# Жэрмэһэн
Жэрмэһэлэлтэ (ᠵᠢᠷᠮᠦᠰᠦᠯᠡᠯᠲᠡ), жэрмэһэн (хээлитэй) байдал гээшэ эхэнэрэй бэе дотор үрэ, бүрилдэн тогтожо, хүгжэдэг үйлэ ябаса юм. Эхирнүүд мэтэ нэгэ үлүү үринэр байдаг хадаа олон үрэтэй жэрмэһэлэлтэ гэжэ нэрэтэй. Хурисал гү, али туһалха үрэжэхын технологиин уламаар хээлитэжэ болоно. Юрэдөө, һүүлшын һарын тэмдэг ерэһэнһээ 40 долоон хоног үргэлжэлжэ, нарайлалгаар дүүрэнэ. Энэ саг хугасаа 29½ тухай үдэртэй юһэн һараһаа нэгэ бага удаан. Үрэ тогтолтоһоо тоолобол, 38 тухай долоон хоног болоно. Үрэ тогтолтын һүүлдэ найман долоон хоногтой болотор эмбрион (үрэ хүрбэл) гэжэ нэрэтэй байгаад, энэнэй һүүлдэ ураг үрэ гэжэ нэрэтэй байна. Жэрмэһэн болоһоной эртын шэнжэ тэмдэгүүд дунда нэбтэ гаргаһан һарын тэмдэг, зөөлэн сээжэ, бөөлжэлгэ, үлэсхэлэн болон үдхэн бэеэ заһалга. Жэрмэһэн болоһоноо жэрмэһэнэй туршалтын туһаламжатайгаар баталжа болоно.
Хүнэй жэрмэһэлэлтэнь хүхэтэн амитадай жэрмэһэлэлтэ дундаһаа эгээн һайн шудалагдаһан байдаг. Жэрмэһэлэлтые гурбан триместрда хубаана. Түрүүшын триместр нэгэдэхи долоон хоногһоо 12 долоон хоног болотор үргэлжэлээд үрэ тогтолтые багтана. Үрэ тогтолто гээшэ сперматозоид үндэгэн эсые нилүүлхэ саг юм. Һүүлдэнь, тогтоһон үрэ фаллопиевын гуурһые уруудажа, үтэрээгэй дотордо няалдажа, үрэ ба тоонтые болгоно. Түрүүшын триместрдэ зулбалтын аюул эгээн ехэ (ураг үрын үхэл). Хоёрдохи триместр 13 долоо хоногто эхилээд 28 долоо хоног хүрэтэр үргэлжэлнэ. Хоёрдохи триместрын дунда хэһэг болотор урагай хүдэлэлгые мэдэржэ болоно. 28 долоо хоног болобол, нарайгуудай 90% эмнэхэ туһаламжатайгаар үтэрээһээ гадаада амиды үлэжэ болоно. Гурбадахи триместр 29 долоо хоногһоо 40 долоо хоног хүрэтэр болоно.
Түрэхын үмэнэ харууһалга жэрмэһэлэлтын үрэ дүнгын һайжаруулна. Түрэхын үмэнэ харууһалга фолиин хүшэлые ууха, эм ба алкоголиие тэрьелхэ, тогтомол дадхаалга, шуһанай шэнжэлгэ болон тогтомол бэеын шалгалтые багтана. Жэрмэһэнэй хүндэрэлнүүдэй дунда жэрмэһэнэй үндэр шуһанай даралта, жэрмэһэнэй диабет, түмэр дуталай шуһа багадалта (анеми), болон бөөлжэлгэ байна. Жэрмэһэнэй хугасаа 37 долоо хоногһоо 41 долоо хоног хүрэтэр байгаад, 37-38 долоо хоног эртын, 39-40 долоо хоног дүүрэн, 41 долоо хоног оройтоһон хугасаа юм. 41 долоо хоног һүүлдэ, хугасаагай дараахи жэрмэһэн гэжэ нэрэтэй. 37 долоо хоногой түрэхэ нарайнууд хугасаагай урда байгаад тархиин паралич мэтэ элүүр мэндын асуудалтай болохо аюултай. Хэмэл нарайлалга гү, али кесаревын зүһэлгын аргаар 39 долоо хоногой урда нарайлалга бусад элүүр мэндын шалтгаанай уламһаа зайлашагүй үгы байгаа хүсэһэнгүй юм.
2012 ондо 213 сая болоһон жэрмэһэлэлтэ дунда 190 сая хүгжэжэ бай дэлхэйдэ болоод 23 сая хүгжэһэн дэлхэйдэ болоо. 15-һаа 44 наһатай эхэнэр дунда 1,000 бүридэ 133 эхэнэр жэрмэһэн байгаа. Баталһан жэрмэһэлэлтэ дунда 10%-һаа 15% хүрэтэр зулбалтаар дүүрэбэ. 2013 ондо, жэрмэһэнэй хүндэрэл ушар 293,000 хүн наһа бараһаншье, 1990 ондо 377,000 хүн наһа бараһанһаа бага. Ниитэлиг шалтагаан эхын шуһа алдалта, абортын хүндэрэл, жэрмэһэнэй үндэр шуһанай даралта, түрэлтын халуурал (найралалгын дараахи сепсис) болон һаалтатай найралалга багтана. Дэлхэй даяар жэрмэһэнэй 40% түлэблэгдөөгүй байна. Түлэблэгдөөгүй жэрмэһэлэлтын хахад абортын аргаар зогсоогдобо. АНУ-да болоһон түлэблэгдөөгүй жэрмэһэлэлтын 60% тохёолдолдо эхэнэр хээлитэһэн һарада контрацепцептивые хэрэглэбэ.
Юрэдөө, жэрмэһэн эхэнэр харууһалга доро байна.

