# Харьков
Харьков (украин: Харків), Украина уласай хото, Харьковой можын засаг захиргаанай түб мүн. Түмэр замай уулзабари. 1 443 мянган (2015) хүнтэй саятан, уласайнгаа хоёрдохи томо хото. Машина бүтээлгэ, энэ тоодо энергетикын машина бүтээлгэ ба сахилгаан техникын ажаүйлэдбэри («Турбоатом», «Электротяжмаш», «Укрэлектромаш», гэхэ мэтэ үйлэдбэриин холбоонууд; сахилгаан механикын, «Южкабель» гэхэ мэтэ үйлэдбэринүүд), тракторой («Харьковский тракторный завод» үйлэдбэриин холбоо), хүдөө ажахын ба тээбэриин («Серп и молот» хүдэлүүр бүтээхэ үйлэдбэриин холбоо; ниидэхэ онгосын ажаүйлэдбэри г.м.) машина бүтээлгэ, станок ба тоног түхеэрэмжэ бүтээлгэ, радио сахилгаанай ажаүйлэдбэри гэхэ мэтэ. Химиин ба хими — эм зүйн, хүнэһэнэй, хүнгэн (бүдэй, гуталай, арһанай, гэхэ мэтэ) ажаүйлэдбэри. 13 станцитай метрополитен (1975 онһоо). 21 дээдэ һургуулинууд, 6 театрнууд (энэ тоодо Опера ба баледэй театр), түүхын, уран зурагай, байгаали шэнжэлгын музейнүүд. XVII зуун жэлэй дунда бэхилэлтээр байгдууланхай. 1919-34 оной хоорондо Украинын ССР-эй ниислэл хото. Покровой (XVII зуун) ба Успениин (XVIII зуун) собор сүмэнүүд; хуушан Екатеринын ордон (XVIII зуун), эдихэ юумэнэй склад (XVIII зуун).

## Газар зүй
Харьков хото далайн нюрууһаа дээшэ 94—205 метр үндэр газар 350 км² нютаг эзэлэн оршодог. Дунда Харьков, Лопань, Уды, Немышля, Алексеевка, Саржинка, Очеретянка, Роганка, Студенок зэргэ гол горхон урдадаг.
Ниислэл Киев хотоһоо 477 км, Орос Уласай хилэһээ 26 км зайда оршодог. Өөрын гэһэн хотын бөөгнэрэлтэй. Үргэн хүреэндэ энэ хилэ дамнаад Харьков–Белгород хотын бөөгнэрэл болодог.
Ленинэй, Дзержинскын, Киевэй, Москвагай, Фрунзын, Орджоникидзегэй, Коминтернын, Чернозаводын, Октябриин гээд 9 хороондо хубаагдадаг.

## Хүн зон
| Он   | Хүн зон   |
| ---- | --------- |
| 1655 | 587       |
| 1785 | 10 805    |
| 1901 | 198 273   |
| 1962 | 1 000 000 |
| 2012 | 1 452 443 |

Харьков хотодо 1 452 443 хүн ажаһуудаг. Хүн зоной тоогоор уласайнгаа хотонуудһаа хоёрдугаарта ябана. Түрүүһөөн олон үндэһэтэнэй үлгы байһан. Еврей олон байжа байгаад дайнаар нэлэнхы хүнөөгдэһэн. Одоо украинашууд олонхиие бүридүүлжэ байна.
|         | 1926  | 1939  | 1959  | 1989  | 2001  |
| украина | 38,6% | 48,5% | 48,4% | 50,4% | 62,0% |
| ород    | 37,2% | 32,9% | 36,1% | 42,0% | 33,0% |
| еврей   | 19,5% | 15,6% | 8,7%  | 3,0%  | 0,7%  |


