Зырян) автономито можоор байгуулагдаба. 1936 оной 12 һарын 5 хойшо — Коми АССР болобо. 1991 оной 5 һарын 24 РСФСР-эй бүридэл соохи Зүблэлтэ Социалис Коми Улас болоо. 1993 оной 1 һарын 12-һоо хойшоо — Коми Улас.

== Газар зүй ==
[[Ураал уула|Ураалай шэлэ нюруугай]] баруун талада, [[Зүүн Европын тэгшэ газар]]ай зүүн хойто хэһэгтэ оршоно.

Нютаг дэбисхэрынь 415 900 км² хэмжээтэйһээ 70 үлүү процент [[тайга]], 15 оршом процент намаг юм. Ураалай нюруугай хойто хэһэгэй 32 800 км²талмайе эзэлэн оршохо [[тундра]] [[Европо|Европын]] эгээн томо эртын ой болоод [[ЮНЕСКО]]-гой [[дэлхэй үб]]дэ бүридхэгдэһэн байдаг.

Хойто талаараа [[Ненецэй автономито тойрог]], зүүн талаараа [[Ямал-Ненецэй автономито тойрог]], [[Ханты-Мансиин автономито тойрог]], [[Свердловскын можо]], урда талаараа [[Пермиин хизаар]], [[Кировой можо]], баруун талаараа [[Архангельскын можо]]той хилэлнэ.

[[Печора мүрэн]], [[Вычегда гол]] ([[Хойто Двина гол]]ой шудхалнууд тус нютаг можоор урдана.

=== Байгаалтиин баялиг ===
Тус нютаг можын нютаг дэбисхэртэ [[шулуун нүүрһэн]], [[газарай тоһон]], [[байгаалиин хии]], [[алтан]], [[алмааз]]ай ордо газарнууд бии.

=== Уларил ===
* [[1 һара|1 һарын]] дундажа температура нютагай урда хэһэгээр −17℃, хойто хэһэгээр −20℃.
* [[7 һара|7 һарын]] дундажа температура нютагай урда хэһэгээр +15℃, хойто хэһэгээр +11℃.
* Жэлэй шииг нойтоной дундажа хэмжээ 625 мм.

=== Сагай бүһэ ===
[[File:Map of Russia - Moscow time zone.svg|50px|left]]
Коми Улас Москвагай сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +3:00 шэлжэлтэтэй.  Оросто MSK гэжэ тэмдэглэгдэнэ.

== Хүн зон ==
Хүн зониинь 2016 оной Оросой Госкомстатай мэдээгээр 856 831 байгаа. 2010 оной тоололгын мэдээгээр 901 189 байһанһаа [[ородууд]] 65,1 % тухай, угро-фин изагуурай [[коми-зырянууд]] 23,7 тухай процентые эзэлнэ. Мүн [[украиншууд]] (4,2 %), [[татарнууд]] (1,3 %), [[беларусууд]] (1,0 %), [[германшууд]] (0,6 %) ажаһууна. Ниитэ 381,626 үрхэтэй. Хүн зоной нягта һиирэг — 2.44 хүн/км². Албан ёһоной хэлэнүүдынь [[коми хэлэн]] ба [[ород хэлэн]]. Ажаһуугшадай ехэнхинь [[үнэн алдартанай шажан]] шүтэнэ.

'''Хүн зоной яһатан зүй:'''
{| class="wikitable"
|-
!
! 1926 оной тоололго
! 1939 оной тоололго
! 1959 оной тоололго
! 1970 оной тоололго
! 1979 оной тоололго
! 1989 оной тоололго
! 2002 оной тоололго
! 2010 оной тоололго<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]</ref>
|-
| [[Ородууд|Ород]]
| 13 731 (6,6 %)
| 70 226 (22,0 %)
| 389 995 (48,4 %)
| 512 203 (53,1 %)
| 629 523 (56,7 %)
| 721 780 (57,7 %)
| 607 021 (59,6 %)
| 555 963 (65,1 %)
|-
| [[Коми-зырянууд|Коми]]
| 191 245 (92,2 %)
| 231 301 (72,5 %)
| 245 074 (30,4 %)
| 276 178 (28,6 %)
| 280 798 (25,3 %)
| 291 542 (23,3 %)
| 256 464 (25,2 %)
| 202 348 (23,7 %)
|-
| [[Украиншууд|Украин]]
| 34 (0,0 %)
| 6010 (1,9 %)
| 80 132 (9,9 %)
| 82 955 (8,6 %)
| 94 154 (8,5 %)
| 104 170 (8,3 %)
| 62 115 (6,1 %)
| 36 082 (4,2 %)
|-
| [[Татарнууд|Татар]]
| 32 (0,0 %)
| 709 (0,2 %)
| 8459 (1,0 %)
| 11 906 (1,5 %)
| 17 836 (1,6 %)
| 25 980 (2,1 %)
| 15 680 (1,5 %)
| 10 779 (1,3 %)
|-
| [[Белорусууд|Белорус]]
| 11 (0,0 %)
| 3323 (1,0 %)
| 22 339 (2,8 %)
| 24 706 (3,1 %)
| 24 763 (2,2 %)
| 26 730 (2,1 %)
| 15 212 (1,5 %)
| 8859 (1,0 %)
|-
| [[Германшууд|Герман]]
| 15 (0,0 %)
| 2617 (0,8 %)
| 19 805 (2,5 %)
| 14 647 (1,8 %)
| 13 339 (1,2 %)
| 12 866 (1,0 %)
| 9246 (0,9 %)
| 5441 (0,6 %)
|-
| Бусад
| 2246 (1,1 %)
| 4810 (1,5 %)
| 40 395 (5,0 %)
| 42 207 (4,4 %)
| 49 948 (4,5 %)
| 67 779 (5,4 %)
| 52 936 (5,2 %)
| 34 831 (2,7 %)<ref>Тэрэнэй гадна 46 886 хүнэй яһатан тодорхойгүй</ref>
|}

== Холбооһон ==
* {{Commons|Komi}}

[[Категори:Коми Улас]]
[[Категори:Оросой холбоото уласай нютаг можонууд]]