## Түрэһэнэй урда хүгжэл
- 4 долоо хоногтой эмбрион[14]
- 8 долоо хоногтой ураг[15]
- 18 долоо хоногтой ураг[16]
- 38 долоо хоногтой ураг[17]
- 1 һара
- 3 һара
- 5 һара
- 9 һара


## Ном зохёол
- Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук. "В Добрый путь к успешным родам " = " В Добрый путь к успешным родам". — М.
- Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук. " Психопрофилактика и психокоррекция в период беременности и родов.". — М.
- Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук. "Перинатальная психология". — М.
- Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук. "Научный сборник по перинатальной психологии Российской ассоциации перинатальной психологии и медицины с 2001-2008г" (ежегодно) под редакцией Коваленко Н. П. — М.
- Кэтрин Крам, Тери Стуффер Дрент. Физкультура во время беременности для "чайников" = Fit Pregnancy For Dummies. — М.: «Диалектика», 2007. — С. 362. — ISBN 0-7645-5829-3
- Г. М. Савельева, В. И. Кулаков. Акушерство. — М.: Медицина, 2000. — С. 816. — ISBN 5-225-04549-9
- В.Е. Радзинский. Ранние сроки беременности. — М.: Медиабюро Статус презенс, 2009. — С. 479. — ISBN 978-5-91785-001-6


Жэрмэһэн
{{Үбшэн |
| 01-КОД = Z33
| 01-НЭРЭ = Жэрмэһэн байдал
| 02-КОД = O00-O99
| 02-НЭРЭ = Жэрмэһэлэлтэ, нарайлалга ба нарайлалгын дараахи хугасаа
}}
[[File:PregnantWoman.jpg|thumb|285px|Жэрмэһэн эхэнэр]]
'''Жэрмэһэлэлтэ''' ({{mongolUnicode|ᠵᠢᠷᠮᠦᠰᠦᠯᠡᠯᠲᠡ|h}}), '''жэрмэһэн (хээлитэй) байдал '''гээшэ [[эхэнэр]]эй бэе дотор үрэ, бүрилдэн тогтожо, хүгжэдэг үйлэ ябаса юм.<ref name="NIH2013Def"/> [[Эхирнүүд]] мэтэ нэгэ үлүү үринэр байдаг хадаа олон үрэтэй жэрмэһэлэлтэ гэжэ нэрэтэй.<ref><cite class="citation book">Wylie, Linda (2005). </cite></ref> [[Хурисал]] гү, али туһалха үрэжэхын технологиин уламаар хээлитэжэ болоно. Юрэдөө, һүүлшын [[һарын тэмдэг]] ерэһэнһээ 40&nbsp;долоон хоног үргэлжэлжэ, нарайлалгаар дүүрэнэ.<ref name="NIH2013Def"/><ref name="Ab2011"><cite class="citation book">Abman, Steven H. (2011). </cite></ref> Энэ саг хугасаа 29½ тухай үдэртэй юһэн һараһаа нэгэ бага удаан.<ref name="NIH2013Def"><cite class="citation web">[http://www.nichd.nih.gov/health/topics/pregnancy/conditioninfo/Pages/default.aspx "Pregnancy: Condition Information"]. ''http://www.nichd.nih.gov/''. </cite></ref><ref name="Ab2011"><cite class="citation book">Abman, Steven H. (2011). </cite></ref> Үрэ тогтолтоһоо тоолобол, 38 тухай долоон хоног болоно. Үрэ тогтолтын һүүлдэ найман долоон хоногтой болотор эмбрион (үрэ хүрбэл) гэжэ нэрэтэй байгаад, энэнэй һүүлдэ ''ураг үрэ ''гэжэ нэрэтэй байна.<ref name="Ab2011"><cite class="citation book">Abman, Steven H. (2011). </cite></ref> Жэрмэһэн болоһоной эртын шэнжэ тэмдэгүүд дунда нэбтэ гаргаһан һарын тэмдэг, зөөлэн сээжэ, бөөлжэлгэ, үлэсхэлэн болон үдхэн бэеэ заһалга.<ref><cite class="citation web">[http://www.nichd.nih.gov/health/topics/pregnancy/conditioninfo/Pages/signs.aspx "What are some common signs of pregnancy?"]. ''http://www.nichd.nih.gov/''. </cite></ref> Жэрмэһэн болоһоноо жэрмэһэнэй туршалтын туһаламжатайгаар баталжа болоно.<ref><cite class="citation web">[http://www.nichd.nih.gov/health/topics/pregnancy/conditioninfo/Pages/know.aspx "How do I know if I'm pregnant?"]. ''http://www.nichd.nih.gov/''. </cite></ref>

