# Ваймарай бүгэдэ найрамдаха улас
Ваймарай бүгэдэ найрамдаха улас (герман: Weimarer Republik), албан ёһоор Германиин Гүрэн (герман: Deutsches Reich) гээшэ 1918 оной Ноябриин хубисхалай үрэ дүндэ байгуулһан Германиин арадшалһан юрэнхылэгшын— парламентын засаглалтай холбоото бүгэдэ найрамдаха улас юм. Ваймарай бүгэдэ найрамдаха уласай хуулиин ёһоной тулгуур болбол Ваймар хотодо һууһан Германиин үндэһэтэнэй үндэһэн хуулиин шуулганай зохёогдоһон 1919 оной үндэһэн хуули байгаа. Үнэндөө Ваймарай бүгэдэ найрамдаха улас 1933 ондо Германида фашис диктатура байгуулһанай үрэ дүндэ үгы болобо.
1918 оной 11 һарын 9-дэ Берлиндэ дунда зэргын социалист Фридрих Эбертын ударидаһан бүгэдэ найрамдаха улас тунхаглагдаһан байгаа. Үндэһэн хуулиие зүбшөөрһэн Үндэһэн хуулиин шуулганай түрүүшын зүблөөн 1919 оной 1 һарада Ваймарда үнгэрбэ. Эбертые гүрэнэйнгөө түрүүшын юрэнхылэгшээр (1919-1925) һунгаба. Тэрэнэй һүүлдэ Һинденбург (1925-1934) гүрэнэй юрэнхылэгшэ болобо. 
Шэнэ бүгэдэ найрамдаха улас бараг тэрэ дары Германиин нютаг дэбисхэрые алдаха, абрага ехэ репараци түлэхэ гэхэ мэтэ Версалиин хэрээгэй үрэ дүндэ бии болоһон бэрхэшээлтэй мүргэсэлдэбэ. Тэрэ ушарһаа 1920 ондо засагай түргөөр дарагдаһан Капп-путч болобо. Репарации түлэбэриин дарамта дээрэһээ марка гэнтэ унажа, 1923 ондо компенсациин орондо Франци болон Бельги Рурые эзэмдэбэ. Баварида баруун экстремистүүд (тэрэ дунда Һитлер ба Людендорф) хүсөөр засагые булаан абаха туршалга хэбэ. 
Густав Штреземан улас ороной харисангы тогтоборитой байдалда хүрэжэ, германшуудта өөрынгөө шадалда этигэлые түрүүлжэ шадаһан. Дауэсэй түлэблигые репарациин түлбэриие барагдуулаад, Франци Рурһээ сэрэгүүдые татан абаа. Дауэсэй түлэб һүүлдэ 1929 оной Янгын түлэб байгаа. Герман үндэһэтэнэй намай шамарланги санхүүгэй болон ажаүйлэдбэриин бүлэгүүд Һитлерэй нацис намтай холбоо баряад нэгэдэжэ, парламентын томо коалици бии болгобо. Юрэнхэлыгшын һунгуулиин үедэ 1932 ондо Һитлер 13 шахуу сая һанал абаһаншье һаа, Һинденбург дахин юрэнхылэгшэ болобо. 1933 ондо Һинденбург Һитлерые канцлерээр болгобо. Райхстагай гал түймэрэй һүүлдэ Һитлер 1933 оной 2 һарын 28-да онсогой байдалые зарлаад, Һинденбургэй 1934 ондо наһа бараһанай дараа юрынхылэгшын тушаалые өөртөө олгожо «Гурбадугаар райхые» тунхаглаба.

