# Газарай дундада тэнгис
Газарай дундада тэнгис (монгол: Газрын дундад тэнгис — [Mare Mediterraneum] Error: {{Lang-xx}}: text has italic markup (help)-һаа гараһан байна) Атлантай далайн нэгэн тэнгис болоод хойто талаараа Европо, урда талаараа Африка, зүүн талаараа Ази түбигээр хүрээлэгдэнэ. Ниитэ талбайнь 2.5 сая км² болобош Атлантай далайтай зүбхэн 14 км үргэнтэй Гибралтарай хоолойгоор холбогдодог, үндэһэндээ эхэ газар дундын гэжэ хэлэжэ болохоор тэнгис юм. Улаан тэнгистэй Суэцэй һубагаар холбогдоно.
Эртэ үедэ уг тэнгисиинь түүниие тойрон оршон тогтоножо байһан эртэнэй Египет, Перси, Грек, Рома, Финики, Карфаген, Месопотами (Хоёр мүрэнэй хүндын) зэргэ олон эргэншэлүүдэй хоорондо худалдаа болон соёл дамжуулха гол зам байба.

## Нэрэ
Газарай дундада тэнгисэй англи хэлэн дэхи "Mediterranean" гэдэг нэрэнь латин хэлэнэй "mediterraneus" (газаруудай хоорондохо, дэлхэйн дундаха) гү, али газарай дундаха (medius, "дундаха" + terra, "газар", "дэлхэй") гэдэг үгэһээ гаралтай.
Газарай дундада тэнгисынь түүхэндэ янза бүриин нэрээр нэрэлэгдэжэ байһaниинь баримтуудһаа тодорхой байдаг. Жэшээнь Эртэнэй Ромашуудта бол латин хэлэнэй "Mare Nostrum" гү, али "Бидэнэй тэнгис" гэһэн удхатай нэрэлэгдэжэ байһан. Библиин номдо бол "Агуу ехэ тэнгис" эсэбэл "Баруун тэнгис" гэжэ гаража ерэдэг.
Оршон үеын Еврей хэлэндэ "הים התיכון" (ha-Yam ha-Tichon), эсэбэл "дундада тэнгис" гэжэ хэлэгдэдэг. Һүүлшынхиинь бол германи хэлэндэ "Mittelmeer" гэжэ хэлэдэгтэй нэгэ эжэл удха юм. Турк хэлэндэ бол "Akdeniz" гү, али "Сагаан тэнгис" хэмээхэ нэрэлэгдэдэг. Араб хэлэндэ бол "البحر الأبيض المتوسط (Al-BaHr Al-Abiad Al-Muttawasit)" гү, али "дундада сагаан тэнгис" гэгдэдэг.
Һүүлшын үедэ "The Med" гэжэ хэлэгдэжэ байгаань Газарай дундада тэнгис болон түүниие эрьен тойрон дахи газар нютагай талаар үдэр бүриин хөөрэн ярихадаа хэрэглэжэ бай тобшолһон нэршэл юм.

## Гол аралууд
- Зүүн хэһэг: Кипр, Родос, Крит
- Дунд хэһэг: Сицили, Мальта, Сардини, Корсика
- Баруун хэһэг: Балеарика


Газарай дундада тэнгис
{{Сүнхэрэг
| name               = Газарай дундада тэнгис 
| image              = [[File:Mediterranean Sea 16.61811E 38.99124N.jpg|250px]]
| caption            = Сансарай [[хэмэл дахуул]]һаа абаһан зураг
| image_bathymetry   =
| caption_bathymetry =
| coords             = {{Coord|35|N|18|E|region:XZ_type:waterbody_scale:25000000|display=inline,title}}
| type               = [[Тэнгис]]
| inflow             = 
| outflow            =
| catchment          =
| basin_countries    = {{hidden | fw1=normal | headerstyle=text-align:left
  | header  = 60 шахуу 
  | content = <div class="hlist hwrap">
* [[Албани]]
* [[Алжир]]
* [[Андорра]]
* [[Австри]]
* [[Беларусь]]
* [[Босни ба Герцеговина]]
* [[Болгари]]
* [[Бурунди]]
* [[Чад]]
* [[Конго]]
* [[Хорвати]]
* [[Кипр]]
* [[Чех]]и
* [[Египет]]
* [[Эритрей]]
* [[Этиоп]]
* [[Франци]]
* [[Гүрж]]
* [[Германи]]
* [[Гибралтар]]
* [[Грек Улаc|Грек]]
* [[Унгар]]
* [[Израиль]]
* [[Итали]]
* [[Кени]]
* [[Косово]] 
* [[Ливан]]
* [[Ливи]]
* [[Лихтенштайн]]
* [[Хойто Македони|Македони]]
* [[Мальта]]
* [[Молдави]]
* [[Монако]]
* [[Черногори]]
* [[Морокко]]
* [[Нигер]]
* [[Палестина]]
* [[Польш]]<ref>[http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf UNECE.indb<!-- Bot generated title -->]</ref>
* [[Румын]]и
* [[ОХУ]]
* [[Руанда]]
* [[Сан Марино]]
* [[Серби]]
* [[Словаки]]
* [[Словени]]
* [[Урда Судан]]
* [[Испани]]
* [[Судан]]
* [[Швейцари]]
* [[Сири]]
* [[Танзани]]
* [[Тунис]]
* [[Турк]]
* [[Уганда]]
* [[Украина]]
* [[Ватикан]]
</div>}}
| length         =
| width          =
| area           = 2500000 км<sup>2</sup>
| depth          = 1500 м
| max-depth      = 5267 м
| volume         = 3750000 км<sup>3</sup>
| residence_time = 80-100 years<ref name="Water Flow in Semienclosed Seaways">{{cite book|title=Invitation to Oceanography |first=Paul R. |last=Pinet |page=220 |publisher=Jones & Barlett Learning |year=2008 |isbn=0-7637-5993-7 |url=http://books.google.com/books?id=6TCm8Xy-sLUC&pg=PA220&lpg=PA220}}</ref>
| shore          =
| elevation      =
| frozen         =
| islands        = 3300+
| cities         =
| reference      =
}}