Хүнэй жэрмэһэлэлтэнь хүхэтэн амитадай жэрмэһэлэлтэ дундаһаа эгээн һайн шудалагдаһан байдаг. Жэрмэһэлэлтые гурбан триместрда хубаана. Түрүүшын триместр нэгэдэхи долоон хоногһоо 12 долоон хоног болотор үргэлжэлээд үрэ тогтолтые багтана. Үрэ тогтолто гээшэ [[сперматозоид]] [[үндэгэн эс]]ые нилүүлхэ саг юм. Һүүлдэнь, тогтоһон үрэ [[фаллопиевын гуурһан|фаллопиевын гуурһые]] уруудажа, [[үтэрээ|үтэрээгэй]] дотордо няалдажа, үрэ ба тоонтые болгоно.<ref name="NIH2013Def"/> Түрүүшын триместрдэ зулбалтын аюул эгээн ехэ (ураг үрын үхэл).<ref name="John2012"><cite class="citation book">[https://books.google.ca/books?id=4Sg5sXyiBvkC&pg=PA438 ''The Johns Hopkins Manual of Gynecology and Obstetrics''] (4 ed.</cite></ref> Хоёрдохи триместр 13 долоо хоногто эхилээд 28 долоо хоног хүрэтэр үргэлжэлнэ. Хоёрдохи триместрын дунда хэһэг болотор урагай хүдэлэлгые мэдэржэ болоно. 28 долоо хоног болобол, нарайгуудай 90% эмнэхэ туһаламжатайгаар үтэрээһээ гадаада амиды үлэжэ болоно. Гурбадахи триместр 29 долоо хоногһоо 40 долоо хоног хүрэтэр болоно.<ref name="NIH2013Def"/>

Түрэхын үмэнэ харууһалга жэрмэһэлэлтын үрэ дүнгын һайжаруулна.<ref name="NIH2013Prenatal"><cite class="citation web">[http://www.nichd.nih.gov/health/topics/pregnancy/conditioninfo/Pages/prenatal-care.aspx "What is prenatal care and why is it important?"]. ''http://www.nichd.nih.gov/''. </cite></ref> Түрэхын үмэнэ харууһалга [[фолиин хүшэл|фолиин хүшэлые]] ууха, эм ба алкоголиие тэрьелхэ, тогтомол дадхаалга, шуһанай шэнжэлгэ болон тогтомол бэеын шалгалтые багтана.<ref name="NIH2013Prenatal"/> Жэрмэһэнэй хүндэрэлнүүдэй дунда жэрмэһэнэй үндэр шуһанай даралта, жэрмэһэнэй диабет, түмэр дуталай шуһа багадалта (анеми), болон бөөлжэлгэ байна.<ref><cite class="citation web">[http://www.nichd.nih.gov/health/topics/pregnancy/conditioninfo/Pages/complications.aspx "What are some common complications of pregnancy?"]. ''http://www.nichd.nih.gov/''. </cite></ref> Жэрмэһэнэй хугасаа 37 долоо хоногһоо 41 долоо хоног хүрэтэр байгаад, 37-38 долоо хоног эртын, 39-40 долоо хоног дүүрэн, 41 долоо хоног оройтоһон хугасаа юм. 41 долоо хоног һүүлдэ, хугасаагай дараахи жэрмэһэн гэжэ нэрэтэй. 37 долоо хоногой түрэхэ нарайнууд хугасаагай урда байгаад [[тархиин паралич]] мэтэ элүүр мэндын асуудалтай болохо аюултай.<ref name="NIH2013Def"/> Хэмэл нарайлалга гү, али кесаревын зүһэлгын аргаар 39 долоо хоногой урда нарайлалга бусад элүүр мэндын шалтгаанай уламһаа зайлашагүй үгы байгаа хүсэһэнгүй юм.<ref name="WHO2014"><cite class="citation web">World Health Organization (November 2014). </cite></ref>

