# Познань
По́знань (польшоор Poznań [ˈpɔznaɲ], герман: Posen) — баруун Польшын түб хэһэгтэ Варта мүрэнэй эрье дээрэ байрладаг хото, Ехэ Польшо можын засаг захиргаанай түб. Хүн зоной талаар Польшын табадахи томо хото мүн (2016 оной байдалаар 542 348 ажаһуугшадтай)
Мүнөө үдэр Познань хадаа Польшын томо наймаанай, ажаүйлэдбэриин болон һуралсалай түб юм. Машина бүтээлэгын, хүнэһэнэй, резинын, үнэртэ уһанай, шэлэй ба хүнгэн ажаүйлэдбэриин һалбарнууд хүгжөөһэн байна. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал, дээдэ һургуули, анагааха ухаанай академи, театрнүүд (энэ тоодо дууриин театр) бии; жэл бүри уласхоорондын яармагууд болоно. Хотын суурхаһан үзэсхэлэнтэ юумэнүүд хадаа — Үндэһэтэнэй ба Археологиин музейнүүд.

## Түүхэ
Познань хадаа — Польшын эгээн хуушан хотонуудай нэгэн, Ехэ Польшын эгээн хуушан. Хаанай ордон гээшэ — XIII зуун жэлдэ байгуулһан Польшын хаашуулай эгээн хуушан һууса юм. Гэгээн Пётр ба Павелэй кафедратай собор сүмэ болобол — гүрэнэйнгөө эгээн хуушан сүмэ мүн. Хотодо уран барилгын дурасхалнууд элдэб: готикын костёлнууд, Ренессанс үеын маягай хотын захиргаан (XIII—XVI зуун жэл), XVI—XIX зуун жэлэй байшанууд.
1848 онһоо 1920 он хүрэтэр Ехэ Познань гүнлигэй орондо байгуулһан Пруссиин Познань можын засаг захиргаанай түб байгаа.
Тиимэшье тус хото Ехэ Польшо гэһэн түүхын бүһэ нютагай шухала засаг захиргаанай ба түүхын түб хэбээр байна. Харин XIX зуунда (1815—1919) тус хото прусс хаан титимэй Ехэ Познань гүнлигэй ниислэл байгаад, 1870 оной һүүлдэ — Германиин эзэнтэ гүрэнэй Позен можын ниислэл. 1918—1919 ондо болоһон Познаниин буһалгаанай үрэ дүндэ Познань Хоёрдугаар Польшо Уласай бүридэлдэ оролсобо. 1939 оной 9 һарын 10-да герман сэрэгүүд хотые эзэлжэ Райхда нэмэжэ оруулба. 1944 оной 5 һарын 29-дэ англи-америкын авиациин добтолгын үедэ хото ехээр гэмтэбэ.
1945 оной 2 һарын 23-да 8-дахи гвардейн, 69-дэхи ба 1-дэхи гвардейн танкын армиин зүблэлтэ сэрэгүүд Познаниие абаба. Дайнай үедэ хотын байшан барилгануудай 55% ехээр гэмтэн һандаба. 
1956 ондо Познаньдо Бүгэдэ Найрамдаха Польшо Арад Уласай эзэрхүү коммунис засагта эсэргүү польшын арадай буһалгаан (мүн Познаниин зургадугаар һарын үйлэ ябадал, польшоор Poznański Czerwiec) болобо.

## Аха дүү хотонууд
- Ассен (Нидерл. Assen), Нидерланд
- Брно (чехи: Brno), Чехи
- Һанновер (герман: Hannover), Германи
- Дьёр (унгараар Győr), Унгар
- Наблус (Араб: نابلس), Палестинын үндэһэтэнэй захиргаан
- Ноттинһемшир (англи: Nottinghamshire), Ехэ Британи
- Пловдив, Болгар
- Посуэло-де-Аларкон (испан: Pozuelo de Alarcón), Испани
- Ренн (француз: Rennes), Франци
- Толидо (англи: Toledo), Оһайо, АНУ
- Шэньчжэнь (Хитад: 深圳; пиньинь: Shēnzhèn), Хитад Улас
- Харьков, Украина
- Ювяскюля (фин. Jyväskylä), Финланд


