# Норвеги
Норвеги (норвегяар Norge, букмол ба Noreg, нюнорск) гү, али албан ёһоор Норвегиин Хаанта Улас болбол Хойто Европодохи Скандинавиин хахад аралай баруун эрьеэ эзэлэн оршохо, үндэһэн хуулита хаанта засагта улас юм. Газарай хилын ехэнхинь Швецитэй байха болоод, зүүн хизгаарынь урда талаараа Финланд, зүүн талаараа Оросой холбоото уластай хиллэдэг. Хойто тэнгистэхи уһан хилээр баруун талаараа Нэгэдэһэн Хаанта Улас, Фарерай аралнууд, Скагерракай хоолойгоор урда талаараа Дани уластай хиллэдэг. Тус уласай Атлантын далай болон Баренцын тэнгисэй эрьень фьордуудаараа алдартай.
1920-ёод ондо Норвеги Ян Майениие нэгэдхэжэ, Хойто мүльһэн далайдахи Свальбардай ольтирог буюу Шпицбергениие Шпицбергенэй хэрээ ёһоор эзэмшэхэ болоһон юм. Мүн туйл оршомой Бувье арал, Пётр I арал, Мод хатанай газар Норвегиин хамааралтай нютаг дэбисхэр болобошье албан ёһоор тус уласта харьяалагдадаггүй. Антарктидадахи Мод хатанай газар бусад уласаар хүлеэн зүбшөөрэгдөөгүй байгаа.
Дэлхэйн хоёрдугаар дайнһаа хойшо Норвеги эдэй засагай хурдасатай үсэлтын үрээр дэлхэйн хамагай баян оронуудай нэгэ болоо. Норвеги дэлхэйдэ газарай тоһоной экспортоороо 4-дэ орохо болоо газарай тоһон олборилолтонь тус уласай ДНБ-эй дүрбэнэй нэгые бүридүүлдэг.
Мүн Норвеги байгаалиин хии, уһанай эршэм хүсэн, загаһан, ой, кристалл бодосой баялигтай улас болоно. 2006 оной байдалаар далайн хүнэһэнэй экспортоор дэлхэйдэ Хитадай дараа 2-то бэшэгдэжэ байна. Тэрэшэлэн хүнэһэнэй, уһан онгосын, химиин, олборилхо, металл болбосоруулха, загаһан агнуури, саарһанай ажаүйлэдбэри үндэр хүгжэһэн.
Тус улас 2001-2006 онуудта хүнэй хүгжэлэй индексээрээ дэлхэйдэ тэргүүлһэн болоод 2007, 2008 онуудта Исландтай тэргүүн байрые хубаан эзэлжэ байна. 2007 оной Олон уласай энхэтайбанай индексээршье дэлхэйн хамагай тайбан ороноор шалгарһан аж. Норвеги НАТО-е үүсхэн байгуулһан оронуудай нэгэ юм.
- Берген
- Гейрангер
- Согнефьорд
- Осло
- Баруун Норвегиин эрье
- Вестфолл ой
- Норвеги уламжалалтай гэр байра
- Газарай тоһоной платформо