2012 ондо 213 сая болоһон жэрмэһэлэлтэ дунда 190 сая хүгжэжэ бай дэлхэйдэ болоод 23 сая хүгжэһэн дэлхэйдэ болоо. 15-һаа 44 наһатай эхэнэр дунда 1,000 бүридэ 133 эхэнэр жэрмэһэн байгаа.<ref name="Sed2014"><cite class="citation journal">Sedgh, G; Singh, S; Hussain, R (September 2014). </cite></ref> Баталһан жэрмэһэлэлтэ дунда 10%-һаа 15% хүрэтэр зулбалтаар дүүрэбэ.<ref name="John2012"/> 2013 ондо, жэрмэһэнэй хүндэрэл ушар 293,000 хүн наһа бараһаншье, 1990 ондо 377,000 хүн наһа бараһанһаа бага. Ниитэлиг шалтагаан эхын шуһа алдалта, [[аборт|абортын]] хүндэрэл, жэрмэһэнэй үндэр шуһанай даралта, түрэлтын халуурал (найралалгын дараахи сепсис) болон һаалтатай найралалга багтана.<ref name="GDB2013"><cite class="citation journal">GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators (17 December 2014). </cite></ref> Дэлхэй даяар жэрмэһэнэй 40% түлэблэгдөөгүй байна. Түлэблэгдөөгүй жэрмэһэлэлтын хахад [[аборт|абортын]] аргаар зогсоогдобо.<ref name="Sed2014"><cite class="citation journal">Sedgh, G; Singh, S; Hussain, R (September 2014). </cite></ref> [[АНУ]]-да болоһон түлэблэгдөөгүй жэрмэһэлэлтын 60% тохёолдолдо эхэнэр хээлитэһэн һарада контрацепцептивые хэрэглэбэ.<ref><cite class="citation book">K. Joseph Hurt, Matthew W. Guile, Jessica L. Bienstock, Harold E. Fox, Edward E. Wallach (eds.</cite></ref>

Юрэдөө, жэрмэһэн эхэнэр харууһалга доро байна.<ref name=isbn_9780759110441>{{cite book|last=Womack|first=Mari|title=The anthropology of health and healing.|year=2010|publisher=AltaMira Press|location=Plymouth|isbn=978-0-7591-1044-1|pages=133|url=https://books.google.com/?id=DvR53MCGx1YC&pg=PA133&dq=In+most+cultures,+pregnant+women+have+a+special+status+in+society#v=onepage&q=In%20most%20cultures%2C%20pregnant%20women%20have%20a%20special%20status%20in%20society&f=false}}</ref>

