# Николай Гоголь
Николай Гоголь (ород: Николай Васильевич Гоголь, жэнхэни нэрэнь украин: Микола Васильович Яновський,  1809 он оной 4 һарын 1 [Хуушан стиль 3 һарын 20] —  1852 он оной 3 һарын 4 [Хуушан стиль 2 һарын 21]) — Украинада түрэһэн, ородоор бэшэһэн уран зохёолшо.
Николай Гоголь 1809 оной 3 һарын 20-ндо Полтавын можын, Миргородой сомоной Сорочынци гэжэ тосхондо түрэһэн юм. 1828 ондо Нижынэй гимнази дүүргэһэн һүүлээр Петербургда ошожо, алба хаагша болоһон байгаа. «Диканька шадарай хутордохи һүнинүүд» гэжэ Гоголиин түүхэнүүдэй түрүүшын суглуулбари 1831 ондо хэблэгдэн гаргаһан байна. Николай Гоголь болбол Украинын хүдөөгэй тэрэ үеын байдалые тус зохёолнууд соогоо тодо һонор, уран бэрхээр харуулһан байна. Гоголиин уран зохёолой үльгэр жэшээ байһан Александр Пушкин энэ зохёолнуудыеень һайшаажа, үндэрөөр сэгнэһэн байха юм.
Дурсагдагша туужануудай хэблэн гараһанай һүүлээр уданшьегүй «Петербургын туужанууд» гэһэн Николай Гоголиин зохёолнуудай суглуулбари толилогдоһон байна. Жэжэ түшэмэдэй уйдхартай ядуу ажабайдал тухайнь үедэ элеэр бэшэгдэнхэй.
1835 ондо Гоголь драматургиин эрхим дээжэнь болоһон, «Ревизор» гэжэ комеди бэшээ һэн. Гоголиин «Ревизор» 1836 ондо Петербургын Александринска театрта табигдаһан юм. Тэрээн соогоо уран зохёолшо болбол Оростохи засаг баригшадай ниигэмэй ба аяг зангайнгаа талаар ахир, тулюур түшэмэдэй мэхэ гохо хэдэг бузар зантай байһыень наадалан харуулаа. Комеди соогоо Гоголь хадаа эрхзгүй хүн зониие доромжолон зонхилжо байһан түшэмэдые бууршад болон мэхэшэдые хайрагамгүйгөөр элишэлнэ. Эдэ бүдүүлиг ябадалнуудые Гоголь гүнзэгы зүрхэнһөө шоо үзэнэ, шоглон буруушана. Тиимэ дээрэһээ хаанта Оросой засагаархид энэ зохёолдо добтожо ороһон, буруушааһан байгаа. Тиихэдэнь Гоголь 1836 ондо Петербургһаа зайсажа, түрэһэн нютагаа бусаад, «Үхэһэн дүүшэнүүд» («Хосорһон дүүшэнүүд») гэжэ зохёолые бэшэжэ эхилһэн байна.
«Үхэһэн дүүшэнүүд» гэжэ поэмэ Гоголиин гайхамшагта зохёолынь болоно. Тус зохёолой түрүүшын хубинь 1842 ондо дүүргэгдэһэн ба хэблэгдэн гаргагдаһан юм. Тэрээн соогоо уран зохёолшо хадаа крепосной богоол таряашадые хомхой хобдогоор дарлажа байгаа залхуу, хэрзэгы зан абаритай, хубалзанар маниловуудай, коробочконуудай, шэрүүн плюшкинүүдэй, собакевичүүдэй, ноздревуудай, түшэмэдэй болон бусадай шарайе адлидхашагүй үнэн зүбөөр тайлбарилна. Гоголь хадаа «Үхэһэн дүүшэнүүд» соогоо арад зоной хүшэр хүндэ, үгытэй ядуу байдалые харуулжа, крепостной эрхэ байдал хадаа хүниие гэмтээнэ гэжэ хэлэнэ. Хаанай цензурада хэды баригдабашье, тэрэ хадаа крепостной таряашадай үгыржэ байһые, крепостной байгуулалтые тэдэнэй буруушаан эсэргүүсэһэниие харуулжа шадаа. «Үхэһэн дүүшэнүүд» гэжэ поэмэнь эзэн хаанта засагые, помещигүүд ба түшэмэдые гэмнэһэн хатуу шанга акт болоо. Гоголь өөрынгөө үхэлгүй мүнхэ зохёол соо хүниие хүнэй дарладаг байгуулалтада элдэб дутуунууд: хомхойролго, мэхэ гохо гаргалга, тушаал зэргэдэ эрмэлзэлгэ, эдилгэ абалга, юушье хэнгүй сагаа баралга гэхэ мэтэ зорото шунал заншал зайлашагүй бии болодог юм гэжэ үнэншэмэ һайнаар зураглажа үгөө.
Хэдэн жэлэй хүндөөр үбшэлһэнэй удаа Гоголь наһа бараа һэн. Наһа барахаһаа хэдэн үдэр урид тэрэ хадаа «Үхэһэн дүүшэнүүд» гэһэн номойнгоо хоёрдохи томые галда шатааһан байгаа.