Норвеги
{{Улас
 |буряад_нэрэ='''Норвегиин Хаанта Улас'''
 |уугуул_нэрэ='''Kongeriket Norge'''<br />'''Kongeriket Noreg'''
 |богони_нэрэ = Норвеги
 |һүлдын_зураг=Coat of Arms of Norway.svg
 |тугай_зураг=Flag of Norway.svg
 |газарай_зураг= Europe-Norway.svg
 |түрын_уряа= 
 |түрын_дуулал={{lang-no|Ja, vi elsker dette landet}}<br />«Тиимэ, бидэ энэ орондо дуратайбди»<center>[[File:Norway (National Anthem).ogg]]</center><br />'''Вангай дуулал:'''<br />{{lang-no|Kongesangen}} «Вангай дуу»
 |засаглалай_хэлбэри       = [[Үндэһэн хуулита хаанта засагта улас]] 
 |албан_ёһоной_хэлэн=[[Норвеги хэлэн|Норвеги]]
 |үндэһэ_язгуур                  =
 |үндэс_язгуур_он               =
 |хуули_тогтоогшо               =[[Норвеги хэлэн|нор.]] "Stortinget"<br/>''Стортинг''<br/>«Ехэ зүблэл» 
 |дээдэ_танхим               =
 |доодо_танхим               =
 |ниислэл_хото=[[Файл:Oslo_komm.svg|20px]] [[Осло]]
 |тэргүүнэй_класс1          = [[Хаан]]
 |тэргүүнэй_класс2          = [[Юрэнхы сайд]]
 |тэргүүнэй_нэрэ1                = [[V Харальд]]
 |тэргүүнэй_нэрэ2                = [[:en:Jonas Gahr Støre|Jonas Gahr Støre]] ([[:en:Arbeiderpartiet|Ap]]) (2021–)
 |хүн_амай_тоосоо               = 5 594 340<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2025-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2025-02-25|accessdate=2025-02-26|language=en}}</ref>
 |хүн_ам_тооцоолсон_он          =2025
 |хүн_амын_тоогоор_эрэмбэ_дэс   = 120
 |хүн_амын_тооллого             =5 063 709<ref name="population_by_age">{{cite web|url=http://www.ssb.no/101850/population-by-age.per-1.january|title=Population, by age. Per 1 January|author=|date=|work=|publisher=Statistics Norway ({{lang-no2|Statistisk sentralbyrå}})|accessdate=2013-09-03|lang=en|archiveurl=|archivedate=}}</ref>
 |хүн_ам_тоолсон_он             =2013
 |хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор  =88
 |хүн_амын_нягтрал_нэгж_км2     =14,5
 |хүн_амын нягтрал_эрэмбэ_дэс   =195
 |газар_нютаг_км2             = 385,207<ref name="kart">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2020|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|date=2019-12-20|accessdate=2020-03-09|language=no|archivedate=2019-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/}}</ref>
 |уһанай_процент            = 5.7 %
 |ДНБ_ХАЧ                       =[[Америкын доллар|$]]351,603 тэрбүм<ref name="imf2">{{cite web |title=Norway |publisher=International Monetary Fund |accessdate= April 2015 |year=2015 |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=46&pr.y=3&sy=2013&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=142&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=}}</ref>
|ДНБ_ХАЧ_он                    =2015
|ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ                =46
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд              =$67 445<ref name=imf2/>
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ       =4
|ДНБ_нэрлэсэн                  =$420,958 billion<ref name=imf2/>
|ДНБ_нэрлэсэн_он               =2015
|ДНБ_нэрлэһэн_эрэмбэ           =22
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд         =$80 749<ref name=imf2/>
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ  =3
|ХТББИ                         =22.3<ref name=eurogini>{{cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12|publisher=Eurostat Data Explorer|accessdate=13 August 2013}}</ref>
|Илтгэлцүүр_он                 =2011
|Илтгэлцүүр_ангилал            =<span style="color:#090;">бага</span>
|Илтгэлцүүр_эрэмбэ             =
|ХХИ                           ={{increase}} 0,944<ref>[http://hdr.undp.org/en/content/table-1-human-development-index-and-its-components Human Development Index and its components]</ref>
|ХХИ_он                        =2013
|ХХИ_ангилал                   =<span style="color:#090;">маша һайн</span>
|ХХИ_эрэмбэ                    =1
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   = Норвегиин крона
 |мүнгэн_тэмдэгтэ_код    = NOK
 |интернет_домэйн                   = [[.no]]
 |телефоной_код            = +47
 |сагай_бүһэ               = +1 ([[Түб Европын саг]])
 |зүүлтэ                   = 
}}
'''Норвеги''' ({{lang-no|Norge}}, [[букмол]] ба ''Noreg'', [[нюнорск]]) гү, али албан ёһоор '''Норвегиин Хаанта Улас''' болбол [[Хойто Европо]]дохи [[Скандинавиин хахад арал]]ай баруун эрьеэ эзэлэн оршохо, [[үндэһэн хуулита хаанта засаг]]та улас юм. Газарай хилын ехэнхинь [[Швеци]]тэй байха болоод, зүүн хизгаарынь урда талаараа [[Финланд]], зүүн талаараа [[Оросой холбоото улас]]тай хиллэдэг. [[Хойто тэнгис]]тэхи уһан хилээр баруун талаараа [[Нэгэдэһэн Хаанта Улас]], [[Фарерай аралнууд]], [[Скагерракай хоолой]]гоор урда талаараа [[Дани]] уластай хиллэдэг. Тус уласай [[Атлантын далай]] болон [[Баренцын тэнгис]]эй эрьень [[фьорд]]уудаараа алдартай.

