# Ченнай
Ченнай (1996 он болотор — Мадрас, тамилаар சென்னை), Урда Энэдхэгтэ Бенгалиин булангай эрьедэ байрладаг хото болон томо уһанай боомто. Тамилнад можо уласай засаг захиргаанай түб мүн. Энэдхэгэй зургаадахи томо хото. Хүн зониинь 4,5 сая. ажаһуугшад (2009), хотын захатай тоолобол 7,3 сая ажаһуугшад.
Томо үйлэдбэрилгын, наймаанай-санхүүгэй болон соёлой түб. Шухала тээбэриин уулзабари. Ченнайн уһанай боомто хэмэл гаваньтай, ашаанай эрьелтын талаар Энэдхэгэй гурбадахи томо уһанай боомто. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Нэхэмэлэй (хүбэн саарһанай), машина бүтээлгын болон металл эдлэл үйлэдбэрилхэ, хүнэһэнэй, тамхиин, арһанай үйлэдбэрилгэ; газарай тоһо болбосорол болон газарай тоһоной хими.
Энэдхэгэй эгээ хуушан дээдэ һургуулинуудай нэгэн болохо Мадрасай дээдэ һургуули (1857), тоогой ухаанай, түүхэй эдэй нөөсын, анагааха ухаанай эрдэм шэнжэлгын хүреэлэнтэй. Киностудитай. Энэдхэгэй газар зүйн бүлгэм хадаа Урда Энэдхэгэй газар зүйн шэнжэлгын томо түб юм. Калакшетра хүгжэмэй болон хатарай академи. Гүрэнэй музей (1846), Үндэһэтэнэй уран һайханай галерей, түүхын музей.

## Түүхын найруулан бэшэлгэ
Ченнай хото 1639 ондо Мадраспатна (тамилаар மதராசபட்டினம்) гэһэн загаһашан тосхоной байрада Англиин Зүүн Энэдхэгэй компаниин фактореор (Форт Сент-Джордж) байгуулагданхай (Калькутта болон Мумбайһаа түрүүн). XVIII зуун жэлдэ Ченнай (тэрэ сагта — Мадрас) Урда Энэдхэгтэхи англиин булимтаралай бааза болобо. Колониин үедэ эндэ Мадрасай можын амбан сайдай резиденци байгаа. 1947 ондо Энэдхэг тусгаар амяарлан тогтоһоной һүүлдэ Мадрас можо уласай (1969 онһоо хойшо — Тамилнад можо улас) засаг захиргаанай түб болобо.
1996 ондо Мадрас Энэдхэгэй урда хэһэгэй хаанай нэрэмжээр Ченнай шэнээр нэрлэгдэһэн байгаа.

## Уран барилга ба суурхаһан юумэнүүд
Ченнай Бенгалиин булангай үргэн эрье шадарай набтар газараар болон Бенгалиин булангай 19 км утаашань нэмжынэ. Энэ эрьегэй ехэнхи хэһэг элһэтэ пляж (Марина), Азида эгээн ута пляжуудай нэгэн. байрын болон арилжаанай кварталнууд болон паркууд ба сэсэрлигүүд.
Ченнайн уран барилгада британиин колониин хэб маягай нүлөө ехэтэй. Хотын хойто эрье шадарай хэһэгтэ уһанай боомто хажууда арилжаанай түб байна, энэһээ баруун тээшэ Перамбур дүүргэ, уһанай боомтоһоо урда тээшэ — Зүүн Энэдхэгэй компаниин бариһан хуушан англиин Сент-Джордж форт (1653). Мүнөө үедэ бэхилэлтэдэ Тамилнад можо уласай засагай газарай резиденци болон музей.
Ченнайда энэдхэгэй шажанай сүмэнүүд олон: Шивын сүмэ, Партхасаратхи сүмэ (VIII зуун жэл) гэхэ мэтэ. Гэгээн Апостол Фомын католик кафедратай собор сүмэдэ (1504) Энэдхэгэй арад дунда апостол Фомын шарил байдаг гэжэ тоосоно. Мария охиной церковь (1678—80 он) — Энэдхэгэй түрүүшын англикан шажанай церковь. Мадрасай дээдэ һургуулиин (1857), Блаватская нэрэмжэтэ уласхоорондын теософиин түбэй байшан.
Ченнай хотын хажууда Бенгалиин булангай Махабалипурам сүмын комплекс (тамилаар மாமல்லபுரம், VII—VIII зуун жэл).