Николай Гоголь
{{Алдартай хүн
|нэрэ = Николай Васильевич Гоголь
|уугуул_нэрэ = Микола Васильович Гоголь
|ажал_үйлэ = [[уран зохёол]]шо
|гар    = [[File:Nikolai_Gogol_Signature.svg|150px]]
}}
'''Николай Гоголь''' ({{lang-ru|Николай Васильевич Гоголь}}, жэнхэни нэрэнь {{lang-uk|Микола Васильович Яновський}}, {{oldStyleDate|4 һарын 1|1809 он|3 һарын 20}} — {{oldStyleDate|3 һарын 4|1852 он|2 һарын 21}}) — [[Украина]]да түрэһэн, [[ород хэлэн|ородоор]] бэшэһэн [[уран зохёол]]шо.

Николай Гоголь 1809 оной 3 һарын 20-ндо [[Полтавын можо|Полтавын можын]], [[Миргородой сомон]]ой Сорочынци гэжэ тосхондо түрэһэн юм. 1828 ондо [[Нижын]]эй гимнази дүүргэһэн һүүлээр [[Санкт-Петербург|Петербургда]] ошожо, алба хаагша болоһон байгаа. «Диканька шадарай хутордохи һүнинүүд» гэжэ Гоголиин түүхэнүүдэй түрүүшын суглуулбари 1831 ондо хэблэгдэн гаргаһан байна. Николай Гоголь болбол Украинын хүдөөгэй тэрэ үеын байдалые тус зохёолнууд соогоо тодо һонор, уран бэрхээр харуулһан байна. Гоголиин уран зохёолой үльгэр жэшээ байһан [[Александр Пушкин]] энэ зохёолнуудыеень һайшаажа, үндэрөөр сэгнэһэн байха юм.

Дурсагдагша туужануудай хэблэн гараһанай һүүлээр уданшьегүй «Петербургын туужанууд» гэһэн Николай Гоголиин зохёолнуудай суглуулбари толилогдоһон байна. Жэжэ түшэмэдэй уйдхартай ядуу ажабайдал тухайнь үедэ элеэр бэшэгдэнхэй.

1835 ондо Гоголь драматургиин эрхим дээжэнь болоһон, «Ревизор» гэжэ комеди бэшээ һэн. Гоголиин «Ревизор» 1836 ондо Петербургын Александринска театрта табигдаһан юм. Тэрээн соогоо уран зохёолшо болбол Оростохи засаг баригшадай ниигэмэй ба аяг зангайнгаа талаар ахир, тулюур түшэмэдэй мэхэ гохо хэдэг бузар зантай байһыень наадалан харуулаа. Комеди соогоо Гоголь хадаа эрхзгүй хүн зониие доромжолон зонхилжо байһан түшэмэдые бууршад болон мэхэшэдые хайрагамгүйгөөр элишэлнэ. Эдэ бүдүүлиг ябадалнуудые Гоголь гүнзэгы зүрхэнһөө шоо үзэнэ, шоглон буруушана. Тиимэ дээрэһээ [[Оросой эзэнтэ гүрэн|хаанта Оросой]] засагаархид энэ зохёолдо добтожо ороһон, буруушааһан байгаа. Тиихэдэнь Гоголь 1836 ондо Петербургһаа зайсажа, түрэһэн нютагаа бусаад, «Үхэһэн дүүшэнүүд» («Хосорһон дүүшэнүүд») гэжэ зохёолые бэшэжэ эхилһэн байна.

«Үхэһэн дүүшэнүүд» гэжэ поэмэ Гоголиин гайхамшагта зохёолынь болоно. Тус зохёолой түрүүшын хубинь 1842 ондо дүүргэгдэһэн ба хэблэгдэн гаргагдаһан юм. Тэрээн соогоо уран зохёолшо хадаа крепосной богоол таряашадые хомхой хобдогоор дарлажа байгаа залхуу, хэрзэгы зан абаритай, хубалзанар маниловуудай, коробочконуудай, шэрүүн плюшкинүүдэй, собакевичүүдэй, ноздревуудай, түшэмэдэй болон бусадай шарайе адлидхашагүй үнэн зүбөөр тайлбарилна. Гоголь хадаа «Үхэһэн дүүшэнүүд» соогоо арад зоной хүшэр хүндэ, үгытэй ядуу байдалые харуулжа, крепостной эрхэ байдал хадаа хүниие гэмтээнэ гэжэ хэлэнэ. Хаанай [[цензура]]да хэды баригдабашье, тэрэ хадаа крепостной таряашадай үгыржэ байһые, крепостной байгуулалтые тэдэнэй буруушаан эсэргүүсэһэниие харуулжа шадаа. «Үхэһэн дүүшэнүүд» гэжэ поэмэнь эзэн хаанта засагые, помещигүүд ба түшэмэдые гэмнэһэн хатуу шанга акт болоо. Гоголь өөрынгөө үхэлгүй мүнхэ зохёол соо хүниие хүнэй дарладаг байгуулалтада элдэб дутуунууд: хомхойролго, мэхэ гохо гаргалга, тушаал зэргэдэ эрмэлзэлгэ, эдилгэ абалга, юушье хэнгүй сагаа баралга гэхэ мэтэ зорото шунал заншал зайлашагүй бии болодог юм гэжэ үнэншэмэ һайнаар зураглажа үгөө.

Хэдэн жэлэй хүндөөр үбшэлһэнэй удаа Гоголь наһа бараа һэн. Наһа барахаһаа хэдэн үдэр урид тэрэ хадаа «Үхэһэн дүүшэнүүд» гэһэн номойнгоо хоёрдохи томые галда шатааһан байгаа.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Украинын зохёолшод]]
[[Категори:Ородой зохёолшод]]