Познань
{{Нютаг
|нэрэ                    = Познань
|албан_нэрэ                    = Познань ниислэл хото
|type       = хошуун
|анхаарха_нэрэ           = {{lang-pl|Miasto Stołeczne Poznań}}
|image_flag             = POL Poznań flag.svg
|flag_size              = 140px
|image_seal             = POL Poznań COA.svg
|seal_size              = 80px
|image_skyline          = Poznań 1.jpg
|image_map              = Poznan Mapa1.png
|map_caption            = Польшо дахи Познаниин байршалга
|latd= 52|latm= 13|lats= 56|latNS=N
|longd= 21|longm= 0|longs= 30|longEW=E
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = {{flagicon|Poland}} [[Польшо]]
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    = Можо
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   = [[Файл:POL województwo wielkopolskie flag.svg|22px]] [[Ехэ Польшо]]
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = Хошуун
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = '''Познань'''
|гурбадугаар_зэрэгэй_нэгэжэ  = Хороон (42)
|гурбадугаар_зэрэгэй_нютаг = Нэрэ бүхы 42 хороон
|нютагай_түбые_юу_гэхэ     = 
|нютагай_түб               = 
|газар_нютаг            = 262 км²<ref name=GUS>{{cite web|url=http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2016-r-,7,13.html|title=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 r.|publisher=Główny Urząd Statystyczny|date=2016-07-22|accessdate=2016-11-04|lang=pl}}</ref>
|газарай_байса            = д.т.д. 60-154 м
|хүн_ама                 = 2016 ондо {{decrease}}542 348 хүн<ref name=GUS/>
|хүн_ама_үмэнэхэ           = 
|хүн_ама_тоол            = 
|хүн_ама_тоос            = 
|хүн_ама_бүүгэнэрэл       = 
|нягтрал            = 
|арад_түмэн              = 
|сугаараа               = 
|даргые_юу_гэхэ          = 
|даргын_нэрэ             = 
|түүхын_он              = 
|түүхын_үйлэ             = 
|түүхын_он1             =
|түүхын_үйлэ1            = 
|түүхын_он2             = 
|түүхын_үйлэ2            = 
|байгуулагша            = 
|сагай_бүһэ             = Түб Европын саг
|телефоной_код          = (+48) 61
|шууданай_индекс      = 
|utc_offset             = +1
|автомашин_дугаар       = 
|website                = [http://poznan.pl/ poznan.pl] (польшоор)
|тэмдэглэл              = 
}}
'''По́знань''' ({{lang-pl|Poznań}} {{IPA|[ˈpɔznaɲ]}}, {{Lang-de|Posen}}) — баруун [[Польшо|Польшын]] түб хэһэгтэ [[Варта мүрэн|Варта мүрэнэй]] эрье дээрэ байрладаг [[хото]]<ref>В отличие от города [//ru.wikipedia.org/wiki/Торунь Торуня], где родовая принадлежность названия в русском и польском языках совпадает, «Познань» в русском языке — существительное женского рода, а в польском — мужского: см. </ref>, [[Ехэ Польшо можо|Ехэ Польшо можын]] засаг захиргаанай түб. Хүн зоной талаар Польшын табадахи томо хото мүн ([[2016 он|2016]] оной байдалаар 542 348 ажаһуугшадтай)

Мүнөө үдэр Познань хадаа Польшын томо наймаанай, ажаүйлэдбэриин болон һуралсалай түб юм. Машина бүтээлэгын, хүнэһэнэй, резинын, үнэртэ уһанай, шэлэй ба хүнгэн ажаүйлэдбэриин һалбарнууд хүгжөөһэн байна. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал, дээдэ һургуули, анагааха ухаанай академи, театрнүүд (энэ тоодо [[Дуури|дууриин]] театр) бии; жэл бүри уласхоорондын [[Яармаг|яармагууд]] болоно. Хотын суурхаһан үзэсхэлэнтэ юумэнүүд хадаа — Үндэһэтэнэй ба Археологиин музейнүүд.

== Түүхэ ==
Познань хадаа — Польшын эгээн хуушан хотонуудай нэгэн, Ехэ Польшын эгээн хуушан. Хаанай ордон гээшэ — XIII зуун жэлдэ байгуулһан Польшын хаашуулай эгээн хуушан һууса юм. Гэгээн Пётр ба Павелэй кафедратай собор сүмэ болобол — гүрэнэйнгөө эгээн хуушан сүмэ мүн. Хотодо уран барилгын дурасхалнууд элдэб: готикын костёлнууд, [[Һэргэн мандалтын үе|Ренессанс]] үеын маягай хотын захиргаан (XIII—XVI зуун жэл), XVI—XIX зуун жэлэй байшанууд.