1920-ёод ондо Норвеги [[Ян Майен]]иие нэгэдхэжэ, [[Хойто мүльһэн далай]]дахи [[Свальбард]]ай ольтирог буюу Шпицбергениие [[Шпицбергенэй хэрээ]] ёһоор эзэмшэхэ болоһон юм. Мүн туйл оршомой [[Бувье арал]], [[Пётр I арал]], [[Мод хатанай газар]] Норвегиин хамааралтай нютаг дэбисхэр болобошье албан ёһоор тус уласта харьяалагдадаггүй. Антарктидадахи [[Мод хатанай газар]] бусад уласаар хүлеэн зүбшөөрэгдөөгүй байгаа.

[[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн]]һаа хойшо Норвеги эдэй засагай хурдасатай үсэлтын үрээр дэлхэйн хамагай баян оронуудай нэгэ болоо. Норвеги дэлхэйдэ газарай тоһоной экспортоороо 4-дэ орохо<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2176rank.html |title=CIA&nbsp;— The World Factbook&nbsp;— Rank Order&nbsp;— Oil&nbsp;— exports |publisher=Cia.gov |date=2009-02-10 |accessyear=2009 |accessdate=3 сарын 9 |archivedate=2013-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309180447/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2176rank.html }}</ref> болоо газарай тоһон олборилолтонь тус уласай [[ДНБ]]-эй дүрбэнэй нэгые бүридүүлдэг.<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |title=UPDATE 1-Statistics Norway raises '07 GDP outlook, cuts '08 |publisher=Uk.reuters.com |date=2007-09-06 |accessyear=2009 |accessdate=3 сарын 9 |archivedate=2020-09-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922054630/https://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 }}</ref>

Мүн Норвеги [[байгаалиин хии]], [[уһанай эршэм хүсэн]], [[загаһан]], [[ой]], кристалл бодосой баялигтай улас болоно. 2006 оной байдалаар далайн хүнэһэнэй экспортоор дэлхэйдэ [[Хитад]]ай дараа 2-то бэшэгдэжэ байна.<ref>{{cite web |url=http://www.globefish.org/filedownload.php?fileId=560 |title=FAO Globefish global trends 2006 |date= |accessyear=2009 |accessdate=3 сарын 9 |archivedate=2017-10-10 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171010164444/http://www.fao.org/in-action/globefish/en/ }}</ref> Тэрэшэлэн хүнэһэнэй, [[уһан онгосо|уһан онгосын]], химиин, олборилхо, металл болбосоруулха, загаһан агнуури, саарһанай ажаүйлэдбэри үндэр хүгжэһэн.

Тус улас 2001-2006 онуудта [[хүнэй хүгжэлэй индекс]]ээрээ дэлхэйдэ тэргүүлһэн болоод 2007, 2008 онуудта [[Исланд]]тай тэргүүн байрые хубаан эзэлжэ байна. 2007 оной [[Олон уласай энхэтайбанай индекс]]ээршье дэлхэйн хамагай тайбан ороноор шалгарһан аж.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/6704767.stm |title=World Norway rated most peaceful nation |publisher=BBC News |date=2007-05-30 |accessyear=2009|accessdate=3 сарын 9}}</ref> Норвеги [[НАТО]]-е үүсхэн байгуулһан оронуудай нэгэ юм.

<center><gallery >
Bryggen (6-2007).jpg|[[Берген]]
Geiranger2.JPG|Гейрангер
Sognefjord, Norway.jpg|Согнефьорд
Vippetangen2.jpg|Осло
Vegaoyan.jpg|Баруун Норвегиин эрье
Mixed_Picea_(Spruce)_forest_from_Vestfold_county_in_Norway.jpg|Вестфолл ой
Norway National House.JPG|Норвеги уламжалалтай гэр байра
Troll_A_Platform.jpg|Газарай тоһоной платформо
</gallery></center>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{Европо}}

[[Категори:Норвеги| ]]
[[Категори:Хойто Европын уласууд]]
[[Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд]]
[[Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд]]
[[Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд]]
[[Категори:Умарадын Зүблэлэй гэшүүн уласууд]]
[[Категори:Европын Сүлөөтэ Худалдаанай Эблэлэй гэшүүн уласууд]]
[[Категори:Скандинавиин уласууд]]
[[Категори:872 ондо байгуулагдаhан]]
[[Категори:1814 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг]]
[[Категори:1905 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг]]
[[Категори:Европын уласууд]]
[[Категори:Христосой шажантай уласууд]]

{{stub}}