== Түрэһэнэй урда хүгжэл ==
<center><gallery>
Файл:6 weeks pregnant.png|4 долоо хоногтой эмбрион<ref><!--"6 weeks pregnant" is synonymous with "4 weeks after fertilization".  See [[gestational age]]-->[http://www.3dpregnancy.com/static/pregnancy-week-6.html 3D Pregnancy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183842/http://www.3dpregnancy.com/static/pregnancy-week-6.html |date=2007-09-27 }} (Image from gestational age of 6 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available [http://www.3dpregnancy.com/rotatable/6-weeks-pregnant.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914121241/http://www.3dpregnancy.com/rotatable/6-weeks-pregnant.html |date=2007-09-14 }}, and a sketch is available [http://www.3dpregnancy.com/pictures/pregnancy-week-6.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183903/http://www.3dpregnancy.com/pictures/pregnancy-week-6.html |date=2007-09-27 }}.</ref> 
Файл:10 weeks pregnant.png|8 долоо хоногтой ураг<ref>[http://www.3dpregnancy.com/static/pregnancy-week-10.html 3D Pregnancy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183851/http://www.3dpregnancy.com/static/pregnancy-week-10.html |date=2007-09-27 }} (Image from gestational age of 10 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available [http://www.3dpregnancy.com/rotatable/10-weeks-pregnant.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070916030503/http://www.3dpregnancy.com/rotatable/10-weeks-pregnant.html |date=2007-09-16 }}, and a sketch is available [http://www.3dpregnancy.com/pictures/pregnancy-week-10.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183934/http://www.3dpregnancy.com/pictures/pregnancy-week-10.html |date=2007-09-27 }}.</ref> 
Файл:20 weeks pregnant.png|18 долоо хоногтой ураг<ref>[http://www.3dpregnancy.com/static/pregnancy-week-20.html 3D Pregnancy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927184000/http://www.3dpregnancy.com/static/pregnancy-week-20.html |date=2007-09-27 }} (Image from gestational age of 20 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available [http://www.3dpregnancy.com/rotatable/20-weeks-pregnant.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070916015639/http://www.3dpregnancy.com/rotatable/20-weeks-pregnant.html |date=2007-09-16 }}, and a sketch is available [http://www.3dpregnancy.com/pictures/pregnancy-week-20.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183830/http://www.3dpregnancy.com/pictures/pregnancy-week-20.html |date=2007-09-27 }}.</ref>
Файл:40 weeks pregnant.png|38 долоо хоногтой ураг<ref>[http://www.3dpregnancy.com/static/pregnancy-week-40.html 3D Pregnancy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183926/http://www.3dpregnancy.com/static/pregnancy-week-40.html |date=2007-09-27 }} (Image from gestational age of 40 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available [http://www.3dpregnancy.com/rotatable/40-weeks-pregnant.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070916030440/http://www.3dpregnancy.com/rotatable/40-weeks-pregnant.html |date=2007-09-16 }}, and a sketch is available [http://www.3dpregnancy.com/pictures/pregnancy-week-40.html here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183952/http://www.3dpregnancy.com/pictures/pregnancy-week-40.html |date=2007-09-27 }}.</ref>

Файл:Month 1.svg|1 һара 
Файл:Month 3.svg|3 һара 
Файл:Month 5.svg|5 һара
Файл:Month 9.svg|9 һара 
</gallery></center>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Ном зохёол ==
* {{книга
|автор =  Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук.
|заглавие = "В Добрый путь к успешным родам "
|оригинал =  " В Добрый путь к успешным родам"
|ссылка = http://www.mipu.org.ru/books
|место =  М.
|издательство = 
|год = 
|страницы = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор =  Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук.
|заглавие = " Психопрофилактика и психокоррекция в период беременности и родов."
|оригинал =  
|ссылка = http://www.mipu.org.ru/books
|место =  М.
|издательство = 
|год = 
|страницы = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор =  Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук.
|заглавие = "Перинатальная психология"
|оригинал =  
|ссылка = http://www.mipu.org.ru/books
|место =  М.
|издательство = 
|год = 
|страницы = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор =  Коваленко Н. П.профессор,доктор психологических наук.
|заглавие = "Научный сборник по перинатальной психологии Российской ассоциации перинатальной психологии и медицины с 2001-2008г" (ежегодно) под редакцией Коваленко Н. П
|оригинал =  
|ссылка = http://www.mipu.org.ru/books
|место =  М.
|издательство = 
|год = 
|страницы = 
|isbn = 
}}
* {{книга
|автор = Кэтрин Крам, Тери Стуффер Дрент.
|заглавие = Физкультура во время беременности для "чайников"
|оригинал = Fit Pregnancy For Dummies
|ссылка = 
|место =  М.
|издательство = [[Диалектика (издательство)|«Диалектика»]]
|год = 2007
|страницы = 362
|isbn = 0-7645-5829-3
}}
* {{книга
|автор =  Г. М. Савельева, В. И. Кулаков.
|заглавие = Акушерство
|оригинал =  
|ссылка = 
|место =  М.
|издательство = Медицина
|год = 2000
|страницы = 816 
|isbn = 5-225-04549-9
}}
* {{книга
|автор =  [[В.Е. Радзинский]].
|заглавие = Ранние сроки беременности
|оригинал =  
|ссылка = http://praesens.ru/82
|место =  М.
|издательство = Медиабюро Статус презенс
|год = 2009
|страницы = 479 
|isbn = 978-5-91785-001-6
}}

[[Категори:Ухаанта хүн]]
[[Категори:Гэр бүлэ]]

{{1000 үгүүлэл}}