# 1812 оной Эсэгэ ороноо хамгаалха дайн
1812 оной Эсэгэ ороноо хамгаалха дайн гээшэ Наполеондо эсэргүү Оросой дайн. Орос-Франци хоорондо эдэй засагай болон уласай түрын бодолгын арсалдаан болоһон, Орос гүрэн Түбиин бүһэлэлгэдэ хабаадалсахаяа арсаһан ушарһаа дайн гараба.
Гол ушар ябадалнууд: 6 һарын 12 - Франциин сэрэгүүд Неман мүрэниие дабан (Эсэгэ ороноо хамгаалха дайнай эхиндэ хүсэнэй тэнсүүри: Франци - 610 шахуу мянган хүн; Орос - 240 шахуу мянган хүн); 8 һарын 4-6 - Смоленскын байлдаан, Орос хүсэнүүдые үгы болгохо урагшагүй Наполеоной туршалга; 8 һарын 8 - Михаил Илларионович Голенищев-Кутузов Оросой гол командовалагша болоно; 8 һарын 26 - Бородиногой байлдаан; 9 һарын - Филидэ сэрэгэй зүблэл, Кутузовой Москвые орхихо шиидхэбэри; Франциин сэрэгүүд Москвые эзэмдэнэ; 9 һарын 2-6 - Москвагай гал түймэр; 9-10 һара - Кутузов Тарутиногой марш-манёвр хэжэ, Москваһаа францишуудые үлдэжэ Хуушан Смоленскын харгыгаар эльгэнэ; партизан дайн болоно; 11 һарын 14-16 - Березиногой байлдаан; 11-12 һара - Франциин сэрэг мүхэнэ; 12 һарын 14 - «Ехэ армиин» үлэгдэл Оросһоо ябуулагдана.
Франциин эзэн хаан I Наполеон Роосие дайлан абажа дарлаха гэһэн ябадал хэһэн юм. 1812 оной 6 һарада Наполеон армитайгаа Россида орожо ерэбэ. Тэрэнэй тактика болбол саашаа холо оронгүйгөөр нэгэ-хоёр шанга тулалдаанай һүүлдэ бүхы Россие гартаа абахаб гэһэн байгаа. Ород зон Армиингаа гэдэргээ сухарин үгэжэ, французуудые нютаг уруугаа холо оруулхалаар булта бодожо юрэнхы дайсанда эсэргүүсэбэ. Тиин 8 һарын 26-най үдэр ород сэрэг Бородино гэжэ газарта зогсожо, француз сэрэгтэй гулалсаба. Энэ тулалсаанай һүүлдэ Наполеон Москвае абаба. Дэмы аюулһаа сэрэгээ зайлуулха
гэжэ ородой командовани Москвагаа орхижо ябашаһан байгаа. Удалгүй Наполеон Россидо мирэй дэмы дурадхал оруулба. Хооһон Москвада (хүн зониинь Москвагаа орхёод гарахадаа хоол хүнэһэн ба хубсаһа хунараа хуу абажа гараһан байгаа) үлэдэжэ аргагуй боложо, Наполеон гэдэргээ сухарихадаа, сэрэгүүдээ олонхи хубиинь ородой нютагта хуу алдаад, арай гэжэ үсөөхэн сэрэгтэйгээ хилэ нэбтэрһэн юм.

1812 оной Эсэгэ ороноо хамгаалха дайн
{{Дайн
   |image    = [[Файл:French_retreat_in_1812_by_Pryanishnikov.jpg|300px]]
   |caption  = 1812 он. [[Илларион Прянишников]] (1874)
   |conflict = 1812 оной Эсэгэ ороноо хамгаалха дайн
   |partof   =
   |date     = 1812 жэлэй 6 һарын 12 — 1812 жэлэй 12 һарын 14
   |place    = [[Оросой эзэнтэ гүрэн]]эй Европын хэһэг
   |result   = [[Оросой эзэнтэ гүрэн|Оросой]] илалта
   |combatant1  = <center>{{flagicon|RUS}} '''[[Оросой эзэнтэ гүрэн]]'''
   |combatant2  = <center>{{flagicon|France}} '''[[Франциин эзэнтэ гүрэн]]'''
   |commander1  = [[Файл:Standard of the Emperor of Russia (1858).svg|border|25px]] [[Александр I]]
{{flagicon|RUS}} [[Михаил Кутузов]]<br />
   |commander2  = [[Файл:Imperial Standard of Napoléon I.svg|25px]] [[Наполеон Бонапарт]]<br>
{{flagicon|France}} [[Иоахим Мюрат]]<br>
   |strength1   = 600 000<br />1600<br />400 000
   |strength2   = 610 000<br />1370
   |casualties1 = 210 000
   |casualties2 = 580 000<br />1200
}}