'''Газарай дундада тэнгис''' ({{lang-mn|Газрын дундад тэнгис}} — {{lang-la|''Mare Mediterraneum''}}-һаа гараһан байна) [[Атлантай далай]]н нэгэн [[тэнгис]] болоод хойто талаараа [[Европо]], урда талаараа [[Африка]], зүүн талаараа [[Ази]] [[түби газар|түби]]гээр хүрээлэгдэнэ. Ниитэ талбайнь 2.5 сая км² болобош Атлантай далайтай зүбхэн 14 км үргэнтэй [[Гибралтарай хоолой]]гоор холбогдодог, үндэһэндээ эхэ газар дундын гэжэ хэлэжэ болохоор тэнгис юм. [[Улаан тэнгис]]тэй [[Суэцэй һубаг]]аар холбогдоно.

Эртэ үедэ уг тэнгисиинь түүниие тойрон оршон тогтоножо байһан [[эртэнэй Египет]], Перси, Грек, Рома, Финики, Карфаген, Месопотами (Хоёр мүрэнэй хүндын) зэргэ олон [[эргэншэл]]үүдэй хоорондо худалдаа болон соёл дамжуулха гол зам байба.

== Нэрэ ==
Газарай дундада тэнгисэй [[англи хэлэн]] дэхи "Mediterranean" гэдэг нэрэнь [[латин хэлэн]]эй "mediterraneus" (''газаруудай хоорондохо, дэлхэйн дундаха'') гү, али газарай дундаха (medius, "дундаха" + terra, "газар", "дэлхэй") гэдэг үгэһээ гаралтай.

Газарай дундада тэнгисынь [[түүхэ]]ндэ янза бүриин нэрээр нэрэлэгдэжэ байһaниинь баримтуудһаа тодорхой байдаг. Жэшээнь [[Эртэнэй Рома]]шуудта бол латин хэлэнэй "Mare Nostrum" гү, али "Бидэнэй тэнгис" гэһэн удхатай нэрэлэгдэжэ байһан. [[Библи]]ин номдо бол "Агуу ехэ тэнгис" эсэбэл "Баруун тэнгис" гэжэ гаража ерэдэг.

Оршон үеын [[Еврей хэлэн]]дэ "הים התיכון" (ha-Yam ha-Tichon), эсэбэл "дундада тэнгис" гэжэ хэлэгдэдэг. Һүүлшынхиинь бол [[германи хэлэн]]дэ "Mittelmeer" гэжэ хэлэдэгтэй нэгэ эжэл удха юм. [[Турк хэлэн]]дэ бол "Akdeniz" гү, али "Сагаан тэнгис" хэмээхэ нэрэлэгдэдэг. [[Араб хэлэн]]дэ бол "البحر الأبيض المتوسط (Al-BaHr Al-Abiad Al-Muttawasit)" гү, али "дундада сагаан тэнгис" гэгдэдэг.

Һүүлшын үедэ "The Med" гэжэ хэлэгдэжэ байгаань Газарай дундада тэнгис болон түүниие эрьен тойрон дахи газар нютагай талаар үдэр бүриин хөөрэн ярихадаа хэрэглэжэ бай тобшолһон нэршэл юм.

== Гол аралууд ==
* Зүүн хэһэг: [[Кипр]], [[Родос]], [[Крит]]
* Дунд хэһэг: [[Сицили]], [[Мальта]], [[Сардини]], [[Корсика]]
* Баруун хэһэг: [[Балеарика]]

== Холбооһон ==
{{commons|Mediterranean Sea}}
* [http://www.greenpeace.org/lebanon/en Greenpeace campaign "Defending Our Mediterranean": Threats, Solutions and Photo Petition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012215746/http://www.greenpeace.org/lebanon/en/ |date=2007-10-12 }}
* [http://www.planbleu.org/indexUK.html Planblue - Environment and Development in the Mediterranean Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070624013630/http://www.planbleu.org/indexUK.html |date=2007-06-24 }}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Тэнгисүүд]]