Ваймарай бүгэдэ найрамдаха улас
{{Түүхын улас
 |буряад_нэрэ                 = Германиин Гүрэн
 |уугуул_нэрэ             = Deutsches Reich
 |статус                   = [[Бүгэдэ найрамдаха улас]]
 |дуулал                     = ''[[Германшуудай дуулал]]''<br /><center>[[File:National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg]]</center>
 |туг                     = Flag_of_Germany_(3-2_aspect_ratio).svg
 |тугай_бэшэлгэ           = [[Германиин туг|Туг]]
 |һүлдэ                     = Wappen Deutsches Reich (Weimarer Republik).svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = [[Германиин һүлдэ|Һүлдэ]]
 |газарай_зураг                    = Weimar_Republic_1930.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = Германи 1930 ондо
 |type_before              = 
 |p1=Германиин эзэнтэ гүрэн
 |flag_p1=Flag of Germany (1867–1919).svg
 |байгуулга               = 1918
 |усадхалга            = 1933
 <!-- |type_after               = если этот параметр присутствует в шаблоне,
то необходимо указать примерно следующее: «Государства после распада…»,
иначе удалите его, автоматически будет указано: «Преемники».-->
 |s1 = Нацис Германи
 |flag_s1 = Flag_of_the_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg
 |уряа                    =
 |ниислэл                  = [[Берлин]]
 |хэлэн                     = [[Герман хэлэн|герман]]
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   = [[Германиин марка|саарһанай марка]] (1919—1923)<br />[[Германиин марка|рентын марка]] (1923 онһоо)<br />[[Германиин марка|райхсмарка]] (1924—1933)
 |дополнительный_параметр  = 
 |содержимое_параметра     = 
 |газар_нютаг                  = 468 787 км² (1925)
 |хүн_ама                = 66 027 000 (1933)
 |обог_удам                 =
 |тэргүүнэй_тушаал=Гүрэнэй юрэнхылэгшэ
 |тэргүүн1=[[Фридрих Эберт]]
 |тэргүүн_үе1=1919—1925
 |тэргүүн2=[[Пауль фон Һинденбург]]
 |тэргүүн_үе2=1925—1934
 |шажан                  = 
}}
'''Ваймарай бүгэдэ найрамдаха улас''' ({{lang-de|Weimarer Republik}}), албан ёһоор '''Германиин Гүрэн''' ({{lang-de|Deutsches Reich}}) гээшэ 1918 оной [[Ноябриин хубисхал]]ай үрэ дүндэ байгуулһан [[Германи|Германиин]] [[арадшалал|арадшалһан]] [[юрэнхылэгшын]]— [[парламент]]ын засаглалтай [[Холбоото улас|холбоото]] [[бүгэдэ найрамдаха улас]] юм. Ваймарай бүгэдэ найрамдаха уласай хуулиин ёһоной тулгуур болбол [[Ваймар]] хотодо һууһан Германиин үндэһэтэнэй үндэһэн хуулиин шуулганай зохёогдоһон [[Ваймарай үндэһэн хуули|1919 оной үндэһэн хуули]] байгаа. Үнэндөө Ваймарай бүгэдэ найрамдаха улас 1933 ондо Германида [[Нацис Германи|фашис диктатура]] байгуулһанай үрэ дүндэ үгы болобо.

1918 оной 11 һарын 9-дэ [[Берлин]]дэ дунда зэргын социалист [[Фридрих Эберт]]ын ударидаһан бүгэдэ найрамдаха улас тунхаглагдаһан байгаа. Үндэһэн хуулиие зүбшөөрһэн Үндэһэн хуулиин шуулганай түрүүшын зүблөөн 1919 оной 1 һарада Ваймарда үнгэрбэ. Эбертые гүрэнэйнгөө түрүүшын юрэнхылэгшээр (1919-1925) һунгаба. Тэрэнэй һүүлдэ [[Пауль фон Һинденбург|Һинденбург]] (1925-1934) гүрэнэй юрэнхылэгшэ болобо. 

Шэнэ бүгэдэ найрамдаха улас бараг тэрэ дары Германиин нютаг дэбисхэрые алдаха, абрага ехэ репараци түлэхэ гэхэ мэтэ [[Версалиин хэрээ]]гэй үрэ дүндэ бии болоһон бэрхэшээлтэй мүргэсэлдэбэ. Тэрэ ушарһаа 1920 ондо засагай түргөөр дарагдаһан [[Капп-путч]] болобо. Репарации түлэбэриин дарамта дээрэһээ марка гэнтэ унажа, 1923 ондо компенсациин орондо [[Франциин гурбадугаар бүгэдэ найрамдаха улас|Франци]] болон [[Бельги]] [[Рур]]ые эзэмдэбэ. Баварида баруун экстремистүүд (тэрэ дунда [[Адольф Һитлер|Һитлер]] ба [[Эрих Людендорф|Людендорф]]) [[Пивын путч|хүсөөр засагые булаан абаха туршалга хэбэ]]. 

[[Густав Штреземан]] улас ороной харисангы тогтоборитой байдалда хүрэжэ, германшуудта өөрынгөө шадалда этигэлые түрүүлжэ шадаһан. Дауэсэй түлэблигые репарациин түлбэриие барагдуулаад, Франци Рурһээ сэрэгүүдые татан абаа. Дауэсэй түлэб һүүлдэ 1929 оной Янгын түлэб байгаа. Герман үндэһэтэнэй намай шамарланги санхүүгэй болон ажаүйлэдбэриин бүлэгүүд Һитлерэй [[Үндэһэтэнэй социалис Герман ажалшадай нам|нацис намтай]] холбоо баряад нэгэдэжэ, парламентын томо коалици бии болгобо. Юрэнхэлыгшын һунгуулиин үедэ 1932 ондо Һитлер 13 шахуу сая һанал абаһаншье һаа, Һинденбург дахин юрэнхылэгшэ болобо. 1933 ондо Һинденбург Һитлерые канцлерээр болгобо. [[Райхстаг]]ай гал түймэрэй һүүлдэ Һитлер 1933 оной 2 һарын 28-да онсогой байдалые зарлаад, Һинденбургэй 1934 ондо наһа бараһанай дараа юрынхылэгшын тушаалые өөртөө олгожо [[Нацис Германи|«Гурбадугаар райхые»]] тунхаглаба.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Германиин түүхэ]]