# Хабаровскын хизаар
Хабаровскын хизаар — Оросой холбоото уласай нютаг можо, Алас Дурнын холбооной тойрог болон Алас Дурнын эдэй засагай бүһэдэ багтана. Засаг захиргаанай түб — Хабаровск хото.
Алас Дурнын хизаарые Хабаровскын, Далайн шадар гэжэ хубааха тухай СССР-эй Дээдэ Зүблэлэй Тэрүүлэгшэдэй зарлигаар 1938 оной 10 һарын 20-ндо байгуулагдаһан.
Хабаровскын хизаар Оросой холбооной 85 нэгжэһээ харьяалха газар нютагай талмай (787,633 км²)-гаараа гурбадахи томонь, хүн зоной тоогоороо (2018 ондо 1 328 302) 34-р олониинь юм.

## Газар нютаг

### Газар зүйн байрлалга
Хабаровскын хизаар ОХУ уласайнгаа зүүн хэһэгтэ Алас Дурнын холбооной тойрогто байрладаг. Улас дотороо хойгуураа Магаданай можо, баруунаараа Яхад Улас, Амурай можо, Еврейн автономито можо, урдуураа Далайн шадар хизаартай хаяа залгадаг. Тэрэнһээ гадна зүүнээрээ Агнууриин тэнгис, Япон тэнгисээр хэсэглэн хүреэлэгдэжэ, урдуураа харисангы бага зурбаһаар БНХАУ-тай (Хара-Мүрэн можо) уласаа түлөөлжэ хилэлдэг. 
Хабаровскын хизаар хадаа Амар мүрэнэй доодо бэеын һаба газарта, Агнууриин тэнгисэй эрьеэ дахажа уулархаг нютагта оршоно. Хойто хэһэгээр тайга болон тундра үргэлжэлжэ, түб хэһэгээр намаг балшагтай ой, урда хэһэгээр набшата ойн бүһэ бии.

### Сагай бүһэ
Хизгаар Владивостокын сагта хамаарна. Иимэһээ Дэлхэйн координировалһан сагһаа 10 (UTC+10), Москвагийнхаас (MSK+7) 7 сагаар түрүүлдэг. 

### Уларил
Хойноһоо урагша уларилынь хубилагдадаг. Тиигэ хадаа баһа далайтай ойро, газарай байралалһаа шалтагаална. Саһа багатай, хахир, ута үбэл үргэлжэлнэ. Нэгэдүгээр һарада дундажаар урда газарта -22 ° C, хойто газарта -40 ° C, эрье газараа тус бүри -18 ° C, -24 ° C хүйтэн байдаг. Эгээн хүйтэндээ -50 ° C хүрэнэ. Зуниинь халуун, шииглиг. Долоодугаар һарада урда нютагаараа дундажаар +20 ° C, хойто нютагаараа дундажаар +15 ° C дулаан.

## Хүн зон
Эгээн томо хотонь Хабаровск (577 400) болон Амартахи Комсомольск (263 900).
Арад түмэнэй талаар ородууд диилэнхи тооной арад түмэн болоно. 2010 оной хүн зоной тоосоогой ёһоор эгээн томо арад түмэд иимэ байгаа:
- Ородууд: 88,1 %
- Украиншууд: 2,0 %

Хизаарта үсөөн хуби бүридэдэг олон уугуул түрэл арад зодшье ажаһуудаг:
- Нанайшууд: 11 009 (0,8 %)
- Хамнигад: 4101 (0,3 %)
- Улчууд: 2621 (0,2 %)
- Нивхууд: 2149 (0,2 %)
- Эвенүүд: 1128 (0,1 %)
- Үдэгэйнүүд: 620
- Негидалшууд: 480
- Оротон: 441


Хабаровскын хизаар
{{Оросой холбоото уласай нютаг можо тухай мэдээн
 |BxrNm = Хабаровскын хизаар
 |RuNm       = Хабаровский край
 |FSFlag = [[Файл:Flag_of_Khabarovsk_Krai.svg|150px]]
 |FSCoA = [[Файл:Coat_of_arms_of_Khabarovsk_Krai.svg|80px]]
 |FSCtrWhat  = Засаг захиргаанай түб
 |FSCtrNm    = [[Хабаровск]]
 |AreaRnk    = 3(4)-р
 |TotArea    = 787 633
 |WaterPrcnt = 
 |PopRnk     = 36-р
 |PopQty     = 1 328 302
 |PopCtDate  = 2018
 |PopDens    = 1,69
 |FedDistrNm = [[Алас Дурнын холбооной тойрог|Алас Дурнын ХТ]]
 |EcRegNm    = [[Алас Дурнын эдэй засагай бүһэ|Алас Дурнын ЭЗБН]]
 |CadNo      = 27
 |HeadTtl    = Амбан сайд
 |HeadNm     = [[Сергей Иванович Фургал|Сергей Фургал]]
 |ViceTtl    = 
 |ViceNm     = 
 |LegislTtl  = Хуули тогтоохо дүүмын<br />түрүүлэгшэ
 |LegislNm   = [[Сергей Леонидович Луговской|Сергей Луговской]]
 |MSKS = +7
}}
'''Хабаровскын хизаар''' — [[Оросой холбоото улас]]ай [[Оросой холбоото уласай нютаг можонууд|нютаг можо]], [[Алас Дурнын холбооной тойрог]] болон [[Алас Дурнын эдэй засагай бүһэ]]дэ багтана. Засаг захиргаанай түб — [[Хабаровск]] хото.