1848 онһоо 1920 он хүрэтэр Ехэ Познань гүнлигэй орондо байгуулһан [[Прусси|Пруссиин]] Познань можын засаг захиргаанай түб байгаа<ref name="Викитека ЭСБЕ">{{ВТ-ЭСБЕ|Познань, город}}</ref>.
[[Файл:Poznan_10-2013_img10_Town_hall.jpg|слева|мини|150x150пкс|Познань хотын захиргаанай байшан]]
Тиимэшье тус хото Ехэ Польшо гэһэн түүхын бүһэ нютагай шухала засаг захиргаанай ба түүхын түб хэбээр байна. Харин XIX зуунда (1815—1919) тус хото прусс хаан титимэй Ехэ Познань гүнлигэй ниислэл байгаад, 1870 оной һүүлдэ — [[Германиин эзэнтэ гүрэн|Германиин эзэнтэ гүрэнэй]] Позен можын ниислэл. 1918—1919 ондо болоһон Познаниин буһалгаанай үрэ дүндэ Познань Хоёрдугаар Польшо Уласай бүридэлдэ оролсобо. 1939 оной 9 һарын 10-да герман сэрэгүүд хотые эзэлжэ [[Нацис Германи|Райхда]] нэмэжэ оруулба. 1944 оной 5 һарын 29-дэ англи-америкын авиациин добтолгын үедэ хото ехээр гэмтэбэ.

1945 оной 2 һарын 23-да 8-дахи гвардейн, 69-дэхи ба 1-дэхи гвардейн танкын армиин [[Улаан арми|зүблэлтэ сэрэгүүд]] Познаниие абаба. Дайнай үедэ хотын байшан барилгануудай 55% ехээр гэмтэн һандаба<ref>''Barbara Bielawna.''&#x20;</ref>. 

1956 ондо Познаньдо [[Бүгэдэ Найрамдаха Польшо Арад Улас|Бүгэдэ Найрамдаха Польшо Арад Уласай]] эзэрхүү коммунис засагта эсэргүү польшын арадай буһалгаан (мүн Познаниин зургадугаар һарын үйлэ ябадал, {{lang-pl|Poznański Czerwiec}}) болобо.

== Аха дүү хотонууд ==
<div style="column-count: 2;" class="">

* [[Файл:Flag_of_the_Netherlands.svg|20x20пкс]] [[Ассен]] ({{Lang-nl|Assen}}), [[Нидерланд]]
* [[Файл:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|20x20пкс]] [[Брно]] ({{lang-cs|Brno}}), [[Чехи]]
* [[Файл:Flag_of_Germany.svg|20x20пкс]] [[Һанновер]] ({{Lang-de|Hannover}}), [[Германи]]
* [[Файл:Flag_of_Hungary.svg|20x20пкс]] [[Дьёр]] ({{lang-hu|Győr}}), [[Унгар]]
* [[Файл:Flag_of_Palestine.svg|20x20пкс]] [[Наблус]] ({{lang-ar|نابلس}}), [[Палестинын үндэһэтэнэй захиргаан]]
* [[Файл:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20x20пкс]] [[Ноттингемшир|Ноттинһемшир]] ({{Lang-en|Nottinghamshire}}), [[Ехэ Британи]]
* [[Файл:Flag_of_Bulgaria.svg|20x20пкс]] [[Пловдив]], [[Болгари|Болгар]]
* [[Файл:Flag_of_Spain.svg|20x20пкс]] [[Посуэло-де-Аларкон]] ({{Lang-es|Pozuelo de Alarcón}}), [[Испани]]
* [[Файл:Flag_of_France.svg|20x20пкс]] [[Ренн]] ({{Lang-fr|Rennes}}), [[Франци]]
* [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|20x20пкс]] [[Толидо]] ({{Lang-en|Toledo}}), [[Оһайо]], [[Америкын Нэгэдэһэн Улас|АНУ]]
* [[Файл:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|20x20пкс]] [[Шэньчжэнь]] ({{zh-stp|s=|t=深圳|p=Shēnzhèn}}), [[Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас|Хитад Улас]]
* [[Файл:Flag_of_Ukraine.svg|20x20пкс]] [[Харьков]], [[Украина]]
* [[Файл:Flag_of_Finland.svg|20x20пкс]] [[Ювяскюля]] (фин. Jyväskylä), [[Финланд]]

</div>

== Зүүлтэ ==
{{Зүүлтэ}}

{{Польшын хотонууд}}

[[Категори:Польшын хотонууд]]