# Ааруул
Ааруул, айрһан, хурууд (монг., бур.) - монгол болон түрэг арадуудай һүнэй бүтээл. 

## Бэшэлгэ
Ааруул гээшэ элдэб дүрсэ хэмжээтэй хатааһан ээзгэй. Олон хүн энээниие бяслаг гэжэ һанадаг байбашье энэ баталалта буруу. Айрһан хэдэн түхэлтэй:
- Хорхой ааруул. Ээзгэй шэхэршэнэй шуудайһаа ута гэдэһэ гарьхаар хабшагдадаг.
- Хурганай хээтэй ааруул. Нюдаргаар хабшагдажа, ээзгэй онсо маягтай болодог.
- Хээтэй ааруул. Ээзгэй ула бообын түлөө хэб соо хабшагдадаг.
- Хабтагай (зүрһэм) ааруул. Түрүүшынхиеэ хаталгын һүүлдэ ээзгэй бүд уутаһаа гаргажа, татамал утаһанаар хабтагай болгон хэршэдэг.


## Үйлэдбэрилгын заршам
- Бусалалга. Тараг бусалгадаг. Үдхэн ээзгэйн масс дары шахуу бүрилдэнэ. Галһаа абана.
- Түрүүшын хатаалга.
- Хэблэлгэ. Ээзгэй нягта болоходонь, тэрэнээ бага зүрһэмүүдтэ гү, али хабтагайнууд хубаана.
- Хоёрдохи хатаалга. Хабтагайнууд агаар оруулха һуурида наран доро хатаана.

Тарагһаа гадна снежок, хүрэнгэ эдлэдэг. Машина дорохи хоёр самбарай хоорондо ээзгэйн уута табижа, домкратаар шахаад, һайруул шахадаг.

## Монгол уласта
Монгол уласта ааруул ехэ хэмжээндэ үйлэдбэрилнэ. Жэмэс ба шоколад амтатай гү, али нэмэлтэгүйшье олохо аргатай. Айрһан хадаа айраг адли эгээл суутай һүнэй бүтээл мүн.

## Хитадта
Хитадай Үбэр Монголдо Монгол уласта мэтэ айрһанай элдэб зүйлнүүд үйлэдбэрилэгдэдэг. Ехэнхидээ тэндэхи олон дүрсын ааруул зөөлэн, шэхэртэй, сүсэгын амтатай байдаг.

## Буряад уласта
Буряад орондо аха үеын зарим түлөөлэгшэд болон аймагуудай ажаһуугшад мүнөө болотор һанажа ябадагшье һаа, ааруул мартагдаһан эдеэн лэ. 2018 ондо олзын хэрэг эрхилэгшэдэй бүлэг ааруул нэбтэрүүлхэ гэжэ оролдоһоншье һаа, амжалтагүй байгаа. Хомор дурсалганууд хоол бариха уран зохёолдо үзэгдэдэг.

## Ондоо арадуудай дунда
Түрэгүүдэй дунда курут, корт, ак гурт.
Армянуудай дунда чортан.

## Зурагай сан
- Хабтагай ааруул
- Хоёрдохи хатаалга
- Ула бообо
- Хээтэй ааруул
- Зүрһэм ааруул


## Мэдээсэлэй эхи
- Б.О. Дамдинжапова, Буряад монголой хоол. 200 заабари /Б.О. Дамдинжапова — Улаан-Үдэ: НоваПринт, 2018. - 240 х., зур.
- «Ааруул» - вкус забытых традиций


Ааруул
Ааруул, айрһан, хурууд ([[Монгол хэлэн|монг.]], [[Буряад хэлэн|бур.]]) - [[Монголшууд|монгол]] болон түрэг арадуудай [[Һүн|һүнэй]] бүтээл. [[Файл:Khavtgai aaruul.jpg|мини|Хээтэй ааруул]]
[[Файл:Agaruul.PNG|мини]]

== Бэшэлгэ ==
Ааруул гээшэ элдэб дүрсэ хэмжээтэй хатааһан ээзгэй. Олон хүн энээниие [[Бисалаг|бяслаг]] гэжэ һанадаг байбашье энэ баталалта буруу. Айрһан хэдэн түхэлтэй:

