# Хубилай хаан
Хубилай хаан (ᠬᠤᠪᠢᠯᠠᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ, 1215 оной 9 сарын 23 - 1294 оной 2 сарын 18) хадаа 1260-1294 ондо Монголой эзэнтэ гүрэнэй табадугаар ехэ хаан байһан болон Дурна Азидахи Юань гүрэниие үндэһэлэгшэ юм. Хубилай хаан Чингис хаанай одхон хүбүүн Тулуй, Хэрэйдэй Сорхагтани Бэхи хоерой хүбүүн байгаа. Эгээн томо аха Мүнхэ хааниие наһа бараһанай һүүлдэ 1260 ондо Ехэ Монгол Уласай хаан ширээниие эзэлхээр Харахорумда ерэжэ, өөрын дүү Аригбүхэтэй тэмсэлдэһэн. 1264 ондо Аригбүхые ялаһан болоод тэрэнэй энэ илалтань эзэнтэ гүрэнэй нэгэдэлые үгы болгоһон гэжэ болоно. Гэһэн хэдышье Хубилай хаан Юань уласые бии болгожо, Алтан ордоной улас, Ил Хан улас, Сагадайн уласые захиргаандаа оруулһан юм. Тэрэнэй энэ ноёрхолдо Номгон далайһаа Дунай мүрэн хүрэтэр, Хойто мүльһэн далайһаа Энэдхэгэй далай хүрэтэрхи дэлхэйн хуурай газарай табанай нэгэ хуби багтажа байба. 1271 ондо Хубилай хаан Юань уласые байгуулһан болоод тухайн үедэ тэрэнэй захиргаанда Монгол, Түбэд, Дурна Түркестан, Хойто Хитад, Урда Хитадай ехэнхи хэһэг болон зарим нэгэн эзэлэгдэһэн газар нютаг оршожо байба. 1279 ондо урда Сүн уласые амжалтатай усадхаһанаар Хубилай бүхы Хитадые эзэлэн һууһан түрүүшын Хитад бэшэ угсаанай хаан болобо. Тэрэ 1260 онһоо хойшо шэнэ байлдан дахуулалые бии болгоһон Монгол хаан байгаа. Монголой эзэнтэ гүрэнээр аялһан Марко Поло Хитадта зошолһон болоод тэрэнэй аялгын уламһаа Хубилай хаан Европодо домог болоһон юм.
1. 1 2  Большая российская энциклопедия — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.
3. 1 2  Энциклопедия Брокгауз


Хубилай хаан
{{Хаан
|name            =Хубилай хаан<br />{{mongolUnicode|ᠬᠤᠪᠢᠯᠠᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ|h}}
|title           =[[Ехэ Монгол Улас|Ехэ Монгол Уласай]] [[Ехэ Юань Улас|Юань гүрэнэй]] ехэ хаан
|reign           =1260 оной 5 һарын 5 – 1271 оной 12 һарын 17 (Ехэ Монгол Улас)<br />1271 оной 12 һарын 18 - 1294 оной 2 һарын 18 (Юань улас)
|coronation      =1260
|othertitles     =Сэсэн хаан 
|full name       =Хубилай хаан 
|predecessor     =[[Мүнхэ хаан]]
|successor       =[[Үлзытэ Түмэр хаан]] 
|suc-type        =Юань гүрэнэй хаан, Чингимиин хүбүүн<ref>[http://origo.mn/index.php?z=/0/0/1887/142/ Origo.mn - Алтан ургийн ариун салаа]</ref>
|heir            =Түмэр хаан
|queen           =[[Чаби хатан]]<br/> [[Намбуй хатан]]
|consort         =
|issue           =Доржо, Мангал, Чингим, Номгон
|royal house     =Боржигин
|dynasty         =[[Ехэ Монгол Улас]], [[Ехэ Юань Улас]]
|father          =[[Тулуй]]
|mother          =[[Сорхагтани Бэхи]]
|place of death  = [[Бээжэн|Ханбалиг]]
|date of burial  =
|place of burial =
|}}
'''Хубилай хаан''' ({{mongolUnicode|ᠬᠤᠪᠢᠯᠠᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ|h}}, [[1215 он]]ой [[9 сарын 23]] - [[1294 он]]ой [[2 сарын 18]]) хадаа 1260-1294 ондо [[Ехэ Монгол Улас|Монголой эзэнтэ гүрэнэй]] табадугаар ехэ хаан байһан болон [[Дурна Ази]]дахи [[Ехэ Юань Улас|Юань гүрэниие]] үндэһэлэгшэ юм. Хубилай хаан [[Чингис хаан]]ай одхон хүбүүн [[Тулуй]], [[Хэрэйд]]эй [[Сорхагтани Бэхи]] хоерой хүбүүн байгаа. Эгээн томо аха [[Мүнхэ хаан]]иие наһа бараһанай һүүлдэ 1260 ондо [[Ехэ Монгол Улас]]ай хаан ширээниие эзэлхээр [[Харахорум]]да ерэжэ, өөрын дүү [[Аригбүхэ]]тэй тэмсэлдэһэн. 1264 ондо Аригбүхые ялаһан болоод тэрэнэй энэ илалтань эзэнтэ гүрэнэй нэгэдэлые үгы болгоһон гэжэ болоно. Гэһэн хэдышье Хубилай хаан Юань уласые бии болгожо, [[Алтан Ордон|Алтан ордоной улас]], [[Ил Хан]] улас, [[Сагадайн улас]]ые захиргаандаа оруулһан юм. Тэрэнэй энэ ноёрхолдо Номгон далайһаа Дунай мүрэн хүрэтэр, Хойто мүльһэн далайһаа Энэдхэгэй далай хүрэтэрхи дэлхэйн хуурай газарай табанай нэгэ хуби багтажа байба. 1271 ондо Хубилай хаан Юань уласые байгуулһан болоод тухайн үедэ тэрэнэй захиргаанда Монгол, [[Түбэд]], Дурна Түркестан, Хойто Хитад, Урда Хитадай ехэнхи хэһэг болон зарим нэгэн эзэлэгдэһэн газар нютаг оршожо байба. 1279 ондо урда [[Сүн улас]]ые амжалтатай усадхаһанаар Хубилай бүхы [[Хитад]]ые эзэлэн һууһан түрүүшын Хитад бэшэ угсаанай хаан болобо. Тэрэ 1260 онһоо хойшо шэнэ байлдан дахуулалые бии болгоһон Монгол хаан байгаа. Монголой эзэнтэ гүрэнээр аялһан [[Марко Поло]] Хитадта зошолһон болоод тэрэнэй аялгын уламһаа Хубилай хаан [[Европо]]до домог болоһон юм.

[[Категори:Ехэ Монгол Улас]]