[[Алас Дурнын хизаар]]ые Хабаровскын, [[Далайн шадар хизаар|Далайн шадар]] гэжэ хубааха тухай [[СССР]]-эй Дээдэ Зүблэлэй Тэрүүлэгшэдэй зарлигаар [[1938 он]]ой [[10 һарын 20]]-ндо байгуулагдаһан.

Хабаровскын хизаар Оросой холбооной 85 нэгжэһээ харьяалха газар нютагай талмай (787,633 км²)-гаараа гурбадахи томонь, хүн зоной тоогоороо (2018 ондо 1 328 302) 34-р олониинь юм.

== Газар нютаг ==
=== Газар зүйн байрлалга ===
Хабаровскын хизаар [[ОХУ]] уласайнгаа зүүн хэһэгтэ Алас Дурнын холбооной тойрогто байрладаг. Улас дотороо хойгуураа [[Магаданай можо]], баруунаараа [[Яхад Улас]], [[Амурай можо]], [[Еврейн автономито можо]], урдуураа [[Далайн шадар хизаар]]тай хаяа залгадаг. Тэрэнһээ гадна зүүнээрээ [[Агнууриин тэнгис]], [[Япон тэнгис]]ээр хэсэглэн хүреэлэгдэжэ, урдуураа харисангы бага зурбаһаар [[БНХАУ]]-тай ([[Хара-Мүрэн можо]]) уласаа түлөөлжэ хилэлдэг. 

Хабаровскын хизаар хадаа [[Амар мүрэн|Амар]] мүрэнэй доодо бэеын һаба газарта, [[Агнууриин тэнгис]]эй эрьеэ дахажа уулархаг нютагта оршоно. Хойто хэһэгээр [[тайга]] болон [[тундра]] үргэлжэлжэ, түб хэһэгээр намаг балшагтай ой, урда хэһэгээр набшата ойн бүһэ бии.

=== Сагай бүһэ ===
[[Файл:RTZ9.png|left|75px]]
Хизгаар [[Владивостокын саг]]та хамаарна. Иимэһээ Дэлхэйн координировалһан сагһаа 10 ([[UTC+10]]), Москвагийнхаас (MSK+7) 7 сагаар түрүүлдэг. 
<div style="clear:left"></div>

=== Уларил ===
Хойноһоо урагша уларилынь хубилагдадаг. Тиигэ хадаа баһа далайтай ойро, газарай байралалһаа шалтагаална. Саһа багатай, хахир, ута үбэл үргэлжэлнэ. Нэгэдүгээр һарада дундажаар урда газарта -22 ° C, хойто газарта -40 ° C, эрье газараа тус бүри -18 ° C, -24 ° C хүйтэн байдаг. Эгээн хүйтэндээ -50 ° C хүрэнэ. Зуниинь халуун, шииглиг. Долоодугаар һарада урда нютагаараа дундажаар +20 ° C, хойто нютагаараа дундажаар +15 ° C дулаан.

== Хүн зон ==
Эгээн томо хотонь Хабаровск (577 400) болон [[Амартахи Комсомольск]] (263 900).<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2011/year/year2011.rar «Оросой бүридхэлэй жэл дэбтэр», 2011 он. 4-дүгээр таһаг. Хүн зон. 4.4 жагсаалта 100 мянганһаа хүн зон олонтой хото]</ref>

Арад түмэнэй талаар [[ородууд]] диилэнхи тооной арад түмэн болоно. [[2010 он]]ой хүн зоной тоосоогой ёһоор эгээн томо арад түмэд иимэ байгаа:<ref name="ОХУ-2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm 2010 оной Бүхыорос хүн зоной  тоосоогой албан ёһоной сахим газар. Бүхыорос хүн зоной тоосоогой үрэ дүн тухай мэдээсэгэй зүйл]</ref> 
* [[Ородууд]]: 88,1 %
* [[Украиншууд]]: 2,0 %
Хизаарта үсөөн хуби бүридэдэг олон уугуул түрэл арад зодшье ажаһуудаг:
* [[Нанайшууд]]: 11 009 (0,8 %)
* [[Хамнигад]]: 4101 (0,3 %)
* [[Улчууд]]: 2621 (0,2 %)
* [[Нивхууд]]: 2149 (0,2 %)
* [[Эвенүүд]]: 1128 (0,1 %)
* [[Үдэгэйнүүд]]: 620
* [[Негидалшууд]]: 480
* [[Оротон]]: 441

== Зураг ==
[[Файл:Khabarovsk Lenin Square.jpg|thumb|center|350px|[[Хабаровск]] хотодохи Ленинэй талмай]]

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Хабаровскын хизаар]]
[[Категори:Алас Дурнын холбооной тойрог]]