Ченнай
{{Нютаг
|албан_нэрэ = Ченнай
|ямар_янзын_нутаг       = хото
|анхаарах_нэр           = {{lang-ta|சென்னை}}
|image_flag             = 
|flag_size              = 
|image_seal             = 
|seal_size              = 90px
|image_map              = Chennai in Tamil Nadu (India).svg
|map_caption            = Тамилнад можо уластахи Ченнай
|image_skyline          = Chennai_Central_D.jpg
|image_caption          = Ченнайн Түб вокзал
|pushpin_map = India
|pushpin_label = Ченнай
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize = 280
|pushpin_map_caption = Энэдхэгтэхи Ченнай хото
|latd= 13|latm= 05|lats= 24|latNS=N
|longd= 80|longm= 16|longs= 12|longEW=E
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = {{flagcountry|India}}
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    = Можо улас
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   =  [[Тамилнад]]
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = Хото
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = '''Ченнай'''
|нутгийн_төв               = 
|газар_нютаг            = 181,06 км²
|газарай_байса            = 
|хүн_ама           = 4 590<ref name="Pop_city">{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-104&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500|title=India: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|accessdate=2009-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522124634/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-104&srt=1npn&col=abcdefghinoq&msz=1500|archivedate=2011-05-22}}</ref> мянган хүн (2009)
|хүн_ама_тоол            = 
|хүн_ама_тоос            = 
|хүн_ама_бүүгэнэрэл       = 
|нягтрал            = 24 418 хүн/км²
|арад_түмэн              = 
|сугаараа               =
|даргые_юу_гэхэ          =
|даргын_нэрэ             =
|сагай_бүһэ             = Энэдхэгэй саг
|utc_offset             = +5:30
|автомашин_дугаар       =
|website                = [http://www.chennai.tn.nic.in/ www.chennai.tn.nic.in] (англяар)
|тэмдэглэл              =  
}}
'''Ченнай''' (1996 он болотор — '''Мадрас''', {{lang-ta|சென்னை}}), [[Энэдхэг|Урда Энэдхэгтэ]] [[Бенгалиин булан]]гай эрьедэ байрладаг хото болон томо уһанай боомто. [[Тамилнад|Тамилнад можо уласай]] засаг захиргаанай түб мүн. Энэдхэгэй зургаадахи томо хото. Хүн зониинь 4,5 сая. ажаһуугшад (2009), хотын захатай тоолобол 7,3 сая ажаһуугшад<ref name="Pop_metro">{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-104&srt=pnan&col=aohdq&msz=1500&va=&pt=a|title=India: metropolitan areas|publisher=World Gazeteer|accessdate=2009-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118124357/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-104&srt=pnan&col=aohdq&msz=1500&va=&pt=a|archivedate=2008-01-18}}</ref>.

Томо үйлэдбэрилгын, наймаанай-санхүүгэй болон соёлой түб. Шухала тээбэриин уулзабари. Ченнайн уһанай боомто хэмэл гаваньтай, ашаанай эрьелтын талаар Энэдхэгэй гурбадахи томо уһанай боомто. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Нэхэмэлэй (хүбэн саарһанай), машина бүтээлгын болон металл эдлэл үйлэдбэрилхэ, хүнэһэнэй, тамхиин, арһанай үйлэдбэрилгэ; газарай тоһо болбосорол болон газарай тоһоной хими.

Энэдхэгэй эгээ хуушан дээдэ һургуулинуудай нэгэн болохо [[Мадрасай дээдэ һургуули]] (1857), тоогой ухаанай, түүхэй эдэй нөөсын, анагааха ухаанай эрдэм шэнжэлгын хүреэлэнтэй. Киностудитай. Энэдхэгэй газар зүйн бүлгэм хадаа Урда Энэдхэгэй газар зүйн шэнжэлгын томо түб юм. Калакшетра хүгжэмэй болон хатарай академи. Гүрэнэй музей (1846), Үндэһэтэнэй уран һайханай галерей, түүхын музей.

== Түүхын найруулан бэшэлгэ ==
Ченнай хото 1639 ондо Мадраспатна ({{lang-ta|மதராசபட்டினம்}}) гэһэн загаһашан тосхоной байрада Англиин Зүүн Энэдхэгэй компаниин фактореор (Форт Сент-Джордж) байгуулагданхай (Калькутта болон Мумбайһаа түрүүн). XVIII зуун жэлдэ Ченнай (тэрэ сагта — Мадрас) Урда Энэдхэгтэхи англиин булимтаралай бааза болобо. Колониин үедэ эндэ Мадрасай можын амбан сайдай резиденци байгаа. 1947 ондо Энэдхэг тусгаар амяарлан тогтоһоной һүүлдэ Мадрас можо уласай (1969 онһоо хойшо — Тамилнад можо улас) засаг захиргаанай түб болобо.

1996 ондо Мадрас Энэдхэгэй урда хэһэгэй хаанай нэрэмжээр Ченнай шэнээр нэрлэгдэһэн байгаа.

== Уран барилга ба суурхаһан юумэнүүд ==
Ченнай Бенгалиин булангай үргэн эрье шадарай набтар газараар болон Бенгалиин булангай 19 км утаашань нэмжынэ. Энэ эрьегэй ехэнхи хэһэг элһэтэ пляж (Марина), Азида эгээн ута пляжуудай нэгэн. байрын болон арилжаанай кварталнууд болон паркууд ба сэсэрлигүүд.

Ченнайн уран барилгада британиин колониин хэб маягай нүлөө ехэтэй. Хотын хойто эрье шадарай хэһэгтэ уһанай боомто хажууда арилжаанай түб байна, энэһээ баруун тээшэ Перамбур дүүргэ, уһанай боомтоһоо урда тээшэ — Зүүн Энэдхэгэй компаниин бариһан хуушан англиин Сент-Джордж форт (1653). Мүнөө үедэ бэхилэлтэдэ Тамилнад можо уласай засагай газарай резиденци болон музей.

Ченнайда энэдхэгэй шажанай сүмэнүүд олон: Шивын сүмэ, Партхасаратхи сүмэ (VIII зуун жэл) гэхэ мэтэ. Гэгээн Апостол Фомын [[католик сүмэ|католик]] кафедратай собор сүмэдэ (1504) Энэдхэгэй арад дунда [[Апостол Фома|апостол Фомын]] шарил байдаг гэжэ тоосоно. Мария охиной церковь (1678—80 он) — Энэдхэгэй түрүүшын [[англикан шажан]]ай церковь. Мадрасай дээдэ һургуулиин (1857), Блаватская нэрэмжэтэ уласхоорондын теософиин түбэй байшан.

Ченнай хотын хажууда Бенгалиин булангай Махабалипурам сүмын комплекс ({{lang-ta|மாமல்லபுரம்}}, VII—VIII зуун жэл).

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Тамилнад]]
[[Категори:Энэдхэгэй хотонууд]]