## Зурагууд
- Покровой (XVII зуун) собор сүмэ
- Успениин (XVIII зуун) собор сүмэ


Харьков
{{Нютаг
|албан_нэрэ                    = Харьков хото
|type       = можын түб
|анхаарах_нэр           = {{lang-uk|місто Харків}}
|image_flag             = Kharkiv-town-flag.svg
|flag_size              = 150px
|image_seal             = Coat of arms of Kharkiv.svg
|seal_size              = 90px
|image_skyline          =
|image_map              = 
|map_caption            = 
|latd= |latm= |lats= |latNS=N
|longd= |longm= |longs= |longEW=E
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = {{flagicon|Ukraine}} [[Украина]]
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    = Можо нютаг
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   = [[Харьковой можо]]
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = Хотын тойрог
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = '''Харьков'''
|гурбадугаар_зэрэгэй_нэгэжэ  = 9 хороо
|гурбадугаар_зэрэгэй_нютаг = Юһэн хороотой
|нютагай_түбые_юу_гэхэ     = 
|нютагай_түб               = 
|газар_нютаг            = 350 км²
|газарай_байса            = д.н.д. 94-205 м
|хүн_ама                 = 2015 ондо {{increase}} 1 449 674 хүн
|хүн_ама_үмэнэхэ           = 
|хүн_ама_тоол            = 
|хүн_ама_тоос            = 
|хүн_ама_бүүгэнэрэл       =
|нягтрал            = 4143 хүн/км²
|арад_түмэн              = 
|сугаараа               = Харьковойхид
|даргые_юу_гэхэ          = Дарга
|даргын_нэрэ             = Игорь Александрович Терехов
|түүхэн_он              = 1653 он 
|түүхын_үйлэ             = байгуулагдаһан
|түүхын_он1             = 
|түүхын_үйлэ1            = 
|түүхын_он2             = 
|түүхын_үйлэ2            = 
|байгуулагша            =
|сагай_бүһэ             = 
|utc_offset             = +2
|телефоной_код          = +380 57
|шууданай_индекс      = 
|автомашин_дугаар       = 
|website                = [http://city.kharkov.ua/ city.kharkov.ua] (украинаар)
|тэмдэглэл              = 
}}
'''Харьков''' ({{lang-uk|Харків}}), [[Украина]] уласай хото, [[Харьковой можо|Харьковой можын]] засаг захиргаанай түб мүн. Түмэр замай уулзабари. 1 443 мянган (2015) хүнтэй саятан, уласайнгаа хоёрдохи томо хото. Машина бүтээлгэ, энэ тоодо энергетикын машина бүтээлгэ ба сахилгаан техникын ажаүйлэдбэри («Турбоатом», «Электротяжмаш», «Укрэлектромаш», гэхэ мэтэ үйлэдбэриин холбоонууд; сахилгаан механикын, «Южкабель» гэхэ мэтэ үйлэдбэринүүд), тракторой («Харьковский тракторный завод» үйлэдбэриин холбоо), хүдөө ажахын ба тээбэриин («Серп и молот» хүдэлүүр бүтээхэ үйлэдбэриин холбоо; ниидэхэ онгосын ажаүйлэдбэри г.м.) машина бүтээлгэ, станок ба тоног түхеэрэмжэ бүтээлгэ, радио сахилгаанай ажаүйлэдбэри гэхэ мэтэ. Химиин ба хими — эм зүйн, хүнэһэнэй, хүнгэн (бүдэй, гуталай, арһанай, гэхэ мэтэ) ажаүйлэдбэри. 13 станцитай метрополитен (1975 онһоо). 21 дээдэ һургуулинууд, 6 театрнууд (энэ тоодо Опера ба баледэй театр), түүхын, уран зурагай, байгаали шэнжэлгын музейнүүд. XVII зуун жэлэй дунда бэхилэлтээр байгдууланхай. 1919-34 оной хоорондо Украинын ССР-эй [[ниислэл]] хото. Покровой (XVII зуун) ба Успениин (XVIII зуун) собор сүмэнүүд; хуушан Екатеринын ордон (XVIII зуун), эдихэ юумэнэй склад (XVIII зуун).

== Газар зүй == 
[[Файл:%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0.svg|thumb|left|150px|Нютагай хубаари]]
Харьков хото далайн нюрууһаа дээшэ 94—205 метр үндэр газар 350 км² нютаг эзэлэн оршодог. Дунда Харьков, Лопань, Уды, Немышля, Алексеевка, Саржинка, Очеретянка, Роганка, Студенок зэргэ гол горхон урдадаг.

Ниислэл [[Киев]] хотоһоо 477 км, [[Орос Улас]]ай хилэһээ 26 км зайда оршодог. Өөрын гэһэн хотын бөөгнэрэлтэй. Үргэн хүреэндэ энэ хилэ дамнаад Харьков–[[Белгород]] хотын бөөгнэрэл болодог.

Ленинэй, Дзержинскын, Киевэй, Москвагай, Фрунзын, Орджоникидзегэй, Коминтернын, Чернозаводын, Октябриин гээд 9 хороондо хубаагдадаг.

== Хүн зон == 
{| class="wikitable" style="line-height:0.9em; border:1px black; float:right; margin-right:1em; margin:10px"
|-
! style="width:50px;"| Он !! Хүн зон
|-
| 1655 || 587
|-
| 1785 || 10 805
|-
| 1901 || 198 273
|-
| 1962 || 1 000 000
|-
| 2012 ||  1 452 443
|-
|-
|}
Харьков хотодо 1 452 443 хүн ажаһуудаг. Хүн зоной тоогоор уласайнгаа хотонуудһаа хоёрдугаарта ябана. Түрүүһөөн олон үндэһэтэнэй үлгы байһан. [[Еврей]] олон байжа байгаад дайнаар нэлэнхы хүнөөгдэһэн. Одоо украинашууд олонхиие бүридүүлжэ байна.

{| class="wikitable"
|+ Харьков хотын хүн зоной тоон субаа
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1926'''
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1939'''
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1959'''
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1989'''
| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2001'''
|-
| [[украиншууд|украина]]||&nbsp;38,6%||&nbsp;48,5%||&nbsp;48,4%||&nbsp;50,4%||&nbsp;62,0%
|-
| [[ородууд|ород]]||&nbsp;37,2%||&nbsp;32,9%||&nbsp;36,1%||&nbsp;42,0%||&nbsp;33,0%
|-
| [[еврейнүүд|еврей]]||&nbsp;19,5%||&nbsp;15,6%||&nbsp;8,7%||&nbsp;3,0%||&nbsp;0,7%
|}

== Зурагууд ==
<gallery widths="200px" heights="150px">
Вид на Покровский собор (справа) и Озерянскую церковь (слева). Харьков.jpg|Покровой (XVII зуун) собор сүмэ
Kharkov0001.jpg|Успениин (XVIII зуун) собор сүмэ
</gallery>

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Украина]]
[[Категори:Харьковой можо]]