'''1812 оной Эсэгэ ороноо хамгаалха дайн''' гээшэ [[Наполеон Бонапарт|Наполеондо]] эсэргүү [[Оросой эзэнтэ гүрэн|Оросой]] дайн. Орос-Франци хоорондо [[эдэй засаг]]ай болон [[улас түрэ|уласай түрын]] бодолгын арсалдаан болоһон, Орос гүрэн [[Түбиин бүһэлэлгэ]]дэ хабаадалсахаяа арсаһан ушарһаа дайн гараба.

Гол ушар ябадалнууд: 6 һарын 12 - Франциин сэрэгүүд [[Неман мүрэн]]иие дабан (Эсэгэ ороноо хамгаалха дайнай эхиндэ хүсэнэй тэнсүүри: Франци - 610 шахуу мянган хүн; Орос - 240 шахуу мянган хүн); 8 һарын 4-6 - [[Смоленскын байлдаан]], Орос хүсэнүүдые үгы болгохо урагшагүй Наполеоной туршалга; 8 һарын 8 - [[Михаил Илларионович Кутузов|Михаил Илларионович Голенищев-Кутузов]] Оросой гол командовалагша болоно; 8 һарын 26 - [[Бородиногой байлдаан]]; 9 һарын - Филидэ сэрэгэй зүблэл, Кутузовой Москвые орхихо шиидхэбэри; Франциин сэрэгүүд Москвые эзэмдэнэ; 9 һарын 2-6 - Москвагай гал түймэр; 9-10 һара - Кутузов [[Тарутиногой байлдаан|Тарутиногой марш-манёвр]] хэжэ, Москваһаа францишуудые үлдэжэ Хуушан Смоленскын харгыгаар эльгэнэ; партизан дайн болоно; 11 һарын 14-16 - Березиногой байлдаан; 11-12 һара - Франциин сэрэг мүхэнэ; 12 һарын 14 - «Ехэ армиин» үлэгдэл Оросһоо ябуулагдана.

Франциин эзэн хаан I Наполеон Роосие дайлан абажа дарлаха гэһэн ябадал хэһэн юм. 1812 оной 6 һарада Наполеон армитайгаа Россида орожо ерэбэ. Тэрэнэй [[тактика]] болбол саашаа холо оронгүйгөөр нэгэ-хоёр шанга тулалдаанай һүүлдэ бүхы Россие гартаа абахаб гэһэн байгаа. Ород зон Армиингаа гэдэргээ сухарин үгэжэ, французуудые нютаг уруугаа холо оруулхалаар булта бодожо юрэнхы дайсанда эсэргүүсэбэ. Тиин 8 һарын 26-най үдэр ород сэрэг [[Бородиногой байлдаан|Бородино]] гэжэ газарта зогсожо, француз сэрэгтэй гулалсаба. Энэ тулалсаанай һүүлдэ Наполеон Москвае абаба. Дэмы аюулһаа сэрэгээ зайлуулха
гэжэ ородой командовани Москвагаа орхижо ябашаһан байгаа. Удалгүй Наполеон Россидо мирэй дэмы дурадхал оруулба. Хооһон Москвада (хүн зониинь Москвагаа орхёод гарахадаа хоол хүнэһэн ба хубсаһа хунараа хуу абажа гараһан байгаа) үлэдэжэ аргагуй боложо, Наполеон гэдэргээ сухарихадаа, сэрэгүүдээ олонхи хубиинь ородой нютагта хуу алдаад, арай гэжэ үсөөхэн сэрэгтэйгээ хилэ нэбтэрһэн юм.<ref name="Абашеев">{{cite book |author=Абашеев Д.А.|date=1941 |title=Военно-политическэ терминүүдэй хуряангы словарь |trans-title= |url= |url-status= |url-access= |format= |language=буряад |location=Улаан-Үдэ |publisher=Бурят-монгол гүрэнэй хэблэл |isbn= |pages=36}}</ref>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Ородой түүхэ]]
[[Категори:Франциин түүхэ]]