* '''Хорхой ааруул'''. Ээзгэй шэхэршэнэй шуудайһаа ута гэдэһэ гарьхаар хабшагдадаг.
* '''Хурганай хээтэй ааруул'''. Нюдаргаар хабшагдажа, ээзгэй онсо маягтай болодог.
* '''Хээтэй ааруул'''. [[Ээзгэй]] ула бообын түлөө хэб соо хабшагдадаг.
* '''Хабтагай (зүрһэм) ааруул'''. Түрүүшынхиеэ хаталгын һүүлдэ ээзгэй бүд уутаһаа гаргажа, татамал утаһанаар хабтагай болгон хэршэдэг.
== [https://yandex.ru/video/preview/15431389930504440117 Үйлэдбэрилгын заршам] ==

* '''Бусалалга'''. [[Тараг]] бусалгадаг. Үдхэн ээзгэйн масс дары шахуу бүрилдэнэ. Галһаа абана.
* '''Түрүүшын хатаалга'''. 
* '''Хэблэлгэ'''. [[Ээзгэй]] нягта болоходонь, тэрэнээ бага зүрһэмүүдтэ гү, али хабтагайнууд хубаана.
* '''Хоёрдохи хатаалга'''. Хабтагайнууд агаар оруулха һуурида наран доро хатаана.
Тарагһаа гадна снежок, хүрэнгэ эдлэдэг. Машина дорохи хоёр самбарай хоорондо ээзгэйн уута табижа, домкратаар шахаад, һайруул шахадаг.

== [[Монгол|Монгол уласта]] ==
Монгол уласта ааруул ехэ хэмжээндэ үйлэдбэрилнэ. Жэмэс ба шоколад амтатай гү, али нэмэлтэгүйшье олохо аргатай. Айрһан хадаа [[айраг]] адли эгээл суутай һүнэй бүтээл мүн.

== [[Хитад|Хитадта]] ==
Хитадай [[Үбэр Монгол|Үбэр Монголдо]] Монгол уласта мэтэ айрһанай элдэб зүйлнүүд үйлэдбэрилэгдэдэг. Ехэнхидээ тэндэхи олон дүрсын ааруул зөөлэн, шэхэртэй, сүсэгын амтатай байдаг.

== [[Буряад Улас|Буряад уласта]] ==
Буряад орондо аха үеын зарим түлөөлэгшэд болон аймагуудай ажаһуугшад мүнөө болотор һанажа ябадагшье һаа, ааруул мартагдаһан эдеэн лэ. 2018 ондо олзын хэрэг эрхилэгшэдэй бүлэг ааруул [https://yandex.ru/video/preview/14981770179862959304 нэбтэрүүлхэ] гэжэ оролдоһоншье һаа, амжалтагүй байгаа. Хомор дурсалганууд хоол бариха уран зохёолдо үзэгдэдэг.

== Ондоо арадуудай дунда ==
[[Түрэг Улас|Түрэгүүдэй]] дунда курут, корт, ак гурт.

[[Армени|Армянуудай]] дунда чортан.

== Зурагай сан ==
<gallery>
Файл:Aaruul - Arkhangai (2018).jpg|Хабтагай ааруул
Файл:Aaruul 2.JPG|Хоёрдохи хатаалга
Файл:Mongolian Dairy Products at the World Heritage Cuisine Summit & Food Festival 2018 - 01.jpg|Ула бообо
Файл:Medvidci -aaruul.jpg|Хээтэй ааруул
Файл:Aaruul.jpg|Зүрһэм ааруул
</gallery>

== Мэдээсэлэй эхи ==

* Б.О. Дамдинжапова, Буряад монголой хоол. 200 заабари /Б.О. Дамдинжапова — Улаан-Үдэ: НоваПринт, 2018. - 240 х., зур.
* [https://gazeta-n1.ru/projects/sdelano-v-buryatii/65487/ «Ааруул» - вкус забытых традиций]